Bijlage 3: Analyse bijstandsbestand 2023 gemeente Druten
Tekst van het document
Analyse bestand Participatiewet, IOAW, IOAZ en Uitstroomcijfers Druten 2023
Inhoud 1. Aanpak van onderzoek ........................................................................................................................ 2 1.1 Aanleiding ..................................................................................................................................... 2 1.2 Onderzoeksvraag en aanpak ......................................................................................................... 2 2. Beeld huidige bestand......................................................................................................................... 3 2.1 Samenstelling huidige bestand ..................................................................................................... 3 2.1.1 Leeftijd en duur ...................................................................................................................... 4 2.1.2 Afkomst .................................................................................................................................. 6 2.1.3 Korten op de bijstandsuitkering ............................................................................................. 7 2.1.4 Statushouders ........................................................................................................................
8 2.2 Trajecten en begeleiding huidige bestand .................................................................................... 9 2.2.1 Begeleiding door het Werkbedrijf.......................................................................................... 9 2.2.2 Begeleiding door de Participatiecoach ................................................................................ 11 2.2.3 Conclusie over begeleiding huidige bestand ....................................................................... 13 3. Ontwikkelingen bijstandsvolume ...................................................................................................... 14 3.1 Ontwikkeling bijstandsvolume .................................................................................................... 14 3.2 Instroom ...................................................................................................................................... 15 Instroom 2022 ............................................................................................................................... 15 Instroom 2023 ............................................................................................................................... 15 3.3 Uitstroom ....................................................................................................................................
16 Uitstroom 2022 ............................................................................................................................. 16 Uitstroom 2023 ............................................................................................................................. 16 4. Nadere analyse afronding trajecten en uitstroom ........................................................................... 19 4.1 Afronding trajecten Werkbedrijf................................................................................................. 19 4.2 Uitstroom naar werk en opleiding .............................................................................................. 19 5. Jongeren tot 27 jaar .......................................................................................................................... 21 5.1 Algemene informatie .................................................................................................................. 21 Afkomst ............................................................................................................................................. 23 Reden van instroom ..........................................................................................................................
23 5.2 Dossieronderzoek ....................................................................................................................... 26 5.3 Aanbevelingen ............................................................................................................................ 28
1
1. Aanpak van onderzoek 1.1 Aanleiding De gemeente Druten ligt in het land van Maas en Waal en telt ruim 19.500 inwoners. Het bestaat uit de kernen Afferden, Deest, Druten, Horssen en Puiflijk. De gemeente wil graag inzicht in haar huidige bijstandsbestand. Daarom is er in de afgelopen periode een analyse uitgevoerd van het bijstandsbestand. Als bijstandsgerechtigde merken we aan: ‘een persoon of huishouden met een uitkering voor levensonderhoud als bedoeld in de Participatiewet (hierna P-wet) of een uitkering ingevolge de IOAW of IOAZ.’ Wanneer we verwijzen naar het bijstandsbestand hebben we het in deze analyse over alle bijstandsgerechtigden zoals hierboven omschreven. De analyse geeft een beeld van het huidige bestand (peildatum 1 september 2023) en op welke manier inwoners in het bestand begeleid worden via verschillende trajecten.
1.2 Onderzoeksvraag en aanpak De hoofdvraag binnen dit onderzoek luidt als volgt: ‘Hoe ziet het huidige bijstandsbestand eruit en welke zaken vallen op?’ Naast de hoofdvraag is in het onderzoek nog specifiek ingegaan op de volgende deelvraag: ‘Wat is de reden van het groeiende aantal jongeren1 in het bijstandsbestand?’ Analyse van bestand Het onderzoek is gestart met een analyse van het bestand. Het betreft een kwantitatieve analyse. De analyse levert een beter beeld op van ons bestand, inzicht in de aantallen en uitkomsten van verschillende trajecten die we bieden en de uitstroomcijfers. Hiermee kunnen we wel iets zeggen over resultaten die tot uitstroom geleid hebben, maar overige resultaten worden niet gemeten. Een traject kan waardevol zijn, maar toch niet tot uitstroom leiden. Het meten van de kwaliteit van trajecten valt buiten de scope van deze analyse, omdat hier een kwalitatieve analyse voor nodig is. Dossierstudie Specifiek voor de doelgroep jongeren heeft er een dossierstudie plaatsgevonden op klantniveau door de consulenten inkomen. Hier wordt in hoofdstuk 5 nader op ingegaan.
1 Onder jongeren wordt verstaan de leeftijdscategorie 18 tot 27 jaar.
2
2. Beeld huidige bestand In dit hoofdstuk wordt het huidige bijstandsbestand in beeld gebracht. Het gaat in op de status van de begeleiding die bijstandsgerechtigden ontvangen.
2.1 Samenstelling huidige bestand Op basis van het huidige registratiesysteem Suite (Centric) brengen we de samenstelling van het bijstandsbestand op 1 september 2023 in kaart. Op de peildatum 1 september 2023 was het volume van het bijstandsbestand 2712. Deze bestond uit 259 PW-uitkeringen en 12 IOAW-uitkeringen en 0 IOAZ-uitkeringen (grafiek 1). De verdeling van leefvormen binnen de P-wet zijn als volgt: 70% alleenstaande, 11% alleenstaande ouder en 19% gehuwd/samenwonend (grafiek 2). Voor de IOAW geldt 58% alleenstaande en 42% gehuwd/samenwonend. Het totaal aantal bijstandsgerechtigden bestond uit 136 mannen en 135 vrouwen (grafiek 3).
Grafiek 1: PW en IOAW
Grafiek 3: man / vrouw
Man
4%
PW
50%
50%
Vrouw
IOAW 96%
Grafiek 2: leefvorm 5
Gehuwd/samenwonend
48
Alleenstaande ouder
29 7
Alleenstaande
182 0
50 IOAW/Z
2
100
150
200
PW
Op peildatum 1 september 2021 was dit 247.
3
2.1.1 Leeftijd en duur In onderstaande grafieken is de huidige samenstelling uitgesplitst naar leeftijd en duur van de uitkering.
Grafiek 4: leeftijd
Grafiek 5: duur uitkering 94
53
12
11
35-45
45
19
30
27-35
54
26
52
42
<27
54
50
45-55
55-AOW
Uit deze gegevens volgt dat 54% (146 bijstandsgerechtigden) 45 jaar of ouder is en 35% (94 bijstandsgerechtigden) is ouder dan 55 jaar of ouder. Zo’n 40% (108 bijstandsgerechtigden) heeft al langer dan 5 jaar een bijstandsuitkering. De variabelen uit bovenstaande grafieken zijn in grafiek 6 tegen elkaar afgezet, waarbij de periode korter dan 1 jaar nog verder is uitgesplitst. Uit de grafiek is op te maken dat 10 personen al 20 jaar of langer een bijstandsuitkering geniet. De lange duur van bijstandsafhankelijkheid komt o.a. door psychische en/of fysieke problemen (zoals PTSS, MS, depressiviteit en verslaving). In grafiek 7 is de leefvorm nog afgezet tegen de bijstandsduur. Grafiek 6: leeftijd vs. duur uitkering 35
31
30 25 19
20 15
5
15 13 11
11
10 4 1
33
5
7 32
11
16
3
13 10
10
9
7 4
32
4
221
4
2
14 11
11 8 2
1
2
0 <= 3 mnd
3-6 mnd
6-12 mnd
1-2 jr
<27
27-35
2-3 jr 35-45
3-5 jr 45-55
5-10 jr
10-20 jr
>20 jr
55-AOW
4
Grafiek 7: leefvorm vs. duur uitkering 40 35 30 25 20 15 10 5 0
36
33 22
18 10
14
10
16 6
3
3
4
<= 3 mnd 3-6 mnd 6-12 mnd 1-2 jr
2-3 jr
3-4 jr
1
2
4 4
22
Alleenstaande
Alleenstaande ouder
14 11
8 1
4
4-5 jr
4 5-9 jr
6
9-15 jr
5
15-20 jr
9 1 20 jr en langer
Gehuwd/samenwonend
Uit grafiek 7 blijkt dat het hoogste aantal alleenstaande bijstandsgerechtigde (33/36) zich te bevinden in de uitkeringsduur van 1 tot 2 jaar en 9 tot 15 jaar. De grootste groep alleenstaande ouder bijstandsgerechtigde (11) bevindt zich in de uitkeringsduur van 5 tot 9 jaar en gehuwden/samenwonend (14) in de uitkeringsduur van 1 tot 2 jaar en 5 tot 9 jaar. Landelijke cijfers Uit de voorlopige landelijke gegevens van het CBS is het volgende op te maken: Leeftijd In augustus 2023 heeft 57% (227.000 van 396.000) van de personen met een bijstandsuitkering de leeftijd van 45 jaar tot AOW. Dit percentage komt overeen met de gemeente Druten. In Druten is 54% 45 jaar of ouder.
Duur uitkering Uit het eerste kwartaal van 2023 volgt dat 49% (196.940 van de 399.990) 5 jaar of langer een lopende uitkering ontvangt. Het landelijke gemiddelde ligt hoger dan de 40% in gemeente Druten.
5
2.1.2 Afkomst In grafiek 8 is het bijstandsbestand onderverdeeld naar afkomst. Vanwege privacy redenen vallen de groepen bijstandsgerechtigden met dezelfde afkomst met vijf of minder personen onder de categorie ‘Overig’.
Grafiek 8: afkomst 1% 7% 3% 9%
80%
Nederlands
Syrisch
Overig
Turks
Onbekend
Wanneer we dezelfde indicatoren als het CBS aanhouden ziet de samenstelling naar afkomst er als volgt uit:
Grafiek 9: afkomst naar migratieachtergrond 1%
Nederlands Westers
18% 1%
Niet-westers Onbekend 80%
Onder migratieachtergrond ‘Westers’ vallen bijstandsgerechtigden met een afkomst uit landen binnen Europa (exclusief Turkije). Onder migratieachtergrond ‘Niet-westers’ vallen
6
bijstandsgerechtigden met een afkomst uit de overige landen.3 Wanneer we de landelijke cijfers raadplegen valt op dat het overgrote percentage in Druten een Nederlandse nationaliteit heeft, terwijl dit aantal landelijk een stuk lager ligt. Landelijk ligt het percentage ‘Niet-westers’ weer veel hoger dan in Druten. Landelijke cijfers In augustus 2023 waren er 396.000 personen met een lopende bijstandsuitkering. Het percentage in migratieachtergrond was als volgt: Nederlands Westers Niet-Westers
36% (142.000 personen) 9% (35.000 personen) 55% (219.000 personen)
2.1.3 Korten op de bijstandsuitkering Van het huidige bestand zijn er 63 personen die naast de bijstandsuitkering nog inkomen uit een andere inkomstenbron ontvangen. Hierdoor wordt er gekort op de bijstandsuitkering. 43% (27) ontvangt een inkomen uit arbeid, 21% een inkomen uit WIA en 21% een inkomen uit alimentatie voor kind(eren). Overigens zijn er 14 verschillende inkomstenbronnen, zie grafiek 10. Het kan zijn dat een bijstandsgerechtigde diverse inkomstenbronnen heeft, zoals inkomsten uit arbeid, alimentatie en een aanvullende bijstandsuitkering.
Grafiek 10: andere inkomstenbronnen Inkomsten W.A.O./Wajong/TRI Inkomsten pensioen z. v.t. Algemene heffingskorting Afwijkend Overige inkomsten geen VT Overige pensioenink. excl. VT Inkomsten zelfst.beroep/bedrijf incl. VT Inkomsten uit arbeid Inkomsten ziektewet (incl.vt) Uitkering werkloosheid Inkomsten arbeid incl. VT Overige pensioenink. incl. VT Inkomsten WIA Alimentatie kind(eren) Inkomsten arbeid excl. VT
1 1 1 2 3 3 3 3 4 5 7 13 13 19 0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
20
Als we de huidige cijfers vergelijken met de informatie uit de rapportage ‘Analyse bijstandsbestand 2021’ blijkt hier geen groot verschil in te zitten. Het bijstandsbestand was in 2021 (247) namelijk lager waardoor het percentage met afkomst ‘Nederlands’ ook lager ligt dan in 2023. In 2023 liggen alle overige afkomstpercentages juist lager dan in 2021. 3
7
2.1.4 Statushouders Uit de gegevens blijkt dat 12% (32) van de bijstandsgerechtigde is ingestroomd met als reden ‘opvang statushouder’4. In onderstaande grafieken zijn de verhoudingen in leeftijd, geslacht en leefvorm terug te zien.
Grafiek 11: leeftijd statushouders
Grafiek 12: leefvorm statushouders
12 10 41% 5
59%
3 1
1
jonger 21 - 27 28 - 40 41 - 50 51 - 60 dan 21
61 AOW
Grafiek 13: geslacht
Alleenstaande
Gehuwd/samenwonend
Grafiek 14: leeftijd vs. leefvorm 10 7
Man Vrouw
5
22%
5 2
1
1
1
78% jonger dan 21
21 - 27
28 - 40
Alleenstaande
41 - 50
51 - 60
61 - AOW
Gehuwd/samenwonend
Dit aantal is administratief gezien juist, maar kan in werkelijkheid nog hoger liggen door bijvoorbeeld (a) een statushouder die bij verlies van werk weer terugkeert in de bijstandsuitkering of (b) dat instroomreden ‘verhuizing vanuit en andere gemeente’ wordt geregistreerd. 4
8
2.2 Trajecten en begeleiding huidige bestand Wanneer inwoners uit Druten een uitkering ontvangen op grond van de P-wet, IOAZ of IOAW, kunnen zij op verschillende manieren begeleid worden richting werk, participatie, zorg of anders. Alle inwoners met een uitkering op grond van bovenstaande wetten komen binnen bij de inkomensconsulent. De inkomensconsulent bepaalt vervolgens welk traject het meest passend is voor de inwoner. Bij de begeleiding richting arbeid en participatie zijn er 2 mogelijkheden: 1. Een re-integratietraject bij het Werkbedrijf Rijk van Nijmegen (de loonvormende keten); of 2. Een participatietraject bij de lokale participatiecoach (de niet-loonvormende keten) Hieronder volgt per begeleidingsmogelijkheid inzicht in de begeleiding op peildatum 1 september 2023. Aangezien de registratie en aard van begeleiding per begeleidingsmogelijkheid verschilt, geven we niet exact dezelfde gegevens weer per mogelijkheid. Per begeleidingsmogelijkheid wordt de beschikbare relevante informatie weergegeven.
2.2.1 Begeleiding door het Werkbedrijf De loonvormende keten wordt doorverwezen naar het Werkbedrijf. Het Werkbedrijf heeft verschillende trajecten om de bijstandsgerechtigde richting arbeid of scholing te begeleiden. Dit kan zowel met behoud van uitkering of zonder behoud van uitkering zijn. De trajecten binnen het Werkbedrijf zijn gericht op ontwikkelen, bemiddelen en begeleiden. Registratie De begeleiding en voortgang wordt door het Werkbedrijf in hun eigen systeem geregistreerd. Er is geen verbinding tussen Suite (Centric) en het systeem van Werkbedrijf. Wel kunnen de inkomensconsulenten via een portaal globaal inzicht krijgen in voortgang van betreffende cliënten. Hier kunnen ook berichten over en weer gedeeld worden tussen het Werkbedrijf en de inkomensconsulenten. Kandidaten Werkbedrijf Bij het Werkbedrijf wordt de term kandidaten gebruikt. Rond 1 september 2023 stonden er 112 trajecten voor bijstandsgerechtigde kandidaten uit Druten geregistreerd bij het Werkbedrijf. Daarnaast waren 16 Nuggers5 uit Druten in traject bij het Werkbedrijf. Type traject en fase Van de 112 bijstandsgerechtigde kandidaten en 16 Nuggers in traject is de verdeling naar trajectsoort als volgt: Tabel 156
Ontwikkelen Bijstandsgerechtigden 30 Nuggers 2 Totaal 32
Bemiddelen 35 4 39
Begeleiden 47 10 57
Totaal 112 16 128
De trajectsoorten houden het volgende in: -
Ontwikkelen: hieronder vallen trainingen, workshops en andere trajecten die helpen om werkfit te worden. Bemiddelen: hier is sprake van een actieve bemiddeling naar werk.
Een nugger is een ‘niet-uitkeringsgerechtigde’. Veelal kandidaten zonder uitkering aan wie een loonkostensubsidie wordt verstrekt (mogelijk voorheen PW). 6 Peildatum rond 1 september 2023. 5
9
-
Begeleiden: hier is sprake van een plaatsing op een werkplek waarbij kandidaten (nog) begeleiding krijgen (bijv. jobcoaching, loonkostensubsidie).
Daarnaast kunnen de trajecten onderverdeeld worden naar werkteams. Binnen het Werkbedrijf zijn diverse werkteams7 actief. In onderstaande grafiek wordt een overzicht gegeven per werkteam en de verschillende fases binnen het werkteam. Binnen de volgende werkteams zijn de meeste kandidaten actief: horeca en onderwijs, transport en logistiek, groen en bouw en zakelijke dienstverlening. Tabel 168
Aanmeldingen en terugmeldingen Werkbedrijf Het aantal aan- en terugmeldingen tot 1 september 2023 is als volgt: Tabel 179
2022 93 94
Aanmeldingen Terugmeldingen
2023 59 55
De redenen van terugmelding over 2022 en 2023 zijn als volgt: Tabel 18 2022 Hoofdreden terugmelding Jan A. Fulltime regulier werk Z.O. B. Parttime Max* C. Tijdelijk niet plaatsbaar* D. Structureel niet plaatsbaar* E. Geen doelgroep P-wet (meer)/NVZB* F. Einde zoekperiode jongeren* Eindtotaal
Feb
Mrt
Apr
Mei 1
1
1 1 3
1 3
2 1 2 1
3 2 9
2 1 2 1 7
6
Jun 2 1 5
Jul
Aug
Sep
4
2 1
3 1 2 2 12
3 1 12
1 2 1 5
1 2 5 10
Okt 3 1 1 2
Nov
1 4 1
1 8
Dec
Totaal
3
2
3
2 1
1 1 8
6
3 8
17 7 21 13 18 18 94
Tabel 19 2023 Hoofdreden terugmelding Jan A. Fulltime regulier werk Z.O. B. Parttime Max* C. Tijdelijk niet plaatsbaar* D. Structureel niet plaatsbaar* E. Geen doelgroep P-wet (meer)/NVZB* F. Einde zoekperiode jongeren* Eindtotaal
Feb
Mrt
Apr
Mei 2
1
4 5
1 1 1 2 5
Jun
Jul
6
2
1 1 1
4 1 11
1
2
3
5
5
7
4
Aug
Totaal
1
1
3 1 6 1 12
1 2 1 5
5 2 18 3 18 9 55
IND staat voor industrie, T&L voor transport en logistiek, Z&S voor zorg en schoonmaak, ZDV voor zakelijke dienstverlening H&O voor horeca en onderwijs en G&B voor groen en bouw. 8 Peildatum 31 augustus 2023. 9 Cijfers inzake 2023 zien over de periode 1 januari 2023 tot en met 31 augustus 2023. 7
10
In de komende periode gaat het Werkbedrijf in gezamenlijkheid met de gemeente een screening uitvoeren op het huidige bijstandsbestand om te bekijken of er nog kandidaten bijzitten, die aangemeld kunnen worden bij het Werkbedrijf.
2.2.2 Begeleiding door de Participatiecoach 10 Bijstandsgerechtigden die (nog) niet de stap naar arbeid kunnen maken, worden aangemeld bij de participatiecoach voor een sociaal activeringstraject. De begeleiding vindt individueel en op maat plaats. De participatiecoach registreert de voortgang in het LOGBOEK participatie in Suite. Er wordt niet gewerkt met een standaard doorlooptijd. Dit heeft onder andere te maken met het opbouwen van een vertrouwensband. Participatiecliënten Volgens de laatste gegevens (juli 2023) zijn er 58 cliënten in begeleiding bij de participatiecoach in 2022 geweest. Van dit aantal waren er 20 mannen en 38 vrouwen. 11
Grafiek 20: Caseload participatiecoach naar geslacht in 2022 38
20
Man
Vrouw
Uit grafiek 20 blijkt dat de participatiecoach meer vrouwen (38), dan mannen (20) begeleidt. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat een groot gedeelte gescheiden is en alleenstaand ouder. Ook zijn er cliënten bij die in het land van herkomst geen werkervaring hebben opgedaan en waarbij het gebruikelijk is om thuis te blijven om voor de kinderen te zorgen. De eerste stap die dan veelal gemaakt dient te worden is vrijwilligerswerk en/of sociale activering.
10 11
De informatie in deze paragraaf is afkomstig uit ‘Verslag inzet participatiecoach gemeente Druten versie 7 sep 2023’. Bron: Civision / Suite
11
Grafiek 21: leeftijd caseload participatiecoach in 2022
Grafiek 22: leeftijd caseload participatiecoach % <27 jr
5% 24
9% 44%
18%
13
35-45 jr 45-55 jr
10 3
27-35 jr
5
24%
55-67 jr
<27 jr 27-35 jr 35-45 jr 45-55 jr 55-67 jr
In de caseload van de participatiecoach zitten met name cliënten die ouder zijn dan 45 jaar (67%). Bij veel van hen speelt meervoudige problematiek. De participatiecoach heeft in ieder geval eenmaal per kwartaal contact met de cliënt. De behaalde resultaten in de afgelopen periode zijn:
Grafiek 23: behaalde resultaten participatiecoach 8 6
6
4 2
begeleiding richting begeleiding richting begeleiding richting (geheel of deelname vrijwilligerswerk gedeeltelijk) betaald activiteiten werk
hervatting van deelname aan Doe je sociaal mee-project activeringstraject
Van de 4 cliënten met begeleiding richting (geheel of gedeeltelijk) betaald werk geldt dat 3 cliënten nog een aanvullende bijstandsuitkering ontvangen en 1 cliënt is volledig uitgestroomd. De participatiecoach levert een maatwerk begeleiding. De resultaten van de doelgroep zijn hierdoor wisselend, aangezien het ene moment de cliënt vrijwilligerswerk verricht en het andere moment speelt er weer iets op in de persoonlijke situatie waardoor het traject aanpassing behoeft. De participatiecoach heeft een globale verdeling gemaakt ten aanzien van de begeleiding en sociale activatie van de huidige caseload, zie grafiek 24.
12
Grafiek 24: status sociale activering Overige activiteiten Nieuwe aanmeldingen
10 4
Opnieuw oproepen gesprek Geen activiteit, wel perspectief
6 4
Geen activiteit, weinig perspectief Trajecten on hold Vrijwilliigerswerk
14 5 15
2.2.3 Conclusie over begeleiding huidige bestand Uit bovenstaande blijkt al dat er op verschillende manieren wordt geregistreerd (bijstandsgerechtigde vs. kandidaat of cliënt) waardoor de begeleidingsgegevens niet een op een zijn af te zetten tegen de gegevens van het bijstandsbestand op 1 september 2023. Er ontstaat zo alleen wel een beeld. In totaal waren er 170 (112 + 58) kandidaten/cliënten in begeleiding bij het Werkbedrijf of de participatiecoach van de gemeente. Sommige kandidaten/cliënten zijn niet op een traject geplaatst vanwege hulpvraagstukken die eerst opgelost dienen te worden voordat er ruimte is voor een traject of er is sprake van psychische en/of fysieke klachten. Deze groep is in beeld en ontvangen veelal ondersteuning vanuit het Sociaal Team.
13
3. Ontwikkelingen bijstandsvolume Dit hoofdstuk geeft inzicht in de ontwikkeling van het bijstandsvolume in 2022 en 2023 en de instroom- en uitstroomcijfers inclusief redenen voor 2022 en 2023.
3.1 Ontwikkeling bijstandsvolume In grafiek 25 is de ontwikkeling van het bijstandsvolume voor 2022 en 2023 weergegeven. De getallen wijken iets af van het volume genoemd in hoofdstuk 1. Deze gegevens komen namelijk uit het dashboard van Stimulansz. Hier wordt op een andere wijze gemeten, aangezien de gegevens van hoofdstuk 1 zijn geanalyseerd op basis van een totaaluitdraai op peildatum 1 september 2023. In het laatste kwartaal van 2022 is te zien dat er sprake is van een daling in het bijstandsvolume. Bij de start van 2023 vindt er weer een lichte stijging plaats. Kijkend naar de algehele lijn ligt het gemiddelde in 2023 op 273 (in 2022 was dit 268).
Grafiek 25: bijstandsvolume 280
277 275
275
267
274
272
271 270
275 270 268
268
269
273 271 270
270
270
271
267
266
265
262
261
260
2022
2023
Bron: dashboard Stimulansz Landelijke cijfers Eind september 2023 ontvingen 398 duizend mensen tot de AOW-leeftijd een algemene bijstandsuitkering. Dat zijn er ongeveer duizend meer dan een jaar eerder. Alleen bij jongeren tot 27 jaar lag het aantal hoger, oudere leeftijdsgroepen hadden minder vaak een uitkering. Dit blijkt uit nieuwe kwartaalcijfers van het CBS. Het is voor het eerst sinds maart 2021 dat het aantal bijstandsontvangers groter is dan een jaar eerder. Negen kwartalen op rij was het aantal bijstandsgerechtigden ten opzichte van een jaar eerder juist kleiner. Eind september 2023 ontvingen 36 duizend jongeren tot 27 jaar een bijstandsuitkering. Dit zijn er bijna 3 duizend (bijna 8 procent) meer dan een jaar eerder. Voor het derde kwartaal op rij zijn er nu meer jongere bijstandsontvangers ten opzichte van hetzelfde kwartaal een jaar daarvoor. Bron: CBS
14
3.2 Instroom Instroom 2022 De instroom over geheel 2022 betrof 70. In grafiek 26 wordt de instroom onderverdeeld naar instroomredenen. Uit onderstaande grafiek is op te maken dat 27 % (19) instroomt als statushouder12, 14% (10) vanwege verhuizing vanuit een andere gemeente 13, 10% (7) vanwege einde WW, dienstverband of studie.
Grafiek 26: instroom 2022 Oorzaak bij partner Andere oorzaak Intering vermogen Beeindiging huwelijk/relatie Verhuizing vanuit andere gemeente Wegvallen van alimentatie (geheel of gedeeltelijk) Opvang statushouder Einde werkloosheidsuitkering Beëindiging zelfstandig beroep of bedrijf Wegvallen arbeidsplaats met loonkostensubsidie Einde dienstverband (geheel of gedeeltelijk) Beeindiging studie
3 6 1 3 10 1 19 7 5 1 7 7
Instroom 2023 De instroom tot 1 september 2023 betrof 55. In grafiek 27 wordt de instroom onderverdeeld naar instroomredenen. Uit onderstaande grafiek is op te maken dat 22% (12) instroomt als statushouder en 16% (9) vanwege een verhuizing vanuit een andere gemeente en bij 15% (8) gaat het om een andere oorzaak. In grafiek 28 wordt de leeftijd van instroom nog weergegeven. Grafiek 27: instroom 2023 Nieuw uitk dossier overige redenen
1
Andere oorzaak
8
Intering vermogen
2
Verhuizing vanuit buitenland
2
Verhuizing vanuit andere gemeente
9
Beeindiging huwelijk/relatie
5
Opvang statushouder Einde Wao-Wia-Wajong uitkering
12 1
Einde werkloosheidsuitkering
3
Einde dienstverband (geheel of gedeeltelijk) Einde ziektewetuitkering Beeindiging studie
7 1 4
De doelgroep ontheemden uit Oekraïne vallen hier niet onder. In theorie zou dit ook een statushouder kunnen zijn, aangezien het opgeven van de instroomreden door de consulent wordt uitgevoerd. Hierdoor kan het wel eens voorkomen dat een minder passende instroomreden wordt geregistreerd. 12 13
15
Grafiek 28: leeftijd instroom 2023 18
11
10
8 6 2
jonger 21
21 - 27
28 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - AOW
3.3 Uitstroom Uitstroom 2022 De uitstroom over geheel 2022 betrof 60. In grafiek 29 wordt de uitstroom onderverdeeld naar uitstroomredenen. Uit de grafiek valt op te maken dat 25% (15) uitstroomt vanwege een verhuizing naar een andere gemeente, 23% (14) vanwege inkomsten uit dienstverband (geheel of gedeeltelijk) en 12% (7) door het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd.
Grafiek 29: uitstroom 2022
Andere oorzaak
3
Reden partner heeft geen recht op bijstand
1
Beeind.agv niet verschijnen ivm inlichtingenplicht
1
Overlijden
5
Verhuizing naar andere gemeente Niet voldaan aan inlichtingenplicht
15 1
Bereiken Aow-gerechtigde leeftijd
7
Aangaan huwelijk-relatie
6
Aanvang zelfstandig beroep of bedrijf
5
Inkomsten uit dienstverband (geheel of ged.) Aanvang Studie
14 2
Uitstroom 2023 De uitstroom tot 1 september 2023 betrof 49, waarvan 24 man en 25 vrouw zijn. Grafiek 30 geeft de uitstroomredenen weer. Uit de grafiek is af te lezen dat het hoogste percentage 39% (19) geregistreerd staat als uitstroom vanwege inkomen uit dienstverband (geheel of gedeeltelijk),
16
gevolgd door verhuizing naar een andere gemeente 20% (10). Bij de overige geregistreerde uitstroomredenen zijn geen uitschieters. Grafiek 30: reden uitstroom 2023 Andere oorzaak Reden partner heeft geen recht op bijstand Beëindiging op verzoek van klant Verkrijgen van vermogen Overlijden Verhuizing naar andere gemeente Bereiken Aow-gerechtigde leeftijd Nieuw uit dossier overige redenen Nieuw uitk dossier ivm gezinsherening Aangaan huwelijk-relatie Toekenning Wao-Wia-Wajong uitkering Inkomsten uit dienstverband (geheel of ged.) Toekenning ziektewetuitkering Aanvang studie
2 1 1 1 2 10 5 1 2 1 1 19 1 2
Grafiek 31: leeftijd uitstroom 2023 13
13
9 8
4 2
jonger 21
21 - 27
28 - 40
41 - 50
51 - 60
61 - AOW
Uit bovenstaande grafiek is op te maken dat de grootste uitstroom plaatsvindt tussen de leeftijdscategorie 21 tot en met 40 (26). In grafiek 32 is terug te zien dat 42% (11) van voorgaande leeftijdscategorie is uitgestroomd vanwege inkomsten uit dienstverband (geheel of gedeeltelijk) en 23% (6) vanwege verhuizing naar andere gemeente.
17
Grafiek 32: uitstroomredenen vs. leeftijdscategorie 21 t/m 40 Andere oorzaak
1
Beëindiging op verzoek van klant
1
Overlijden
1
Verhuizing naar andere gemeente Nieuw uit dossier overige redenen
6 1
Nieuw uitk dossier ivm gezinsherening
2
Aangaan huwelijk-relatie
1
Toekenning Wao-Wia-Wajong uitkering
1
Inkomsten uit dienstverband (geheel of ged.) Aanvang studie
11 1
18
4. Nadere analyse afronding trajecten en uitstroom In dit hoofdstuk wordt ingezoomd op de afronding van de verschillende begeleidingstrajecten en de uitstroomcijfers van 2022 en 2023 tot 1 september 2023. Er wordt specifiek stilgestaan bij uitstroom richting werk en scholing. Hierbij dient gelijk de kanttekening gemaakt te worden dat de uitstroomcijfers uit Suite (Centric) gaan over bijstandsgerechtigden. Uitstroom uit een traject wordt door de verschillende partners op kandidaatniveau gedaan. De cijfers omtrent het afronden van trajecten zijn dus niet een op een te vergelijken met onze uitstroomcijfers.14 Overigens zijn de trajecten van de participatiecoach niet meegenomen in dit hoofdstuk dit is terug te vinden in hoofdstuk 2.2.2.
4.1 Afronding trajecten Werkbedrijf Het Werkbedrijf heeft een overzicht gedeeld van de trajecten die beëindigd zijn in 2022 tot en met 7 november 2023. In onderstaande tabellen zijn de aantallen over 2022 en gedeeltelijk 2023 uitgedrukt in cijfers en percentages. Tabel 33: terugmelding trajecten Werkbedrijf15
Tabel 34: terugmelding trajecten Werkbedrijf in % Hoofdreden terugmelding 2022 2023 (tot 7 november) Begeleiding naar arbeid 26% 12% Tijdelijk niet plaatsbaar 22% 32% Structureel niet plaatsbaar 14% 8% Geen doelgroep P-wet (meer)/NVBZ* 19% 30% Einde zoekperiode jongeren 19% 18% Om te beoordelen of de 24 trajecten die in 2022 zijn terug gemeld vanwege fulltime of parttime werk ook daadwerkelijk geresulteerd hebben in uitstroom uit de bijstand, dient er op persoonsniveau onderzoek te worden gedaan. De analyse in dit rapport heeft niet op persoonsniveau plaatsgevonden.
4.2 Uitstroom naar werk en opleiding Zoals te zien in hoofdstuk 2 was er in 2022 bij 14 personen sprake van uitstroom vanwege inkomsten uit dienstverband (geheel of gedeeltelijk), bij 5 personen vanwege de start met een zelfstandig beroep of bedrijf en bij 2 vanwege het starten van een opleiding. De volgende kenmerken zijn van toepassing op bovenstaande uitstroom: -
81% is man en 19% is vrouwen De gemiddelde leeftijd is 39 jaar 57% is ouder dan 40 jaar De onderverdeling naar de leefvorm is: 57% alleenstaand, 19% alleenstaand ouder, 24% gehuwd/samenwonend
Het voorkomen van instroom wordt niet meegeteld. Denk hierbij aan o.a. de doelgroep jongeren vanwege de zoekperiode en overdracht van einde WW naar bijstand. 15 Peildatum 7 november 2023. 14
19
-
Bij 38% van de uitstroom was er sprake van een uitkeringsduur van twee jaar of langer. Grafiek 35: uitstroom 2022 vs duur uitkering 8 5
Korter dan 1 jr
4
1 tot 2 jr
1
1
2 tot 3 jr
4 tot 5 jr
5 tot 9 jr
1
1
9 tot 15 jr
15 tot 20 jr
Voor 2023 geldt dat bij 19 personen sprake is van uitstroom vanwege inkomsten uit dienstverband (geheel of gedeeltelijk) en bij 2 vanwege het starten van een opleiding. De volgende kenmerken zijn van toepassing op bovenstaande uitstroom: -
48% is man en 52% is vrouwen De gemiddelde leeftijd is 33 jaar 29% is ouder dan 40 jaar De onderverdeling naar de leefvorm is: 86% alleenstaand, 9% alleenstaand ouder, 5% gehuwd/samenwonend Bij 43% van de uitstroom was er sprake van een uitkeringsduur van twee jaar of langer.
Grafiek 36: uitstroom 2023 vs duur uitkering 4 1
5
2
Korter dan 3 tot 6 mnd 3 maanden
4 1
6 tot 12 mnd
1 tot 2 jr
2 tot 3 jr
3 tot 4 jr
2
2
4 tot 5 jr
5 tot 9 jr
20
5. Jongeren tot 27 jaar 5.1 Algemene informatie In dit hoofdstuk word specifiek ingegaan op de deelvraag: ‘Wat is de reden van het groeiende aantal jongeren in het bijstandsbestand?’ Het onderzoeken van de deelvraag heeft als reden dat het aantal jongeren ten opzichte van de laatste bijstandsanalyse in 2021 is gestegen.
Totaal van bijstandsgerechtigden Leeftijdscategorie 18 tot 27 jaar
Peildatum 1 september 202116 247
Peildatum 1 september 2023 271
21
42
De uitkomsten van de bijstandsanalyse in 2021 laten zien dat er 247 bijstandsgerechtigden op peildatum 1 september 2021 waren, waarvan 21 jongeren in de leeftijd van 18 tot 27 jaar. Uit de cijfers over de jaren 2018 tot en met 2023 valt op te maken dat er een daling is geweest van het aantal, waarbij er in 2019 tot en met 2021 sprake is geweest van een stabilisering. Vanaf 2022 is te zien dat er sprake is van een stijging van het aantal. Grafiek 37: aantal jongeren <27 met bijstand 45 39
40 35
40
33 32
30 25 25
21
27
26
26
27
23 20
20 15
12
13
10 5
1 0
5
3 1
2
2019
2020
1
1
2021
2022
0
0 2018
Personen <21
Personen 21 - AOW gerechtigden
Personen in inrichting
totaal aantal jongeren <27
2023
Bron: Wiz portaal (peilmoment 1 oktober)
16
Rapportage ‘Analyse bestand Participatiewet en IOAW en IOAZ en Uitstroomcijfers’ over het jaar 2021.
21
Uit de gegevens blijken er op peildatum 1 september 2023 42 jongeren in de bijstand te zitten waarvan 21 mannen en 21 vrouwen. Van de 42 jongeren hebben er 41 de leefvorm ‘alleenstaande’ en 1 ‘alleenstaande ouder’. Van de jongeren ontvangen er 3 de studietoeslag, 12 de jongerennorm <21 en 27 de norm van 21 tot AOW gerechtigden.
Grafiek 38: man / vrouw
50%
50%
Man
Vrouw
Grafiek 39: leefvorm
Grafiek 40: uitkeringsnorm BASIS PERSONEN < 21
2%
7%
Alleenstaande Alleenstaande ouder
98%
29%
BASIS PERSONEN 21 AOW 64%
STUDIETOESLAG 2022
In grafiek 41 is het aantal jongeren per leeftijd te zien. Hieruit blijkt dat 21% (9 jongeren) de leeftijd van 23 jaar heeft. Ook zien we dat 80% (33 jongeren) korter dan 2 jaar een bijstandsuitkering ontvangt, zie grafiek 42. Grafiek 41: leeftijd
Grafiek 42: uitkeringsduur
9
5-6 jr
6 5
5
5
4 3
3
2
18 jr 19 jr 20 jr 21 jr 22 jr 23 jr 24 jr 25 jr 26 jr
1
3-4 jr
4
2-3 jr
4
1-2 jr
13
6-12 mnd
12
3-6 mnd
4
<3 mnd
4
22
In grafiek 43 worden beide variabelen tegen elkaar afgezet.
Grafiek 43: leeftijd vs. duur uitkering 6 5
5 4
3
3 2 1
2
2
1
3 22 2
1
1 1 11 1
1 11 1
<3 mnd
3-6 mnd
6-12 mnd
2 1
2 2
1 1
1
0 18
19
20
1-2 jr 21
22
2-3 jr 23
24
3-4 jr 25
6-7 jr
26
Afkomst In grafiek 44 zijn de jongeren onderverdeeld naar afkomst (meest voorkomende). Vanwege privacy redenen vallen de groepen met dezelfde afkomst met vier of minder personen onder de categorie overig.
Grafiek 44: afkomst
14% 12% 74%
Nederlandse
Syrische
Overig
Reden van instroom Grafiek 45 laat de instroomredenen in de bijstandsuitkering zien. Hieruit volgt dat 26% (11 jongeren) als reden heeft ‘andere oorzaak’, 19% (8 jongeren) ‘opvang statushouders’ en 19% (8 jongeren) ‘beëindiging studie’. Onder ‘andere oorzaak’ valt o.a. het bereiken van de 18-jarige leeftijd, instromen vanuit een andere opvang zoals beschermd wonen, het eindigen van een relatie of psychische problematiek.
23
Grafiek 45: reden van instroom Nieuw uitk dossier overige redenen
1
Andere oorzaak
11
Verhuizing vanuit buitenland
1
Verhuizing vanuit andere gemeente
3
Opvang statushouder
8
Einde werkloosheidsuitkering
2
Wegvallen arbeidsplaats met…
1
Einde dienstverband (geheel of gedeeltelijk)
7
Beeindiging studie
8 0
2
4
6
8
10
12
Gezien de toename van jongeren in de bijstandsuitkering is specifiek gekeken naar de instroomredenen van de afgelopen 2 jaar, zie onderstaande grafiek.
Grafiek 46: reden instroom met uitkeringsduur tot 2 jaar Nieuw uitk dossier overige redenen
1
Andere oorzaak
7
Verhuizing vanuit buitenland
1
Verhuizing vanuit andere gemeente
3
Opvang statushouder
7
Einde werkloosheidsuitkering
1
Wegvallen arbeidsplaats met…
1
Einde dienstverband (geheel of gedeeltelijk)
6
Beeindiging studie
6 0
1
2
3
4
5
6
7
8
De toename van jongeren in de bijstandsuitkering is te wijten aan diverse omstandigheden, waaronder corona, schooluitval en opvang van statushouders een grote rol spelen. De invloed van de coronamaatregelen hebben een grote impact gehad op het sociaal en mentaal welbevinden van jongeren. Uit onderzoek is onder andere gebleken dat de maatregelen van online scholing hebben bijgedragen aan een verslechterde motivatie en stress. Deze manier van onderwijs vroeg namelijk om concentratie en discipline, wat niet iedereen lukte. Ook is gebleken dat het aantal voortijdig schoolverlaters in het eerste jaar na de coronacrisis flink is gestegen. Terwijl dit tijdens de coronaperiode lager lag dan voorheen.17
17
https://www.nji.nl/coronavirus/onderzoek-naar-corona-en-onderwijs
24
Landelijke informatie18 Uit informatie van het CBS blijkt dat eind juni 2023 zo’n 36 duizend jongeren tot 27 jaar een bijstandsuitkering ontvangen. Dit zijn er ongeveer even veel als eerdere kwartalen van het jaar, maar wel 1000 meer dan in 2022. Er is sprake van een stijging van 3%. Ook is het aantal werkloze jongeren toegenomen in de loop van 2023. De toename is ook terug te zien in de voorlopige landelijke cijfers van personen met een bijstandsuitkering. Hieruit valt op te maken dat het totaal aantal personen met en bijstandsuitkering in januari 2023 hoger was dan augustus 2023, terwijl het aandeel jonger dan 27 jaar in januari 2023 juist lager is dan augustus 2023.
Als de cijfers van augustus 2021 afgezet worden tegen augustus 2023, dan is te zien dat het aantal bijstandsgerechtigden tot de AOW-leeftijd in 2021 zo’n 19.620 personen hoger ligt dan in 2023. Het aantal jonger dan 27 jaar is met 260 personen gedaald.
https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/meer-jongeren-bijstand-vng-wijst-op-big-5; https://www.cbs.nl/nlnl/nieuws/2023/35/minder-mensen-in-de-bijstand-maar-wel-iets-meer-jongeren. 18
25
5.2 Dossieronderzoek Naar aanleiding van de gegevens op de peildatum heeft er in de maand oktober 2023 een dossieronderzoek plaatsgevonden. De consulenten inkomen hebben 42 dossiers doorlopen op de volgende vragen:
Welke problematiek (psychisch/fysiek/persoonlijk) speelt er?19 Is er een startkwalificatie aanwezig? Is er sprake van inzet hulp/zorg? Wat is de reden van instroom? Is er een traject gaande of zijn ze bekend bij een zorgaanbieder? Is de jongeren bekend bij het Sociaal Team? Is de jongeren bekend bij RIBW20? Spelen er verslavingen (drugs/gamen/gokken)?
De resultaten uit het onderzoek zijn in de volgende grafieken en diagrammen uitgewerkt: Grafiek 47: Welke problematiek (psychisch/fysiek etc.) speelt er? Geen
1
LVB
1
Cognitieve belemmeringen
1
Multi problematiek
2
Persoonlijke problematiek
4
ASS problematiek
6
Fysieke klachten
8
Psychische klachten
8
Statushouders
11 0
2
4
6
8
10
12
Grafiek 48: Wat is de reden van instroom? Nieuw uitk dossier overige redenen
1
Andere oorzaak
11
Verhuizing vanuit buitenland
1
Verhuizing vanuit andere gemeente
3
Einde werkloosheidsuitkering
2
Wegvallen arbeidsplaats met loonkostensubsidie
1
Einde dienstverband (geheel of gedeeltelijk)
7
Beeindiging studie
8
Statushouder
8 0
2
4
6
8
10
12
Statushouders zijn opgenomen in deze vraag, maar betreft uiteraard geen problematiek. Het vraagt alleen wel om extra inzet/ander soort begeleiding vanuit de dienstverlening. 20 De afkorting RIBW staat voor Regionale Instelling voor Beschermd en Begeleid Wonen. 19
26
Grafiek 49: Is er een startkwalificatie aanwezig?
Grafiek 50: Is er sprake van inzet hulp/zorg?
5%
7% 24%
26%
71% 67%
Ja
Nee
Onbekend
Grafiek 51: Is er een traject gaande of zijn ze bekend bij een zorgaanbieder?
Ja
Nee
Onbekend
Grafiek 52: Is de jongere bekend bij ST?
2%
10% 48%
31% 67%
Ja
Nee
Onbekend
43%
Ja
Nee
Onbekend
Grafiek 53: Is de jongere bekend bij RIBW?
Grafiek 54: Spelen er verslavingen?
2%
7% 10%
33% 64%
Ja
Nee
Onbekend
83%
Ja
Nee
Onbekend
27
Uit het onderzoek blijkt een groot deel van de jongeren geen startkwalificatie te hebben. Veel van hen zijn bekend bij een zorgaanbieder, Sociaal Team of zitten in een (inburgerings)traject. De problemen rondom verslavingen aan verdovende middelen, gamen of gokken waarvan de gemeente weet heeft, zijn summier.
5.3 Aanbevelingen
Zorg ervoor dat de consulenten inkomen en het Werkbedrijf de trends omtrent jongeren in de bijstand blijven volgen. Meld zorgjongeren aan bij de jongerencoach van het Werkbedrijf. Geef eventueel de participatiecoach van de gemeente de opdracht om in te zoomen op de jongeren <27 in het jaar 2024, waarbij er sprake dient te zijn van een samenwerking met de jongerencoach van het Werkbedrijf. Bij een blijvende stijging in aantallen is het starten van een project jongeren door de gehele keten van belang. Denk aan: consulenten inkomen, consulenten jeugd, jongerenwerkers van MeerVoormekaar, participatiecoach en jongerencoach van het Werkbedrijf. Kijk naar de mogelijkheden voor het opstarten van een campagne waarin een realistisch beeld wordt gegeven van wat jongeren kunnen verdienen en geef ook vooral aandacht welke voordelen werken/participeren nog meer heeft. Door Social Media en eigen omgeving hebben jongeren namelijk veelal een onrealistisch beeld over wat ze kunnen/willen verdienen en is de bereidheid om te werken voor een laag salaris of een salaris wat past bij het niveau laag (aanbeveling vanuit jongerenwerker Stichting MeerVoormekaar). Start met een tijdige voorlichting en/of eventuele leer- en werktrajecten bij jongeren vanaf 14 jaar. Zij beschikken veelal nog over intrinsieke motivatie om te willen ontwikkelen maar hebben bijvoorbeeld moeite op school/met leren.
Zij willen juist graag werken en hebben veelal nog een dagbesteding/ritme (aanbeveling vanuit jongerenwerker Stichting MeerVoormekaar).
28