Bijlage 1: Ruimtelijke onderbouwing Zonnepark Zevent
Tekst van het document
Bosch & van Rijn
Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht 030 – 677 6466
Auteurs Jeroen Goumans MSc. Ing. Martijn Disco Quinten Isselman BSc.
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Opdrachtgever Zonnepark Zevent B.V. Eijkhovenstraat 3b 6621 ZT Dreumel
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing Datum 10 mei 2021
Versie 1.2
Bosch & Van Rijn Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht Tel: Mail: Web:
030-677 6466 info@boschenvanrijn.nl www.boschenvanrijn.nl
© Bosch & Van Rijn 2021 Behoudens hetgeen met de opdrachtgever is overeengekomen, mag in dit rapport vervatte informatie niet aan derden worden bekendgemaakt. Bosch & Van Rijn BV is niet aansprakelijk voor schade door het gebruik van deze informatie
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Inhoudsopgave H OOFDSTUK 1
INLEIDING
Aanleiding Ligging plangebied Vigerend bestemmingsplan Omgevingsvergunningprocedure Conclusie Leeswijzer
4 5 7 10 10 11
H OOFDSTUK 2
PROJECTBESCHRIJVING
12
H OOFDSTUK 3
BELEIDSKADER
23
H OOFDSTUK 4
SECTORALE TOETSEN
31
H OOFDSTUK 5
UITVOERBAARHEID
59
H OOFDSTUK 6 BIJLAGE A BIJLAGE B BIJLAGE C BIJLAGE D
BIJLAGEN LANDSCHAPSPLAN QUICKSCAN ECOLOGIE AERIUS BEREKENING GESPREKSVERSLAGEN
62 63 64 65 66
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 2.1 2.2 2.3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 5.1 5.2
Introductie Zonnepark Zevent Keuze projectgebied Landschap Inleiding Europese doelstellingen Landelijk energiebeleid Landelijk ruimtelijk beleid Provinciaal beleid Gelderland Gemeentelijk beleid: Routekaart Energieneutraal Druten 2040 Conclusie beleidskader Inleiding Archeologie en cultuurhistorie Bodem en Water Ecologie Verkeer, parkeren en infrastructuur Bedrijven en milieuzonering Luchtkwaliteit en externe veiligheid Milieueffectrapportage Energieproductie en emissiereductie Conclusie sectorale toetsen Economische uitvoerbaarheid Betrokken maatschappelijke organisaties, burgers en bestuursorgaan
3
13 13 15 24 24 24 26 26 28 30 32 32 37 45 50 51 56 57 58 58 60 60
Inleiding 2
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Hoofdstuk 1 Inleiding
Inleiding
3
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
1.1
Aanleiding Duurzame energie is een belangrijk agendapunt binnen het rijk, de provinciën en de gemeenten. Nederland heeft de noodzakelijke transitie ingezet naar duurzame, hernieuwbare energiebronnen en de reductie van CO2, NOX en SO2 emissies. De gemeente Druten heeft zich in dat kader ten doel gesteld om in 2040 energieneutraal te zijn. Renewable Energy Factory (REF) heeft in samenwerking met Coöperatie Vitaal Druten (hierna: initiatiefnemer) initiatief genomen om duurzame energie op te gaan wekken. De initiatiefnemer beoogt de ontwikkeling van zonnepark Zevent, gelegen ten zuidwesten van de dorpskern van Puiflijk. De locatie is gelegen direct ten zuiden van de N322 nabij de rotonde met de N329 en omvat in totaal 11 percelen 1. Initiatiefnemer is hiermee voornemens een bijdrage te leveren aan de energietransitie, en daarmee de doelen in het kader van de energietransitie van gemeente Druten.
1.1.1
Zonnepark Zevent De initiatiefnemer beoogt de ontwikkeling van een zonnepark van ca. 25,1 hectare ten zuidwesten van Druten en Puiflijk, ten zuidoosten van Boven-Leeuwen, en ten noorden van Woerd en Altforst, waarvan ca. 19 hectare met zonnepanelen wordt ingericht. Het gebied, dat op grond van de provinciale omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’ grotendeels is aangewezen als grote zonneparken mogelijk, kent een agrarische bestemming. Teneinde het beoogde zonnepark juridisch planologisch mogelijk te maken is een omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan vereist als bedoeld in artikel 2.1 lid 1 onder c. Voorliggende ruimtelijke onderbouwing is op grond van artikel 2.12 lid 1 sub a, onder 3 opgesteld ten behoeve van de omgevingsvergunningaanvraag.
1
Het beoogde zonnepark Zevent bestaat uit de volgende perceelnummers: DTN03 G 39, DTN03 G 49, DTN03 G 73, DTN03 G 128, DTN03 G 133, DTN03 G 134, DTN03 G 135, DTN03 G 136, DTN03 G 162, DTN03 G 163, DTN03 G 165.
Inleiding
4
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Overzicht initiatief zonnepark Idee van initiatiefnemer REF & lokale gebiedscoöperatie Vitaal Druten Ondersteuning proces door adviseur Bosch & van Rijn Projectgebied gelegen ten zuidwesten van Druten en Puiflijk, ten zuidoosten van Boven-Leeuwen, en ten noorden van Woerd en Altforst. Projectgebied is aan de noordkant begrensd door de Veldstraat, ten zuiden begrensd door de Rijksche Wetering. Project wordt gebouwd en geëxploiteerd na ontvangst steun op grond van SDE++ stimuleringsregeling. Aandacht voor biodiversiteit, landschappelijke inpassing en dubbelgebruik. Bruto oppervlak projectgebied zonne-energie circa 25,1 hectare. ca. 25 tot 32 MWp (afhankelijk van zuid- of oost-westopstelling)| GWh per jaar | elektriciteit ca. 6.500 tot 8000 huishoudens. Jaarlijkse emissiereductie van ca. 10.700 tot 13.200 ton CO2. 2 3
1.2
Ligging plangebied De initiatiefnemer heeft het plan opgevat om ten zuidwesten van Puiflijk een zonnepark van circa 25 tot 32 MWp (afhankelijk van de keuze voor een zuid- of oostwestopstelling) te ontwikkelen. Het projectgebied, bestaande uit twee delen, is gelegen ten zuidwesten van Druten en Puiflijk, ten zuidoosten van Boven-Leeuwen, en ten noorden van Altforst (gemeente West Maas en Waal). Projectgebied is aan de noordkant begrensd door de Veldstraat, ten zuiden begrensd door de Rijksche Wetering. Hierdoor wordt het grotendeels omsloten door bestaande infrastructuur. Het omliggende landschap kent een vrij aanwezige groenstructuur rondom de kavels, wat een landschappelijke inpassing ten goede komt.
2 CBS “Berekening van de CO -emissies, het primair fossiel energiegebruik en het rendement van elektri2
citeit in Nederland”
3 CE Delft (2015) “Emissiekentallen elektriciteit”
Inleiding
5
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing Figuur 1
Ligging projectgebied zonnepark Zevent, ten zuidwesten van Puiflijk.
Bij de selectie van de gronden voor het zonnepark hebben de volgende factoren een rol gespeeld vanuit provinciaal beleid: Het gebied past binnen een zone waar grootschalige zonneparken zijn toegestaan op grond van de provinciale omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’. Nabijheid van een transformatorstation Op basis van bovenstaande voorwaarden, is binnen provinciaal beleid een zonnepark inclusief landschappelijke inpassing mogelijk Vervolgens is rekening gehouden met de volgende uitgangspunten: Gronden liggen binnen de maximale afstand van een inkoopstation (~600m). Hier kan het zonnepark worden aangesloten op het net. Geen zonnepanelen binnen 5 meter van de buisleiding. Mogelijkheid tot zorgvuldige landschappelijke inpassing. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij bestaande begroeiing en landschapsstructuren, waaronder behoud van de kernkwaliteiten van het gebied. Het zonnepark heeft geen impact op beschermde stads- en dorpsgezichten. Er zijn relatief zeer weinig aanwonenden waarbij het huisperceel direct grenst aan het plangebied. Met het project kan een grote bijdrage worden geleverd aan de ambitie van gemeente Druten om in 2040 energieneutraal te zijn en meer specifiek het doel van Inleiding
6
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
de grondeigenaar om de beoogde gebiedsontwikkeling CO2-positief te maken. Het exacte opgestelde vermogen is afhankelijk van onder meer het te kiezen type zonnepanelen. In paragraaf 2.2 wordt nader ingegaan op de ligging en begrenzing van het projectgebied. Voorliggende Ruimtelijke Onderbouwing hier na te noemen “RO” behandelt het projectgebied van het beoogde zonnepark Zevent.
1.3
Vigerend bestemmingsplan Ter plaatse van het beoogde projectgebied zonnepark Druten is het bestemmingsplan ‘Buitengebied Druten’ vigerend. Op grond van dit bestemmingsplan kent het projectgebied de enkelbestemming ‘Agrarisch’. Het zuidoostelijke gedeelte van het oostelijk perceel is gemarkeerd met de enkelbestemming ‘Agrarisch met waarden’. Op het beoogde projectgebied is tevens de dubbelbestemming ‘Waarde - Archeologie – 3’, ‘Waarde - Archeologie – 4’, ‘Waarde - Archeologie – 5’. Binnen deze dubbelbestemmingen mogen bouwwerkzaamheden plaatsvinden, mits de verstoring van de bodem maximaal 500 m2 geldend voor `Waarde – Archeologie – 3’, maximaal 5.000 m2 geldend voor ‘Waarde – Archeologie – 4’, en maximaal 10.000 m2 geldend voor ‘Waarde – Archeologie – 5’ bedraagt en niet dieper dan 50 cm, danwel nadat de aanvrager een rapport (voortoets, bijvoorbeeld bureauonderzoek, inventariserend veldonderzoek, proefsleuvenonderzoek, opgraving, sleufgraaf, archeologische begeleiding) van een door gemeente erkende archeologisch deskundige heeft overgelegd waaruit blijkt dat de in de bestemmingsomschrijving van onderhavige bestemmingsplan omschreven archeologische waarden niet onevenredig (kunnen) worden geschaad. Verder is het beoogde projectgebied gemarkeerd met de gebiedsaanduiding ‘overige zone – landschapstype waalkommen’.
Deze gronden zijn mede bestemd voor de instandhouding, herstel en ontwikkeling van het maaskommenlandschap, met de volgende kernkwaliteiten: open gebied met daarin verspreid liggende bosjes, akkerbouw, daarnaast wei- en hooiland, infrastructuur met laanbeplanting.
Inleiding
7
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing Figuur 2
Projectgebied gemarkeerd op verbeelding bestemmingsplan Buitengebied Druten.
Uit de 3e Periodieke Herziening Druten komt naar voren dat een klein deel van het projectgebied de dubbelbestemming ‘Waarde- Cultuurhistorisch waardevol gebied’ kent. Deze gebieden zijn aangewezen als mede bestemd voor de instandhouding, herstel en versterking van de cultuurhistorische waarden van gebieden met een zeer hoge of hoge cultuurlandschappelijke waardering, waaronder ook begrepen de oude bebouwingslinten en de belangrijkste (historische) doorgaande wegen en waterlopen. Burgemeester en wethouders kunnen nadere eisen stellen aan de plaats, vorm en afmetingen van bouwwerken indien dit noodzakelijk wordt geacht ter voorkoming van een onevenredige aantasting van deze cultuurhistorische waarden. Op deze gronden is het verboden zonder vergunning werkzaamheden uit te voeren.
Inleiding
8
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing Figuur 3
Projectgebied gemarkeerd op verbeelding 3e Periodieke Herziening Druten.
De ontwikkeling van een zonnepark op de locatie past niet binnen de regels van het vigerende bestemmingsplan ‘Buitengebied Druten’, vastgesteld door de gemeente Druten op 24 maart 2016. Omdat het initiatief niet mogelijk is op grond van het bestemmingsplan is planologische toestemming nodig. De gemeente Druten heeft begin 2020 een tenderprocedure opgestart om tot een beperkte selectie van zonneparkinitiatieven te komen. Zodoende kan invulling worden gegeven aan de gemeentelijke doelstelling van maximaal 50 hectare zonnevelden en tegelijkertijd alleen de meest geschikte initiatieven een kans te geven. Zonnepark Zevent heeft meegedongen in de tenderprocedure en heeft deze gewonnen. Het college van B en W is derhalve voornemens om medewerking te verlenen aan het voorgenomen initiatief. In overleg met gemeente is gekozen voor de realisatie van het zonnepark het instrument van de omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan waarop de uitgebreide Wabo procedure van toepassing is. Initiatiefnemer wil zich inzetten voor het doorlopen van een zorgvuldige voorbereiding van het project waarbij op, zowel bestuurlijk als ambtelijk niveau, voor afstemming en draagkracht wordt gezorgd en waarbij communicatie en interactie plaatsvindt met (direct) omwonenden.
De initiatiefnemers streven naar een zorgvuldig proces, zowel ten tijde van de voorbereiding van de omgevingsvergunningaanvraag als tijdens de vergunningprocedure.
Inleiding
9
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
1.4
Omgevingsvergunningprocedure Omdat het initiatief niet mogelijk is op grond van de vigerende bestemmings- en/of inpassingsplannen is planologische toestemming nodig. Er wordt geen strijdigheid met het provinciaal en/of gemeentelijk ruimtelijke beleid (zie ook paragraaf 3.5 en 3.6) voorzien. In overleg met de gemeente is gekozen voor het instrument van de omgevingsvergunning voor de activiteiten: Afwijken van het bestemmingsplan (Wabo artikel 2.1 lid 1 onder c); Bouwen (Wabo artikel 2.1 lid 1 onder a). De uitgebreide Wabo procedure is van toepassing. Initiatiefnemer zet zich in voor het doorlopen van een zorgvuldige voorbereiding van het project waarbij op, zowel bestuurlijk als ambtelijk niveau, voor afstemming en draagvlak wordt gezorgd en waarbij communicatie en interactie plaatsvindt met (direct) omwonenden. Een constructie met zonnepanelen wordt aangemerkt als een bouwwerk geen gebouw zijnde. Op de aanvraag is artikel 2.12 lid 1 sub a onder 3 van de Wabo van toepassing; derhalve is de aanvraag voorzien van een ruimtelijke onderbouwing. Op grond van de Wabo en het Bor treedt het college van B en W op als bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning. Bij het verlenen van de omgevingsvergunning wordt tevens een (eventuele) planschadeovereenkomst en een participatieovereenkomst en -plan vastgesteld tussen gemeente en vergunninghouder.
De projectlocatie Zonnepark Zevent zal voor een bepaalde tijd worden ingericht ten behoeve van de exploitatie van een zonnepark, waarna op den duur kan worden teruggegaan naar de oorspronkelijke bestemming. Met de omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan wijzigt de huidige agrarische bestemming op de projectlocatie niet. De aanvraag bevat één afwijking van het bestemmingsplan: 25,1 ha projectgebied zonnepark: tijdelijke afwijking ‘zonnepark’, op de bestaande agrarische bestemming. Als gevolg van de aanvraag voor de afwijkactiviteiten is op de omgevingsvergunningaanvraag de uitgebreide Wabo-procedure van toepassing ex paragraaf 3.3 Wabo. Dat betekent dat het bevoegd gezag een ontwerpbesluit publiceert en ter inzage legt waarop eenieder de gelegenheid heeft zienswijzen in te dienen, alvorens zij de definitieve vergunning publiceert. Tijdens de vergunningprocedure moet instemming worden verkregen van de gemeenteraad in de vorm van een zogeheten verklaring van geen bedenkingen (vvgb).
Inleiding
10
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
1.5
Conclusie In de volgende hoofdstukken van deze ruimtelijke onderbouwing is de voorgenomen bouw en het gebruik van het zonnepark Druten getoetst aan het ruimtelijk beleid en de normstelling ten aanzien van relevante sectorale aspecten. Uit de toetsing blijkt het volgende: De beoogde ontwikkelingen passen binnen de bestaande ruimtelijke en functionele structuur; De beoogde ontwikkelingen zijn niet in strijd met het rijks-, provinciaal en gemeentelijk ruimtelijk beleid; De diverse omgevingsaspecten staan de uitvoering van het project niet in de weg; De initiatiefnemer (REF) vestigt een recht van opstal voor de installaties op de gronden van grondeigenaren gedurende de exploitatiefase van het initiatief. Hiermee is de uitvoerbaarheid van het project zeker gesteld; Er wordt een participatieovereenkomst overtekend tussen de gemeente en de initiatiefnemer. Er wordt een planschadeovereenkomst opgesteld (Hoofdstuk 5).
1.6
Leeswijzer Hoofdstuk 2 van voorliggende ruimtelijke onderbouwing bevat een beschrijving van het project. In Hoofdstuk 3 zijn de beleidskaders geschetst. De sectorale aspecten komen in Hoofdstuk 4 aan bod. Per aspect is een samenvatting van het toetsingskader opgenomen en zijn de resultaten van de toetsing van het project aan het betreffende kader weergegeven. Tot slot wordt in Hoofdstuk 5 de maatschappelijke en economische uitvoerbaarheid van het project onderbouwd.
Inleiding
11
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Hoofdstuk 2 Projectbeschrijving
Projectbeschrijving
12
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
2.1
Introductie Zonnepark Zevent Het initiatief betreft zonnepark Zevent, dat bestaat uit twee velden met rijen stellages waarop pv-panelen worden geplaatst. De panelen wekken stroom op door middel van fotovoltaïsche technologie: Zonlicht wordt omgezet in elektriciteit. Bij het plaatsen van zonnepanelen wordt binnen dit initiatief ruimte gehouden voor beschoeiing en onderhoudspaden. De opbrengst van het project, komt voort uit de verkoop van elektriciteit met garanties van oorsprong (gvo’s). Verder is voor de exploitatie van het zonnepark een subsidie nodig op basis van de SDE++ subsidieregeling. Het zonnepark zal voor 50% in handen komen van de gebiedscoöperatie Vitaal Druten. Hiermee wordt financiële participatie voldoende mogelijk gemaakt voor de inwoners van de gemeente Druten. Daarnaast kan de opgewekte elektriciteit lokaal verbruikt worden en daarmee circa 6.000 tot 8.000 huishoudens 4 in de gemeente Druten van groene stroom voorzien. De jaarlijkse emissiereductie bij realisatie van het project ligt op circa 10.000 – 13.000 ton CO2. Bovendien kan dubbelgebruik van de gronden worden toegepast door schapen op een deel van het oostelijke veld in te passen.
2.2
Efficiënt zonnepark met landschappelijke inpassing Dubbelgebruik met schapen mogelijk Proces- en financiële participatie met en voor de omgeving Groene stroom voor circa 6.000 – 8.000 huishoudens in de gemeente Bijdrage in regionale emissiereductie en energiedoelen Economische drager voor openbaar toegankelijke dagrecreatie
Keuze projectgebied Het beoogde zonnepark is gelegen ca. 1 kilometer ten zuidwesten van de kern van Puiflijk. Het projectgebied is bereikbaar vanaf de Zeventaan aan de noordkant van het gebied. Het projectgebied is gelegen op circa 600 meter van het onderstation ten zuidwesten van Puiflijk, behorende bij het elektriciteitsnet waar een aansluiting voor het zonnepark kan worden gerealiseerd. Tussen het zonnepark en het onderstation zal een kabel komen te liggen om deze aansluiting te realiseren.
4 Het opgewekte elektriciteit wordt voor de overzichtelijkheid aangeduid in het aantal huishoudens.
Projectbeschrijving
13
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing Figuur 4
Projectgebied zonnepark Zevent. Op 600 meter van het projectgebied is een transformatorstation gesitueerd.
Tevens sluit het beoogde projectgebied aan bij provinciaal beleid (Zie Figuur 13) de locatie is voornamelijk gelegen in een gebied waar grote zonneparken mogelijk zijn. Ook sluit het beoogd projectgebied aan bij gemeentelijk beleid; de gemeente heeft tussen maart 2020 tot en met mei 2020 een tender uitgezet waarbij locaties voor de ontwikkeling van zonneparken konden worden geïnitieerd, waarbij het beoogd projectgebied naar voren is gekomen als een potentiële locatie. Geschikte percelen voor de ontwikkeling van zonne-energie zijn schaars. Allereerst dient de afstand tot een transformatorstation niet groter te zijn dan circa 5 km, om te voorkomen dat de kosten voor netaansluiting dusdanig hoog worden dat het project niet meer rendabel is (afhankelijk van de omvang van het zonnepark). Binnen de cirkels met afstand tot een onderstation/transformatorstation wordt gezocht naar geschikte locaties. In veel van de mogelijke locaties binnen de gemeente zijn percelen zichtbaar vanaf woningen, waardoor omwonenden mogelijk landschappelijke hinder ervaren. Dit geldt ook voor percelen waarop duidelijk zicht is vanaf nabijgelegen wegen of recreatiepaden. Daarnaast zijn er diverse belemmeringen waar de ontwikkeling van zonneparken minder gewenst is, zoals percelen met natuurwaarden of recreatieve waarden.
Van het beperkte aantal overgebleven locaties in het buitengebied dient voorts de grondeigenaar bereid te zijn een oppervlakte af te staan voor de exploitatie van zonne-energie, bijvoorbeeld door middel van pacht of verkoop. Rekening houdend met deze belemmeringen en mogelijkheden heeft de ontwikkelaar gekozen voor een perceel in het in deze ruimtelijke onderbouwing beschreven plangebied. Een voordeel van dit plangebied is dat
Projectbeschrijving
14
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
ondanks het formaat, rond de begrenzing van het projectgebied zeer beperkt sprake is van direct omwonenden. Bovengenoemde redenen maken het beoogde initiatief tot gedragen en haalbaar project. Met dit project wordt een bijgedragen geleverd aan de lokale en regionale doelen voor emissiereductie.
2.3
Landschap Ten behoeve van het aspect landschappelijk inpassing is een apart rapport opgesteld, zie Bijlage A. In onderstaande paragrafen is een korte impressie van dit landschapsplan weergegeven. In het landschapsplan, Bijlage A, wordt een oost-westgeoriënteerde zonnepanelenopstelling beschreven en gevisualiseerd. De initiatiefnemer heeft nog geen keuze gemaakt in de oriëntatie van de zonnepanelen. Dit kan zowel zuid-gericht als oostwest-gericht zijn. De Ruimtelijke Onderbouwing beschrijft beide opstellingen als een mogelijkheid. Voor wat betreft de landschappelijke inpassing maakt het niet uit voor welke opstellingsoriëntatie er wordt gekozen. De kwaliteitsverbetering (landschappelijk inpassing van de randen van het projectgebied) zal voor beide opstellingsvarianten op dezelfde manier worden ingevuld zoals in het landschapsplan staat beschreven. Het enige verschil zal de oriëntatie van de zonnepanelen zijn. Voor beide opstellingsvormen zal sprake zijn van minimaal 25% onbedekt oppervlak van het projectgebied (van boven af gezien) conform de Gedragscode Zon op Land.
2.3.1
Landschappelijke inpassing Voor het landschappelijk inpassen van het zonnepark is er zoveel mogelijk gekeken naar de huidige structuren en kenmerken van het landschap en ook naar de historisch ontwikkeling ervan. Het landschap van het komgebied rondom het initiatief wordt gekenmerkt door grote mate van openheid, lange zichtlijnen en grootschalige robuuste structuren. De historische opbouw van de rechte slootstructuren door de ontginningen wordt behouden. De bestaande sloten worden gerespecteerd en de zonnepanelen volgen de sloot- en kavelpatronen in lange strakke rijen. De panelen worden op enige afstand van de sloten geplaatst waardoor er lange zichtlijnen ontstaan. Het historisch karakter blijft hierdoor bestaan. Enkele kwaliteiten van het huidige landschap zijn het grootschalige en open karakter ervan. Het past daarom niet om hoge beplanting en grote bomen langs de randen te planten. Onderhoudspaden en eventuele recreatieve paden worden uitgevoerd als een onverhard (struin)pad. Om het zonnepark deels aan het zicht te onttrekken wordt aan alle zijde een groene zone gecreëerd. Rondom de sloten in het park zal er geen hoge opgaande beplanting worden aangeplant om zo onderhoud van de sloten mogelijk te maken. Er
Projectbeschrijving
15
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
ontstaan hierdoor tevens lange zichtlijnen langs de sloten waardoor de herkenbaarheid van deze structuren grotendeels blijft bestaan. Naast de bestaande natuurvriendelijke oevers welke in het verleden als compensatiemaatregel zijn aangelegd, zal er nog een extra 4 meter zone bijkomen welke het natuurlijke en landschappelijke karakter versterken. Aan de noordzijde van de beoogde zonnepark zal een struweel zone worden ontwikkeld van 10 meter breed. Extensief beheer van deze zone zorgt ervoor dat her en der laag opgaande beplanting ontstaat. Dit zal door het toepassen van gepast beheer, niet te hoog worden. Hoge beplanting past niet binnen het open landschap. Wel zal dit zorgen voor meer visuele afscherming voor passanten die in de buurt zijn van het zonnepark. Aan de west- en oostzijde van beide delen van het projectgebied zullen gebiedseigen beplanting worden toegepast in lange rijen die de kavelgrenzen volgen. De rijen zullen naast visuele afscherming voor omwonenden (aan de westzijde) ook de structuur van het landschap versterken. Aan de oostzijde van het oostelijke gedeelte van het projectgebied ligt in de huidige situatie een bredere sloot met een bestaande natuurvriendelijke oever aan de oostkant. Aan de westkant van het zonnepark, zowel van het oostelijke als westelijke deel, komt gebiedseigen opgaande beplanting.
Aan de zuidzijde van beide delen van het park is het niet nodig om het zonnepark visueel af te schermen, hier is geen zicht op het zonnepark. Wel liggen hier de meeste potenties om het gebied ecologisch aantrekkelijker te maken. De wetering wordt als ecologische verbindingszone ingericht. In totaal wordt er 15 meter ingericht als een natuurlijke groene zone. Daarbinnen komt een recreatief struinpad. De wetering zal daardoor beter waar te nemen zijn (vooral wanneer het zonnepark wordt verwijderd). De panelen worden geplaatst in rechte rijen en komen in een zuidgeoriënteerde of oost-westgeoriënteerde richting te staan. Het ontwerp is indicatief waarbij de definitieve oriëntatie mogelijk nog aan lichte verandering onderhevig is. Deze eventuele verandering zal geen gevolgen hebben voor de effecten zoals beschreven in deze ruimtelijke onderbouwing. De ondersteunende bebouwing (transformatorbehuizing, inkoopstation, etc.) worden zoveel mogelijk in het patroon van de panelen opgenomen. De maximale hoogte van deze bebouwing is 2,5 meter. Zowel panelen als bebouwing worden op afstand van de watergang, de kavelgrenzen en het hekwerk geplaatst, zodat rondom een onderhoudsstrook aanwezig is en mogelijkheden voor natuurlijke begroeiing.
2.3.2
Aandacht voor een ecologische inpassing Om het gebied ecologisch aantrekkelijker te maken wordt aan de randen en onder de panelen van het beoogde zonnepark een kruiden- en faunarijkgrasland gecreeerd. De bestaande poel wordt gerespecteerd. Ook ecologisch beheer onder en tussen de panelen zal de biodiversiteit ten goede komen.
Projectbeschrijving
16
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Bij de uitvoering van de inpassing zullen gebiedseigen plantensoorten worden ingezaaid. Hierdoor zal er een divers en voor het gebied passende inrichting worden bewerkstelligd. Dit heeft weer een positief effect voor diverse insectensoorten wat de algemene biodiversiteit ten goede komt. Hierbij kan gedacht worden aan inheemse zoogdieren zoals kleine marterachtigen en vogels zoals akkervogels. Om het gebied ecologisch te versterken is er gekozen voor een extra ecologische zone aan de zuidkant, in totaal wordt deze zone 15 meter breed. De Rijksche Wetering kent aan die zijde van het beoogde zonnepark voor een deel al een bestaande natuurrijke oeverzone. Ook verschillende watergangen en greppels die in de zone liggen maken het gebied ecologisch aantrekkelijk. De bestaande natuurlijke oeverzone ligt aan de zuidoostzijde van het oostelijke deel van het zonnepark. Daarachter zal een extra 7 meter kruiden- en faunarijk grasland worden gerealiseerd. Aan de overige zuidzijden van zowel het westelijk als oostelijke deel van het zonnepark, wordt de eerste 8 meter vanaf de wetering ingericht als kruiden-en faunarijkgrasland. Opgaand struweel kan zich achter deze zone ontwikkelen in een strook van 7 meter breed, dit minimaliseert het zicht op het park. Voorkomen moet worden dat er hoge bomen groeien om de openheid te waarborgen.
Tevens zal aan de zuidzijde een recreatief onverhard struinpad worden aangelegd in de kruiden- en faunarijk grasland zones. Door middel van het toepassen van extensief maaibeheer wordt het opkomen van kruiden- en faunarijk grasland gestimuleerd. Met name in de struweelzone aan de noordzijde wordt het opkomen van lage opgaande beplanting gestimuleerd door het minimaliseren van het maaien. Langs de panelen en het hekwerk zal wegens onderhoud enkele keren vaker moeten worden gemaaid. Door in de struweelzone ander maaibeheer toe te passen dan langs het hekwerk, ontstaat een oplopend gradiënt van verschillende soorten beplanting. Deze gradiënt zal een positief effect hebben op de ecologische waarde van het gebied. Hieronder is schetsmatig weergegeven hoe een oplopende gradiënt wordt gecreëerd door verschillend extensief maaibeheer. Figuur 5
Schematische weergave van verschillende hoogtes en beheer van ecologische randen
Daarnaast wordt in een deel van het park het 'beheer' gedaan door schapen. Ongeveer de helft van het park, onder en tussen de zonnepanelen opstellingen, zal daarvoor worden ingericht als schapenweide. De schapen houden het gras laag en kunnen schuilen onder de zonnepaneel opstellingen. De GO zone en de randen worden vrij gehouden van schapen. In een later stadium wordt een uitgebreid beheerplan opgesteld door een daarvoor specialistisch bureau. In het beheerplan wordt rekening gehouden met het bevorderen van onder andere vlinders en
Projectbeschrijving
17
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
andere insectensoorten. Ook zal bekeken worden naar de inzet van de schapen. Zo zullen bepaalde stroken pas later in het jaar worden ingezet voor schapenweide. (Zie Bijlage A’ voor alle plankaarten op groot formaat.). Figuur 6
Uitlijning gebeurt zo recht mogelijk: een van de linker oplossingen (Schematische weergave).
2.3.3
Conclusie De panelen worden geplaatst in rechte rijen, waardoor een rustig beeld ontstaat. De ondersteunende bebouwing (transformatorbehuizing, inkoopstation, etc.) wordt in het patroon van de panelen opgenomen. De bebouwing wordt uitgevoerd in een gedekte groen- of grijstint, waardoor deze wegvalt in de omgeving. Het hekwerk zal aan de onderkant een vrije doorgang hebben voor kleine dieren. Het hekwerk wordt geplaatst (grotendeels) uit het zicht achter de beplanting of het struweel. Hoofdpunten van het ontwerp: Dubbel ruimtegebruik door de mogelijke combinatie van een toekomstig windpark met het beoogde zonnepark. Dubbel ruimtegebruik door de inpassing van schapen, ecologische en recreatieve meerwaarde. Inpassen in landschappelijke kamer met instandhouding van de historische ontwikkeling en openheid van het landschap. Ecologische meerwaarde langs de randen van de sloten en de wetering. Bestaande poel wordt gerespecteerd. Gebiedseigen beplanting aan de westzijde voor visuele afscherming voor omwonenden. Recreatieve wandelroute aan de oost en zuidzijde van het zonnepark. Voorzieningen aan oostzijde van het zonnepark voor recreatieve meerwaarde (oplaadpalen voor fietsen, zitgelegenheid, informatievoorziening, schuilhut, etc.) Maximale bouwhoogte van de panelen is 2,00m. Hekwerk ter preventie van diefstal, maar met vrije doorgang voor kleine dieren.
Het hekwerk wordt bij voorkeur geplaatst uit het zicht achter de beplanting. De uitganspunten hebben geleid tot onderstaande impressiebeelden. De afbeeldingen van de oostwest-gericht opstellingen is in groter formaat in te zien in Bijlage A.
Projectbeschrijving
18
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
In het landschapsplan worden tevens dwarsdoorsneden weergegeven van het ontwerp. Figuur 7
Landschappelijke ontwerp zuidgericht (indicatief) uitvergroting in bijlage A
Figuur 8
Landschappelijk ontwerp oostwestgericht (indicatief) uitvergroting in bijlage A
Projectbeschrijving
19
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Figuur 9
Voorbeeld doorsneden ZP Zevent (zuidgericht, indicatief) uitvergroting in bijlage A
Figuur 10
Voorbeeld doorsneden ZP Zevent (zuidgericht, indicatief) uitvergroting in bijlage A
Projectbeschrijving
20
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Figuur 11
Voorbeeld doorsneden ZP Zevent (oost-westgericht, indicatief) uitvergroting in bijlage A
Figuur 12
Voorbeeld doorsneden ZP Zevent (oost-westgericht, indicatief) uitvergroting in bijlage A
Projectbeschrijving
21
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Projectbeschrijving
22
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Hoofdstuk 3 Beleidskader
Beleidskader
23
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
3.1
Inleiding In dit hoofdstuk wordt het relevante planologische beleidskader en het energiebeleid beschreven vanuit de EU, het Rijk, de provincie Gelderland en de gemeente Druten. Het initiatief om een zonnepark te realiseren wordt in dit hoofdstuk aan het beleidskader getoetst. De resultaten van de toetsing staan in paragraaf 3.7.
3.2
Europese doelstellingen In Europees verband is afgesproken om in 2020 14% van het totale energieverbruik in Nederland duurzaam te realiseren. Dit is vastgelegd in de EU-richtlijn 2009/28/EG. De Europese Commissie is ook al begonnen met de ontwikkeling van beleidsopties voor de periode na 2020. In juni 2011 presenteerde de EU de ‘Energieroutekaart 2050’ als doorkijk naar 2050 en de in de tussentijd te nemen stappen om te komen tot een verdere verduurzaming van de energiemarkt en een verdere CO2-reductie (80-95%). De komende jaren zal verdere invulling aan het beleid na 2020 worden gegeven. In december 2015 zijn op de klimaattop in Parijs 195 landen akkoord gegaan met een nieuw klimaatverdrag dat de uitstoot van broeikasgassen moet terugdringen. Hieronder de belangrijkste punten uit het akkoord: de gemiddelde temperatuur op de aarde mag niet meer dan 2 graden Celsius stijgen. Landen streven ernaar de temperatuurstijging zelfs te limiteren tot maximaal 1,5 graden Celsius; de verdragspartijen zullen zo snel mogelijk hun best doen om de uitstoot van broeikasgassen en schadelijke stoffen te verminderen in combinatie met de beschikbare techniek van dat moment.
Daarbij wordt rekening gehouden met verschillen tussen landen; er is extra inzet nodig om negatieve gevolgen van klimaatverandering aan te pakken en de hoeveelheid broeikasgassen terug te brengen zonder dat dit de voedselproductie in gevaar brengt; het verdrag is bindend en de landen verplichten zich het na te leven.
3.3
Landelijk energiebeleid De Nederlandse energiehuishouding moet duurzamer en minder afhankelijk worden van eindige fossiele brandstoffen, aldus het Energierapport 2011 5 . Energie is een noodzakelijke voorwaarde voor het functioneren van de samenleving in alle facetten. Afnemers moeten kunnen rekenen op betrouwbare energie tegen concurrerende prijzen. Met het oog op het klimaat en de afnemende beschikbaarheid van fossiele brandstoffen is een overgang naar een duurzame energiehuishouding nodig. 5 Ministerie van Economische Zaken, 10 juni 2011.
Beleidskader
24
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
De energiesector in Nederland is verantwoordelijk voor meer dan twintig procent van de uitstoot van broeikasgassen. De uitstoot van broeikasgassen als gevolg van de energiebehoefte kan worden beperkt door energiebesparing en door grootschalige inzet van duurzame energiebronnen. Een dergelijke omschakeling in de Nederlandse energievoorziening betekent een forse inspanning. Deze ambities sluiten aan bij in Europees verband geformuleerde doelstellingen waaraan de lidstaten zich gecommitteerd hebben. Deze doelstelling voor duurzame energie bedraagt 14% van het finale energiegebruik in 2020. De EU-doelstelling vertaald naar de door Nederland gehanteerde systematiek komt neer op 17% vermeden primaire opwekking; met andere woorden: 17% van de in Nederland opgewekte energie dient in 2020 uit een duurzame bron, zoals zonne-energie, afkomstig te zijn. Het regeerakkoord Rutte-III 6 wil onder meer de uitstoot van broeikasgassen in 2050 terugdringen naar 95% ten opzichte van 1990. Bij een lineaire daling houdt dit in dat er een emissiereductiedoel is van 49% in 2030. In internationaal verband wordt gestreefd om dit doel te verhogen naar 55% emissiereductie in 2030. In het Klimaatakkoord dat op 10 juli 2018 is gepresenteerd staat dat de elektriciteitssector een CO2-reductie van 20,2 Mton op zich wil nemen.
Dit moet met name gerealiseerd worden door extra windparken op zee, maar ook windparken op land en zonPV-installaties zijn onmisbaar. Gemeenten en provincies moeten in Regionale Energie Strategieën (RES) opnemen voor welke vorm zij kiezen. Het precieze aandeel wind op land en zon-PV ligt daarom nog niet vast. Op dit moment zijn we voor onze energievoorziening nog sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen. De energietransitie biedt bovendien kansen voor behoud en ontwikkeling van het Nederlandse verdienvermogen. Door de transitie naar een duurzame energievoorziening zal het uiterlijk van woonwijken, industrieterreinen en landelijke gebieden veranderen. Die nieuwe elektriciteitsproductie komt voor een groot deel van de Noordzee, maar er zal ook veel productie plaatsvinden op land. Zonne-energie in de vorm van grondgebonden zonneparken is een van de vormen van deze duurzame energieproductie op land. Concluderend heeft de energietransitie alleen kans van slagen als vroegtijdig en zorgvuldig het gesprek wordt aangegaan met burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties over de ruimtelijke inpassing van productie, opslag en transport van energie. Zoveel mogelijk moet gezamenlijk de afweging plaatsvinden tussen de bijdrage van een initiatief aan de energievoorziening en de overlast of risico’s die dit voor omwonenden met zich meebrengt, dit wordt de ‘energiedialoog’ genoemd.
Zonne-energie speelt hierin een belangrijke rol. Volgens het Energierapport 2016 7 zijn de belangrijkste vormen van hernieuwbare energie in Nederland zonne-energie, windenergie, bio-energie en aardwarmte. Een kleinere rol spelen waterkracht, omgevingswarmte (warmtepompen in woningen) en energie uit potentieel verschil zoet-zout (osmose-energie of ‘blue energy’). Hoewel grijze energie uit fossiele energiebronnen in de komende decennia nodig blijft, zal hernieuwbare energie een steeds groter onderdeel gaan uitmaken van de energiemix. Zonne-energie speelt daarbij een belangrijke rol, omdat het relatief eenvoudig te installeren is, in 6 Vertrouwen in de toekomst 2018-2021’, Regeerakkoord 2017-2021; VVD, CDA, D66 en ChristenUnie,
10 oktober 2017
7 Ministerie van Economische Zaken, januari 2016
Beleidskader
25
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
tegenstelling tot bijvoorbeeld wind op zee. Daarnaast is zonne-energie een beproefde technologie.
3.4
Landelijk ruimtelijk beleid Op rijksniveau zijn op ruimtelijk gebied de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) en het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro), de meest bepalende beleidsdocumenten. Deze documenten richten zich op een dusdanig schaalniveau en zijn als gevolg daarvan ook van een zeker (hoog) abstractieniveau, dat hieruit geen concrete beleidskaders voortkomen voor de ontwikkeling van het zonnepark. Ladder voor duurzame verstedelijking Op grond van artikel 3.1.6 het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) moet een bestemmingsplan of een omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan, waarmee een nieuwe stedelijke ontwikkeling wordt mogelijk maakt, voldoen aan een aantal voorwaarden. Uit jurisprudentie (ECLI:NL:RVS:2019:178) is gebleken dat de realisatie van een zonnepark ruimtelijk gezien geen stedelijke ontwikkeling betreft. Derhalve hoeft niet nader te worden ingegaan op de ladder voor duurzame verstedelijking. Zonneladder In een tweede kamer motie van Carla Dik Faber in mei 2019 is verzocht om zonneparken te gaan toetsen aan een zogenaamde zonneladder. Hiervoor dient het rijk een zonneladder op te stellen. Bij het toetsen aan een zonneladder zal het bevoegd gezag naar waarschijnlijkheid gevraagd worden vooraf onderzoeken of de doelstellingen voor zonne-energie behaald kunnen worden op daken.
Indien dit niet het geval is, of een combinatie van daken, overige stedelijke locaties en restgronden (zoals stroken langs snelwegen of spoorwegen) afdoende potentie hebben. In de meeste gevallen zullen deze gronden en daken slechts in beperkte mate kunnen voorzien in de benodigde ruimte voor zonne-energie, waardoor een deel van de opwek ook op agrarische grond dient te worden goedgekeurd. De exacte invulling van de zonneladder is nog niet bekend. Wel is de ambitie dat de zonneladder het bewustzijn omtrent wenselijkheden en noodzakelijkheden van de benutte ruimte voor zonne-energie vergroot.
3.5
Provinciaal beleid Gelderland De provinciale doelstellingen ten aanzien van het ruimtelijk beleid zijn vastgelegd in de Provinciale Omgevingsvisie en de Provinciale Omgevingsverordening. De Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (2018) en de omgevingsverordening (2021) borgen de duurzame economische structuur en de kwaliteit van de leefomgeving in Gelderland. Dit vormt de basis voor de meeste plannen die de provincie de komende jaren wil maken.
Beleidskader
26
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Een aspect dat volgens de provincie zowel de economische doelstelling als de kwaliteit van de leefomgeving aangaat is de productie van hernieuwbare energie. Gelderland heeft de ambitie om in 2050 energieneutraliteit in 2050. De Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (vastgesteld op 5 juni 2018) omvat de themakaart Ruimtelijk Beleid waarin aangegeven is in welke gebieden de opwek van zonne-energie mogelijk is. Hierbij word onderscheid gemaakt tussen ‘Grote zonneparken mogelijk’, ‘Grote zonneparken niet mogelijk’ en ‘Grote zonneparken onder voorwaarden mogelijk. Figuur 13
Projectgebied geprojecteerd op de Themakaart Ruimtelijk beleid uit de omgevingsvisie Gaaf Gelderland met gebieden waar de opwek van zonne-energie (niet) mogelijk is.
Voor de locatie van het initiatief ten zuidwesten van Puiflijk geldt dat de ontwikkeling van een zonnepark > 2 ha grotendeels toegestaan is. Dit is toegelicht in paragraaf 3.2.3.2 van de Geconsolideerde Omgevingsvisie (januari 2018). De provincie beschrijft het gebied als een zone waar de gebiedskwaliteiten geen obstakel vormen voor de ontwikkeling van grote zonneparken. Wel heeft de gemeente de uiteindelijke bevoegdheid om hier een groot zonnepark toe te staan, de rol van de provincie hierin is inspirerend en verbindend. Hoewel volgens de omgevingsvisie geen gebiedskwaliteiten aangetast worden, vindt de initiatiefnemer landschappelijke kwaliteiten dusdanig van belang dat voor het zonnepark een landschappelijk ontwerp is opgesteld waarmee het bestaande landschap wordt gerespecteerd. Dit betekent daar waar mogelijk het karakter is behouden, bestaande begroeiing wordt toegepast als rand en daar waar vanuit huidige functionaliteit gewenst dat de panelen niet zichtbaar zijn, is gekozen voor een passende inpassingsstrook. Zie paragraaf 2.3 en het landschapsrapport in de bijlage. Het zuidoostelijk deel van het oostelijke perceel valt samen met ‘Grote zonneparken onder voorwaarden mogelijk’. Beleidskader
27
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Het betreffende deel van het projectgebied is gemarkeerd als ‘Grote zonneparken onder voorwaarden mogelijk’ omdat het een Groene ontwikkelingszone betreft. In deze gebieden is ruimte voor economische ontwikkeling in combinatie met versterking van de ecologische samenhang tussen inliggende en aangrenzende natuurgebieden. Het zonnepark betreft een kleinschalige ontwikkeling. Het ruimtelijk beleid voor de Groene ontwikkelingszone biedt ruimte aan dergelijke functies. Er geldt dan wel de voorwaarde dat gelijktijdige versterking van de kernkwaliteiten wordt gerealiseerd. Deze versterking wordt gewaarborgd door het toevoegen van 15 meter als natuurlijke zone. Deze 15 meter bestaat uit 8 meter breed kruiden-en faunarijk grasland (waarin dan ook een wandel/struinpad) en 7 meter brede groensingel met inheemse struiken. Hiermee wordt een corridor gerealiseerd voor de kamsalamander waardoor de kernkwaliteiten versterkt worden. Deze ontwikkeling is afgestemd met de Provincie Gelderland en akkoord bevonden.
3.6
Gemeentelijk beleid: Routekaart Energieneutraal Druten 2040 In Gelderland is- naar het voorbeeld van het SER Energieakkoord- op 17 maart 2015 het Gelders Energieakkoord vastgesteld. Het college van B en W de gemeente Druten heeft hier in 2015 mee ingestemd. Het Gelders Energieakkoord is opgezet om een belangrijke bijdrage te leveren aan een breder klimaatbeleid, dat ook gaat over aanpassing aan een veranderend klimaat en de uitstoot van bijvoorbeeld methaan en lachgas. Het terugdringen van al deze emissies is immers noodzakelijk om de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 2 graden Celsius, met 1,5 graad als streefwaarde, zoals in december 2015 in Parijs is overeengekomen. Het Gelders Energieakkoord wil hieraan bijdragen door in te zetten op de transitie naar schone en duurzaam opgewekte energie. Daarnaast willen de partijen met deze afspraken bijdragen aan een versterkte economische positie (ondernemerschap en werkgelegenheid) en een verbeterd leefklimaat (sociale cohesie en klimaat robuuste leefomgeving). Route naar doelstelling Gemeente Druten heeft in de Routekaart Energieneutraal 2040 8 de doelstelling vanaf 2040 energieneutraal te zijn uitgesproken. De gemeente erkent dat, om deze ambitie te realiseren, een versnelling nodig is in het ontwikkelen van duurzame energiebronnen.
In eerste instantie ligt de voorkeur bij kleinschalige energieproductie zoals zon op dak. Echter, grootschalige energieproductie wordt gezien als onontbeerlijk. Hierin kan zon op land & water een grote rol spelen, daar de gemeente ziet dat de potentie in het gebied hiervoor groot is. De gemeente heeft een tender uitgezet waarbij uit zes inschrijvingen twee projecten gekozen zijn, waaronder het voorliggende project Zonnepark Zevent. Deze keuze is bepaald door landschappelijke inpassing, multifunctionele inzet, aansluitkosten op het net en economische doeleinden.
8 Routekaart Energieneutraal Druten 2040 (vastgesteld d.d. 25 oktober 2018)
Beleidskader
28
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Voor de inpassing van grootschalige energieproductie met zon bestaat momenteel nog geen gemeentelijk beleid. Daarom wordt aansluiting gezocht bij de ‘Gelderse Tien.’ 9 Deze staan hieronder samengevat: De Gelderse Tien 1. De opgave voor wind- en zonneparken dient te worden beschouwd als onderdeel van de gehele energietransitie, waarin de totale opgave voor energiebesparing en duurzame energie-opwekking is bepaald en vertaald. 2. De opgave voor de energietransitie dient op provinciaal, regionaal en gemeentelijk niveau te worden opgesteld en ‘doorleefd’ met álle stakeholders. 3. De mix van energiemaatregelen, de locatiebepaling en de fasering in de tijd worden bepaald in een volledig transparant afwegingsproces. De (tussen)doelstellingen van de energietransitie worden daarin uitgewerkt in relatie tot de diverse belangen, waaronder die van leefomgeving en landschap, bedrijven, bewoners, gebruikers en natuur. 4. De focus bij planvorming en participatie ligt in eerste instantie niet op een enkele locatie maar op het gehele lokale en regionale energielandschap. Voor winden zonneparken zal de locatiebepaling veelal bovengemeentelijk moeten gebeuren. Samenwerking tussen gemeenten en provinciale regie zijn essentieel. 5. Elk plan dient een ruimtelijk beeldkwaliteitsplan en een participatieplan te bevatten.
Een participatieplan gaat zowel over procesparticipatie - waarom, waar, onder welke voorwaarden - als over financiële participatie: verdeling van lasten én lusten met de omgeving. 6. Het terugvloeien van de opbrengsten in de omgeving, zeggenschap over de wijze waarop dat gebeurt en eventueel (mede-)eigenaarschap zijn essentieel voor de acceptatie van wind- en zonneparken. Uitgangspunten zijn: • een faire vergoeding voor direct omwonenden; • een bijdrage aan een omgevingsfonds, waarvan de reikwijdte, hoogte en bestedingsdoelen de uitkomst zijn van het participatieproces met de omgeving; • het recht van bewoners en lokale of regionale maatschappelijke organisaties om voor minimaal 50% mede-ontwikkelaar en -eigenaar te worden. Voorwaarde is daarbij dat zij financieel en organisatorisch een volwaardige bijdrage leveren; • een bijdrage aan de lokale en regionale werkgelegenheid door dit bij het vergeven van opdrachten als één van de selectiecriteria te laten meewegen; • een gezonde business case voor de grondeigenaar en ontwikkelaar. 7. Gemeenten stellen aanvullende voorwaarden op voor de planologische medewerking voor de aanleg van wind- en/of zonneparken waarmee bovengenoemde procesparticipatie, zeggenschap, financiële participatie en recht op (mede-)eigenaarschap zijn geborgd. 8.
De gemeentelijke en regionale energieopgave, inclusief uitgangspunten op gebied van proces- en financiële participatie en met alle stakeholders in het gebied doorleefd, wordt vastgelegd in een gemeentelijk en regionaal uitvoeringsprogramma. De stakeholders committeren zich daar aan en het uitvoeringsprogramma wordt bestuurlijk vastgesteld.
9 Tien adviezen voor zon en wind in Gelderland (opgesteld door Projectteam Alex de Meijer, Otto Het-
tinga, Pim de Ridder, in opdracht en met financiering van de provincie Gelderland, d.d.: 8 november 2018.)
Beleidskader
29
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
9. Om te zorgen dat de gemeentelijke organisatie en maatschappelijke organisaties (waaronder energiecoöperaties) klaar zijn voor een volwaardig participatieproces in wind- en zonontwikkeling spreken partijen af een lerend netwerk op te bouwen, waarin ervaringen en methodieken in ruime mate worden gedeeld en uitgewisseld: digitaal, soms gedrukt en op bijeenkomsten. De partijen nemen hiertoe zelf, wanneer daar een aanleiding voor is, het initiatief. 10. Er wordt hier bovenop een voorziening getroffen, die provinciaal is geborgd en waaraan gemeenten voor hun gebied 50% financieel bijdragen. Deze voorziening is bedoeld om de gemeentelijke organisatie en maatschappelijke organisaties te coachen en strategisch te adviseren. De voorziening is ook bedoeld om organisaties met expertise te ondersteunen tijdens de ontwikkeling van locaties. Uitgangspunt is een beweging van de lerende organisatie waarbij opgebouwde kennis en kunde bijdraagt aan de versnelling (opbouw van maatschappelijk organisatievermogen). De gemeente vult de Gelderse Tien aan met de volgende eisen en wensen: De zonnepanelen volgen de vormen, verkavelingsstructuur en hoofdinrichting van het landschap; Het veld past in de maat en schaal van het landschap en past zich daar op aan; Een zonneveld moet niet volledig vol gelegd worden, maar er moet ruimte over blijven voor vegetatie.
Bij voorkeur wordt het zonneveld zo ingericht dat de vegetatie een bijdrage kan leveren aan biodiversiteit en een habitat vormt voor faunasoorten en insecten; Het zonneveld wordt afgeschermd voor zicht van ver af door een afscheiding die bij de karakteristieken van het landschap hoort; Het landschap en haar kenmerken blijven zichtbaar en beleefbaar; Schitteringsoverlast dient te worden voorkomen. Door de kavellijnen van het landschap te volgen en multifunctionaliteit met agrarisch gebruik in te passen is het beoogde plan in lijn met de eisen en wensen van de gemeente. Daarnaast wordt er ruime mogelijkheden geboden voor participatie en komt het project voor 50% in lokaal eigendom (lokale energiecoöperatie: Vitaal Druten). Het onderdeel participatie is in paragraaf 5.2 nader toegelicht.
3.7
Conclusie beleidskader De voorgenomen ontwikkeling van een zonnepark op de locatie in Druten past binnen het ruimtelijk en landschappelijk beleid van rijk en provincie. De locatie is grotendeels gesitueerd in een gebied dat door de provincie gemarkeerd is met ‘grote zonneparken mogelijk’. Een klein deel van het oostelijk perceel valt samen met ‘grote zonneparken onder voorwaarden mogelijk’ omdat dit gebied een Groene ontwikkelingszone betreft. Voorwaarden bij de ontwikkeling van zon is dat bij de inpassing van het zonnepark aandacht dient te worden gegeven aan de ecologische samenhang met de omgeving en de versterking van de kernkwaliteiten van het gebied. Het plan sluit goed aan bij deze voorwaarden, daar met de ontwikkeling van het natuurtype N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland aansluiting wordt gevonden bij het reeds bestaande GNN (waar diverse natuurtypes voorkomen, waaronder N12.02).
Beleidskader
30
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Hoofdstuk 4 Sectorale toetsen
Sectorale toetsen
31
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
4.1
Inleiding In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de sectorale aspecten die relevant zijn voor de ontwikkeling van het zonnepark. Per aspect zijn de resultaten van de toetsing van het project aan het betreffende beleidskader weergegeven.
4.2
Archeologie en cultuurhistorie
4.2.1
Beleid en regelgeving Archeologie Het in 1992 door Nederland ondertekende Verdrag van Malta regelt archeologisch erfgoed op Europees niveau, met als belangrijkste doel het behoud van dit erfgoed in situ. De bodem biedt namelijk de beste garantie voor een goede conservering van archeologische waarden. Bij ruimtelijke ontwikkeling moet rekening worden gehouden met de mogelijke aanwezigheid van archeologische waarden, zodat er nog mogelijkheden zijn voor archeologievriendelijke alternatieven. Tot slot is met het verdrag het ‘de verstoorder betaalt’-principe geïntroduceerd. Het Verdrag is geïmplementeerd in de Monumentenwet (1988) welke in 2016 grotendeels is opgegaan in de Erfgoedwet. Voor ruimtelijke ontwikkelingen en archeologische bescherming- en onderzoek geldt dat de Monumentenwet van kracht blijft tot de inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet. Bij het opstellen van de archeologische waarden- en verwachtingenkaart is een afwegingskader weergegeven in het gemeentelijke document ‘Structuurvisie Druten’ (2012). In paragraaf 3.6 staat omschreven dat in de gemeente veel gebieden liggen met een hoge tot zeer hoge archeologische waarde door vroege menselijke activiteiten. In het Bestemmingsplan Buitengebied Druten 2016 is een geactualiseerde versie van deze archeologische waardenkaart in beeld gebracht (Figuur 14).
Binnen de gebieden met archeologische waarden mogen bouwwerkzaamheden plaatsvinden, mits de verstoring van de bodem maximaal 500 m2 geldend voor `Waarde – Archeologie – 3’, maximaal 5.000 m2 geldend voor ‘Waarde – Archeologie – 4’, en maximaal 10.000 m2 geldend voor ‘Waarde – Archeologie – 5’ bedraagt en niet dieper dan 50 cm, danwel nadat de aanvrager een rapport (voortoets, bijvoorbeeld bureauonderzoek, inventariserend veldonderzoek, proefsleuvenonderzoek, opgraving, sleufgraaf, archeologische begeleiding) van een door gemeente erkende archeologisch deskundige heeft overgelegd waaruit blijkt dat de in de bestemmingsomschrijving van onderhavige bestemmingsplan omschreven archeologische waarden niet onevenredig (kunnen) worden geschaad. Cultuurhistorie Bij het opstellen van plannen moeten cultuurhistorische waarden tijdig in beeld worden gebracht. Het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) stelt in dat verband specifieke eisen aan het opstellen van ruimtelijke plannen. Waar mogelijk moeten cultuurhistorische waarden worden behouden of versterkt. Onder cultuurhistorie wordt verstaan: sporen, objecten en patronen/structuren die zichtbaar of niet
Sectorale toetsen
32
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
zichtbaar deel uitmaken van onze leefomgevingen en een beeld geven van een historische situatie of ontwikkeling (Nota Belvedère, 1999). Binnen gemeente Druten worden cultuurhistorische locaties omschreven in de Structuurvisie Druten (2012). De gemeente Druten heeft ook
4.2.2
Beschrijving huidige situatie en ontwikkeling Cultuurhistorie Op grond van de Structuurvisie gemeente Druten zijn binnen het grondgebied van gemeente Druten diverse cultuurhistorische waarden getypeerd, waaronder historische dorpskern van Druten. De dorpskernen van Horssen, Afferden en Puiflijk kennen tevens een cultuurhistorische waarde. Verder worden monumentale en karakteristieke panden langs de Koningstraat in Afferden, de Oude Koningstraat in Puiflijk, het Kerkpad in Horssen en het rijksmonument Huis Horssen benoemd. Deze cultuurhistorische gebieden en locaties liggen niet op of rondom het beoogd projectgebied. Verder wordt de verbondenheid tussen cultuurhistorie en landschap onderstreept. In de nabije omgeving of op oude, natuurlijke structuren, waaronder stroomruggen, crevasses, rivierduinen en waaien, bevinden zich vaak cultuurhistorische elementen. Het projectgebied is gelegen in een gebied waarin Waalkommen kenmerkend zijn. De gemeenten Beuningen, Druten, Heumen en Wijchen hanteren een gezamenlijke een beleidsnota 'Samen in verscheidenheid' uit 2015. De toetsing in de volgende alinea’s is gebaseerd op betreffend beleid. Archeologie In de huidige situatie is sprake van een gebied van circa 25,1 hectare gebruikt voor agrarische doeleinden.
Uit het Bestemmingsplan Buitengebied Druten volgt dat de archeologische verwachtingen rondom en op het perceel variëren van ‘Waarde – Archeologie 5’ tot ‘Waarde – Archeologie 4’ en ‘Waarde – Archeologie 3’ (Zie Figuur 14). In het westelijke deel van het projectgebied is de archeologische verwachting overwegend aangeduid met ‘Waarde – Archeologie 4’ en in het oostelijke deel is de archeologische verwachting overwegend aangeduid met ‘Waarde – Archeologie 3’.
Sectorale toetsen
33
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing Figuur 14
Archeologische waardenkaart op basis van het Bestemmingsplan Buitengebied Druten 2016 (projectgebied zwart omkaderd).
Toetsing Cultuurhistorie In het projectgebied en directe omgeving is geen sprake van de aanwezigheid van beschermde gebouwen of beschermde historische buitenplaatsen. Verder komt uit de dubbelbestemming ‘Waarde- Cultuurhistorisch waardevol gebied’ (zie Figuur 15). Deze gronden zijn mede bestemd voor de instandhouding, herstel en versterking van de cultuurhistorische waarden van gebieden met een zeer hoge of hoge cultuurlandschappelijke waardering, waaronder ook begrepen de oude bebouwingslinten en de belangrijkste (historische) doorgaande wegen en waterlopen 10. Deze cultuurhistorische waarden bestaan uit: De mate van visueel-ruimtelijke relatie met de (agrarische) percelen en het onderscheid daarin tussen de verschillende landschapstypen (open, halfopen of gesloten); de overwegend agrarische oorsprong van de bebouwing in de linten; de maat en schaal van de bebouwing; de variatie van rooilijnen en bouwmassa's langs de linten; de compactheid van de bebouwingsensembles op de afzonderlijke percelen; hoofdgebouwen die gericht zijn op de bebouwingslinten;
10 Keunen, L. J., & Jansen, D. (2017, juli). Samen in verscheidenheid, beleidsnota cultuurhistorie voor de
gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Drute. Raap. https://simcms.heumen.nl/_flysystem/media/beleidsnota_cultuurhistorie_-_samen_in_verscheidenheid.pdf
Sectorale toetsen
34
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
een herkenbaar onderscheid in situering en massa tussen hoofd- en bijgebouwen. De bescherming van de cultuurhistorisch waardevolle gebieden heeft in de regels van de dubbelbestemming ‘Waarde - Cultuurhistorisch waardevol gebied’ vorm gekregen door een nadere eisenregeling en een vergunningplicht voor bepaalde werkzaamheden op te nemen. De nadere eisenregeling behelst een bevoegdheid voor burgemeester en wethouders om in het kader van een aanvraag voor een vergunning voor het bouwen van een bouwwerk een nadere eis te stellen in verband met de situering, de oppervlakte en hoogte van een gebouw. Deze nadere eis ziet met name op de situatie dat de aanvraag om vergunning betrekking heeft op een gebouw of bouwwerk binnen een oud bebouwingslint, een ensemble of een gebouw langs een (historische) doorgaande weg die als cultuurhistorisch waardevol zijn aangeduid. Nu daar in dit project geen sprake van is geldt dat op basis van de Beleidsnota cultuurhistorie geen nadere eisen hoeven te worden gesteld aan het te realiseren bouwwerk. Wel wordt aandacht gevraagd voor het behoud van de zichtbaarheid van strokenverkaveling in het landschap. Het zuidoostelijk deel van het projectgebied dat deze dubbelbestemming kent wordt gekenmerkt door de cultuurhistorische elementen van de waterloop.
Door de inpassing van een natuurvriendelijke oeverzone en een afstand van meer dan 15 meter te laten tussen de waterloop en het zonnepark, zal het effect op de cultuurhistorische elementen van de waterloop nihil blijven. Figuur 15
Cultuurhistorische waarderingskaart (Vestigia rapport_V992_CHW_Druten_28-06-2013)
In onderstaande afbeelding is Cultuurhistorische waardenkaart gemeente Druten te zien. Het project ligt in het gebied van strookverkaveling. Figuur 16
Sectorale toetsen
Cultuurhistorische waardenkaart gemeente Druten.
35
Zonnepark Zevent Ruimtelijke onderbouwing
Er geldt voor het zonnepark dat een zodanig ontwerp is gekozen - waarbij bestaande kavellijnen gevolgd worden - dat het zonnepark met respect voor het huidige landschap wordt ingevoegd. Zodoende worden de kenmerkende cultuurhistorische elementen van strookverkaveling van het gebied in stand gehouden. Verder is van belang is dat voor de bouw van het zonnepark geen houtopstanden worden gekapt. De nieuwe beplanting, dat onderdeel is van de landschappelijke inpassing, wordt op een zodanige wijze vormgegeven dat deze niet alleen landschappelijk maar ook ecologisch van betekenis is. Struweel is namelijk ook ecologisch van betekenis voor diverse (broed)vogels als gele kwikstaart, roodborsttapuit, steenuil, patrijs en groene specht en voor insecten. Archeologie Het projectgebied kent de archeologische verwachtingen ‘Waarde – Archeologie 5’ tot ‘Waarde – Archeologie 4’ en ‘Waarde – Archeologie 3’. Archeologie vormt een belangrijke factor bij locatieafwegingen, ten gunste van het geselecteerde plangebied, daar de gemeente veel gebieden rijk is met een zeer hoge archeologische verwachtingswaarde. Hoewel op een zonnepark als ‘bouwwerk geen gebouw zijnde’ archeologisch beleid van toepassing is, is bij de bouw van een zonnepark sprake van een geheel andere activiteit in de bodem dan bij de uitvoering van graafwerkzaamheden voor overige bouwwerken.