Bijlage 3 - Bijlage 2 Natuurtoets
Tekst van het document
RAPPORT Natuurtoets Uivermeertjes In het kader van de Wet natuurbescherming Klant:
Groenleven B.V.
Referentie: BG1754WATRP1909041426 Status:
Definitief/P01.01
Datum:
19 november 2020
Projectgerelateerd
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Laan 1914 no.35 3818 EX AMERSFOORT Water Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W
Titel document: Natuurtoets Uivermeertjes Ondertitel: Natuurtoets Uivermeertjes Referentie: BG1754WATRP1909041426 Status: P01.01/Definitief Datum: 19 november 2020 Projectnaam: BG1754-102-119 Projectnummer: BG1754-102-119 Auteur(s): Anoek van den Bosch
Opgesteld door: Anoek van den Bosch Gecontroleerd door: Femkje Sierdsma Datum/paraaf: 13-11-2020/FSi Goedgekeurd door: Rinus Hoogeslag Datum/paraaf: 19 november 2020 RH
Classificatie Projectgerelateerd
Disclaimer Niets uit deze specificaties/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van HaskoningDHV Nederland B.V.; noch mogen zij zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor andere doeleinden dan waarvoor zij zijn vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor deze specificaties/drukwerk ten opzichte van anderen dan de personen door wie zij in opdracht is gegeven en zoals deze zijn vastgesteld in het kader van deze Opdracht. Het geïntegreerde QHSE-managementsysteem van HaskoningDHV Nederland B.V. is gecertificeerd volgens ISO 9001:2015, ISO 14001:2015 en ISO 45001:2018. 19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
ii
Projectgerelateerd
Inhoud 1
Inleiding
1
Aanleiding
1
1.2
Doelstelling en scope onderzoek
2
1.3
Leeswijzer
2
2
Plangebied en voorgenomen ingreep
3
Plangebied
3
2.2
Voorgenomen ingreep
7
2.3
Uitgangspunten natuurtoets
8
3
Natuurtoets – Soortenbescherming
9
3.1
Gevolgde werkwijze
9
3.2
Vaatplanten
9
3.3
Grondgebonden zoogdieren
10
3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4
Bever Das Eekhoorn Kleine marterachtigen: wezel, hermelijn en bunzing
10 12 12 13
3.4
Vleermuizen
14
3.4.1 3.4.2 3.4.3
Meervleermuis Watervleermuis Overige vleermuizen
14 16 17
3.5
Amfibieën
18
3.5.1 3.5.2 3.5.3 3.5.4
Kamsalamander Poelkikker Rugstreeppad Heikikker
18 19 19 19
3.6
Reptielen
20
3.7
Vissen
20
3.7.1
Grote modderkruiper
20
3.8
Ongewervelden
20
3.8.1 3.8.2
Grote vos Rivierrombout
20 21
3.9
Vogels
21
3.9.1 3.9.2
Broedvogels zonder jaarrond beschermd nest Broedvogels met jaarrond beschermd nest
21 22
3.9.2.1
Roofvogels: buizerd, havik, sperwer en wespendief
22
3.9.2.2
Huismus
23
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
iii
Projectgerelateerd
3.9.2.3
Gierzwaluw
23
3.9.2.4
Ooievaar
23
3.9.2.5
Ransuil
24
3.9.2.6
Steenuil
24
3.9.2.7
Roek
24
3.9.2.8
IJsvogel
25
3.9.2.9
Oeverzwaluw
26
3.9.3
Slaaplaats watervogels
26
4
Beschermde gebieden
29
4.1
Natuurnetwerk Nederland
29
4.2
Natura 2000
30
4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6
Stikstofdepositie Relatie plangebied met Natura 2000-gebied Uivermeertjes Effectbeoordeling meervleermuis Rijntakken Effectbeoordeling broedvogels Rijntakken Effectbeoordeling niet-broedvogels Rijntakken Conclusie
31 31 32 33 33 33
5
Eindconclusies en aanbevelingen Wet natuurbescherming
34
5.1
Eindconclusies
34
5.1.1 5.1.2 5.1.3
Beschermde soorten Wnb Beschermde gebieden Wnb (Natura 2000) NNN
34 34 34
5.2
Mitigerende maatregelen
34
5.3
Vervolgstappen
35
6
Bronvermelding
36
Bijlage 1. Juridisch kader Wet natuurbescherming
38
Bijlage 2: Effect op watersysteem en waterkwaliteit
41
Bijlage 3: Stikstofdepositieberekening
44
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
iv
Projectgerelateerd
1
Inleiding Aanleiding
GroenLeven is voornemens om een drijvend zonnepark te realiseren op de zandwinplas ‘Uivermeertjes’ gelegen aan de Deestersteeg nabij Deest. Het eigendom van de zandwinplas ligt bij de gemeente Druten, het beheer van het gebied is in handen van SBNL Natuurfonds. GroenLeven is de ontwikkelaar van het drijvende zonnepark en de partij die de subsidie heeft aangevraagd. Met de hoeveelheid opgewekte stroom van dit drijvende zonnepark kunnen circa 7.500 huishoudens van elektriciteit worden voorzien. Hiermee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de duurzaamheidsambities van de gemeente Druten. Omdat het project mogelijk effecten kan hebben op aanwezige natuurwaarden, wordt een natuurtoets in het kader van de Wet natuurbescherming (hierna Wnb) en Natuurnetwerk Nederland (hierna NNN) uitgevoerd. Ten behoeve van dit zonnepark heeft GroenLeven op 28 januari 2020 een aanvraag voor een omgevingsvergunning ingediend bij het college van burgemeester en wethouders van Druten. Het college heeft deze omgevingsvergunning bij besluit van 7 juli 2020 verleend. GroenLeven heeft kennisgenomen van de bezwaren die tegen dit besluit zijn ingediend. Daarin heeft GroenLeven aanleiding gezien de engineering van het ontwerp voort te zetten, wat heeft geleid tot een beperkt gewijzigde lay out van het zonnepark. Hieronder treft u deze gewijzigde lay out aan:
Figuur 1.1: wijziging lay out (rood=oud, blauw=nieuw)
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
1
Projectgerelateerd
Met deze gewijzigde lay out komt GroenLeven tegemoet aan de bezwaren van Hengelsportvereniging Deest, een overkoepelende vereniging waar ook Hengelport Stichting “De Uiver”, deel van uitmaakt, omdat voor een goede visvangst het van belang is dat het zonnepark in de diepere delen van het Uivermeer wordt gesitueerd. Omdat het zuidoostelijk deel van het meer relatief ondiep is, wat gunstig is voor vis, wordt het zonnepark op die plek verkleind en in grote lijnen een beperkte afstand richting het noordwesten geschoven. Deze natuurtoets komt in grote lijnen overeen met de natuurtoets die ten grondslag ligt aan de op 7 juli 2020 verleende vergunning, wijzigingen ten opzichte de vorige natuurtoets zijn in dit stuk verwerkt. Door de wijziging komt het zonnepark meer boven de diepere delen van het Uivermeer te liggen. De effecten op natuur zijn daardoor positief ten opzichte van de oude lay out.
1.2
Doelstelling en scope onderzoek
Het doel van deze rapportage is om de geplande activiteiten te toetsen aan het soorten- en gebiedsbeschermingsregime in de Wnb en de NNN. Voor toetsing aan de Wnb wordt een natuurtoets uitgevoerd. Hierbij worden de risico’s met betrekking tot beschermde soorten in kaart gebracht. De natuurtoets betreft geen gerichte volledige inventarisatie van soorten; het brengt in de eerste plaats in beeld welke soorten te verwachten zijn op basis van habitatgeschiktheid. Dit wordt gedaan op basis van een bureaustudie en een veldbezoek. Daarnaast wordt getoetst aan de gebiedsbescherming uit de Wnb. In de Wnb staat vermeld dat het niet is toegestaan om zonder vergunning projecten te realiseren die de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de leefgebieden van soorten in een Natura 2000-gebied kunnen verslechteren of een significant verstorend effect kunnen hebben op de soorten waarvoor het gebied is aangewezen. Ook activiteiten buiten deze Natura 2000-gebieden kunnen in beginsel een negatief effect hebben (externe werking). Ook wordt gekeken naar de gebiedsbescherming van het Natuurnetwerk Nederland (hierna NNN). Dit is een Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Het rapport geeft zicht op de noodzakelijke stappen en/of vervolgonderzoeken die nodig zijn en hoe dit kan worden aangepakt.
1.3
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 behandelt het plangebied en de voorgenomen ingreep. Hoofdstuk 3 behandelt de soortenbescherming. In hoofdstuk 4 wordt de gebiedsbescherming behandeld. Hoofdstuk 5 bevat de conclusies t.a.v. de soorten- en gebiedsbescherming. Hoofdstuk 6 bevat de bronvermelding. Het juridisch kader wordt behandeld in bijlage 1.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
2
Projectgerelateerd
2
Plangebied en voorgenomen ingreep
Dit hoofdstuk bevat een beschrijving van het plangebied en de directe omgeving. Hierbij wordt tevens gebruik gemaakt van de waarnemingen die zijn opgedaan tijdens het veldbezoek. Vervolgens zijn de werkzaamheden beschreven die worden uitgevoerd.
Plangebied Het plangebied betreft zandwinplas de Uivermeertjes en de bijbehorende oever. Het gebied ligt ten zuiden van de stad Deest, in de provincie Gelderland. De Uivermeertjes ligt 1 kilometer ten zuiden van de Waal en het Natura 2000 gebied Rijntakken. De plas heeft een oppervlakte van circa 58 hectare en ligt midden in agragrisch gebied (Figuur 2-1). De zuidkant van het plangebied grenst aan de N322. De noord- en de westkant grenzen aan de Heemstraweg en de Deestersteeg. Langs de Deestesteeg, in de noordwesthoek van het plangebied, ligt een parkeerplaats waarvanuit mensen het gebied kunnen betreden. Rondom het hele plangebied ligt een wandelpad waar mensen kunnen recreëren.
Figuur 2-1: Ligging van het plangebied (rood omlijnd) in de omgeving. Bron: ESRI Nederland.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
3
Projectgerelateerd
In het zuidelijk deel van het plangebied vindt momenteel nog zandwinning plaats, het zanddepot bevindt zich aan de zuidwestzijde van het gebied. In het noordelijk deel van het plangebied is een aantal jaren geleden de zandwinning gestopt. De noordelijke oever is na het stopzetten van de zandwinning in dit gedeelte van de plas, ingericht als een groene omzoming. De oevers van het noordelijk en noordwestelijk deel van het plangebied zijn vergelijkbaar; veelal flauw en ruig begroeid met riet en bomen (Figuur 2-2). Vanwege de zandwinning is de plas redelijk diep. Op het diepste punt, is de Uivermeertjes dieper dan 30 meter.
Figuur 2-2: Links: Een impressie van de westelijke oever met rietruigte en bomen. In de verte is het noordelijk deel van het plangebied te zien. Rechts: Een impressie van een flauwe oever in het westelijk deel van het plangebied.
In het plangebied wordt gevist. Ten behoeve van de visstand zijn op het brede deel van de oever, in het noorden en westen van het plangebied enkele paaiplaatsen ingericht (Figuur 2-3). Langs deze kreken is een vegetatie met voornamelijk riet en (schiet)wilgen aanwezig. Onderdeel van het algehele beheer van de oeverzone in het gebied is begrazing met vee uit de omgeving (Figuur 2-3).
Figuur 2-3: Links: een voorbeeld van een aangelegde paailocatie, met daar omheen wilgenstruweel en riet. Rechts een voorbeeld van een begraasde oever in het noordwestelijk deel van het plangebied.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
4
Projectgerelateerd
De oostelijke oever is minder dicht begroeid en bestaat grotendeels uit verschillende soorten kruiden en riet (Figuur 2-4). Het wandelpad hierlangs ligt op een dijk, waarlangs enkele jonge eikenbomen zijn geplant.
Figuur 2-4 Een impressie van de oostelijk oever, bestaande uit kruiden rietland, in de verte is het noordelijk deel van het plangebied zichtbaar. Rechts: Een impressie van de oostelijke over, kijkend op het zuiden, in de verte is de zandwinningsinstallatie zichtbaar.
Het zuidoosten van het plangebied bestaat uit een moerasgebied, waar een klein eilandje voor ligt (Figuur 2-5, Links). In het zuidelijk deel van het plangebied, waar momenteel nog zandwinning plaats vindt, is rietruigte te vinden, met daarachter een verhard terrein waar de zandwinningsinstallatie op staat en waar zich tevens grote zandhopen ter opslag bevinden (Figuur 2-5, Rechts).
Figuur 2-5 Links: De zuidoostelijke oever. Rechts de zuidwestelijke oever
De zandwinner is voornemens om in de komende jaren de zandwinning in de omgeving van het plangebied verder uit te breiden, zie Figuur 2-6 (Bron: www.geertjesgolf.nl).
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
5
Projectgerelateerd
Figuur 2-6 Uitbreidingsplannen zandwinning rondom Uivermeertjes (bron: www.geertjesgolf.nl)
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
6
Projectgerelateerd
2.2
Voorgenomen ingreep
Ontwerp Het plan heeft betrekking op de realisatie van een drijvend zonnepark, bestaande uit meerdere aan elkaar gekoppelde, drijvende modules en een middenspanninginkoopstation op de wal. De totale oppervlakte van de plas is 58 hectare. De oppervlakte van het te realiseren drijvende zonnepark is circa 17 hectare (Figuur 2-7). De drijvende modules worden geplaatst in het midden van de plas en worden aan de bodem verankerd middels een puntverankering.
Figuur 2-7. Indicatieve ligging van het zonnepark op de zandwinplas Uivermeertjes.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
7
Projectgerelateerd
Het zonnepark is opgebouwd met modules. Een module bestaat uit verschillende boten met 16 zonnepanelen. Centraal in de module wordt een betonnen bak geplaatst met een transformator. De hoogte van een module inclusief zonnepanelen bedraagt vanaf het water tussen 0,80 en 1,00 m. De modules komen op minimaal 50 meter vanaf de oever (zie Figuur 2-7). Een drijvend zonnepark behoeft geen grootschalige bodemingrepen. Alleen voor het verankeren van de drijvende pontons zullen verankeringspunten noodzakelijk zijn aan de waterbodem. De waterbodem wordt ter plaatse beperkt en tijdelijk geroerd als gevolg van de aanleg/verankering.
Figuur 2-8: Foto te realiseren module
Figuur 2-9: Impressie zonneponton met oost-westopstelling
Aanleg De aanlegwerkzaamheden gaan gepaard met de aanwezigheid van mensen en materieel en nemen circa 3 maanden in beslag voor een park van 17 hectare. De exacte planning en werkwijze voor de uitvoeringswerkzaamheden is nog niet bekend. In de gebruiksfase worden de panelen slechts incidenteel bezocht. Gedacht kan worden aan het reinigen van de panelen1 of het verhelpen van een storing.
2.3
Uitgangspunten natuurtoets
In deze natuurtoets zijn de effecten van de aanleg van de drijvende zonnepanelen beoordeeld. Voor de effectbeschrijving is uitgegaan van een aantal uitgangspunten waaraan bij de aanleg en de bedrijfsvoering wordt voldaan. Indien niet voldaan wordt aan deze uitgangspunten, kunnen de effecten anders en/of groter zijn dan in deze natuurtoets is beschreven. Een nieuwe toetsing dient dan plaats te vinden. Uitgangspunten voor deze natuurtoets zijn: • De drijvende zonnepanelen worden minimaal 50 meter uit de oever geplaatst. • Vanwege de steile oevers en grote diepte van de plas (>30 meter) wordt met een plaatsing op minimaal 50 meter uit de oever aangenomen dat de panelen op water liggen met een minimale diepte van 7,5 meter. • De verankering van de zonnepanelen gaat onder water plaatsvinden. • Bij de locatiekeuze voor middeninkoopstation en het werkterrein wordt rekening gehouden met de potentiele aanwezigheid van beschermde soorten. Hiervoor worden geen bomen gekapt, struiken gerooid, of watergangen gedempt. • De zonnepanelen zullen minder dan één keer per jaar worden gereinigd. Indien van de bovenstaande uitgangspunten wordt afgeweken, dient contact worden opgenomen met een deskundig ecoloog over hoe verder te handelen.
1
De verwachting van GroenLeven is dat het nauwelijks nodig zal zijn om de panelen te reinigen. De frequentie ligt in ieder geval lager dan 1x jaar, maar meer reëel is circa 1x per 5 jaar.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
8
Projectgerelateerd
3
Natuurtoets – Soortenbescherming
3.1
Gevolgde werkwijze
Met behulp van NDFF-gegevens is allereerst een bureaustudie uitgevoerd naar het voorkomen van beschermde soorten in de omgeving van het plangebied. NDFF staat voor Nationale Databank Flora en Fauna; deze databank geeft onder andere informatie over waarnemingen van beschermde en zeldzame planten en dieren. In de NDFF zijn alleen gevalideerde gegevens opgeslagen. Er zijn gegevens opgevraagd van de afgelopen 10 jaar voor de kilometerhokken 172-433 t/m 176-433, 172-432 t/m 176432, 172-431 t/m 176-431, 172-430 t/m 176-430. Op 15 augustus 2019 is een veldbezoek aan het plangebied uitgevoerd door Anoek van den Bosch, ecoloog in dienst van Royal HaskoningDHV. De temperatuur lag rond de 17 graden en het was bewolkt. Tijdens het veldbezoek is een habitatgeschiktheidsanalyse gedaan voor beschermde soorten die volgens de bureaustudie mogelijk voorkomen. Er is voor zover mogelijk in deze periode gezocht naar vaatplanten, grondgebonden zoogdieren, mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen, amfibieën, reptielen, vissen en ongewervelden of sporen daarvan.
3.2
Vaatplanten
Voorkomen De NDFF bevat geen waarnemingen van beschermde vaatplanten binnen en nabij het plangebied. Vrijwel alle beschermde vaatplanten, zijn gebonden aan natuurgebieden, schrale gronden of extensief beheerde gronden. Dergelijk habitat is niet aanwezig in de directe omgeving van het plangebied, waardoor vrijwel alle beschermde vaatplanten redelijkerwijs kunnen worden uitgesloten in het plangebied. De noord- en noordwestelijke oever van de zandwinplas bestaan uit rietstroken, afgewisseld met rietruigte, met hoge ruigte kruiden zoals grote brandnetel en braam en jonge bomen (Figuur 2-2). Braam en brandnetel duiden op een voedselrijke en verstoorde bodem. Aanwezige boomsoorten zijn: grauwe els, gewone hazelaar, okkernoot, gewone es en Spaanse aak. Daarnaast is er veel ondergroei in de vorm van egelantier, sleedoorn, Gelderse roos en eenstijlige meidoorn. In het zuiden en oosten, is de oevervegetatie meer open. Hier groeit riet, afgewisseld met verschillende kruiden zoals grote kattenstaart en harig wilgenroosje. Tevens is in het zuiden van het plangebied op een aantal locaties ook grote lisdodde langs het water waargenomen. Tijdens het velbezoek zijn geen beschermde waterplanten waargenomen. Beschermde waterplanten als drijvende waterweegbree, zijn planten die veelal groeien in ondiepe vennen en poelen.
In een diepe plas als de Uivermeertjes zijn deze hoogstens direct langs de waterkant te verwachten. Door het ontbreken van waarnemingen van waterplanten in de oever gedurende het veldbezoek, is de aanwezigheid ervan uit te sluiten. Ter hoogte van het voorgenomen zonnepark is beschermde watervegetatie tevens uit te sluiten. De zonnepanelen worden minimaal 50 meter buiten de oever geplaatst. Vanwege de grote diepte van de plas (>30 meter) wordt aangenomen dat op een afstand van minimaal 50 meter van de oever geen geschikte groeiomstandigheden zijn voor beschermde oever- en waterplanten. Conclusie Op basis van verspreidingsgegevens en habitatgeschiktheid is het voorkomen van beschermde vaatplanten uitgesloten.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
9
Projectgerelateerd
3.3
Grondgebonden zoogdieren
De NDFF wijst op het voorkomen van onder de Wnb beschermde zoogdieren in de omgeving van het plangebied. Het betreft de bever (beschermd onder artikel 3.5 van de Wnb), das en eekhoorn (beide beschermd onder artikel 3.10 van de Wnb). Tijdens het veldbezoek zijn geen beschermde grondgebonden zoogdieren of sporen daarvan waargenomen. Verder kunnen binnen en in de omgeving van het plangebied algemene soorten voorkomen zoals egel, haas, konijn, ree, kleine marterachtigen, verschillende muizensoorten en vos. Voor een aantal van deze algemene soorten geldt een “vrijstelling soorten ruimtelijke inrichting en beheer en onderhoud”. De provincie Gelderland verleend vrijstelling voor het opzettelijk doden of vangen en voor het opzettelijk beschadigen of vernielen van vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen voor de onderstaande zoogdieren (zie Tabel 3-1). Voor de soorten die onder deze vrijstelling vallen is wel de algemene zorgplicht van toepassing bij ruimtelijke ingrepen (gelderland.nl). Tabel 3-1: Zoogdieren met een algemene vrijstelling binnen de provincie Gelderland. Zoogdiersoort Aardmuis
Konijn
Bosmuis
Ondergrondse Woelmuis
Dwergmuis
Rosse woelmuis
Dwergspitsmuis
Tweekleurige bosspitsmuis
Egel
Veldmuis
Gewone bosspitsmuis
Vos
Haas
Woelrat
Huisspitsmuis
Voor kleine marterachtigen geldt in de provincie Gelderland geen vrijstelling meer. Vandaar dat deze groep wel besproken wordt in deze natuurtoets.
3.3.1
Bever
Voorkomen Van de bever zijn verschillende waarneming bekend in de omgeving van het plangebied (NDFF). Deze waarneming zijn gedaan langs de oever van de Waal. Bevers hebben hun leefgebied in het overgangsgebied tussen land en water zoals moerassen, langs beken, rivieren en meren. De bever heeft een voorkeur voor rustige rivieren en meren omzoomd door broekbossen met bomen als wilg en es. De aanwezigheid van bossen op de oevers is dan ook een vereiste voor de soort. 's Winters bestaat het voedsel van de bever voornamelijk uit bast van houtige gewassen en wortelstokken (b.v. van waterlelie). Van de boomsoorten worden voornamelijk de zachte soorten gekozen zoals populier, wilg en populier. In het zomerseizoen wordt dit menu aangevuld met kruidachtige land- en waterplanten, maar ook boombladeren. Bevers zijn vooral 's nachts actief. Overdag brengen ze de tijd voornamelijk slapend door op legers, in holen of in burchten2.
2
Zoogdiervereniging: https://www.zoogdiervereniging.nl/zoogdiersoorten/bever, geraadpleegd 10-1-2020
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
10
Projectgerelateerd
In de NDFF zijn binnen het plangebied geen waarnemingen van bevers bekend. Tijdens het veldbezoek zijn tevens geen sporen van de soort waargenomen. Wel is er recent (3-1-2020) nog een waarneming van een burcht en verse knaagsporen gemeld door een omwonende. De waarneming is gedaan in het westelijk deel van het plangebied (Figuur 3-1).
Figuur 3-1 Links: Een indicatie van de locatie van de waargenomen beverburcht, in het westelijk deel van het plangebied. Rechts: Een foto van de betreffende burcht.
De oever van de zandwinplas vormt dus leefgebied van de bever met daarin vaste rust- en/of verblijfplaatsen van de soort. Effectbeoordeling Bevers zijn beschermd onder de Habitatrichtlijn. Bevers zijn voornamelijk tijdens de schemeringen en nacht actief. Burchten worden jaarrond gebruikt om te rusten, maar in de periode mei t/m augustus ook om jongen groot te brengen. Tijdens deze periode zijn bevers extra gevoelig voor verstoring. Tijdens de aanlegwerkzaamheden kunnen de dieren die gebruik maken van de aanwezige burcht worden verstoord en zou de burcht tevens kunnen worden vernield. Het verstoren van bevers of het opzettelijk beschadigen of vernietigen van voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van de bever zijn overtredingen van verbodsbepalingen uit de Wnb. Permanente negatieve effecten op de bever treden niet op gezien de panelen midden op de plas geplaatst worden en de soort voornamelijk afhankelijk is van het oevergebied. Conclusie en mitigatie Zonder het treffen van mitigerende maatregelen is overtreding van de Wnb t.a.v. bevers niet uitgesloten. Het betreft onderstaande maatregelen tijdens de aanlegfase:
Binnen een straal van 20 meter rondom een burcht geen werkzaamheden uitvoeren;
Binnen een straal van 20-100 meter in de periode mei t/m augustus (kwetsbare periode) geen activiteiten uitvoeren;
Geen werkzaamheden uitvoeren tussen een half uur voor zonsondergang en een half uur na zonsopgang;
Voorafgaand moet het plangebied worden gecheckt door een ecologische deskundige op de aanwezigheid van (nieuwe) burchten.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
11
Projectgerelateerd
3.3.2
Das
Voorkomen De das is verschillende keren waargenomen in de omgeving van het plangebied (NDFF). Tijdens het veldbezoek zijn geen burchten of vluchtpijpen van de das aangetroffen. Daarnaast zijn ook geen andere sporen als wissels, neusputjes, haren, etc. aangetroffen. De das leeft in allerlei soorten biotopen, met een voorkeur voor kleinschalig akker- en weidelandschap met verspreide bosjes, heggen en houtwallen. Maar ook andere open terreinen, zoals vochtige heiden en rivierdalen zijn geschikte gebieden. Het leefgebied van de das moet voldoen aan voldoende dekking, weinig verstoring, een groot voedselaanbod en een bodem waarin ze goed kunnen graven, met een grondwaterstand van tenminste 1,5 m onder het maaiveld (Zoogdiervereninging.nl). De zandwinplas maakt geen onderdeel uit van het leefgebied van de das. De oevers binnen het plangebied, zijn met de hoge grondwaterstand te nat voor de das om een burcht of vluchtpijp aan te kunnen leggen. Dassen zijn alleseters. Ze zijn slechte jagers en eten dat wat ze direct voor de neus tegenkomen. Ze eten daarom voornamelijk regenwormen die ze 's nachts in weilanden en open gebieden opsporen. Verder eten ze bosvruchten, gevallen fruit, noten, eikels, knollen, maïs, koren, paddenstoelen, knaagdieren, slakken, kevers en hommel- en wespenbroed (Zoogdiervereninging.nl).
De oevers binnen het plangebied kunnen wel fungeren als foerageergebied van de das. Het voorkomen van de das binnen en in de directe nabijheid van het plangebied kan daarom niet worden uitgesloten. Effectbeoordeling Het opzettelijk beschadigen of vernietigen van vaste- voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van de das is uitgesloten. Mogelijk is wel dat de soort incidenteel foerageert in het plangebied. Tijdens de aanlegwerkzaamheden zal de soort dan mogelijk uit moeten wijken naar rustigere delen van het leefgebied om te foerageren. De das is echter een mobiele soort, het opzettelijk doden van dassen is dan ook niet aan de orde. Het drijvende zonnepark heeft geen effecten op het leefgebied van de das. Conclusie Het overtreden van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de das is uitgesloten.
3.3.3
Eekhoorn
Voorkomen De eekhoorn is waargenomen in het bos: “Berg van Bergharen en Munninkhof” ten zuiden van het plangebied (NDFF). De soort heeft zijn verblijfplaats in bomen. De voorkeur gaat uit naar ouder bos (naaldbomen ouder dan 20 jaar en loofbomen ouder dan 40-80 jaar), omdat daar meer voedsel en nestgelegenheid is. Hun voedsel bestaat hoofdzakelijk uit boomzaden zoals eikels, noten en kegels van naaldbomen. Ook eten ze als aanvulling daarop (afhankelijk van het jaargetijde) knoppen, bladeren, bessen, schors, paddenstoelen, rupsen, vogeleieren en jonge vogels (zoogdiervereniging.nl). Tijdens het veldbezoek zijn geen verblijfplaatsen (nesten of holten) van eekhoorns waargenomen. De bomen in het plangebied, langs de oever van de plas, zijn echter niet uit te sluiten als nestlocatie. Tevens zijn de aanwezige boomsoorten zijn veelal geschikt als voedselboom. De oever van het plangebied vormt daarom potentieel leef- en foerageergebied van de eekhoorn. De zandwinplas maakt geen onderdeel uit van het leefgebied van de eekhoorn. Effectbeoordeling De eekhoorn kan potentieel verblijfplaatsen en foerageergebied hebben in de bomen in het noorden en westen van het plangebied. Voor de aanleg van het zonnepark zal het bos daar echter niet worden
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
12
Projectgerelateerd
aangetast. Van het opzettelijk beschadigen of vernietigen van vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van de eekhoorn is daarom geen sprake tijdens de aanlegfase. Het drijvende zonnepark heeft geen effecten op het leefgebied van de eekhoorn. Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de eekhoorn is uitgesloten. Conclusie Het overtreden van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de eekhoorn is uitgesloten.
3.3.4
Kleine marterachtigen: wezel, hermelijn en bunzing
Voorkomen Kleine marterachtigen komen in een aantal landschapstypen voor, maar hebben veelal een voorkeur voor een structuurrijk kleinschalig (cultuur-)landschap met voldoende schuilmogelijkheden in de nabijheid. Als jachtgebied maken kleine marters gebruik van landschapselementen zoals overhoekjes, bosjes en hagen. Ook delen van weilanden die direct grenzen aan dekking biedende structuren worden als jachtgebied benut. Buiten de dekking van vegetatie zijn kleine maters kwetsbaar voor andere predatoren. Open veld wordt dan ook vermeden (Bouwens, 2017). De bomen met weelderige ondergroei in het noorden en westen van het plangebied biedt de dekking die kleine marterachtigen nodig hebben in hun jachtgebied. Er kan daarom niet worden uitgesloten dat dit deel van het plangebied deel uitmaakt van foerageergebied van kleine marterachtigen. Als verblijfplaats maken kleine maters gebruik van onder andere takkenrillen, stenenhopen en voormalige konijnenholen. De bunzing kan tevens ook gebruik maken van bomen als verblijfplaats, voor deze soort kunnen holle bomen fungeren als schuilplaats. Deze soort geeft tevens ook de voorkeur aan leefgebied in de nabijheid van water. Schuilplaatsen van de bunzing kunnen daarom niet worden uitgesloten in de bomen in het noorden en westen van het plangebied.
Aan de rand van het plangebied, in de noordwesthoek, zijn verder enkele takkenrillen, waargenomen, welke geschikt als rustplaats voor kleine marters (zie Figuur 3-2). De zandwinplas zelf maakt geen onderdeel uit van het leefgebied van kleine marterachtigen.
Figuur 3-2: Een impressie van de aanwezige takkenrillen in het noordwesten, aan de rand van het plangebied.
Effectbeoordeling Kleine marterachtigen kunnen potentieel verblijfplaatsen en foerageergebied hebben in de bomen, ondergroei en takkenrillen in het noorden en westen van het plangebied. Voor de aanleg van het 19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
13
Projectgerelateerd
zonnepark zal het bos met ondergroei daar echter niet worden aangetast. De takkenrillen vallen buiten het plangebied. Van het opzettelijk beschadigen of vernietigen van vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van kleine marters is daarom geen sprake tijdens de aanlegfase. Het drijvende zonnepark heeft geen effecten op het leefgebied van de kleine marters. Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de eekhoorn is uitgesloten. Conclusie Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de kleine marterachtigen is uitgesloten.
3.4
Vleermuizen
In de omgeving van het plangebied en binnen het plangebied zijn waarnemingen bekend van de gewone grootoorvleermuis en laatvlieger (NDFF). Daarnaast kunnen in de omgeving van het plangebied verschillende andere vleermuissoorten foeragerend voorkomen. Ruige dwergvleermuis en rosse vleermuis maken bijvoorbeeld gebruik van oevers, bomen en struweel om te foerageren. Een soort als de meervleermuis kan foeragerend voorkomen boven de plas en de oevers. De meervleermuis en watervleermuis worden individueel besproken omdat het zonnepark (gedurende de gebruiksfase) mogelijk invloed heeft op het foerageergebied van deze soorten. Alle vleermuizen vallen onder het beschermingsregime ‘Habitatrichtlijnsoort’.
3.4.1
Meervleermuis
Voorkomen De meervleermuis is een soort die zich in de zomer vooral thuis voelt in waterrijke gebieden met moerassen, weiden en bossen. In Nederland is de verspreiding van meervleermuis vooral gekoppeld aan veenweidegebieden en zeekleigebieden in het westen, noorden en in iets minder mate ook het midden en zuidwesten van Nederland (vleermuis.net). Op basis van de koppeling aan veen en kleigebieden zijn populaties meervleermuizen niet uit te sluiten rondom het plangebied. De Uivermeertjes bevindt zich in de omgeving van de waal, waar kleigebieden voorkomen. Tevens behoort de omgeving van het plangebied tot het natuurlijk verspreidingsgebied van de soort. Verblijfplaatsen Kolonies van meervleermuizen bevinden zich vrijwel altijd in gebouwen zoals op kerkzolders, in spouwmuren en onder dakpannen. Vleermuiskasten en woonhuizen zijn bekend als paarverblijven; ook vindt de paring net als bij de andere soorten van het geslacht Myotis in de winterverblijven plaats. Paarverblijven van meervleermuizen liggen over het algemeen langs trekroutes van zomerverblijven naar winterverblijven. Voor zover bekend overwinteren meervleermuizen in Nederland in mergelgroeven, bunkers, forten, vestingwerken, oude steenfabrieken en kelders. Ook worden af en toe overwinterende vleermuizen waargenomen in gebouwen (vleermuis.net).
De oevers en de zandwinplas zijn ongeschikt als verblijfplaats voor meervleermuizen. De gebouwen in de omgeving van het plangebied bevatten mogelijk verblijfplaatsen van de meervleermuis. Foerageergebied De meervleermuis jaagt in een snelle rechtlijnige vlucht in lange trajecten vlak boven groot open water en langs oevers van plassen, meren, kanalen, rivieren en vaarten. Ook worden regelmatig meervleermuizen waargenomen boven vochtige weilanden en bosranden, binnen een straal van 500 meter van water. Ze jagen vooral op die insecten die op het wateroppervlak zitten of daar vlak boven vliegen. De prooien worden dan met de relatief grote achterpoten, als het ware van het water geharkt. Boven oevers en langs vegetatie vangen ze insecten (vooral dansmuggen) uit de lucht. De watervleermuis is de enige Nederlandse vleermuissoort met een vergelijkbare jachttechniek (vleermuis.net).
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
14
Projectgerelateerd
De oever van de zandwinplas is geschikt als foerageergebied voor de meervleermuis. Het open diepere water van een zandwinplas is echter suboptimaal foerageergebied voor deze soort, aangezien het voedselaanbod laag is vanwege de diepte van de plas (Deltares, 2018). Meervleermuisdeskundige AnneJifke Haarsma bevestigt dat vanaf een diepte van 7.5 meter een plas gezien kan worden als suboptimaal foerageergebied (persoonlijke communicatie, 21 oktober 2019). Op het deel van de Uivermeertjes waar de zonnepanelen worden geplaatst (meer dan 50 meter uit de oever), is het zeer aannemelijk dat de diepte groter is dan 7,5 meter is. In deze zone worden hooguit enkele meervleermuizen foeragerend verwacht. Vliegroutes Meervleermuizen jagen tot op 10-20 km van de verblijfplaats. Grote afstanden naar het uiteindelijke jachtgebied worden vooral via kanalen, beken, vaarten en brede sloten afgelegd. Boven land volgen ze vaak lijnvormige landschapselementen als bomenrijen, houtwallen en dijken (bron: www.vleermuisnet.nl). Het is niet uitgesloten dat de bebouwing aan de noordkant van de plas en de bomenrij aan de zuidkant worden gebruikt als vliegroute. Dit vormen potentiële verbindingen tussen mogelijke verblijfplaatsen (bebouwing) en mogelijk foerageergebied (zandwinplas). Er zijn in de omgeving van het plangebied geen verblijfplaatsen bekend uit de literatuur.
Effectbeoordeling Door de voorgenomen ontwikkeling wordt het areaal open water minder. Hierdoor is er in theorie minder open water beschikbaar om te foerageren voor enkele meervleermuizen. De plas gaat echter niet geheel verloren als foerageergebied aangezien circa 38 hectare open water overblijft. Daarnaast foerageert de soort langs oevers, sloten en weilanden in het gebied. Vanwege de grote diepte van de plas (>30 meter), met als gevolg een lage voedselbeschikbaarheid (Deltares, 2018), vormt het diepe gedeelte van de plas, waar de panelen gerealiseerd worden, suboptimaal foerageergebied voor de meervleermuis. Bovendien zijn er vanwege de hoeveelheid water in de omgeving, in de vorm van andere plassen en de uiterwaarden van de Waal, geen indicaties dat het plangebied fungeert als essentieel foerageergebied voor lokale populaties van de soort. Een van onze hypotheses is dat boven en in de buurt van drijvende zonneparken mogelijk meer insecten aanwezig zullen zijn dan boven diep open water zonder panelen. Insecten zijn koudbloedig en daardoor voor hun activiteiten afhankelijk van de omgevingstemperatuur. Bovendien hebben zij ten opzichte van hun inhoud een groot huidoppervlak, waardoor ze sneller warmte verliezen. De temperatuur van de zonnepanelen ligt aan het begin van de avond hoger dan de omgevingstemperatuur.
Hierdoor vermoeden wij dat de panelen een aantrekkingskracht op insecten hebben die willen opwarmen. Bij het drijvende zonnepark in Oosterwolde werd op camerabeelden al vastgelegd dat grote groepen boerenzwaluwen (>100) en witte kwikstaarten (>100) zich ’s avonds op de panelen verzamelden en daar op insecten foerageerden (eigen waarneming). Van (meer)vleermuizen wordt niet verwacht dat zij boven de panelen foerageren, vanwege de oost-westopstelling (de panelen liggen niet plat, maar staan schuin tegen elkaar aan) van de panelen. Wel kan het zijn dat de panelen zorgen voor meer beschutting op de plas en daardoor voor gunstigere omstandigheden voor zowel insecten als vleermuizen (persoonlijke mededeling A.J. Haarsma, d.d. 21 oktober 2019). Dit betreft echter een hypothese, die nader onderzocht zal moeten worden. Er wordt bij de voorgenomen werkzaamheden geen bebouwing gesloopt. Daarom is het vernietigen van verblijfplaatsen van de meervleermuis uitgesloten. Daarnaast worden er ook geen lijnvormige elementen gekapt. Het opheffen van (essentiële) vliegroutes van meervleermuizen is uitgesloten.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
15
Projectgerelateerd
Conclusie Er is geen sprake van een overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb. In het kader van de zorgplicht worden onderstaande mitigerende maatregelen voorgesteld:
Tijdens de aanlegfase te werken buiten het vleermuisactieve seizoen. Het vleermuisactieve seizoen loopt grofweg van april t/m oktober.
Werkzaamheden tijdens het vleermuisactieve seizoen zijn alleen toegestaan door:
Werkzaamheden bij daglicht uit te voeren, waardoor het inzetten van kunstlicht niet nodig is of;
Na zonsondergang het gebruik van kunstlicht zoveel mogelijk beperken en uitstraling van licht naar de omgeving voorkomen of;
Na zonsondergang vleermuisvriendelijke verlichting gebruiken om de verstoring van foeragerende en trekkende vleermuizen tot een minimum te beperken. Hierbij moet gebruik gemaakt worden van korte palen, naar beneden gerichte armaturen en rood- of amberkleurig licht.
3.4.2
Watervleermuis
Verblijfplaatsen Kraamverblijfplaatsen van watervleermuizen bevinden zich doorgaans in bomen in holterijke oude bosgebieden, landgoederen en buitenplaatsen die vaak gelegen zijn in een waterrijke omgeving. Ook laanbomen in een dorp bij een beek kunnen voldoen. Incidenteel zijn kraamverblijfplaatsen in bovengronds gelegen bunkers en kruitdampkanalen gevonden, waarbij de watervleermuizen afwisselend van de bunker en van holle bomen in de omgeving gebruik maken. Zomerverblijfplaatsen worden zowel in holten als in spleten in bomen gevonden. Als winterverblijf gebruiken watervleermuizen voornamelijk ondergrondse objecten, zoals grotten, kalksteengroeven, oude steenfabrieken, bunkers, forten, vestingwerken, ijskelders en (kasteel)kelders. Daarnaast worden ook overwinterende dieren gevonden in overkluizingen en oude rioolsystemen, kerktorens en in boomholten. Gebouwen en ondergrondse gebouwen ontbreken in het plangebied. Dergelijk verblijfplaatsen kunnen daarom worden uitgesloten. Geschikte boomholten kunnen echter wel aanwezig zijn het noorden en westen van het plangebied Foerageergebied De watervleermuis jaagt vlak boven het wateroppervlak van beschutte waterpartijen, maar bij windstil weer wordt de beschutting minder belangrijk. Het foerageergebied van watervleermuizen is vaak een waterrijke omgeving zoals moeras, meren en watergangen.
Hierbinnen gaat de voorkeur uit naar de kleinere wateren, zoals vijvers, beken en kanalen met opgaande beplanting. Ook beschutte plekken in bos en in kleinschalig parkachtig landschap en de plekken langs bosranden behoren tot het foerageergebied (BIJ12. 2017a). De watervleermuis kan foeragerend binnen het plangebied voorkomen, met name langs de oevers van de zandwinplas, maar wordt niet foeragerende op het midden van de zandwinplas verwacht. Vliegroutes Vliegroutes zijn de routes die de watervleermuizen gebruiken om van hun zomer- en kraamverblijfplaatsen naar de foerageergebieden te vliegen. De dieren vliegen langs bospaden of lanen, in de luwte van lijnvormige structuren zoals allerlei soorten watergangen, hagen en houtwallen. Onderbrekingen in lijnvormige structuren mogen dan ook niet te groot zijn of worden. Vooral onder windstille omstandigheden wordt ook boven open water gevlogen. In een bos of een heel kleinschalig landschap zijn ze niet gebonden aan vegetatiestructuren, maar wordt vaak gekozen voor paden of een keten van open plekken (BIJ12. 2017a). De bomen en paden langs de noord en westkant van de oever en het water binnen het plangebied kunnen onderdeel uitmaken van een vliegroute van de watervleermuis.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
16
Projectgerelateerd
Effectbeoordeling Het zonnepark ligt op minimaal 50 meter van de oever Vanwege de grote waterdiepte heerst daar een lage voedselbeschikbaarheid (Deltares, 2018). Dit diepe gedeelte vormt daarom suboptimaal foerageergebied. De relatief ondiepe oeverzone is het belangrijkste foerageergebied voor de watervleermuis en deze blijft intact. Er wordt geen foerageergebied aangetast van de watervleermuis, dat essentieel is voor lokale populaties. Er worden bij het voorgenomen project geen bomen gekapt en/of bebouwing gesloopt. Daarom is het vernietigen van verblijfplaatsen van de watervleermuis uitgesloten. Daarnaast worden er ook geen lijnvormige elementen gekapt en het opheffen van (essentiële) vliegroutes van watervleermuizen is daarom uitgesloten. Conclusie Er is geen sprake van een overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb. In het kader van de zorgplicht worden dezelfde mitigerende maatregelen als voor de meervleermuis voorgesteld.
3.4.3
Overige vleermuizen
Verblijfplaatsen Holten in bomen kunnen zeer geschikt zijn als verblijfplaats, een aantal soorten maken hier gebruik van o.a. ruige dwergvleermuis en rosse vleermuis. Ook verblijven veel soorten in kieren en spleten in gebouwen o.a. gewone dwergvleermuis en laatvlieger. In de oever zijn tijdens het veldbezoek geen bomen met holten, spleten en kieren vastgesteld die kunnen fungeren als verblijfplaats. Geschikte verblijfplaatsen zijn echter niet uit te sluiten in de bomen in het noorden en westen van het plangebied. Daarnaast kunnen er vleermuizen aanwezig zijn in de bebouwing op de boerenerven in de omgeving van het plangebied. Foerageergebied Het plangebied is geschikt als foerageergebied voor verschillende vleermuissoorten. Vleermuizen foerageren meestal langs windluwe plekken. Het gaat hierbij om de zones langs de groenzones, bosjes en oevers. Vliegroutes Veel vleermuissoorten zijn afhankelijk van rechtlijnige elementen en opgaande begroeiing als vliegroute. Het is uitgesloten dat het beoogde plangebied deel uitmaakt van een vaste vliegroute vanwege het gebrek aan begroeiing. Effectbeoordeling Er worden geen bomen gekapt of gebouwen gesloopt waardoor het vernietigen van rust- en verblijfplaatsen is uitgesloten. De groenstructuren en oevers blijven beschikbaar als foerageergebied voor de verschillende vleermuissoorten.
Indien er binnen het vleermuisactieve seizoen (grofweg van april tot november) in het donker wordt gewerkt, kan de inzet van verlichting leiden tot verstoring van foeragerende en/of doortrekkende vleermuizen. Conclusie en mitigatie: Er is geen sprake van een overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb. In het kader van de zorgplicht worden dezelfde mitigerende maatregelen als voor de meer- en watervleermuis voorgesteld
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
17
Projectgerelateerd
3.5
Amfibieën
De NDFF wijst op het voorkomen van beschermde amfibieën in de omgeving van het plangebied. Het betreft de kamsalamander, poelkikker en rugstreeppad (allen beschermd onder artikel 3.5 van de Wnb). Verder behoort de omgeving van het plangebied tot het verspreidingsgebied van beschermde soorten als de bruine kikker, gewone pad, kleine, watersalamander en bastaardkikker (beschermd onder artikel 3.10 van de Wnb) en de heikikker (beschermd onder artikel 3.5 van de Wnb) Tijdens het veldbezoek zijn geen beschermde amfibieën waargenomen. Voor een aantal amfibieën, beschermd onder artikel 3.10 van de Wnb, geldt een “vrijstelling soorten ruimtelijke inrichting en beheer en onderhoud”. De provincie Gelderland verleend vrijstelling voor het opzettelijk doden of vangen en voor het opzettelijk beschadigen of vernielen van vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen voor de onderstaande amfibie soorten (Tabel 3-2). Voor de soorten die onder deze vrijstelling vallen is slechts de algemene zorgplicht van toepassing bij ruimtelijke ingrepen (Provincie Gelderland, 2018). Tabel 3-2: Amfibieën met een algemene vrijstelling binnen de provincie Gelderland. Amfibieën Bruine kikker
Meerkikker
Gewone pad
Middelste groene kikker/ Bastaardkikker
Kleine watersalamander
De vrijgestelde beschermde soorten zullen verder niet worden behandeld.
3.5.1
Kamsalamander
Voorkomen De kamsalamander is meerder malen waargenomen in water in de omgeving van het plangebied (NDFF). Het betreft dan de uiterwaarde van de Waal. Als voortplantingswater heeft de kamsalamander een voorkeur voor relatief grote, diepe en stilstaande geïsoleerde wateren. Deze wateren zijn ten minste gedeeltelijk begroeid met waterplanten, niet verontreinigd en bevatten gewoonlijk geen vis. Onder ideale omstandigheden voor de kamsalamander is er een dichte watervegetatie om te schuilen en zijn er open plekken voor de paring en voor de eiafzet (Arntzen & Smit, 2009). De oever van de Uivermeertjes bevat amper watervegetatie en de plas staat bekend als visgebied. Geschikt voortplantingswater voor de kamsalamander is daarom uit te sluiten. Het landhabitat van de kamsalamander is bosrijk, bevat houtwallen of struweel en wordt vaak gekenmerkt door kleinschaligheid in de directe omgeving van het voortplantingswater. De noordelijke en westelijke oever binnen het plangebied bieden een geschikt landhabitat voor de kamsalamander. Echter door het ontbreken van geschikt voortplantingswater binnen het plangebied en de nabije omgeving, kan worden uitgesloten dat de kamsalamander buiten het voortplantingsseizoen in het plangebied voorkomt. Conclusie Het overtreden van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de kamsalamander is uitgesloten.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
18
Projectgerelateerd
3.5.2
Poelkikker
Voorkomen De poelkikker is op verschillende locaties rondom het plangebied waargenomen. De poelkikker is zowel in het rivierengebied, als in het kleinschalig cultuurlandschap en in licht verrijkte vennen een karakteristieke begeleider van de kamsalamander. De poelkikker is een zon- en warmteminnende soort met een voorkeur voor onbeschaduwde wateren. De soort komt vooral tot voortplanting in vennen en hoogveenputten en in andere kleine wateren als, rivierbegeleidende wateren, veedrinkpoelen en sloten. De oeverzone moet bij voorkeur goed begroeid zijn (Arntzen & Smit, 2009). Geschikt voortplantingswater voor de poelkikker ontbreekt binnen het plangebied, door het ontbreken van oevervegetatie, aanwezigheid van vis en de grote diepte van de plas. Buiten de voortplanting zijn poelkikkers minder gebonden aan water en brengen ze de rest van het seizoen door op het land. Overwintering vindt gewoonlijk plaats op het land. De oever binnen het plangebied biedt een geschikt landhabitat voor de poelkikker. Echter door het ontbreken van geschikt voortplantingswater binnen het plangebied en de nabije omgeving, kan worden uitgesloten dat de poelkikker buiten het voortplantingsseizoen in het plangebied voorkomt. Conclusie Het overtreden van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de poelkikker is uitgesloten.
3.5.3
Rugstreeppad
Voorkomen De rugstreeppad is meerdere malen waargenomen nabij het plangebied in de uiterwaarde van de Waal (NDFF). De rugstreeppad is een soort van vegetatieloze locaties en/of gebieden met veel ondiep water, zoals poelen, greppels en poldersloten. De zandwinplas is ongeschikt als voortplantingswater vanwege de grote diepte van de plas. Voor de rugstreeppad is wel potentieel geschikt landhabitat aanwezig in de vorm van het zand dat aanwezig is rondom het werkterrein van de zandwinning. Het werkterrein zal echter niet worden aangetast voor de aanlegwerkzaamheden van het drijvende zonnepark. Conclusie Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de rugstreeppad is uitgesloten.
3.5.4
Heikikker
Voorkomen Er zijn geen waarnemingen bekend van de heikikker in of nabij het plangebied. De omgeving behoort echter wel tot het verspreidingsgebied van de soort. De heikikker komt veel voor in relatief voedselarme, vaak zwak zure wateren. Het voortplantingswater is vaak relatief voedselarm en bestaat uit ondiep, zon beschenen water. Heidevennen en wateren op hoog- en laagveen zijn de belangrijkste voortplantingswateren (ravon.nl). Geschikt voortplantingswater voor de heikikker ontbreekt binnen het plangebied, door de aanwezigheid van vis Het landhabitat van de heikikker bevindt zich in de direct omgeving van het voortplantingswater. In het agrarische gebied heeft de heikikker een duidelijke voorkeur voor verwilderde greppels met water, houtwallen met sloten die af en toe water voeren en extensief weiland en elzenbosjes (ravon.nl). De oever binnen het plangebied biedt een geschikt landhabitat voor de heikikker. Echter door het ontbreken van geschikt voortplantingswater binnen het plangebied en de nabije omgeving, kan worden uitgesloten dat de heikikker buiten het voortplantingsseizoen in het plangebied voorkomt.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
19
Projectgerelateerd
Conclusie Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de heikikker is uitgesloten.
3.6
Reptielen
Voorkomen De NDFF bevat geen waarnemingen van beschermde reptielen binnen het plangebied. Beschermde reptielen worden op basis van verspreidingsgegevens en habitatgeschiktheid ook niet verwacht. Conclusie Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van beschermde reptielen is uitgesloten.
3.7
Vissen
De NDFF wijst op het voorkomen van beschermde vissen in de omgeving van het plangebied. Het betreft de grote modderkruiper (beschermd onder artikel 3.10 van de Wnb). Tijdens het veldbezoek zijn geen beschermde vissen waargenomen. Wel zijn er jonge vissen in het water waargenomen (waarschijnlijk stekelbaars).
3.7.1
Grote modderkruiper
Voorkomen De grote modderkruiper is waargenomen in het agrarische landschap rondom het plangebied (NDFF). De soort leeft in verladende sloten met een rijke onderwatervegetatie en sliblaag. Dergelijk habitat ontbreekt binnen het plangebied. Conclusie Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van beschermde vissen is uitgesloten.
3.8
Ongewervelden
De NDFF wijst op het voorkomen van strikt beschermde ongewervelden in de omgeving van het plangebied. Het betreft de grote vos en de rivierrombout (NDFF). Tijdens het veldbezoek zijn geen beschermde ongewervelden waargenomen.
3.8.1
Grote vos
Voorkomen In het agrarisch landschap ten zuidoosten van het plangebied is een waarneming bekend van de grote vos (NDFF). De grote vos is een zeer mobiele vlinder die veel zwerft. Op dit moment wordt de soort nergens meer geregeld of met meerdere exemplaren tegelijk gevonden. Hij is dan ook acuut met verdwijnen bedreigd, mogelijk is hij al als standvlinder verdwenen. De laatste jaren worden zo´n vijf vlinders per jaar gezien, vermoedelijk zwervers uit het buitenland of vlinders van onregelmatige populaties. De habitat van de soort bestaat uit vochtige, open bossen, bosranden, boomgaarden en andere plekken met grote vrijstaande bomen. De vlinders voeden zich met sap van bloedende bomen, rottend fruit en honingdauw (vlinderstichting.nl). De waarneming in de omgeving van het plangebied betreft een zwervend individu. Populaties van de grote vos worden uitgesloten binnen het plangebied. Conclusie Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de grote vos is uitgesloten.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
20
Projectgerelateerd
3.8.2
Rivierrombout
Voorkomen De rivierrombout is waargenomen in het oevergebied van de Waal (NDFF). In Nederland wordt de rivierrombout vooral langs grote rivieren aangetroffen. Het larvenhabitat bestaat uit zandige substraten in ondiepe, onbegroeide, stromingsluwe riviertrajecten. In de genormaliseerde rivieren worden dergelijke larvenhabitat voornamelijk tussen kribben aangetroffen. Waar zich achter de stromingsluwe delen van de kribben zand ophoopt ontstaan strandjes waar de meeste larvenhuidjes worden gevonden (vlinderstichting.nl). Geschikt voortplantingshabitat voor de rivierrombout is aanwezig langs de oever van de Waal, maar ontbreekt binnen het plangebied. Conclusie Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de rivierrombout is uitgesloten.
3.9
Vogels
Op basis van verspreidingsgegevens kunnen verschillende vogelsoorten voorkomen binnen het plangebied. In deze paragraaf is onderscheid gemaakt tussen broedvogels zonder een jaarrond beschermd nest, broedvogels met een jaarrond beschermd nest en niet-broedvogels die de plas gebruiken om te rusten.
3.9.1
Broedvogels zonder jaarrond beschermd nest
Voorkomen De oever van de plas kan door verschillende soorten watervogels gebruikt worden om te broeden. Het gaat dan om soorten zoals fuut, meerkoet en wilde eend. De rietkragen langs de oever zijn geschikt als broedlocatie voor rietzangers. Daarnaast zijn de oever, bomen en het struweel aan de randen van de zandwinplas geschikt als broedlocatie voor verschillende (algemene) broedvogelsoorten van open gebied, bos en struweel. Soorten die bijvoorbeeld verwacht kunnen worden zijn: zwartkop, winterkoning, merel, grasmus, fitis en tjiftjaf. Tijdens het veldbezoek zijn op de plas twee paartjes fuut, meer dan twintig meerkoeten, tien kuifeenden, zeven knobbelzwanen, een groep kokmeeuwen waargenomen. Verder zijn langs de randen van de plas in de bomen waarnemingen gedaan van zwarte kraai en houtduif. Effectbeoordeling Op basis van de Wnb zijn alle broedvogels beschermd onder het beschermingsregime Vogelrichtlijnsoorten. Alleen bij de aanlegwerkzaamheden kunnen verstorende effecten optreden op broedvogels. Het gaat hierbij om begroeide oeverzones die voldoende dekking bieden voor broedende vogels. Wanneer de werkzaamheden (gedeeltelijk) worden uitgevoerd in het broedseizoen kunnen broedende vogels worden verstoord. Wanneer soorten het nest verlaten, geldt dit als het opzettelijk vernietigen of beschadigen van nesten en eieren van vogels.
Het verstoren en vernietigen van nesten en eieren is een overtreding van een verbodsbepaling uit de Wnb.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
21
Projectgerelateerd
Conclusie en mitigatie Zonder het treffen van mitigerende maatregelen is overtreding van de Wnb t.a.v. broedvogels niet uitgesloten. Het betreft onderstaande maatregelen tijdens de aanlegfase:
Werken binnen de periode 15 augustus tot 15 maart (buiten het broedseizoen).
Werkzaamheden tijdens het broedseizoen zijn alleen toegestaan door:
De werkzaamheden voorafgaand aan het broedseizoen te laten beginnen en in een constante intensiteit te laten doorgaan gedurende het broedseizoen.
Voorafgaand aan de werkzaamheden het plangebied laten inspecteren op broedgevallen en vrijgave door een ecoloog.
3.9.2
Broedvogels met jaarrond beschermd nest
Jaarrond beschermde nesten zijn niet waargenomen tijdens het veldbezoek. In de NDFF zijn wel waarnemingen bekend van soorten met jaarrond beschermde nesten binnen het plangebied en de directe omgeving van het plangebied. Het gaat dan om buizerd, havik, huismus, gierzwaluw, ooievaar, ransuil, steenuil en roek. In het noorden van het plangebied zijn twee overvliegende buizerds waargenomen en op het wandelpad ter hoogte van de noordoosthoek zijn huismussen waargenomen. Daarnaast zijn er waarnemingen in en rondom het plangebied van vogels met een jaarrond beschermd nest als er sprake is van ecologisch zwaarwegende redenen (zogenaamde categorie 5 soorten). Van deze soorten zullen alleen de ijsvogel en oeverzwaluw worden besproken, omdat de aanleg van drijvende zonnepanelen een effect kan hebben op het leefgebied van deze soorten.
3.9.2.1 Roofvogels: buizerd, havik, sperwer en wespendief Voorkomen Tijdens het veldbezoek zijn twee overvliegende buizerds waargenomen in het noorden van het plangebied. Overige roofvogels zijn niet waargenomen tijdens het veldbezoek. De soorten maken gebruik van een vergelijkbaar broedbiotoop. Nesten van deze soorten zijn niet uit te sluiten in de bomen in het noorden en westen van het plangebied. Het plangebied heeft geen functie als foerageergebied voor de soorten. Effectbeoordeling. Voor de uitvoering van de werkzaamheden worden geen bomen gekapt. Verstoring van jaarrond beschermde nesten kan echter niet worden uitgesloten in de aanlegfase, wanneer het werkterrein nabij het noorden of westen van het plangebied is, waar potentieel geschikte nestlocaties aanwezig zijn wordt opgebouwd. Het plangebied heeft geen functie als foerageergebied voor buizerd of havik. Conclusie en mitigatie Zonder het treffen van mitigerende maatregelen is overtreding van de Wnb t.a.v. jaarrond beschermde nesten niet uitgesloten. Het betreft onderstaande maatregelen tijdens de aanlegfase. De voorgestelde maatregelen zijn hetzelfde als voor broedvogels zonder jaarrond beschermd nest (paragraaf 3.9.1). De voorgestelde maatregelen zijn hetzelfde als voor broedvogels zonder jaarrond beschermd nest (paragraaf 3.9.1).
Indien beschermde nesten aanwezig zijn, werken buiten de verstoringsafstand van deze soorten, circa 100 meter.
19 november 2020
NATUURTOETS UIVERMEERTJES
BG1754WATRP1909041426
22
Projectgerelateerd
3.9.2.2 Huismus Voorkomen De huismus maakt vooral nesten onder dakpannen, in gaten en kieren van gebouwen en in mussenkasten. Dergelijke habitat ontbreekt binnen het plangebied. Nesten van deze soort zijn uit te sluiten in het plangebied. Het plangebied heeft tevens geen functie als foerageergebied voor de huismus. Conclusie en mitigatie Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de huismus is uitgesloten.
3.9.2.3 Gierzwaluw Voorkomen De gierzwaluw is een koloniebroeder wanneer er voldoende aanbod van nestgelegenheid is. Ze hebben hun nest in gebouwen, onder dakgoot, achter regenpijp, dakkapel, dakpan, of in een gat in de muur en ook wel in neststenen (vogelbescherming.nl). Dergelijke habitat ontbreekt binnen het plangebied. Nesten van deze soort zijn daarom uit te sluiten in het plangebied. Het plangebied kan wel een functie als foerageergebied hebben voor de gierzwaluw. Het open water van een zandwinplas is echter suboptimaal foerageergebied voor deze soort, aangezien het voedselaanbod laag is vanwege de diepte van de plas (Deltares, 2018). Effectbeoordeling Geschikte nestlocaties van gierzwaluw ontbreken binnen het plangebied. De soort kan wel foerageren boven het water van de plas. In de eindsituatie gaat 17 hectare foerageergebied verloren van de gierzwaluw. Gierzwaluwen foerageren al vliegend op insecten, die zowel boven water als boven land worden gevangen. Het plaatsen van de drijvende zonnepanelen heeft dus weinig effect op deze soort, omdat de soort zowel boven het water als de zonnepanelen kan foerageren. Bovendien is er in de directe omgeving veel meer water aanwezig in de vorm van andere plassen en de Waal. Conclusie en mitigatie Overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb ten aanzien van de gierzwaluw is uitgesloten.
3.9.2.4 Ooievaar Voorkomen De ooievaars broedt op hoge plekken zoals telefoonpalen, bomen, schoorstenen, kerktorens, hoogspanningsmasten of door de mens gemaakt palen met houten platform (vogelbescherming.nl). In de noordoosthoek, bevindt zich net buiten het plangebied, een door mensen aangelegde paal om op te nestelen, deze was tijdens het veldbezoek echter onberoerd. Verder ontbreekt geschikt broedbiotoop binnen of nabij het plangebied. Nesten van deze soort zijn daarom uit te sluiten in het plangebied. Het voedsel van de ooievaar is gevarieerd: het bestaat uit kikkers, muizen, mollen en insecten en wordt vooral gezocht in weilanden en hooilanden. Maar ze eten ook hagedissen, regenwormen, jonge vogels, aas en afval. De oever van de zandwinplas wordt mogelijk sporadisch gebruikt als jachtgebied van de ooievaar. Effectbeoordeling Geschikte nestlocaties voor de ooievaar ontbreken binnen het plangebied. De soort kan echter wel (sporadisch) foerageren langs de oevers binnen het plangebied. In de eindsituatie gaat er geen foerageergebied verloren van de ooievaar, gezien de zonnepanelen minimaal 20 meter uit de oever worden geplaatst. Het plaatsen van de drijvende zonnepanelen heeft geen effect op deze soort. Bovendien is er in de directe omgeving nog veel meer geschikt foerageergebied aanwezig in de vorm van weilanden. 19 november 2020