Bijlage 2 - 250219 Rekenkamer Druten - Onderzoeksrapport Armoedebeleid en bereik van regelingen
Tekst van het document
Lokaal
Stichting Leergeld
Werkt samen met de gemeente aan de uitvoering van het Kindpakket.
Lokaal / regionaal
Verder Groep (voorheen Plangroep)
Uitvoering van bewind en budgetcoaching. Sinds enige tijd wordt dit intern uitgevoerd en is de Plangroep beschikbaar bij een tekort aan capaciteit
Landelijke organisatie, inkoop.
Stichting Fibon (Financieel Beheer Ouderen Nijmegen)
Stichting Fibon voert met vrijwilligers budgetcoaching en administratie uit voor 50plussers.
Regionaal
Sterker Sociaal Werk
Sociaal werkers denken mee over oplossingen bij problemen met financiën.
Regionaal
Stichting Urgente Noden Gelderland Zuid
Per 1 juli 2024 verstrekt de gemeente Druten subsidie aan SUN Gelderland Zuid ter hoogte van 10.000 euro per jaar. SUN fungeert als een noodfonds voor inwoners die geen recht hebben op andere regelingen.
Regionaal
31.
3.2.1 Platform Armoede en Geldzorgen Uit het beleid van de gemeente Druten blijkt dat het een prioriteit is om de maatschappelijke partners samen te breng om integrale samenwerking te bevorderen. De gemeente vindt het belangrijk dat partners elkaar makkelijk vinden en inwoners doorverwijzen naar andere partners die van dienst kunnen zijn. Het gaat niet alleen om organisaties die werkzaam zijn op het gebied van armoede, maar ook om burgerinitiatieven, de kerken en de moskee. De gemeente wil de samenwerking stimuleren via het Platform Armoede en Geldzorgen. Bij dit platform zijn de maatschappelijke partners aangesloten die werken op het gebied van armoede en geldzorgen of veel contact hebben met de doelgroep. Deze partners hebben contact met de doelgroepen en weten wat er in de praktijk speelt. Tijdens de bijeenkomsten kunnen zij hun bevindingen met elkaar en de gemeente delen. Daarnaast helpen de bijenkomsten bij het vergroten van de algemene kennis van de mogelijkheden en maatregelen van de gemeente en van elkaar. Met deze kennis kunnen de partners inwoners beter informeren over de opties en kan er meer integraal worden gewerkt. Tot slot moeten de bijeenkomsten ervoor zorgen dat de partners elkaar en de gemeente beter weten te vinden. Dat is cruciaal aangezien de gemeente Druten veel verantwoordelijkheid voor het bereiken van inwoners belegd bij maatschappelijke partners.
3.2.2 MeerVoormekaar MeerVoormekaar voert in de gemeente Druten het brede welzijnswerk uit, waaronder het jongerenwerk, ouderenwerk, vluchtelingenwerk en overige ondersteuning op het gebied van de WMO. MeerVoormekaar's ondersteunt de gemeente bij de uitvoering van het Beleidsplan Wmo Jeugd en Gezondheid 2020-2023. De vrijwilligers van MeerVoormekaar komen bij mensen over de vloer en helpen inwoners bijvoorbeeld met het op orde brengen van de financiële administratie. De vrijwilligers van MeerVoormekaar voeren huisbezoeken uit bij ouderen en vangen zo veel signalen op die zij terug kunnen leggen bij de ambtelijke organisatie, of zelf oplossen met behulp van vrijwilligers. Ook de PlusBus, die busdienst van MeerVoormekaar voor ouderen en mensen met een beperking, blijkt een goede manier om grip te krijgen op wat er speelt. Chauffeurs geven bijvoorbeeld door wanneer ze denken dat iemand extra hulp nodig heeft. Hetzelfde geldt voor de klusjesmannen van MeerVoormekaar. Deze vrijwilligers zijn hier niet volledig op getraind maar worden wel ondersteund bij het herkennen van signalen. Daarvoor is vanuit de gemeente een kader opgesteld. Dit moet vrijwilligers helpen bij het maken van ingewikkelde afwegingen. MeerVoormekaar kiest er bewust voor gesprekken bij mensen thuis te hebben. Het bleek dat dit veelal door inwoners wordt geprefereerd.
Uit gesprekken blijkt dat de samenwerking tussen de gemeente en MeerVoormekaar goed verloopt. Ook de raadsleden zijn enthousiast over de samenwerking en zien MeerVoormekaar als van groot belang voor het succes van het beleid. De gemeente monitort aan de hand van een halfjaarlijkse rapportage en gesprekken of aan gemaakte afspraken wordt voldaan. Eenmaal per kwartaal is er een voortgangsgesprek.16 Tussentijdse gesprekken geven de mogelijkheid tot bijsturen.
3.2.3 Schuldhulpmaatje Het college verleende Schuldhulpmaatje in 2023 subsidie voor het uitvoeren van de werkzaamheden ter hoogte van € 4.300,-. Voor deze subsidie moet de organisatie zorgen voor het door ontwikkelen van Schuldhulpmaatje Wijchen-Druten. De organisatie levert een bijdrage aan de Vroegsignalering van schulden en het bieden van nazorg na een schuldregeling. De organisatie bestaat voor een groot deel uit vrijwilligers. 16 Beslisnota subsidie MeerVoormekaar 2024 - indexering & wijziging Meerdoenertjes, 4.
32.
Schuldhulpmaatje is een landelijke organisatie. Om als gemeente aan te sluiten moeten er al partijen aanwezig zijn die de uitvoering op zich kunnen nemen. In Wijchen kwam dit op gang tijdens de coronacrisis. Er is toen gepleit voor inzet in Druten. Dit is sinds 2022 van start gegaan. De vrijwilligers zijn gecertificeerd. Schuldhulpmaatje verzorgt naast persoonlijke begeleiding ook voorlichting en zet campagnes in om laagdrempelige toegang te promoten. Men hoeft niet via de gemeente naar schuldhulpmaatje, maar kunnen direct contact opnemen. Vrijwilligers gaan in gesprek met hulpvragers en zetten bijvoorbeeld de financiën op een rij. Ook helpen ze bij het zoeken naar oplossingen en blijven ze begeleiden indien een inwoner in een professioneel schuldhulpverleningstraject komt.
3.2.4 De Voedselbank Druten Net zoals in andere gemeente speelt ook in Druten de Voedselbank een rol in armoedebestrijding. Met vijftig vrijwilligers zetten zij zich in om mensen met geldproblemen te ondersteunen in de voedselvoorziening. Ze hebben naast de formele wegen ook inloopuren waar mensen op gesprek kunnen komen zonder verwijzing.17 Dit maakt hulp zoeken laagdrempeliger. De Voedselbank biedt daarnaast uitleg in verschillende talen. Dit is minder het geval bij communicatie van de gemeente zelf, waardoor bepaalde groepen mogelijk wel de Voedselbank benaderen en daar in beeld zijn, maar niet bij de gemeente. In 2023 is de gemeenteraad medegedeeld dat het aantal huishoudens dat gebruik maakt van de diensten van de Voedselbank vanaf 2022 fors is gestegen. Eind 2021 waren er 34 huishoudens aangemeld. Begin 2022 groeide dit door naar 50 en op 1 januari 2023 startte ze met 91 huishoudens, in totaal 253 personen. In week 52 van 2023 waren er 124 huishoudens (in totaal 348 personen) aangemeld. Er werd ook geconcludeerd dat door onder andere de energiecrisis er nog steeds inwoners waren die geen gebruik maakten van de Voedselbank terwijl zij hier wel voor in aanmerking komen.
De gemeenteraad besloot daarom eenmalig extra middelen (5000 euro) beschikbaar te stellen voor een communicatiecampagne van de Voedselbank in 2024.18 De Voedselbank is een belangrijke ‘leverancier’ van inwoners met een aanvraag voor een inkomensvoorziening. De gemeente werkt nauw samen, bijvoorbeeld in het Platform Armoede en Geldzorgen.
3.2.5 Een noodfonds (Stichting Urgente Noden Gelderland-Zuid) Stichting Urgente Noden is een landelijke stichting die mensen in financiële nood wil helpen. Via een netwerk van noodhulp wil de stichting mensen met een gift of renteloze lening in nood ondersteunen. Na een draagvlakonderzoek bleek er in Druten behoefte te zijn aan. Het college is in 2022 per amendement verzocht om een steunfonds in te richten voor inwoners die buiten de regelingen vallen19. In april 2024 heeft de gemeenteraad van Druten besloten om subsidie te verstrekken aan SUN Gelderland-Zuid om samen met Beuningen en Berg en Dal een noodfonds op te richten. Dit noodfonds zal in dat geval dienen als een aanvulling op de mogelijkheden die de gemeente biedt in het geval van financiële problemen. Dit type aanvullende opties is noodzakelijk geworden na de pandemie. Er kwamen mensen bij die normaliter nooit schulden hadden, maar door plotselinge veranderingen toch in problemen kwamen.
17 Website voedselbank, geraadpleegd op 3 juni 2024. 18 Beslisnota College van burgemeester en wethouders Druten, stimulans voedselbank, 19-12-2023. 19 Gemeenteraad Druten. (november 2022). Amendement 2 Armoede in Druten.
33.
3.3
Gemeentelijke regierol
De gemeente rekent voor de uitvoering van het armoedebeleid veel op de maatschappelijke partners en vooral op de diensten van MeerVoormekaar. Zoals benoemt zien gemeente en raad de organisatie als een verlengstuk van de gemeente zelf en zijn ze zeer tevreden. De gesprekspartners laten blijken dat het werken via maatschappelijke partners als passend wordt ervaren bij de gemeente en de inwoners van Druten. Het communiceren via en inzetten van partners die in direct contact staan met de inwoners kan drempelverlagend werken en zorgen voor passende en meer doeltreffende communicatie. De gemeenteraad ziet de samenwerking met partners als een uiting van het maatschappelijke netwerk in Druten en ervaart het daarom als passend bij de inwoners. Maatschappelijke partners vangen veel informatie op over de praktijksituatie. Volgens de gesprekspartners wordt er gewerkt aan manieren om deze informatie beter bij de gemeente te krijgen. Er wordt achter de schermen veel gemonitord voor managementrapportages. Dit kan beter door meer afspraken over registreren van data. Er is al een grote slag geslagen en er wordt steeds meer data verzameld. Er zitten echter een aantal risico’s aan deze aanpak. Uit de gesprekken bleek dat er bijvoorbeeld geen structurele wijze is waarop de informatie die de partners ophalen bij de gemeente terecht komt.
Dit is iets wat de gemeenten en maatschappelijke partners in de toekomst wel willen bereiken. Daarnaast brengt het een zekere afhankelijkheid met zich mee. Zodra een partner niet goed functioneert of zich terugtrekt heeft de gemeente zelf niet de mogelijkheid om in te springen en verliest de gemeente de inwoners die de partner in beeld heeft. Daarnaast is het beeld en bereik van de inwoner door de gemeente afhankelijk van welke partners er zijn, welke werkwijzen zij hanteren en waar deze actief zijn. Op dit moment oefent de gemeente de regierol uit door de partners samen te brengen bij het Platform Armoede en Geldzorgen en door in contact te staan met belangrijke partners zoals MeerVoormekaar. Wanneer er zwaar geleund wordt op partners is het van belang dat de gemeente grip heeft op de kennis die de partners hebben en delen met de inwoners. Het Platform biedt de mogelijkheid om te zorgen dat alle partners voldoende kennis hebben van elkaars werkzaamheden, maar ook van alle regelingen die de gemeente biedt zodat zij inwoners kunnen informeren. Er zijn enkele bijeenkomsten geweest van het Platform. Of dit een succesvol gremium is om dit te doen, moet nog blijken.
Lessen andere gemeenten: het samenbrengen van maatschappelijke partners De gemeente Druten gebruikt sinds kort het Platform Armoede en Geldzorgen om relevante maatschappelijke partners bij elkaar te brengen en van elkaar op de hoogte te stellen. Het opzetten van een centraal punt is niet in alle gemeenten vanzelfsprekend. In Assen hebben ze als oplossing voor het omgaan met veel maatschappelijke partners een regisseur armoede. Deze is het aanspreekpunt voor de maatschappelijke organisaties en zorgt ervoor dat regelingen en wetgeving bij alle partners bekend zijn. Zo is er nog meer grip op de uitvoering van het beleid.
3.4
Sturing en rol van de gemeenteraad
3.4.1 Informatievoorziening In het nieuwe beleidskader voor armoede zijn concrete doelen opgenomen20. Echter is er niets opgenomen over het betrekken van de gemeenteraad gedurende de looptijd van het beleidsdocument. 20 Gemeente Druten. (juni 2023). Beleidsplan Geldzorgen, Armoede en Schulden
34.
In de beslisnota is wel opgenomen wanneer het college met een evaluatie en nadere uitwerking van de harmonisatie met Wijchen naar de gemeenteraad komt21. Vanuit het college Ondanks dat de betrokkenheid van de gemeenteraad gedurende de beleidsperiode geen onderdeel uitmaakt van het beleidskader, krijgt de raad wel informatie over de voortgang. De gemeenteraad is tevreden over de informatievoorziening vanuit het college, blijkt uit gesprekken. Er is geen sprake van wantrouwen richting het college. Er zijn recent geen schriftelijke vragen ingediend door de gemeenteraad rakende aan het armoedebeleid.
3.4.2 Rolinvulling door de gemeenteraad De gemeenteraad staat op afstand van de uitvoering van het armoedebeleid. Zo zijn er in de afgelopen jaren geen moties of amendementen ingediend over het huidige beleid. De kaderstelling en controlerende rol van de raad komt wel terug als we iets verder terugkijken. In de raadsvergadering van 10 november 2022 is eenmalig 100.000 euro beschikbaar gesteld voor de uitvoering van armoedebeleid22, met een focus op het inrichten van een noodfonds. Dit amendement is unaniem aangenomen. In maart 2024 is het restant van bijna 50.000 euro per raadsbesluit overgeheven naar de begroting van 202423. Voorafgaand aan de behandeling zijn er technische vragen gesteld door 1 fractie over deze onderbesteding. Het college geeft aan dat een deel van het budget gebruikt is om de mogelijkheid van een (deelname aan een) noodfonds te onderzoeken. Ook is een deel gereserveerd om het Volwassenfonds mogelijk te blijven maken24. In april 2024 heeft de raad besloten subsidie te verstrekken voor een noodfonds via Stichting Urgente Noden.
21 Gemeenteraad Druten. (juni 2023). Beslisnota bij beleidsplan Geldzorgen, Armoede en Schulden. 22 Gemeenteraad Druten. (november 2022). Amendement 2 Armoede in Druten. 23 Gemeente Druten. (14 maart 2024). Bijlage 1: Budgetoverhevelingen 2023-2024 24 College van B&W Druten. (14 maart 2024). Beantwoording technische vragen Budgetoverhevelingen.
35.
Bijlage 1. Technische verantwoording Indeling van inwoners aan de hand van de Citisens-methode De Citisens betrokkenheidsprofielen zijn ontwikkeld om aan de hand van data een nauwkeurige inschatting te maken van de samenstelling van gemeenten. Op basis van big data onderscheidt het model acht groepen inwoners die van elkaar verschillen in sociaal-economische positie in de samenleving, vertrouwen in de overheid en voorkeuren voor dienstverlening van de gemeente. Voor iedere groep is een profiel opgesteld; hierbij hebben we sociaal-demografische kenmerken zoals leeftijd, opleidingsniveau en welstand uit gerenommeerde bronnen gecombineerd met eigen onderzoeksdata over de positie in de samenleving van inwoners die verzameld is via het Citisenspanel met meer dan 75.000 leden. Zo krijgt iedere groep een herkenbaar karakter. De resultaten van dit onderzoek zijn uitgesplitst naar de profielen. De verschillen worden vervolgens gebruikt om de verschillen in houding, sociaaleconomische positie en gedrag tussen wijken weer te geven. In de gemeente Druten leidt dat tot onderstaande indeling. 25
20
15
10
5
0 Oranje
Groen
Bruin
Paars
Rood
Geel
Roze
Blauw
Deze indeling is ook per postcodegebied te maken. Op de kaart op de volgende pagina is een indeling gemaakt. Echter zorgt het karakter van de gemeente Druten ervoor dat er veel grotere vlakken zijn. Deze vlakken zijn beperkt bewoond waardoor de betrouwbaarheid van deze vlakken beperkt is. In de rapportage is deze indeling dan ook verder niet gebruikt.
36.
Interviews Overzicht geraadpleegde gesprekspartners Datum gesprek
Functionaris
Organisatie
9 april 2024
Beleidsmedewerker WMO en
Gemeente Druten
Schuldhulpverlening 9 april 2024
Sociaal werker
MeerVoormekaar
(thuisadministratie, belastingen, huisbezoek) 9 april 2024
Voorzitter en lid (adviesraad
Adviesraad Sociaal Domein
participatie) 6 juni 2024
Raadsgesprek
Gemeente Druten
8 oktober 2024
Beleidsadviseur Werk, Inkomen
Gemeente Druten
en Armoede Daarnaast is er telefonisch gesproken met een kerkelijke organisatie en de Voedselbank.
37.