Bijlage 2: CV meicirculaire 2024 bijlage 1 Memo meicirculaire 2024
Tekst van het document
Notitie meicirculaire gemeentefonds 2024 Onderwerp: meicirculaire gemeentefonds 2024 Op 28 mei is de meicirculaire 2024 gepubliceerd. Samenvatting In deze meicirculaire wordt een actueel beeld geschetst van de financiële kaders, gebaseerd op de voorjaarsbesluitvorming 2024 van het Rijk. De circulaire is in belangrijke mate een financieel-technisch document. Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeenten. De ontwikkeling ervan bepaalt daarom in belangrijke mate de financiële ruimte van gemeenten. In de meicirculaire zijn met name mutaties als gevolg van wijzigingen in de rijksuitgaven verwerkt. Gemeenten ontvangen op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de najaarsnota. De doorrekening van de meicirculaire 2024 laat voor alle jaren een voordeel zien t.o.v. de septembercirculaire 2023. (zie tabel met de samenvatting op pagina 3 van deze notitie) Belangrijkste onderwerpen in de meicirculaire 2024 Accres Dit voorjaar is besloten over te gaan tot het schrappen van de oploop van de opschalingskorting in combinatie met het vervroegd invoeren van de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2024.
Dit houdt in dat de koppeling van het accres aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) per 2024 al is ingevoerd. De gekozen vorm van indexatie levert door de vormgeving de gewenste stabiliteit op. Uitgangspunt is dat het gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgt. De indexatie is gesplitst in een volumedeel en een prijsdeel. Het volume accres van het gemeentefonds wordt vanaf 2024 gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp (t-9 t/m t-2), waardoor het gemeentefonds minder schommelt. De indexatie voor inflatie volgt de prijs van bbp van het lopende jaar. Door het toepassen van deze systematiek (koppeling aan ontwikkeling van het bbp) zijn de tranches voor de jaren 2024 en 2025 lager dan in de septembercirculaire 2023. Verder is het loon– en prijs accres aangepast aan de aan de nieuwe macro economische cijfers van het Centraal Economisch Plan (CEP) 2024. Kanttekening bij deze nieuwe systematiek is dat deze onvoldoende rekening houdt met de kostenontwikkeling van bijvoorbeeld zorg, beheer en onderhoud infrastructuur van gemeenten. Deze kostentoename ligt hoger dan de toename van het bbp. Dit wordt echter niet meegenomen bij het bepalen van de index. De reële groei van het bbp (geschoond voor inflatie) bedraagt bijvoorbeeld de komende kabinetsperiode gemiddeld 1,5%.
Door de nieuwe financieringssystematiek wordt het financiële gat in 2026 en de jaren daarna dus groter. Gemeenten gaan via de VNG hierover in gesprek met het kabinet. Zoals onderstaand staatje laat zien wordt het voordeel door het vervallen van de opschalingskorting vanaf 2026 volledig teniet gedaan door de negatieve bijstelling van het accres door de gemuteerde financieringssystematiek en indexering.
Pagina 1 van 5
Ontwikkeling algemene uitkering Algemene mutaties
Incidentele compensatie vanaf 2024 tot en met 2029 In verband met het vervroegen van de gewijzigde bbp-indexatie van 2027 naar 2024 dalen het volume en LPO accres voor de jaren 2024 tot en met 2029. Voor 2024 wordt dit volledig gecompenseerd en voor 2025 voor ongeveer 50%, zodat een tekort van € 675 miljoen resteert.(zie opschalingskorting hieronder). Voor de jaren 2026 tot en met 2029 vindt compensatie plaats, zodat uiteindelijk voor de gemeenten een beperkt positief saldo resulteert. Oploop opschalingskorting geschrapt vanaf 2026 Sinds 2015 worden gemeenten geconfronteerd met een korting op het gemeentefonds, die oploopt tot € 975 miljoen in 2026. Deze korting is destijds opgelegd omdat gemeenten door gedwongen opschaling kosten zouden besparen. In deze meicirculaire 2024 is de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026, een structurele uitname van € 675 miljoen, geschrapt. BTW compensatiefonds Decentrale overheden kunnen BTW terugvragen bij het BTW-compensatiefonds (BCF). Dit BCF werkt met een plafond. Als gemeenten minder terugvragen dan geraamd, wordt het verschil toegevoegd aan het gemeentefonds. Gemeenten zijn in 2023 € 573 miljoen onder dit plafond gebleven met hun declaraties. Hiervan is in de septembercirculaire 2023 al een voorschot van € 359 miljoen uitbetaald.
De definitieve afrekening van het restant over 2023 bedraagt hierdoor € 214 miljoen en dit wordt in 2024 incidenteel toegevoegd. Opnemen stelpost BCF Op basis van de ruimte onder het plafond van het jaar 2023 van € 573 miljoen, mogen gemeenten in de begroting 2025 een structurele stelpost opnemen. Hierbij wordt er van uitgegaan dat deze ruimte onder het plafond jaarlijks optreedt. De provinciaal toezichthouders gebruiken de onderuitputting van dit plafond als richtlijn bij het beoordelen van de (meer)jarenbegroting. Gezien de financiële situatie in Druten wordt voorgesteld om vanaf 2025 een stelpost op te nemen in onze meerjarenbegroting van 50% van deze ruimte. Het bedrag wat hiermee correspondeert is ca. € 250.000. Omdat de toekomstige ontwikkeling van de ruimte onder het BCF plafond onzeker is, stellen we voor om voor de jaren 2025 t/m 2028 een stelpost op te nemen binnen de algemene uitkering van 50% van de ruimte onder het BCF plafond als algemeen dekkingsmiddel. We benoemen dit risico expliciet in de paragraaf weerstandsvermogen bij de komende meerjarenbegroting.
Pagina 2 van 5
A B B1 B2 C D 1 2 3 4 5 6 7 E
Technische samenvatting (Bijstellingen 2024 en volgende jaren) De doorrekening van de meicirculaire 2024 laat het volgende beeld zien: Bedragen in € x 1.000 2024 2025 2026 Raming alg. uitkering bij 39.851 41.287 39.366 septembercirculaire 2023 Raming alg. uitkering bij 40.772 41.378 39.974 meicirculaire 2024 Stelpost BTW Compensatiefonds (BCF) Raming alg. uitkering bij meicirculaire 2024 inclusief stelpost BCF Resultaat (=B2 -/- A) voor mutatie beheerproducten Mutatie beheerproducten Aanpassing budgetten Participatie/WSW Uitvoeringskosten gebiedsgerichte aanpak Uitvoeringskosten Omgevingswet Dienstverlening aanpak armoede en schulden Werkdrukverlaging jeugdbescherming Armoedebestrijding kinderen Prijscompensatie Resultaat na mutatie beheerprodukten (=C-/-D)
2027 40.648
2028 41.783
41.103
42.200
nvt
256
256
256
256
40.772
41.634
40.230
41.359
42.456
+ -
921 245 71
+ -
347 131 113
+ 864 - 229 211
+ 711 - 238 - 220
+ 673 - 246 - 228
-
15
-
98
-
31
-
31
-
31
-
31
-
31
-
30
-
30
-
30
-
30
-
30
+ 676
7 + 50 + 216
7 + 50 + 635
7 + 50 + 473
Bovenstaand overzicht geeft een actualisatie van de beschikbare financiële ruimte na de meicirculaire 2024. Voorgesteld wordt om in te stemmen met de aangegeven mutaties voor 2023 op de beheerproducten (D1 t/m D7) en het resterende voordelig saldo voor 2024-2028 te verwerken via de perspectiefnota 2024. Toelichting taakmutaties beheerprodukten D1) Aanpassing budgetten Participatie/WSW De omvang van de integratie-uitkering participatie wijzigt als gevolg van toekenning van loon- en prijsbijstelling 2024. Verder is de verdeling van de WSW-middelen geactualiseerd, gebaseerd op de gerealiseerde omvang van de sociale werkplaatspopulatie 2023. Voor Druten betekent dit dat de rijksbijdrage SW in alle jaren hoger wordt. Voor 2024 en 2025 is in de concept begroting van de MGR reeds rekening gehouden met deze indexatie. Voor 2026 en verder labelen we deze bijstelling op grootboeknummer Werkvoorziening. Daarnaast komt er in 2024 een extra bedrag beschikbaar van € 63,9 miljoen om gemeenten tegemoet te komen bij de financiële uitdagingen die zij ervaren rondom de
Pagina 3 van 5
7 + 50 + 427
infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven. In afwachting van besluitvorming binnen de MGR labelen we dit bedrag voor i2024. Het aandeel van Druten is afgerond € 71.000 Ook wordt de rijksbijdrage beschut werk, als onderdeel van de integratieuitkering Particapatie structureel verhoogd. De beschikbare rijksbijdragen voor nieuw beschut werk betalen we vanaf 2025 volledig door aan het werkbedrijf en zoals aangegeven bij de zienswijze op de begroting MGR 2025 labelen we deze bedragen voor uitvoering van deze taak op het grootboeknummer reïntegratie. D2) Uitvoeringskosten gebiedsgerichte aanpak Bij de uitwerking van het Nationaal Programma Landelijk Gebied zijn naast het Ministerie van Landbouw ook medeoverheden betrokken. Gemeenten spelen naast provincies en waterschappen een belangrijke rol bij de totstandkoming van de provinciale gebiedsprogramma’s en dit vraagt extra inzet van personeel. De decentralisatie uitkering is een bijdrage aan gemeenten voor hun bijdrage aan gebiedsprogramma’s. De bijdrage in 2024 voor Druten is € 14.600 en we labelen dit bedrag op grootboeknummer natuurgebieden(635039). D3) Uitvoeringskosten omgevingswet De financiële middelen vanuit het Coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV worden ingezet voor het bereiken van de doelen van de Omgevingswet.
Nu wordt voor 2024 € 71,5 miljoen uitgekeerd waardoor de gemeenten in hun transitie ervoor kunnen zorgdragen dat ze aangesloten, geoefend en ingeregeld zijn en voldoen aan de in de Omgevingswet gestelde eisen. Voor Druten bedraagt de bijdrage € 98.200 voor het jaar 2024. We labelen de toegekende middelen op het budget Omgevingswet (653021). D4) Aanpak armoede en schulden Vanuit de “Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden” stelt het kabinet via het gemeentefonds € 40 miljoen structureel beschikbaar voor betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden. In 2023 zijn deze middelen incidenteel beschikbaar gesteld. De toekenning vanaf 2024 zal structureel plaatsvinden om gemeenten verder in staat te stellen om strategisch en doelgericht te handelen en hun activiteiten uit te breiden zoals het verdubbbelen van het gebruik van schuldhulpverlening en het bevorderen van activiteiten om armoede onder kinderen te bestrijden. Het structureel toegekende bedrag voor Druten is € 30.600 en vooralsnog labelen we dit bedrag in 2024 op grootboeknummers Schuldhulpverlening (€ 20.600) en bijzondere bijstand (€ 10.000). Het gelabelde bedrag op bijzondere bijstand wordt gebruikt ter dekking van het noodfonds SUN zoals in de perspectiefnota 2024 is aangegeven.
D5) Werkdrukverlaging jeugdbescherming Er is een bestuurlijk akkoord gesloten over het verlagen van de werkdruk in de uitvoering van de jeugdbescherming en jeugdreclassering door de gecertificeerde instellingen (GI’s). Hiervoor is € 60 miljoen nodig. In het bestuursakkoord is afgesproken dat het ministerie van Justitie en Veiligheid vanaf 2024 structureel jaarlijks € 30 miljoen bijdraagt aan deze werkdrukverlaging. De bijbehorende middelen voor Druten bedragen € 30.000. We labelen deze middelen op grootboeknummer Jeugdbescherming ter dekking van de hogere kosten.
Pagina 4 van 5
D6) Armoedebestrijding kinderen Jaarlijks vindt via de meicirculaire actualisatie plaats van de verdeling van € 85 miljoen die vanaf 2017 structureel beschikbaar is gesteld voor de bestrijding van gevolgen van armoede onder kinderen. De middelen worden verdeeld op basis van geactualiseerde CBS gegevens over kinderen met een kans op armoede. De geactualiseerde verdeling vanaf 2025 betekent voor Druten een verhoging met € 6.743 naar € 63.033. We verhogen derhalve het beschikbare bedrag voor het Kindpakket met hetzelfde bedrag op grootboeknummer bijzondere bijstand. D7) Aanpassing prijsindex Via de meicirculaire 2024 is de prijsindex aangepast t.o.v. de septembercirculaire 2023. De index voor 2025 is verlaagd van 2,8% naar 2,3%. De verlaging van de index is meegenomen in de berekening van de algemene uitkering (opbrengstenkant). Het effect van de verlaagde index aan de kostenkant verwerken nu ook in onze begroting via een stelpost. Als we in 2025 de prijs indexatie verlagen van 2,8% naar 2,3% levert dit aan de kostenkant een voordeel op van ca. € 50.000. We ramen deze voorlopig op een stelpost. Bij de komende septembercirculaire rekenen we onze meerjarenbegroting door o.b.v. de indexen uit de komende septembercirculaire 2024. Vooralsnog stellen we de in onze begroting gehanteerde loonindex niet bij op basis van deze meicirculaire.
Overige aandachtspunten meicirculaire 2024 Aanpassingen financiële verhoudingswet/specifieke uitkeringen Om in de toekomst verantwoordingslasten te beperken en bestedingsvrijheid te bevorderen wordt een plan uitgewerkt om te komen tot een vermindering van het aantal (nieuwe) specifieke uitkeringen (SPUKS). In de budgettaire bijlage van het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet wordt aangegeven dat het voornemen is om specifieke uitkeringen over te hevelen naar het gemeentefonds met een budgetkorting van 10%. Vooraankondiiging Wmo voor stijgende zorgkosten Het Rijk en gemeenten werken aan de beheersbaarheid van de uitgaven van gemeenten in relatie tot de wettelijke zorgtaken van de wet maatschappelijke ondersteuning. Tussen het Rijk en medeoverheden is afgesproken dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van) de Wmo 2015 niet langer via de algemene uitkering van het gemeentefonds loopt, maar via een aparte financiering. Afhankelijk van de gekozen bekostigingsvorm wordt een passende, geobjectiveerde indexering ontwikkeld die rekening houdt met de kostenontwikkeling en demografie/vergrijzing, want naar verwachting stijgen de uitgaven aan de Wmo de komende jaren door de vergrijzing veel sneller dan het accres van de nieuwe bbp-systematiek. Het Rijk reserveert op een Aanvullende Post vanaf 2026 een jaarlijkse tranche van ca.
75 miljoen oplopend tot 300 miljoen in 2029 voor gemeenten, Het streven is dat er met ingang van 2026 nadere afspraken zijn. Verwerking volgt nadat de afspraken zijn geconcretiseerd. In de meicirculaire 2024 is deze reservering nog niet verwerkt.
Bijlage: meicirculaire 2024
Pagina 5 van 5