Bijlage 4.10 Bijlage 10 bij de toelichting: Archeologisch vooronderzoek
Tekst van het document
Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten Ruimtelijk advies op basis van bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) conform protocol 4002 Bureauonderzoek en protocol 4003 Inventariserend veldonderzoek
Rapportnummer:
V2325
Projectnummer:
V22-5127
Status en versie:
Concept, 1.0
In opdracht van:
Jansen Bouwontwikkeling B.V.
Rapportage:
T. Beukelaar-van Gulik, F.P.J. Puijenbroek
Plaats en datum:
Amersfoort, 27 juli 2022
Niets uit dit werk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, daaronder mede begrepen gehele of gedeeltelijke bewerking van het werk, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Vestigia BV of de opdrachtgever Vestigia BV Spoorstraat 5 3811 MN Amersfoort telefoon 033 277 92 00 info@vestigia.nl
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Versie 1.0
Status Concept
Versie
Status
1.0
Concept
Datum 27 juli 2022
Datum
Initiatief Toponiem / locatie Plaats Gemeente Provincie Opdrachtgever
Contactpersoon Oppervlakte plangebied Oppervlakte onderzoeksgebied Diepte grondwerkzaamheden Huidig grondgebruik Zaakidentificatie (Archis3) Soort onderzoek
Documentbeheer Toelichting Eerste concept ter goedkeuring opdrachtgever en bevoegd gezag
Acceptatie Voor akkoord
Autorisatie W.A.M. Hessing
Naam
Paraaf
<Bevoegd gezag>
Projectgegevens (LS06) Nieuwbouw / bestemmingsplan Roodhekkenpas Druten Druten Gelderland Jansen Bouwontwikkeling B.V. Postbus 278 6600 AG Wijchen
Bevoegd gezag
Dhr. H. de Baaij Ca. 1,5 ha Plangebied met 500 m buffer Variërend tussen 0,90 – 2,5 m (uitgezonderd heipalen) Weidegrond BO:5277291100 – IVO-O: 5277923100 BO Bureauonderzoek en IVO-O Inventariserend veldonderzoek (verkennend) 169225,38 433592,97 39G Beneden-Leeuwen Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie mr. W.J. Weerheijm MA, senior KNA BO archeoloog/ KNA Prospector MA (38767204) T. Beukelaar – van Gulik MA, Senior KNA archeoloog MA (76311464) F.P.J. van Puijenbroek MSc (KNA Prospector, actor 66852666) Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie E-depot Nederlandse Archeologie (EDNA) via DANS EASY: https://easy.dans.knaw.nl/ui/home Gemeente Druten
Adviseur Contactpersoon
Onbekend Onbekend
RD-coördinaten van het plangebied Kaartblad (1:25.000) Uitvoerder Projectleider Projectmedewerkers
Beheer en documentatie
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
2
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Inhoudsopgave Samenvatting en advies (LS06) ......................................................................................................................... 5 Onderbouwing advies ........................................................................................................................................ 7 1 Projectomgeving ....................................................................................................................................... 7 1.1 Afbakening plangebied en consequenties toekomstig gebruik (LS01) ............................................. 7 1.2 Onderzoeksdoel en -methode............................................................................................................ 7 2 Beleidskader .............................................................................................................................................. 8 2.1 Wettelijk kader.................................................................................................................................. 8 2.2 Gemeentelijk beleid (LS01) .............................................................................................................. 8 3 Verwachtingsmodel ................................................................................................................................
10 3.1 Natuurlijk landschap (LS04) ........................................................................................................... 10 3.2 Historisch landschap (LS02, LS03, LS04)...................................................................................... 11 3.3 Archeologische waarden (LS04)..................................................................................................... 15 3.4 Gespecificeerde archeologische verwachting (LS05) ..................................................................... 17 4 Inventariserend Veldonderzoek............................................................................................................... 19 4.1 Doelstelling ..................................................................................................................................... 19 4.2 Toegankelijkheid van het onderzoeksgebied .................................................................................. 19 4.3 Onderzoeksmethode ....................................................................................................................... 19 4.4 Resultaten veldonderzoek ...............................................................................................................
20 4.5 Conclusies veldonderzoek .............................................................................................................. 21 5 Advies vervolgonderzoek (LS06) ........................................................................................................... 22 Literatuur ......................................................................................................................................................... 23 Digitale bronnen .............................................................................................................................................. 23 Afbeeldingenlijst, bijlagen en kaarten ............................................................................................................. 24
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
3
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Afbeelding 1 Plangebied op de meest Actuele Luchtfoto. Bron: PDOK.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
4
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Samenvatting en advies (LS06) Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft in opdracht van Jansen Bouwontwikkeling B.V. een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor het plangebied Roodhekkenpas te Druten, in de gemeente Druten (kaart 1; afbeelding 1). Het plangebied wordt begrensd door de Roodhekkenpas in het oosten, de Heersweg in het noorden en een bomenhaag in het westen. Het plangebied bestaat uit de percelen C3811, 3812 en 3813, met een oppervlakte van ca. 1,5 ha. Het plangebied is momenteel in agrarisch gebruik. Op het terrein zijn nieuwbouwwoningen voorzien. In bijlage 2 is een inrichtingsplan opgenomen van de nieuwe woningen. De exacte werkzaamheden zijn nog niet bekend, maar voor de uitvoering van het archeologisch onderzoek wordt uitgegaan van een fundering van ca. 1, 0 m diepte die rust op palen. De kabels en leidingen worden op dezelfde diepte voorzien. Daarnaast zal riolering worden aangelegd en deze zal tot ca. 2 – 2,5 m diepte worden aangelegd. Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient in het kader van de bestemmingsplanwijziging in kaart te worden gebracht of er archeologische waarden in het geding zijn. Gezien de aard van de ingrepen (palenfundering, aanleg riolering) zullen de geplande ingrepen naar verwachting tot in het relevante archeologische niveau reiken.
Op basis van het uitgevoerde bureauonderzoek geldt voor het plangebied een middelhoge tot hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten vanaf het Neolithicum tot en met de Romeinse tijd. Landschappelijk gezien is het plangebied gelegen nabij een rivierduin op een stroomrugglooiing van de Distelkamp-Afferden, waardoor dit een hogere drogere plek in het landschap is geweest en daardoor geschikt voor bewoning. In de omgeving zijn meerdere vindplaatsen uit de IJzertijd en Romeinse tijd bekend. Resten uit deze periode kunnen daardoor zeker binnen het plangebied voorkomen. Omdat het plangebied niet op het rivierduin gelegen is, is de verwachting voor resten uit het Paleolithicum en Mesolithicum laag. In de Middeleeuwen is het plangebied vermoedelijk buiten de centrale bewoning gelegen, waardoor vooral resten van landgebruik kunnen voorkomen (verkavelingssloten/greppels). In de Nieuwe tijd ligt het plangebied tussen de boerderij Westerhout en het Kasteel van Druten. Ook uit deze periode worden vooral resten van landgebruik verwacht. De uitzondering hierop zijn mogelijk de resten van een spoorbaan tussen de kleiwinning ten zuiden van het plangebied en de steenfabriek aan de Waal. De kans is klein dat er nog resten van het spoor aanwezig zullen zijn, aangezien op het AHN3 geen enkel spoor te zien is, terwijl deze zich wel ten noorden duidelijk aftekent.
Om deze verwachting te toetsen is op 21 en 25 juli 2022 een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd. Tijdens het veldonderzoek zijn binnen het plangebied natuurlijke rivierafzettingen van een dynamisch systeem aangetroffen. Het gaat binnen een klein gebied om zowel bedding-, restgeul-, kom-, als oeverafzettingen. Het gebied lag onder invloed van de rivier, zonder stilstandsfase waarin bodemvorming kon optreden. Het plangebied was daarmee niet aantrekkelijk voor bewoning. De bovenste 70-130 centimeter bevat echter een opgebracht pakket, waarschijnlijk afgegraven vanwege het gebruik als grondopslag van de nabijgelegen steenfabriek, en daarna opgevuld met zandige klei met fragmenten baksteen, puin en asfalt. De top van de natuurlijke afzettingen met eventuele archeologische waarden is daarbij verloren gegaan. In de onderliggende niveaus zijn eveneens geen archeologische relevante lagen met bodemvorming, lak- of cultuurlagen aangetroffen. Tijdens het veldonderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen afgezien van moderne indicatoren die in verband staan met het de steenfabriek (oa baksteen en puin).
Advies Gezien de hoge mate van verstoring, de geconstateerde bodemopbouw met de afwezigheid van kenmerken van bodemvorming/lak- of cultuurlagen en archeologische indicatoren kan worden gesteld dat er binnen het plangebied een lage kans is op het aantreffen van archeologische waarden. In het kader van de voorgenomen ontwikkeling worden vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) dan ook niet noodzakelijk geacht. Op basis van het booronderzoek kan de archeologische verwachting binnen het plangebied worden bijgesteld naar laag.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
5
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Druten, om op basis van dit rapport en het hierin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van eventueel vervolgonderzoek of het beëindigen van het archeologisch onderzoeksproces. Ook wanneer het plangebied op basis van de resultaten van dit onderzoek wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Druten, en de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
6
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Onderbouwing advies 1 1.1
Projectomgeving Afbakening plangebied en consequenties toekomstig gebruik (LS01)
Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft in opdracht van Jansen Bouwontwikkeling B.V. een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor het plangebied Roodhekkenpas te Druten, in de gemeente Druten (kaart 1; afbeelding 1). Het plangebied wordt begrensd door de Roodhekkenpas in het oosten, de Heersweg in het noorden en een bomenhaag in het westen. Het plangebied bestaat uit de percelen C3811, 3812 en 3813, met een oppervlakte van ca. 1,5 ha. Het plangebied is momenteel in agrarisch gebruik. Op het terrein zijn nieuwbouwwoningen voorzien. In bijlage 2 is een inrichtingsplan opgenomen van de nieuwe woningen. De exacte werkzaamheden zijn nog niet bekend, maar voor de uitvoering van het archeologisch onderzoek wordt uitgegaan van een fundering van ca. 1, 0 m diepte die rust op palen. De kabels en leidingen worden op dezelfde diepte voorzien. Daarnaast zal riolering worden aangelegd en deze zal tot ca. 2 – 2,5 m diepte worden aangelegd. Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient in het kader van de bestemmingsplanwijziging in kaart te worden gebracht of er archeologische waarden in het geding zijn. Gezien de aard van de ingrepen (palenfundering, aanleg riolering) zullen de geplande ingrepen naar verwachting tot in het relevante archeologische niveau reiken.
1.2
Onderzoeksdoel en -methode
Doel van het archeologisch vooronderzoek was vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden. Hiertoe is eerst een bureauonderzoek verricht, waarbij voor het plangebied een specifiek archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld. Vervolgens is een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd, op basis waarvan een advies is geformuleerd in het kader van de cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), protocol 4002 Bureauonderzoek en 4003 Inventariserend Veldonderzoek.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
7
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
2 2.1
Beleidskader Wettelijk kader
De zorgplicht voor het archeologisch erfgoed is uitgewerkt in de Monumentenwet 1988 en in de wijziging hierop; de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz, 2007). Een deel van de Monumentenwet is per 1 juli 2016 opgegaan in de Erfgoedwet. Het overige deel zal te zijner tijd opgaan in de Omgevingswet. Tot die tijd blijven die artikelen die niet zijn overgegaan naar de Erfgoedwet van kracht zoals ze in de Monumentenwet van 1988 zijn benoemd. De Wamz vormde de implementatie van het Verdrag van Malta dat in 1992 door diverse Europese lidstaten is ondertekend. Hierin wordt gesteld dat het streven is archeologisch erfgoed in de bodem te beschermen en daarmee te behouden. Om dit te kunnen doen moet archeologisch erfgoed ingepast worden in de ruimtelijke ordening. Een ander uitgangspunt is dat indien behoud in de bodem (in situ) niet mogelijk is, de verstoorder onderzoek naar de archeologische waarden moet betalen. In de praktijk zijn dit de kosten voor de archeologische monumentenzorg cyclus (AMZ-cyclus). Met de invoering van de Wamz werden gemeenten verplicht om archeologiebeleid te ontwikkelen omdat artikel 38a van de Monumentenwet 1988 bepaalde dat de gemeenteraad bij de vaststelling van een bestemmingsplan en bij de bestemming van de in het plan begrepen grond rekening houdt met de in de grond aanwezige dan wel te verwachten monumenten.
Met invoering van de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro, 2008) werd de archeologie definitief verankerd in de ruimtelijke ordening. Bepaald werd dat gemeenten na maximaal 10 jaar een bestemmingsplan moeten herzien of vernieuwen (daarbij rekening houdend met de archeologie op grond van de Monumentenwet 1988 en nu de Erfgoedwet). Op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo, 2010) zijn burgemeester en wethouders bevoegd gezag in het kader van de omgevingsvergunning. Op grond van de Ontgrondingenwet zijn Gedeputeerde Staten bevoegd gezag in het kader van de ontgrondingsvergunning, voor andere gronden dan bij ministeriële regeling aan te wijzen rijkswateren. Ook is de provincie op grond van de Wro bevoegd gezag wanneer sprake is van een Provinciaal Inpassingsplan (PIP). Wanneer sprake is van een Rijksinpassingsplan (RIP) is het rijk bevoegd gezag. Verder is de minister van Infrastructuur en Waterstaat bevoegd gezag ten aanzien van de bodem en oevers van rijkswateren op grond van de Waterwet. Voor werkzaamheden die een wettelijk beschermd archeologisch rijksmonument wijzigen of verstoren, is een vergunning nodig van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verleent deze vergunning namens de minister 2.2
Gemeentelijk beleid (LS01)
Het plangebied heeft volgens de gemeentelijke archeologische beleidskaart een hoge archeologische verwachting (Afbeelding 2).1 Volgens het ‘Buitengebied Druten’(vastgesteld 2016)2 ligt het plangebied in een zone met een dubbelbestemming ‘Waarde – Archeologie 3’, waarvoor archeologisch onderzoek noodzakelijk is bij bodemingrepen vanaf 500 m2 en dieper dan 50 cm.
1 2
Heeringen et al, 2013. Ruimtelijkeplannen.nl; NL.IMRO.0225.BPbuitengebied-1603.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
8
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Afbeelding 2 Plangebied afgebeeld op de beleidskaart van Druten. Bron: Heeringen et al, 2013.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
9
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
3
Verwachtingsmodel
3.1 Natuurlijk landschap (LS04) Tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien (circa 130.000 tot 10.000 jaar geleden) stroomden vlechtende rivieren door het landschap. Vlechtende rivieren stromen door een brede dalvlakte met meerdere ondiepe beddingen die zich herhaaldelijk splitsen en bijeenvoegen. De snelstromende rivieren deponeerden vrijwel alleen zand en fijn grind dat tot de Formatie van Kreftenheye wordt gerekend. Tijdens laagwater lag een groot gedeelte van het rivierdal droog; hier kon zand uit verstuiven en rivierduinen vormen. Deze Pleistocene rivierduinen worden gerekend tot het Laagpakket van Delwijnen, Formatie van Boxtel.3 Op de geomorfologische kaart (kaart 2) is ter hoogte van de Roodhekkenpas een rivierduin (B57) gekarteerd. Deze buigt ten noorden van het plangebied af naar het westen, waardoor het plangebied tussen deze twee uitlopers gelegen is op een stroomrugglooiing (H43), waarbij het dus op de overgang tussen de stroomrug en het komgebied gelegen is. Aan het begin van het Holoceen (vanaf 10.000 jaar geleden tot heden) verbeterde het klimaat. De ijskappen smolten grotendeels en vegetatie kon weer grip krijgen op de ondergrond. Een ander aspect van het verbeterende klimaat was de definitieve omslag naar een meanderend riviersysteem in Nederland. De rivieren concentreerden hun afvoer in een enkele geul, die slingerend richting de zee stroomde.
Meanderende rivieren hebben een typerend afzettingspatroon. In de bedding van de rivieren is de stroomsnelheid het grootst, waarbij zand en fijn grind wordt afgezet. Net buiten de rivieren ontstaan oevers die alleen bij hoogwater onder water kwamen te staan. Omdat de stroomsnelheid hier snel daalt worden hier relatief grofkorrelige sedimenten zoals zand en silt afgezet. Buiten de oevers ligt de komvlakte; hier bezonk klei na overstromingen. Na klink zijn dit stevige kleiafzettingen. Bij dijkdoorbraken en overstromingen werden crevasseafzettingen afgezet.4 Alle rivierafzettingen die tijdens het Holoceen zijn afgezet worden gerekend tot de Formatie van Echteld.5 Binnen het plangebied wordt circa 7 meter aan holoceen riviersediment verwacht.6 De onderkant van dit pakket bestaat over het algemeen uit beddingzand met daarboven oever- en komafzettingen met incidenteel een veenlaagje. Binnen het plangebied stroomde de Distelkamp – Afferden stroomgordel (kaart 3) tussen 3.500 en 200 voor Christus. Dit geeft het plangebied een hogere verwachting aangezien de hogere oevers en inversieruggen een hogere archeologische verwachting hebben in het grotendeels natte landschap. Daarnaast stroomde de Waal vanaf de jaartelling tot aan de Late Middeleeuwen circa 100 meter ten noorden van het plangebied.
Na de Middeleeuwen en de bedijking is de Waal meer noordelijk gaan stromen.7 Alhoewel de Waal op enige afstand van het plangebied lag, is het wel mogelijk dat deze rivier kom- en crevasseafzettingen heeft afgezet binnen het plangebied. De aanwezigheid van wielen of kolken (dijkdoorbraakgaten) net ten noorden van het plangebied (o.a. het Laakbos) zijn indicatief voor de grote kans op dijkdoorbraken.8 Hierbij kon sediment worden afgezet binnen het plangebied. Dit zorgde voor zowel een hogere ligging als het begraven van archeologische lagen. Naast de ligging van het plangebied op een stroomrugglooiing (H43) is op de geomorfologische kaart ook te zien dat er veel afgravingen rondom het plangebied aanwezig zijn. Kenmerkend voor deze regio is het afgraven van klei voor de productie van bakstenen; ten noorden van de Waalbanddijk staat ook een steenfabriek. De grootschalige afgravingen zijn ook zichtbaar op het AHN (afbeelding 3). Hierop is ook zichtbaar dat het plangebied een reliëf heeft dat oploopt naar het noorden. Op de bodemkaart (kaart 4) is het plangebied gelegen op een kalkhouden ooivaaggrond. Deze gronden komen voor in het jonge rivierengebied. Deze gronden vormen de hoge oeverwallen en stroomruggen van de meanderende rivieren (Betuwse Formatie). De kleigronden van deze formatie zijn vrij licht, goed doorlucht en hebben een goede, natuurlijke ontwatering.
Roest en grijze vlekken komen in deze gronden op een grotere diepten voor dan de poldervaaggronden. De ooivaaggronden duiden een hogere ligging aan dan de poldervaaggronden.9 Op de bodemkaart heeft het plangebied nog de aanduiding ‘gemodificeerde natuur’, waarschijnlijk op basis van het feit dat het eerst een fabrieksterrein betrof, dat later ‘groen’ is geworden.
3
De Mulder et al. 2003. Berendsen 1996. 5 De Mulder et al. 2003. 6 https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens, boringen B39G1537, B39G0026 en B39G1546. 7 Cohen et al., 2012. 8 https://www.glk.nl/gebied/laakbos. 9 Bakker/ Schelling 1989. 4
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
10
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Afbeelding 3 Plangebied aangeduid op het AHN3 dtm 0,5. Bron: PDOK.
3.2 Historisch landschap (LS02, LS03, LS04) Historisch-geografische ontwikkeling (LS03) Druten als kerkdorp is in de 11e of 12e eeuw ontstaan op de hogere gronden aan de oever van de Waal. Er zijn ook aanwijzingen dat Druten mogelijk al in de 9e / 10e eeuw bewoond is.10 Vanaf de 14e eeuw is de Waal bedijkt, waardoor steeds makkelijker de ongunstigere gronden in de omgeving in gebruik kunne worden genomen.11 Oorspronkelijk is in de omgeving sprake van vijf kleine kernen. Het bewoningscentrum van Druten licht ten oosten van het plangebied. Het plangebied is namelijk gelegen op de terreinen behorend bij het Kasteel van Druten dat in 1648 wordt gebouwd door Schenk Nijdeggens. Al is die versie vermoedelijk gebouwd op vroegere resten, aangezien de eerste vermelding van de heren van Druten al uit de 11e eeuw stamt.12 Dat het plangebied gelegen is ter hoogte van de landen van dit kasteel blijkt ook uit de Kadastrale minuutplan (afbeelding 4). De Baron van Delen is de eigenaar van de boomgaard behorend bij het kasteel van Druten.13 Ten oosten is nog net het Kasteel van Druten te zien. Direct ten westen van het plangebied is Westerhoud gelegen. Daar ligt nu een bedrijventerrein. De straatnaam herinnert nog aan de boerderij.
Deze situatie verandert niet tot in 1962 (afbeelding 5) wanneer een spoorlijn wordt aangelegd vanaf de kleiwinning ten zuiden van het plangebied naar de steenfabriek aan de Waal. In 1970 (afbeelding 6) wordt deze spoorweg ten zuiden van het terrein nog verlegd naar een nieuwe kleiwinning. In 1978 (afbeelding 7) worden de eerste fabrieken ten westen van het plangebied zichtbaar en is de spoorlijn ter hoogte van het plangebied weer opgeheven. Als laatste is nog de kaart van 1999 opgenomen (Afbeelding 8). De woonwijk ten oosten van het plangebied is nu ook gerealiseerd met de weg Roodhekkenpas. Op het AHN3 (afbeelding 3) is niets terug te zien van de spoorlijn, terwijl ten noorden wel duidelijk de verhoging te zien is waarop de lijn gelopen heeft.
10
Nieboer 2012. Mentink/Van Os 1985. 12 https://mijngelderland.nl/inhoud/routes/cultuurhistorie-in-het-land-van-maas-en-waal/huis-te-druten en https://mijngelderland.nl/inhoud/routes/drutense-monumenten/kasteelplaats-kasteelpad-druten. 13 Kadastrale kaart 1811-1832: oorspronkelijke aanwijzende tafel Druten, Gelderland, sectie B, blad 007 (OAT05047B007). 11
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
11
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Afbeelding 4 Plangebied afgebeeld op de Kadastrale kaart 1811-1832: minuutplan Druten, Gelderland, sectie B, blad 01 (MIN05047B01). Bron RCE Beeldbank.
Afbeelding 5 Plangebied afgebeeld op de Topografische kaart van 1962. Bron: Topotijdreis.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
12
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Afbeelding 6 Plangebied afgebeeld op de Topografische kaart van 1970. Bron: Topotijdreis.
Afbeelding 7 Plangebied afgebeeld op de Topografische kaart van 1978. Bron: Topotijdreis.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
13
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Afbeelding 8 Plangebied afgebeeld op de Topografische kaart van 1999. Bron: Topotijdreis.
Bouwhistorische waarden (LS04) Voor bouwhistorische waarden zijn de volgende bronnen geraadpleegd: • het rijksmonumentenregister;14 • de lijst van gemeentelijke monumenten in Druten;15 • de MIP-objecten;16 • de Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie Gelderland;17 • de kadastrale minuut 1811-1832;18 • de Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG);19 • Cultuurhistorische waardenkaart van Druten.20 Binnen het plangebied is geen sprake van gebouwd erfgoed. Huidig situatie (LS02) Momenteel heeft het plangebied een enkelbestemming van agrarisch met waarden. Het plangebied is in gebruik als hertenkamp en dus voornamelijk bedekt met gras. Historische situatie en mogelijke verstoringen (LS03) Op de Verstoringsbronnenkaart van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn ter hoogte van het plangebied geen vergraven gronden geconstateerd. Wel is het plangebied onderdeel van de ruilverkaveling
14
https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/. https://mijngelderland.nl/routes/drutense-monumenten. 16 https://www.cultureelerfgoed.nl/publicaties/publicaties/2019/01/01/mip-objecten. 17 https://geoportaal.gelderland.nl/portaal/apps/webappviewer/index.html?id=fc07d32a5d80443bbe9d7be9777ea344. 18 http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/. 19 https://bagviewer.kadaster.nl/. 20 Brugman et al 2013. 15
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
14
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
uit 1949-1962 Project Maas en Waal west.21 Uit de inventarisatie van BIS is het plangebied gelegen ter hoogte van ‘gemodificeerde natuur’.22 Bij de Omgevingsrapportage van de Provincie Gelderland zijn voor het plangebied geen saneringen geregistreerd.23 Wel is bodemonderzoek uitgevoerd ter hoogte van de Heersweg. Twee boringen uit dit bodemonderzoek zijn gezet binnen de noordelijke rand van het plangebied. De boring pal in het noorden bevat een aantal lagen klei tot 1,00 m -mv. De boringen in de noordoostelijke hoek bevat na 30 cm klei, zandlagen tot 1,00 m. Het is zeer goed mogelijk dat hier het rivierduin is aangeboord.24 3.3
Archeologische waarden (LS04)
Voor de archeologische gegevens omtrent het onderhavige plangebied is het Archeologisch Informatiesysteem (Archis) geraadpleegd, dat alle geregistreerde archeologische monumenten, onderzoeken en vondstlocaties bevat (kaart 5). Archeologische monumenten zijn terreinen met een (hoge/zeer hoge) archeologische waarde, die ofwel fysiek (wettelijk en juridisch) beschermd worden, ofwel een planologische bescherming hebben waarbij in het bestemmingsplan voorschriften voor het gebruik zijn opgenomen. Vondstlocaties zijn locaties waar archeologische vondsten zijn gedaan. Deze zijn al dan niet gekoppeld aan een archeologisch onderzoek. In een omtrek van 500 m rondom het plangebied is één terrein van archeologische waarde aanwezig. Het gaat om het Kasteel van Druten (3669). De omgrachting is nog intact. De funderingen van het kasteel uit de Late Middeleeuwen (vanaf 1648 in diverse etappes aangelegd) zijn nog intact, maar het huidige huis op deze funderingen dateert uit 1991/1992. Twee terreinen bevinden zich net buiten de buffer. De eerste is ten westen gelegen op ca. 650 m. Dit betreft een terrein met resten uit de Late IJzertijd en Romeinse tijd (3667). Ten westen op ca. 600 m is nog een woonterrein uit de late Middeleeuwen bekend ter hoogte de Elshof (3671).
De bekendste vindplaats is het terrein van de Romeinse villa Klepperhei (4600), die in de jaren 60 van de vorige eeuw door de toenmalige Rijksdienst voor een groot deel is opgegraven. De precieze grenzen van deze aanzienlijke nederzetting zijn bij het onderzoek nooit vastgesteld en het is voorstelbaar dat sporen van Romeinse bewoning en begravingen hebben doorgelopen tot onder de huidige wegen.De villa was waarschijnlijk gelegen aan een doorgaande Romeinse weg die van Nijmegen via Wijchen naar het westelijk deel van de Betuwe heeft gelopen. Mogelijk volgt de Koningstraat het traject van deze weg. Deze vindplaats bevindt zich net buiten het kaartbeeld op ca. 1,2 km ten zuidoosten van het plangebied.
Archis3 Archis2 ZaakID WNG Toponiem Vondsten / sporen 2727662100 7285 Roodhekkenpas ijzeren sluitpen
Datering (IJZL - IJZL)
2814194100
21439 De Oude Heersweg
(IJZ - IJZL)
2753193100
11301 Roodhekkenpas verschillende armbanden van brons en glas, (IJZL - IJZL) een priem en een kam van dierlijk bot; slingerkogel, weefgewicht en spinklos van keramiek
verschillende stukken handgevormd aardewerk, spinklos, weefgewicht. Ook dierlijk bot van rund, schaap en een kam.
21
Deze kaart is een selectie uit het bestand 'Vergraven Gronden', van WUR. In 2012 is er door Alterra een GIS-bestand samengesteld met een overzicht van grondbewerkingen, ophogingen en afgravingen, waarbij de opbouw van het bodemprofiel tot ten minste 40 cm diepte is gewijzigd. Hiervoor is informatie opgevraagd bij instanties en organisaties die werkzaamheden (laten) uitvoeren en/of administreren in verband met vergunningverlening en instanties die landgebruik in kaart brengen. 22 https://bodemdata.nl/themakaarten. 23 https://gelderland.omgevingsrapportage.nl. 24 Booronderzoek uitgevoerd door Oranjewoud om de mate van verontreiniging te constateren (projectnummer 19752-82963). Boring 18 en 19 zijn in het plangebied gezet.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
15
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
3196863100
21437 -
aantal stukken handgevormd aardewerk en een stuk pingsdorf
(IJZL - MELA)
2838398100
25464 Boldershof / Druten 1
Veschillende stukken Romeins aardewerk, waaronder Terra Sigillata, Nigra en geverd aardewerk: Niederbieber 3. Overige vondsten zijn een sestertius, ijzeren bijl en jaak en een tegula.
(ROMV ROMMB)
3101232100
21440 Roodhekkenpas Veschillende gfragmenten van La Tene armbanden en een draadfibula, daarnaast wat stukken gedraaid en handgevormd aardewerk.
(IJZM - ROMM)
3077217100
6866 Bandijk
stukken steengoed, kogelpot en roodgeglazuurd aardewerk, van metaal een mes en een bronzen zeef
(MELB - MELB)
3158006100
7237 Gevechtstraat
denarius
(IJZL - IJZL)
Tabel 1 Archis vondstmeldingen in een straal van 500m rondom het plangebied. Bron: Archis.
In een straal van 500 m zijn 8 vondstmeldingen bekend. De dichtstbijzijnde vondstlocatie, namelijk ter hoogte van de bosrand aan de westzijde van het plangebied betreft een aantal vondsten uit 1965.25 De vondsten zouden zijn gedaan in uitgeworpen grond en zijn onderdeel van het voormalige monument 21437 dat bij evaluatie in 2003/2005 is afgevoerd vanwege het gebrek aan informatie. Uit de overige vondsten blijkt vooral veel activiteit in de IJzertijd in de omgeving van het plangebied. Deze vondsten concentreren zich voornamelijk ten westen van het plangebied, nabij het AMK-terrein 3667. In een straal van 500 zijn 13 archeologische onderzoeken uitgevoerd. Hiervan bestaat het grootste gedeelte uit booronderzoeken (n=9). De overige onderzoeken betreffen bureauonderzoeken. Een van de booronderzoeken zou overlappen met het plangebied. Het betreft echter verschillende deelgebieden verspreid over voornamelijk het zuidelijke deel van Druten. Het dichtstbijzijnde deelgebied betreft een lijntracé ten westen van het AMK-terrein 3667. In dit tracé is op basis van het booronderzoek zijn bedding- en oeverafzettingen van de Leeuwen stroomgordel vastgesteld.
Voor het deel dat grenst aan het AMK-terrein is een begeleiding van de werkzaamheden geadviseerd.26 Ter hoogte van het zuidelijkste deel heeft een proefsleuvenonderzoek plaatsgevonden, waarbij inderdaad sporen uit de Late IJzertijd zijn aangetroffen. Opvallend is dat er weinig Romeins materiaal is aangetroffen.27 Op en ten oosten van het AMK-terrein is een booronderzoek uitgevoerd waarbij fosfaatvlekken zijn aangetroffen in de boringen. Ter hoogte van het noordelijke deel is de bodem verstoord door een fabriek die hier gestaan heeft. Dit gebied is dan ook vrijgegeven voor de geplande werkzaamheden. Binnen het overige deel wordt vervolgonderzoek geadviseerd op basis van de aangetroffen diepten van de fosfaatvlekken.28 Het dichtstbijzijnde booronderzoek is aan de overzijde van Heersweg uitgevoerd. Hierbij is een puinlaag aangetroffen die in verband gebracht wordt met de bebouwing van de historische kaarten. Vanwege de diepte van deze puinlaag worden de aanleg van de funderingen en kruipruimte vrijgegeven, maar is geadviseerd om de uitgraving van de kelder te begeleiden. Het booronderzoek kan namelijk niet uitsluiten dat onder de puinlaag nog archeologische resten aanwezig kunnen zijn, omdat veelal niet door de puinlaag geboord kon worden en in een aantal boringen nog de oeverwal van de Waal is aangeboord.29 Uit archis blijkt niet of deze begeleiding nog heeft plaatsgevonden.
25
Archiszaakidentificatie: 3196863100. Brijker 2013; archiszaakidentificatie: 2385891100. 27 archiszaakidentificatie: 4004861100. 28 Weerheijm / Klerks / Schrijvers 2015, archiszaakidentificatie: 2481681100 29 Roller, 2009; archiszaakidentificatie: 2248296100. 26
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
16
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Tweede Wereldoorlog Het plangebied ligt op de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) niet binnen een zone waarin een verhoogde verwachting bestaat op het aantreffen van resten van ondergronds en/of bovengronds militair erfgoed.30 Ten noorden langs de oevers van de Waal is wel het rivierfront voor operatie Market Garden aanwezig, waarbij de geallieerden zich in de oever ingroeven terwijl de Duitsers het Ardenneoffensief lanceerden. Ten westen, ter hoogte van de Kerkstraat is de Waal-Maaslinie gelegen. Een kazemattenlinie die diende als verbinding tussen de Grebbelinie/Betuwestelling in het noorden en de Peel-Raamstelling in het zuiden. Uit het verliesregister blijken vijf vliegtuigcrashes in de omgeving van Druten te hebben plaatsgevonden. Drie daarvan zijn niet nader te plaatsen dan in de buurt van Druten. Over één crash is eigenlijk niets bekend (T0266). Van de andere twee is bekend dat de bemanning het gered heeft (T0257 en T5615).31 In januari en februari van 1945 zijn in het centrum van Druten drie V1 raketten neergekomen. De locaties zijn aangeduid langs de Riethof, Parkweg en Piet Versluisstraat op ca. 800 m ten oosten van het plangebied.32
3.4 Gespecificeerde archeologische verwachting (LS05) Op basis van het uitgevoerde bureauonderzoek geldt voor het plangebied een middelhoge tot hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten vanaf het Neolithicum tot en met de Romeinse tijd. Landschappelijk gezien is het plangebied gelegen nabij een rivierduin op een stroomrugglooiing van de Distelkamp-Afferden, waardoor dit een hogere drogere plek in het landschap is geweest en daardoor geschikt voor bewoning. In de omgeving zijn meerdere vindplaatsen uit de IJzertijd en Romeinse tijd bekend. Resten uit deze periode kunnen daardoor zeker binnen het plangebied voorkomen. Omdat het plangebied niet op het rivierduin gelegen is, is de verwachting voor resten uit het Paleolithicum en Mesolithicum laag. In de Middeleeuwen is het plangebied vermoedelijk buiten de centrale bewoning gelegen, waardoor vooral resten van landgebruik kunnen voorkomen (verkavelingssloten/greppels). In de Nieuwe tijd ligt het plangebied tussen de boerderij Westerhout en het Kasteel van Druten. Ook uit deze periode worden vooral resten van landgebruik verwacht. De uitzondering hierop zijn mogelijk de resten van een spoorbaan tussen de kleiwinning ten zuiden van het plangebied en de steenfabriek aan de Waal.
De kans is klein dat er nog resten van het spoor aanwezig zullen zijn, aangezien op het AHN3 geen enkel spoor te zien is, terwijl deze zich wel ten noorden duidelijk aftekent. Deze gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied kan puntsgewijs als volgt worden samengevat: 1. Datering Binnen het plangebied kunnen de volgende archeologische resten worden aangetroffen: lage verwachting voor resten uit het Paleolithicum / Mesolithicum middelhoge tot hoge verwachting voor sporen van bewoning vanaf het Neolithicum tot de Middeleeuwen; lage verwachting voor resten uit Middeleeuwen en Nieuwe tijd. 2. -
Complextype Nederzetting (Neolithicum t/m Romeinse tijd) Landgebruik (Neolithicum t/m Middeleeuwen / Nieuwe Tijd Infrastructuur (Nieuwste tijd)
3. -
Omvang Huisplaats: ca. 50-2000 m2 Landgebruik: onbekend Infrastructuur: ca. 2 – 3 m breed.
30
http://www.ikme.nl/.
31
https://www.verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ahome/lossregister/results?aircraft=&sglo=&date=&location=Druten&pn=&unit= &name=&cemetery=&airforce=&target=&area=&airfield=. 32 htm en http://www.vergeltungswaffen.nl/.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
17
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
4.
Diepteligging De diepte ligging van de afzettingen van de Distelkamp-Afferden zijn momenteel onbekend, maar hierop kunnen resten vanaf het Neolithicum op voorkomen. Resten kunnen voorkomen vanaf het maaiveld.
5. Gaafheid, conservering De conservering van organisch materiaal is vermoedelijk goed. 6. Locatie De resten kunnen in het volledige plangebied voorkomen. 7. -
8.
Uiterlijke kenmerken Nederzetting: voor Neolithicum tot aan Late Middeleeuwen een spreiding van vondstmateriaal zoals aardewerk, dierlijk bot, bewerkt natuursteen, metaal etc., en sporen zoals (verkavelings)greppels, paalgaten en afvalkuilen; voor de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd aangevuld met periode specifiek keramiek (aardewerk/steengoed/porselein) en bouwmateriaal (baksteen/dakpan), glas, natuursteen. Organische materialen, zoals leer, bewerkt of constructiehout, en textiel kunnen met name in diepe sporen goed bewaard zijn gebleven. Landgebruik: greppels, grondverbeteringskuilen, ploegsporen. Infrastructuur: hout, metaal. Mogelijke verstoringen Momenteel is er geen verstoring bekend binnen het plangebied.
9. Bedreiging van eventueel aanwezige archeologische waarden Aangezien de diepte ligging van de archeologische niveaus momenteel niet bekend is, wordt ervan uitgegaan dat deze door de werkzaamheden bedreigd zullen worden.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
18
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
4
Inventariserend Veldonderzoek
4.1 Doelstelling Het doel van het inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen was het toetsen en aanvullen van de archeologische verwachting, en de mate van erosie/verstoring in kaart te brengen. Aan de hand van het booronderzoek zijn voor zover mogelijk de volgende onderzoeksvragen beantwoord: - wat zijn de geo(morfo)logische en bodemkundige kenmerken van de ondergrond van het plangebied? - in hoeverre is de oorspronkelijke bodemopbouw intact met het oog op de eventuele aanwezigheid en gaafheid van archeologische vindplaatsen? - bevinden zich in de ondergrond van het plangebied archeologische indicatoren en zo ja, waaruit bestaan deze? - geven de resultaten van het veldonderzoek aanleiding tot vervolgstappen in het kader van de planontwikkeling in relatie tot de archeologische monumentenzorg?
4.2 Toegankelijkheid van het onderzoeksgebied Ten tijde van het onderzoek was het plangebied vrij toegankelijk. In verband met de ligging van kabels en leidingen is voorafgaand aan het veldonderzoek door Vestigia een KLIC-melding uitgevoerd.
Afbeelding 9 Het plangebied ten tijde van het veldonderzoek. Bron foto: Vestigia 25 juli 2022.
4.3 Onderzoeksmethode Binnen het plangebied zijn 12 boringen gezet en beschreven. De geplande 13e boring is komen te vervallen na 4 gestuite pogingen op een diepte van minder dan 50 centimeter. Deze boring is daarom niet beschreven. De boringen zijn, voor zover mogelijk, gezet in een verspringend grid van ca. 30 bij 35 m tot een diepte van 3 meter beneden maaiveld. De opgeboorde grond is verbrokkeld, versneden, en handmatig onderzocht op de aanwezigheid van archeologische indicatoren zoals houtskool, aardewerkfragmenten, vuursteen, (verbrand) bot, grind en het voorkomen van fosfaatvlekken. NAP-hoogtes zijn via het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN-3) verkregen. De boorpunten zijn met GPS ingemeten en op een boorpuntenkaart geplot. De boorstaten zijn
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
19
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
beschreven conform de ASB. Het onderzoek is uitgevoerd conform de in de beroepsgroep geldende richtlijnen vastgelegd in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1).33
4.4 Resultaten veldonderzoek De locaties van de boringen zijn weergegeven op kaart 6. Zoals vermeld is een boring in het noordoostelijke deel van het plangebied na meerder pogingen gestuit op puin. Dit is de zone waar vroeger het spoor heeft gelopen; waarschijnlijk is dit nog een restant in de bodem van de verharding die onder het spoor heeft gelegen. De twaalf boringen die zijn uitgevoerd, kenmerken zich door de aanwezigheid van een pakket opgebrachte grond die vanaf het maaiveld tot een diepte van 70 tot 130 (gemiddeld 90) centimeter beneden maaiveld reikt. Dit pakket klei bevatte veel baksteen, houtskool en asfalt. Dit pakket is waarschijnlijk in de tweede helft van de vorige eeuw opgebracht toen het terrein werd gebruikt als grondopslag van de nabijgelegen steenfabriek. Hierbij is de oorspronkelijke grond binnen het plangebied ook afgegraven. Na het afgraven is het plangebied weer opgevuld met zandige klei met moderne inclusies.
Afbeelding 10 De boorkernen van boring 5127-004. Bron foto: Vestigia 21 juli 2022.
Onder de opgebrachte grond werden de natuurlijke rivierafzettingen aangetroffen. Deze kenmerkten zich over het algemeen door een geleidelijke fining downwards sequentie alhoewel er ook boringen waren met juist aan de basis beddingzand. In alle gevallen bestaat de top van de natuurlijke sedimenten uit zwak tot sterk zandige klei die als oeverafzettingen zijn geïnterpreteerd. Deze oeverafzettingen zijn, gezien het ontbreken van bodemvorming waarschijnlijk afgetopt, of er heeft nooit een duidelijke stilstandsfase plaatsgevonden waar bodemvorming kon plaatsvinden. Daaronder gaat het sediment meestal over in zwak siltige klei. Binnen met name de noordzijde van het plangebied werd aan de onderzijde in boringen -002, 003, en -010 vanaf ca. 230 cm -mv venige klei aangetroffen, met in boring -004 een laag veen vanaf 275 cm -mv tot einde boring op 3 m -mv. De top van het veenpakket was niet veraard, met een geleidelijke overgang. De noordzijde van het plangebied lijkt dus aan de basis een komgebied te zijn geweest. In vier boringen werd juist beddingzand aangetroffen; met name aan de noordoostzijde van het plangebied. Het betrof de boringen 1, 7, 8 en 9, met vanaf ca. 195-260 m -mv matig grof tot zeer grof zand. Twee boringen vertoonden gelaagde
33
CCvD Archeologie 2016: http://sikb.nl/archeologie/richtlijnen/brl-4000.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
20
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
afzettingen die als restgeul kunnen worden geïnterpreteerd; boring -001 en -010, in de uiterste noordoosthoek van het plangebied en helemaal in het zuiden van het plangebied, zodat hier geen duidelijk patroon in valt te herkennen. In de boringen zijn geen kenmerken van bodemvorming, lak- of cultuurlagen aangetroffen. De boringen tonen vooral de dynamiek van het riviersysteem, met een afwisseling door de tijd van stroomrug, bedding, oever en kom binnen een klein gebied, zonder dat er sprake is van een stilstandsfase die het gebied aantrekkelijk maakte voor bewoning Eventuele bodemvorming in de te top van de natuurlijke afzettingen is, voor zover deze aanwezig was, afgegraven en verstoord geraakt. Hieruit kan worden geconcludeerd dat er binnen het plangebied geen archeologische waarden meer te verwachten zijn. De archeologische verwachting kan daarom worden bijgesteld naar laag.
4.5 Conclusies veldonderzoek Wat zijn de geo(morfo)logische en bodemkundige kenmerken van de ondergrond van het plangebied? Binnen het plangebied zijn natuurlijke rivierafzettingen van een dynamisch systeem aangetroffen. Binnen een klein gebied was sprake van zowel bedding-, restgeul-, kom-, als oeverafzettingen. Het gebied lag onder invloed van de rivier, zonder duidelijke stilstandsfase waarin bodemvorming kon optreden. Het plangebied was daarmee niet aantrekkelijk voor bewoning. De bovenste 70-130 centimeter bevat daarbij een opgebracht pakket, waarschijnlijk afgegraven vanwege het gebruik als grondopslag van de nabijgelegen steenfabriek, en daarna opgevuld met zandige klei met fragmenten baksteen, puin en asfalt. In hoeverre is de oorspronkelijke bodemopbouw intact met het oog op de eventuele aanwezigheid en gaafheid van archeologische vindplaatsen? De oorspronkelijke bodemopbouw is binnen het plangebied sterk verstoord geraakt. Dit komt vooral door het gebruik als grondopslag. De top van de natuurlijke afzettingen met eventuele archeologische waarden is daarbij verloren gegaan. In de onderliggende niveaus zijn zoals vermeld geen archeologische relevante lagen met bodemvorming, lak- of cultuurlagen aangetroffen.
Bevinden zich in de ondergrond van het plangebied archeologische indicatoren en zo ja, waaruit bestaan deze? Tijdens het veldonderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen afgezien van moderne indicatoren die in verband staan met het de steenfabriek (o.a. baksteen en puin). Hierbij dient vermeld te worden dat het onderzoek verkennend van aard was en het opsporen van archeologische indicatoren niet het hoofddoel was. Geven de resultaten van het veldonderzoek aanleiding tot vervolgstappen in het kader van de planontwikkeling in relatie tot de archeologische monumentenzorg en zo ja, waaruit bestaan deze? Gezien de hoge mate van verstoring, en de afwezigheid van kenmerken van bodemvorming/lak- of cultuurlagen en archeologische indicatoren kan worden gesteld dat er binnen het plangebied een lage kans is op het aantreffen van archeologische waarden. In het kader van de voorgenomen ontwikkeling worden vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) dan ook niet noodzakelijk geacht. Op basis van het booronderzoek kan de archeologische verwachting binnen het plangebied worden bijgesteld naar laag.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
21
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
5
Advies vervolgonderzoek (LS06)
Gezien de hoge mate van verstoring, de geconstateerde bodemopbouw met de afwezigheid van kenmerken van bodemvorming/lak- of cultuurlagen en archeologische indicatoren kan worden gesteld dat er binnen het plangebied een lage kans is op het aantreffen van archeologische waarden. In het kader van de voorgenomen ontwikkeling worden vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) dan ook niet noodzakelijk geacht. Op basis van het booronderzoek kan de archeologische verwachting binnen het plangebied worden bijgesteld naar laag. Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Druten, om op basis van dit rapport en het hierin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van eventueel vervolgonderzoek of het beëindigen van het archeologisch onderzoeksproces. Ook wanneer het plangebied op basis van de resultaten van dit onderzoek wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Druten, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
22
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Literatuur BAKKER, H. DE/J. SCHELLING, 1989: Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De hogere niveaus, Wageningen (Staring Centrum). BERENDSEN, H.J.A., 1996: De vorming van het land, Assen BRIJKER, J.M. 2013: Kavelaanvaardingsmaatregelen Land van Maas en Waal (gemeente Druten) Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek, Amersfoort (ADC Rapport 3455) COHEN, K.M., E. STOUTHAMER, H.J. PIERIK, A.H. GEURTS, 2012: Rhine‐Meuse Delta Studies’ Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeograph, Utrecht BRUGMAN, B.A. / R.M. HEERINGEN / R. SCHRIJVERS, 2013: Cultuurhistorische waardenkaart gemeente Druten, Amersfoort (Vestigia-rapport 992) HEERINGEN, R.M. VAN / K. KLERKS, / R. SCHRIJVERS, 2013: “Addendum 2012. Actualisering archeologische waarden-/ verwachtingenkaart en beleidskaart gemeente Druten 2007”, Amersfoort (Vestigia rapport V993). NIEBOER, L., 2012: Memo reactie op concept Cultuurhistorische waardenkaart gemeente Druten. MENTINK, G.J./J. VAN OS, 1985: Over-Betuwe. Geschiedenis van een polderland 1327-1977, Zutphen. MULDER, E.F.J. DE /M.C. GELUK/I.L. RITSEMA/W.E. WESTERHOFF/T.E. WONG (RED.), 2003: De ondergrond van Nederland, Houten. ROLLER, G.J. 2009: Archeologisch inventariserend veldonderzoek door middel van bureau- en booronderzoek aan de Heersweg 27 te Druten, gemeente Druten (Gld.), Leek (MUG-publicatie 2009-39) WEERHEIJM, W.J.
/ K. KLERKS / R. SCHRIJVERS, 2015: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de herontwikkeling van het perceel Kerkstraat 40 te Druten, gemeente Druten. Ruimtelijk advies op basis van bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, Amersfoort (Vestigia-rapport 1276)
Digitale bronnen -
-
-
ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND: https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/ ARCHEOLOGISCH INFORMATIESYSTEEM (ARCHIS): https://archis.cultureelerfgoed.nl/#/login BEELDBANK NEDERLANDS INSTITUUT VOOR MILITAIRE HISTORIE: https://nimh-beeldbank.defensie.nl/ BEELDBANK RIJKSDIENST VOOR HET CULTUREEL ERFGOED: http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/ BODEMLOKET: http://www.bodemloket.nl/ DINOLOKET: https://www.dinoloket.nl/ GEMEENTE ALTENA, GEMEENTELIJKE MONUMENTEN: https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_rijksmonumenten_in_Andel en https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_gemeentelijke_monumenten_in_Altena#Andel. INDICATIEVE KAART MILITAIR ERFGOED (IKME): http://www.ikme.nl/ KADASTER, BASISREGISTRATIES ADRESSEN EN GEBOUWEN (BAG): https://bagviewer.kadaster.nl/ KADASTER, TIJDREIS OVER 200 JAAR TOPOGRAFIE: http://topotijdreis.nl/ MIP-OBJECTENDATABASE: https://www.cultureelerfgoed.nl/publicaties/publicaties/2019/01/01/mipobjecten PROVINCIE GELDERLAND, GEOPORTAAL: https://geoportaal.gelderland.nl/portaal/apps/webappviewer/index.html?id=fc07d32a5d80443bbe9d7be9 777ea344. PUBLIEKE DIENSTVERLENING OP DE KAART (PDOK): https://www.pdok.nl/ RUIMTELIJKE PLANNEN: http://www.ruimtelijkeplannen.nl/web-roo/roo/ RIJKSMONUMENTENREGISTER: https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/ VERSTORINGSBRONNENKAART: https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/bronnen-enkaarten/overzicht/verstoringsbronnenkaart.
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
23
V22-5127: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het nieuwbouwproject Roodhekkenpas te Druten, gemeente Druten
Afbeeldingenlijst, bijlagen en kaarten Afbeeldingen Afbeelding 1 Plangebied op de meest Actuele Luchtfoto. Bron: PDOK........................................................... 4 Afbeelding 2 Plangebied afgebeeld op de beleidskaart van Druten. Bron: Heeringen et al, 2013. ................... 9 Afbeelding 3 Plangebied aangeduid op het AHN3 dtm 0,5. Bron: PDOK. ..................................................... 11 Afbeelding 4 Plangebied afgebeeld op de Kadastrale kaart 1811-1832: minuutplan Druten, Gelderland, sectie B, blad 01 (MIN05047B01). Bron RCE Beeldbank. ....................................................................................... 12 Afbeelding 5 Plangebied afgebeeld op de Topografische kaart van 1962. Bron: Topotijdreis. ...................... 12 Afbeelding 6 Plangebied afgebeeld op de Topografische kaart van 1970. Bron: Topotijdreis. ...................... 13 Afbeelding 7 Plangebied afgebeeld op de Topografische kaart van 1978. Bron: Topotijdreis. ...................... 13 Afbeelding 8 Plangebied afgebeeld op de Topografische kaart van 1999. Bron: Topotijdreis. ...................... 14 Afbeelding 9 Het plangebied ten tijde van het veldonderzoek. Bron foto: Vestigia 25 juli 2022. .................. 19 Afbeelding 10 De boorkernen van boring 5127-004. Bron foto: Vestigia 21 juli 2022. ................................. 20
Tabellen Tabel 1 Archis vondstmeldingen in een straal van 500m rondom het plangebied. Bron: Archis. ................... 16
Bijlagen Bijlage 1: Bijlage 2:
Overzicht van archeologische en geologische perioden Boorstaten
Kaarten Kaart 1: Kaart 2: Kaart 3: Kaart 4: Kaart 5: Kaart 6:
Ligging Geomorfologie Stroomgordels Bodemkaart Archeologische inventarisatie (Archis) Boorpuntenkaart
VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2325, concept, versie 1.0, d.d. 27 juli 2022
24
Bijlage 1 Overzicht archeologische en geologische perioden
ARCHEOLOGISCHE PERIODEN
Kalender jaren v./na Christus
Kalender jaren voor heden
C14 jaren voor heden
GEOLOGISCHE PERIODEN
Nieuwe tijd 1.500 na Chr.
Late-Middeleeuwen 1.050 na Chr.
Laat Holoceen
Subatlanticum
Vroege-Middeleeuwen Romeinse tijd
450 na Chr. 12 v. Chr.
IJzertijd 2.500
2.600 800 v. Chr.
Bronstijd 2.000 v. Chr.
5.000
HOLOCEEN
Subboreaal
5.700
Midden Holoceen
Neolithicum
4.900 v. Chr.
Atlanticum
7.900
8.700
5.300 v. Chr.
Mesolithicum Boreaal
9.150
Vroeg Holoceen
10.250
8.800 v. Chr.
Preboreaal 10.150
11.650
Jonge Dryas 10.950
12.850
11.700 12.100
13.900 14.030
12.500
14.640
Laat Glaciaal
Allerød Oude Dryas Bølling Laat Pleniglaciaal
60.000
PLEISTOCEEN
30.000
Weichselien
15.000
Pleniglaciaal
Midden Pleniglaciaal
Paleolithicum
Vroeg Pleniglaciaal
75.000
Vroeg Glaciaal
117.000
Eemien 130.000
Saalien C14 ouderdommen en gekalibreerde ouderdommen van het Holoceen volgens Van Geel et al. (1980/1981). C14 ouderdom van het Laat Glaciaal volgens Hoek (2001/2008) en gekalibreerde ouderdommen van het Laat Glaciaal volgens Rasmussen et al. (2006). Overige pleistocene chronostratigrafie volgens Westerhoff et al. (2003). Archeologische perioden van de prehistorie volgens Louwe Kooijmans et al. (2005) en overige archeologische perioden volgens Archis.
Periode
Van - tot
Vroeg-Paleolithicum Midden-Paleolithicum Laat-Paleolithicum
tot 300.000 voor Chr. 300.000-35.000 voor Chr. 35.000-8800 voor Chr.
Vroeg-Mesolithicum Midden-Mesolithicum Laat-Mesolithicum
88.00-7100 voor Chr. 7100-6450 voor Chr. 6450-4900 voor Chr.
Vroeg-Neolithicum Midden-Neolithicum Laat-Neolithicum
5300-4200 voor Chr. 4200-2850 voor Chr. 2850-2000 voor Chr.
Vroege-Bronstijd Midden-Bronstijd Late-Bronstijd
2000-1800 voor Chr. 1800-1100 voor Chr. 1100-800 voor Chr.
Vroege-IJzertijd Midden-IJzertijd Late-IJzertijd
800-500 voor Chr. 500-250 voor Chr. 250-12 voor Chr.
Vroeg-Romeinse tijd Midden-Romeinse tijd Laat-Romeinse tijd
12 voor-70 na Chr. 70-270 na Chr. 270-450 na Chr.
Vroege-Middeleeuwen Late-Middeleeuwen
450-1050 na Chr. 1050-1500 na Chr.
Nieuwe Tijd A Nieuwe Tijd B Nieuwe Tijd C
1500-1650 na Chr. 1650-1850 na Chr. 1850-1950 na Chr.
Ro
od
he
kk
en
pa
s
Heersweg
ROODH E KKE N PAS
Schetsontwerp - gemeente Druten 29.09.2022
1 : 500 0
5
25 m
N
Profielkolom en - beschrijving Projectnummer: 5127 Projectnaam: Druten Datum boring: 22-7-2022 Uitvoerder(s): FvP X-coordinaat: 169298 Y-coordinaat: 433638 Maaiveldhoogte t.o.v. NAP (cm): 751
5127-001 Type: Boring, handmatig Boormethode: handmatig Positiebepaling: differentieel GPS, nauwkeurig ¡ 1m Coordinaatsysteem: Rijksdriehoekstelsel Referentievlak: Normaal Amsterdams Peil Maaiveldhoogtebepaling: Landmeting
maaiveld 0 - 30: Klei, matig zandig, matig humeus, donker-bruin, stevig, laaggrens: basis scherp, bouwvoor, onderin zit baksteen en puin 30 - 70: Klei, sterk zandig, bruin, stevig, laaggrens: basis scherp, opgebrachte grond, spoor baksteen
-100
70 - 85: Klei, sterk zandig, bruin, stevig, zandlagen, laaggrens: basis scherp
85 - 110: Zand, zwak siltig, licht-grijs, matig fijn
110 - 130: Klei, zwak zandig, bruin, stevig, laaggrens: basis scherp, spoor houtskoolspikkels
-200 130 - 160: Klei, zwak zandig, grijs-bruin, matig stevig, laaggrens: basis scherp
160 - 190: Zand, kleiig, bruin-grijs, matig fijn, kleilagen
-300
190 - 260: Klei, zwak zandig, grijs, matig stevig, spoor roestvlekken, laaggrens: basis scherp
260 - 300: Zand, zwak siltig, grijs, matig grof
-400 cm
BSBP 2021.08 b02, (c) R.Schrijvers
Profielkolom en - beschrijving Projectnummer: 5127 Projectnaam: Druten Datum boring: 22-7-2022 Uitvoerder(s): FvP X-coordinaat: 169259 Y-coordinaat: 433650 Maaiveldhoogte t.o.v. NAP (cm): 731