Bijlage 1: Programmabegroting 2024
Tekst van het document
Begroting 2024
Aanbieding programmabegroting 2024 Druten, 09 oktober 2023
Aan de leden van de gemeenteraad, Met deze brief bieden wij u de programmabegroting 2024 en de meerjarenbegroting 2025-2027 van onze gemeente Druten aan. Het is de tweede begroting van dit college waarin we net als vorig jaar verder werken aan het uitvoeren van het coalitieakkoord ‘Ontwikkelen in huidig perspectief 2022-2026' en het collegeprogramma ‘Samen duurzaam vooruit’. Dagelijks werken wij met heel veel betrokken inwoners, ondernemers en partners samen, om onze gemeente steeds een beetje mooier en duurzamer te maken. Onze huidige financiële positie De meerjarenbegroting van de gemeente Druten staat ondanks de positieve septembercirculaire 2023 nog steeds flink onder druk. Deze sluit zonder maatregelen over de jaren 2024 tot en met 2027 af met negatieve saldi oplopend tot € 5 mln. Dit betekent dat het meerjarenperspectief geen tot weinig ruimte biedt voor nieuwe ambities. De gemeente is vooral afhankelijk van het geld dat we van het rijk ontvangen. Vooral daar ontstaat nu een gat, wat ons en heel veel gemeenten met ons, zorgen baart omdat we zien dat de onzekerheden in de samenleving, de uitdagingen voor de toekomst en het vertrouwen in de overheid juist vraagt om verantwoordelijkheid en daadkracht. En dat kost nu eenmaal ook geld! Afwegingen De algemene reserve van onze gemeente is ultimo 2023 (afgerond) begroot op € 12 mln. positief.
Dit saldo is ruim voldoende voor de benodigde weerstandscapaciteit. Onder voorwaarden is het voor een gemeente toegestaan om onttrekkingen aan de algemene reserve ten gunste van de exploitatie te brengen. Dit instrument willen wij nu inzetten zodat voorkomen wordt dat onze gemeente onder preventief toezicht komt van de provincie. Het geeft ons ook de tijd om een zorgvuldig proces te lopen om fundamentele keuzes te maken op alle beleidsterreinen en programma’s richting perspectiefnota. Er is dan ook nog geen reden voor paniek maar tegelijk was het in deze situatie voor ons onvermijdelijk u voor te stellen de OZB, beperkt te verhogen. Hierdoor groeien we, zoals we eerder hebben afgesproken, in kleine stappen toe naar het regionaal gemiddelde niveau van de OZB. Tegelijk met deze begroting wordt u de toegezegde informatienota aangeboden waarin wij u nader informeren over de hierboven geschetste oplossing. Heldere keuzes en daadkracht De komende periode gaan we graag met de raad in gesprek om deze noodzakelijke keuzes te maken en ervoor te zorgen dat de financiën gezond blijven. Met een takenpakket dat realistisch en realiseerbaar is. Dit vraagt van u als raad daadkracht en ‘een rechte rug’. Alleen op die manier kunnen we samen blijven werken aan een vitaal, leefbaar en (financieel) gezond Druten.
Het college heeft de ambtelijke organisatie opdracht gegeven voorstellen te doen welke ombuigingen er mogelijk en noodzakelijk zijn. Via ons college zullen deze voorstellen de komende maanden aan u worden voorgelegd.
Tot slot, wij zijn een college van ‘doen wat is afgesproken op basis van heldere keuzes’. Met het maken van de juiste (financiële) keuzes blijven wij ons richten op wat de gemeente en haar inwoners echt nodig hebben en blijven wij dicht bij ons bestuursakkoord. Zo gaan wij ook in 2024 sterk en duurzaam vooruit! Burgemeester en wethouders van Druten, de secretaris,
de burgemeester,
B.P.P. Janssen
S.W.P.J. Sengers
Inhoud programmabegroting 2024 Aanbieding begroting 2024-2027 Financiële Begroting 1 Algemeen 2 Overzicht van baten en lasten 2024 3 Meerjarig overzicht baten en lasten programma´s 4 Berekening EMU-saldo 5 Uitgangspunten ramingen 2024 6 Keuzes in de begroting 6.1 Eenmalige middelen 2024 6.2 Correcties meerjarenbegroting reeds verwerkt 6.3 Voorlopige ramingen 2024-2027 6.4 Toelichting ramingen per programma 6.5 Vennootschapsbelasting 6.6 SPUK 6.7 Omgevingswet en Wet Kwaliteit Borging 6.8 Energiecrisis 6.9 Vluchtelingen, internationale werknemers en huisvesting 6.10 Onderwijshuisvesting 7 Financiële positie 7.1 Investeringsvolume 2024-2027 7.2 Financiering 7.3 Verloop van reserves en voorzieningen 7.4 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien 7.5 Provinciaal toezicht/ Structureel evenwicht 8 Bestedingsplan 2024-2027 8.1 Meerjarenbegroting 2024-2027 8.2 Items bestedingsplan
7 9 11 13 13 15 15 15 15 18 20 20 21 21 22 22 23 23 24 25 26 26 27 27 27
Beleidsbegroting 1 Programmaplan 1.1 Collegeprogramma "Samen duurzaam vooruit" 1.1.0 Bestuur en ondersteuning 1.1.1 Veiligheid 1.1.2 Verkeer en vervoer 1.1.3 Economie 1.1.4 Onderwijs 1.1.5 Sport, cultuur en recreatie 1.1.6 Sociaal domein 1.1.7 Volksgezondheid en milieu 1.1.8 Wonen en bouwen 1.2
Beleidsindicatoren
33 34 35 40 44 51 56 61 67 73 77 81
2 Paragrafen 2.1 Lokale heffingen 2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2.3 Onderhoud kapitaalgoederen 2.4 Financiering 2.5 Bedrijfsvoering 2.6 Verbonden partijen 2.7 Grondbeleid
83 85 95 111 117 121 125 139
3 Vaststellingsbesluit
143
Bijlagen: 1. 2. 3.
EMU saldo Overzicht incidentele baten en lasten programma's Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld
145 147 148
FINANCIËLE BEGROTING 1. ALGEMEEN Inleiding Programmabegroting 2024 Voor u ligt de Programmabegroting 2024 van de gemeente Druten. Deze begroting is het vervolg op de Perspectiefnota 2023, die de gemeenteraad in juli 2023 heeft vastgesteld. In deze Programmabegroting is het Collegeprogramma Druten “Samen duurzaam vooruit” 2022-2026 herschikt naar de bekende bestaande programma indeling zoals door de raad is vastgesteld, waarbij de speerpunten financieel zijn uitgewerkt. Op het bestedingsplan van deze begroting treft u nog enkele overige items aan die op deze wijze separaat ter besluitvorming aan u worden voorgelegd. Tevens geeft de begroting een financiële doorkijk voor het meerjarenperspectief 2024-2026. De programmabegroting 2024 is vertaald naar de productenbegroting die ter inzage wordt gelegd. De financiële mutaties van de septembercirculaire zijn verwerkt in de voorliggende begrotingssaldi. Geen sluitende (meerjaren)begroting De nu voorliggende meerjarensaldi van de begroting 2024-2027 (exclusief het bestedingsplan) zijn in positieve zin bijgesteld ten opzichte van de saldi die zijn opgenomen in de perspectiefnota 2023, maar geven wel nog reden tot zorg. Een verklaring van het verschil tussen het saldo van het begrotingsjaar 2024 (Perspectiefnota 2023) en het nu voorliggende begrotingssaldo treft u verderop aan in hoofdstuk 6 van deze financiële begroting.
Gezien de omvang van het meerjarige financieel tekort is er de noodzaak dit om te buigen waarbij fundamentele keuzes gemaakt moeten worden binnen alle beleidsterreinen en programma’s. Taakstelling structureel sluitende meerjarenbegroting 2024-2027 Om te komen tot een structureel sluitende meerjarenbegroting 2024-2027 moeten flinke inspanningen geleverd worden. Dit tijdrovende proces moet zorgvuldig doorlopen worden. In het najaar wordt het ombuigingsproces gemeente breed opgepakt waarvan de financiële resultaten uiteindelijk moeten landen in de perspectiefnota 2024. Bij de behandeling van de perspectiefnota 2024 kan door de raad een eerste afweging worden gemaakt over ombuigingen/taakstellingen en beleidskeuze c.q. prioritering hierin. Wel is in deze begroting 2024 al kritisch gekeken naar de opbrengsten van leges, belastingen en OZB waarbij wordt vastgehouden aan de stapsgewijze verhoging van het OZB-tarief naar een gemiddeld regionaal niveau. Ook is er een uitvraag gedaan voor actualisatie van de opgenomen infrastructurele projecten als onderdeel van het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit”. Hierbij is gevraagd om deze investeringen nogmaals kritisch te beoordelen op hoogte van het investeringsbedrag en jaar van uitvoering. De voorgestelde wijzigingen hierop, inclusief de financiële effecten hiervan, leggen wij aan uw raad voor via het bestedingsplan van deze begroting.
Inzet surplus binnen de algemene reserve Onder stringente voorwaarden staat de provincie toe dat gemeenten onttrekkingen aan de algemene reserve ten gunste van de exploitatie brengen zonder deze mutatie op te nemen op het overzicht van incidentele baten en lasten. Bij een juiste toepassing zal de toezichthouder dan geen correctie doorvoeren op het structureel meerjarenbegrotingssaldo en blijft het huidige repressief toezicht van kracht. Inzet van de algemene reserve kan alleen voor het deel dat volgens de toezichthouder geen deel uitmaakt van de benodigde weerstandscapaciteit dat noodzakelijk is voor het afdekken van de geïnventariseerde risico’s. We stellen voor om van deze mogelijkheid
Pagina 7 van 149
gebruik te maken en een deel van de algemene reserve af te zonderen en dit te storten in een afzonderlijke dekkingsreserve. Helder moet zijn dat deze bepaling niet ‘de reddingsboei’ is om de (meerjaren) begroting structureel in evenwicht te brengen, maar dat dit een instrument is dat ons tijd en meer inzicht geeft voor een zorgvuldig besluitvormingsproces. Programmabegroting Deze programmabegroting bestaat uit diverse onderdelen. De financiële begroting geeft inzicht in de algemene uitgangspunten waarop de ramingen van de baten en lasten van de verschillende programma´s van 2024 zijn gebaseerd, gevolgd door een samenvatting en toelichting op de belangrijkste verschillen met de begroting 2023. Daarna volgt een beschrijving van de financiële positie van onze gemeente, met aandacht voor de geplande investeringen, financiering en de reserves en voorzieningen. In de samenvatting, onder hoofdstuk 3, is in één oogopslag het totaalbeeld te zien van de begroting. Ook vindt u in de financiële begroting een overzicht van het meerjarenperspectief 2025-2027, dit inclusief en exclusief bestedingsplan. In hoofdstuk 6.4 worden per programma de verschillen (groter dan € 50.000) ten opzichte van de begroting 2023 verklaard.
In het programmaplan (hoofdstuk 1 van de beleidsbegroting) geven we in de programma’s antwoord op de volgende drie vragen; Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat gaat dit kosten? Deze vragen worden beantwoord voor de speerpunten uit het coalitieakkoord. Deze thema’s beslaan de volledige vier jaar van het coalitie akkoord, dus het kan voorkomen (ondanks dat begroten vooruitkijken is) dat er onderwerpen tussen staan die al afgewikkeld zijn. Ter aanvulling op het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit” zijn ook per programma overige thema’s opgenomen die onder de aandacht worden gebracht. Hiermee is het een voortschrijdend programmaplan geworden. Naast bovengenoemd collegeprogramma treft u in hoofdstuk 2 zeven programmaoverstijgende paragrafen aan van de gemeente Druten, waarbij u inzicht krijgt in de beheersmatige aspecten en de risico’s.
Pagina 8 van 149
2. OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN 2024 Onderstaand overzicht toont de baten en lasten per begrotingsprogramma. De saldi van de programma´s vormen opgeteld het totaal saldo van baten en lasten. De begrote toevoegingen en onttrekkingen aan reserves worden per programma in beeld gebracht. Deze worden verrekend met het totaal saldo van baten en lasten, waarna het geraamd resultaat tot stand komt. Op deze wijze ziet de raad bij de begroting welke bedragen aan het eigen vermogen worden onttrokken of toegevoegd. Budgetautorisatie van de programma’s Met het vaststellen van de begroting 2024 autoriseert de raad het college van burgemeester en wethouders tot het doen van uitgaven per programma tot de bedragen van het onderstaande overzicht. Op basis hiervan stelt het college een meer gedetailleerde productenraming 2024 vast.
Pagina 9 van 149
Het overzicht van baten en lasten is als volgt opgebouwd ( -/- is nadelig)
Begrotingsjaar 2024
Baten
Lasten
Saldo
€
€
€
644.036
3.239.463
-2.595.427
2.911
2.188.935
-2.186.024
2 Verkeer en vervoer
134.664
2.890.389
-2.755.725
3 Economie
20.008
441.122
-421.114
4 Onderwijs
421.691
2.193.224
-1.771.533
5 Sport, cultuur en recreatie
794.531
4.993.942
-4.199.411
6 Sociaal domein
5.846.731
27.843.719
-21.996.988
7 Volksgezondheid en milieu
4.617.350
5.942.159
-1.324.809
8 Wonen en bouwen
1.179.725
1.802.877
-623.152
Algemene dekkingsmiddelen
44.553.403
746.179
43.807.224
427.902
7.301.679
-6.873.777
Heffing VPB
0
6.000
-6.000
Bedrag onvoorzien
0
10.000
-10.000
58.642.952
59.599.688
-956.736
Programma 0 Bestuur en ondersteuning 1 Veiligheid
Overhead
Saldo baten en lasten Reserves
Onttrek k ing
Toevoeging
Saldo
Programma 0 Bestuur en ondersteuning
542.428
542.428
1 Veiligheid 2 Verkeer en vervoer
1.698.227
1.725.277
-27.050
26.326
-26.326
3 Economie 4 Onderwijs 5 Sport, cultuur en recreatie
2.738
2.738
6 Sociaal domein
209.714
209.714
7 Volksgezondheid en milieu
21.200
21.200
8 Wonen en bouwen
54.915
-54.915
Subtotaal mutaties reserves
2.474.307
1.806.518
667.790
Resultaat
61.117.259
61.406.205
-288.947
Pagina 10 van 149
3. MEERJARIG OVERZICHT BATEN EN LASTEN PROGRAMMA´S
Realisatie
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Omschrijving programma
2022
2023
2024
2025
2026
2027
0 Bestuur en ondersteuning
10.054.276
13.257.317
11.303.321
10.942.391
10.905.630
10.764.515
1 Veiligheid
1.736.828
2.044.120
2.188.935
2.251.955
2.319.504
2.316.486
2 Verkeer en vervoer
2.098.326
3.251.139
2.890.389
2.962.457
3.038.703
3.078.739
3 Economie
418.939
620.175
441.122
366.564
375.095
294.481
4 Onderwijs
2.275.571
2.152.844
2.193.224
2.407.060
2.461.192
2.481.406
5 Sport, cultuur en recreatie
4.359.263
5.105.615
4.993.942
5.121.121
5.233.703
5.024.528
6 Sociaal domein
26.290.675
31.317.420
27.843.719
26.953.869
27.316.105
27.690.905
7 Volksgezondheid en milieu
5.908.816
5.749.900
5.942.159
6.140.310
6.082.491
6.193.916
8 Wonen en bouwen
1.556.148
2.124.160
1.802.877
1.895.865
1.978.460
2.004.909
Subtotaal lasten programma´s
54.698.842
65.622.690
59.599.688
59.041.592
59.710.882
59.849.884
LASTEN
Realisatie
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Omschrijving programma
2022
2023
2024
2025
2026
2027
0 Bestuur en ondersteuning
42.802.555
42.542.900
45.625.341
47.570.817
46.192.451
48.030.581
1.840
2.826
2.911
2.993
3.074
3.151
2 Verkeer en vervoer
106.487
116.866
134.664
142.897
134.118
142.678
3 Economie
159.561
29.642
20.008
14.962
15.366
15.750
4 Onderwijs
623.906
446.966
421.691
376.506
376.365
352.907
BATEN
1 Veiligheid
5 Sport, cultuur en recreatie
682.080
791.042
794.531
811.453
811.381
720.592
6 Sociaal domein
7.800.146
10.215.342
5.846.731
4.695.264
4.726.410
4.698.485
7 Volksgezondheid en milieu
3.800.858
4.417.754
4.617.350
4.795.526
4.695.080
4.796.884
8 Wonen en bouwen
1.517.847
1.649.714
1.179.725
1.205.283
1.231.843
1.258.369
Subtotaal baten programma´s
57.495.280
60.213.052
58.642.952
59.615.702
58.186.089
60.019.398
Totaal saldo van
2.796.439
5.409.638-
956.736-
574.110
1.524.794-
169.514
-24.365
-1.987.554
-1.751.088
-1.538.596
-1.725.277
-1.825.325
-1.866.234
-1.863.051
-25.559
-26.326
-27.063
-27.794
-28.489
-54.915
-56.452
-57.976
-59.426
baten en lasten Toevoegingen aan reserves: 0 Bestuur en ondersteuning 2 Verkeer en vervoer 4 Onderwijs 5 Sport, cultuur en recreatie
-234.000
6 Sociaal domein
-718.036
7 Volksgezondheid en milieu
-362.601
8 Wonen en bouwen
-68.390
-333.979
Onttrekkingen aan reserves: 0 Bestuur en ondersteuning 2 Verkeer en vervoer
330.137
6.024.740
542.428
88.000
88.000
48.000
1.565.868
1.713.582
1.698.227
1.798.976
1.842.725
1.841.647
12.626
2.738
238.620
424.140
209.714
15.000
15.000
1.499.572
15.335
21.200
12.350
15.550
15.550
3 Economie 4 Onderwijs 5 Sport, cultuur en recreatie 6 Sociaal domein 7 Volksgezondheid en milieu 8 Wonen en bouwen
45.496
Subtotaal mutaties reserves
521.213
4.304.735
667.790
5.486
9.271
-45.769
3.317.651
1.104.904-
288.947-
579.596
1.515.523-
123.745
Geraamd resultaat
Pagina 11 van 149
Onderstaand is een overzicht weergegeven van de baten en lasten over 2024, verdeeld over de verschillende programma’s.
Overzicht van baten en lasten 2024 verdeeld over de programma's 50.000.000
45.000.000
40.000.000
35.000.000
30.000.000
25.000.000
20.000.000 Lasten 15.000.000
Baten
10.000.000
5.000.000
-
Pagina 12 van 149
4. BEREKENING EMU-SALDO Het EMU saldo is een saldo op kasbasis. Binnen de gemeentebegroting wordt hier niet op gestuurd. Sinds 1985 geldt voor de gemeenten het stelsel van baten en lasten. Dat betekent dat wij sturen op het saldo van de begroting en de rekening en niet op de vraag of dit saldo een positieve, danwel negatieve kasstroom genereert. Voor een specificatie hiervan verwijzen wij u naar de bijlage die in deze begroting is opgenomen.
5. UITGANGSPUNTEN RAMINGEN 2024 Bij de perspectiefnota 2023 stelde de raad de rekentechnische uitgangspunten van de programmabegroting 2024 en meerjarenschijven 2024-2026 vast. Eventuele bijstellingen worden ook in dit hoofdstuk toegelicht. Bestaand beleid Uitgangspunt voor de op te stellen begroting 2024 is het bestaand beleid zoals dat door de gemeenteraad in de begroting 2023-2026 is vastgesteld, inclusief de door de raad goedgekeurde wijzigingen hierop. Bestaand beleid is dat ramingen worden aangepast aan autonome ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld areaaluitbreidingen of contractueel afgesproken indexeringen. Aan deze autonome ontwikkelingen liggen dus geen beleidswijzigingen ten grondslag. De bepaling van de nominale ontwikkelingen, in het bijzonder de verwachte loon- en prijsstijging, wordt gebaseerd op gegevens zoals die zijn opgenomen in de recentste Macro Economische Verkenningen (MEV), CPB prognoses en septembercirculaire 2023. Voor de samenstellingen van de ramingen 2024 en volgende jaren worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: Loonstijging In de gemeentelijke bijdrage aan de Werkorganisatie Druten Wijchen (WDW) is de loonwaarde van de ingebrachte formatie verwerkt. Bij de samenstelling van de begroting 2024 wordt uitgegaan van de voor 2024 geraamde personele lasten van de WDW, waarin de wijzigingen conform de recent vastgestelde CAO 2023 zijn verwerkt.
In de gemeentelijke begroting wordt gerekend met de loonstijging zoals deze bekend is bij de samenstelling van de begroting 2024 van de WDW. Daarbij wordt voor het jaar 2024 rekening gehouden met een indexering van 4,2%. De loonstijging van de nieuwe CAO 2024 kan hoger uitvallen dan het indexpercentage waarmee is gerekend in de begroting van de WDW, vandaar dat we dit als risico financieel hebben opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Prijsstijging/ inflatiecorrectie Voor het saldo van prijsgevoelige uitgaven minus prijsgevoelige inkomsten niet zijnde belastingen/heffingen/rechten wordt prijscompensatie toegepast. De gemeente Druten heeft bij de doorrekening in de voorliggende begroting 2024 voor de prijscompensatie een percentage gehanteerd van 3,0% zoals genoemd in de meicirculaire gebaseerd op de prijsmutatie bruto binnenlands product (bbp). De septembercirculaire 2023 laat nu een licht aangepaste index zien van 3,30%. We stellen voor om bij de doorrekening van de begroting vast te houden aan een prijscompensatie van 3,0%. Dit omdat de wijziging van het indexcijfer ten opzichte van de meicirculaire minimaal is en ook de financiële impact daarvan zeer beperkt is.
Pagina 13 van 149
Loon- en prijsaanpassing gemeenschappelijke regelingen/ gesubsidieerde instellingen Voor de gemeenschappelijke regelingen, GGD, Veiligheidsregio Gelderland-Zuid, MARN, MGR en de ODRN zijn financiële begrotingsrichtlijnen 2024 regio Nijmegen vastgesteld en opgenomen in onze Notitie rekentechnische uitgangspunten programmabegroting 2024 en we passen deze percentages toe in de begroting 2024. Voor subsidies hanteren we ook de prijsstijging van 3,0%. Rente Gezien de huidige ontwikkelingen en prognoses op de financiële markt stellen we voor om de rente voor aan te trekken kortlopende leningen in 2024 aan te passen van 2,75% naar 3,25%. Voor af te sluiten langlopende leningen voor 2024 blijft het rentepercentage van 3,50% ongewijzigd. Voor nieuwe investeringen wordt in de begroting 2024 het berekende omslagpercentage van 0,75% toegepast. De verwachting is dat door de oplopende marktrente het rentomslagpercentage vanaf het begrotingsjaar 2025 geleidelijk opwaarts bijgesteld moet worden. Dit risico is opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Netto-toename aantal woningen In 2022 is het aantal woningen met woonfunctie per saldo toegenomen met 88. De prognose voor 2022 was een toename van 130. We prognosticeren voor 2024 en verder een netto-toename van woningen met woonfunctie van gemiddeld 130 per jaar.
Dit sluit aan bij de woningbouwafspraken conform Woondeal 2.0. Aantal inwoners Het definitief aantal inwoners per 1 januari 2023 bedraagt 19.505 (1 januari 2022:19.178). Dit betekent een bevolkingstoename van 327 inwoners, waarvan 165 Oekraïense vluchtelingen. In 2022 zijn er dus 162 “reguliere” inwoners bijgekomen. Gelet op de toename van het aantal woningen conform Woondeal 2.0 en de gemiddelde bevolkingsgroei van de afgelopen jaren stemmen we de jaarlijkse groei van het aantal inwoners hierop af. Voor het jaar 2024 betekent dit een toename van 195 op het aantal inwoners. Algemene uitkering De programmabegroting 2024 is opgesteld op basis van de septembercirculaire 2023. Gemeente Druten
A. Sociale structuur ● Aantal inwoners van 0 - 18 jaar ● Bijstandsgerechtigden B. Fysieke structuur ● Oppervlakte gemeente in hectares ● Aantal woonruimten C. Financiële structuur (euro's) ● ● ● ● ● ●
Lasten Opbrengst belastingen Algemene uitkering Gemeentefonds Boekwaarde geactiveerde kapitaaluitgaven waarvan grondbedrijf Reserves en voorzieningen Langlopende geldleningen
Werkelijk 31-12-2022 Totaal Inwoner 55.806.533 2.910 5.561.154 290 37.502.091 1.955 60.810.209 3.171 3.194.967 167 27.764.405 1.448 40.353.050 2.104
Werkelijk 1-1-2022 19.178 3.539 261 Werkelijk 1-1-2022 4.246 8.454 Raming 31-12-2023 Totaal Inwoner 65.622.690 3.364 5.808.968 298 37.257.299 1.910 78.608.990 4.030 2.609.641 134 25.726.357 1.319 33.400.000 1.712
Werkelijk Raming 1-1-2023 2024 19.505 19.700 3.552 3.566 267 293 Raming Raming 2023 2024 4.246 4.246 8.675 8.805 Raming 31-12-2024 Totaal Inwoner 59.599.688 3.025 6.447.352 327 39.851.013 2.023 83.203.037 4.224 1.000.000 51 23.330.155 1.184 27.600.000 1.401
Pagina 14 van 149
6. KEUZES IN DE BEGROTING Onderstaande keuzes zijn van invloed op het begrotingssaldo of op het financieel meerjarenbeleid voor de begroting 2024. Wij vragen u om in te stemmen met deze keuzes. Tevens treft u in dit hoofdstuk beleidsrapportages aan over relevante dossiers en actuele onderwerpen.
6.1. Eenmalige middelen 2024 Door het beëindigen van de systematiek van toerekening rente aan het eigen vermogen en voorzieningen is de post eenmalige middelen vanaf het begrotingsjaar 2023 niet meer beschikbaar, maar vloeit dit nu rechtstreeks in het gepresenteerde structurele begrotingssaldo. In de begroting 2024 nemen we een post voor onvoorzien op ter hoogte van € 10.000, wat minimaal is vereist.
6.2. Correcties meerjarenbegroting reeds verwerkt De begroting 2024-2027 is opgesteld op basis van de septembercirculaire 2023.
6.3 Voorlopige ramingen 2024 – 2027 Begrotingssaldi 2024-2027 In onderstaand overzicht zijn de begrotingssaldi van de meerjarenbegroting 2024-2027 opgenomen inclusief de incidentele en structurele effecten. Daarnaast worden in deze tabel ook de effecten van het bestedingsplan zichtbaar, inclusief een inschatting van de financiële ontwikkelingen, en is tevens het voorstel verwerkt van de inzet van de bestemmingsreserve voor de jaren 2024-2027.
Presentatie van het structureel begrotingsaldo begrotingsaldo (bedragen x € 1.000) Begrotingssaldo (incl.bestedingsplan) Benodigd voor Te verwachten financiële ontwikkelingen Totaal begrotingssaldo Inzet bestemmingsreserve Exploitatiebegroting Begrotingssaldo 2024 t/m 2027
2024
(bedragen x € 1.000) 2025 2026 2027
-514 -87 -601 650 49
591 -965 -374 400 26
-1.706 -1.243 -2.949 3.000 51
-56 -1.150 -1.206 950 -256
Pagina 15 van 149
In onderstaande tabel presenteren we op hoofdlijnen het verschil van het begrotingssaldo van de begroting 2024, zoals is afgegeven bij de perspectiefnota 2023, en het huidig voorliggende saldo voor het begrotingsjaar 2024 in deze begroting.
Specificatie verschil begroting 2024 2024 Saldo begroting 2024 conform Perspectiefnota 2023
-2.274.657
Mutatie meicirculaire gemeentefonds 2023
893.000
Saldo begroting 2024 Perspectiefnota 2023
-1.381.657
Voorliggend saldo concept begroting 2024 (exclusief bestedingsplan)
-288.947
Positief verschil
1.092.710
Afgerond te verklaren
1.093.000
Dit verschil wordt hoofdzakelijk verklaard door: Wijzigingen WWB/IOAW
83.000
Verhoging indexatie budgetten WMO/Jeugd
-213.000
Actualisatie renteresultaat
-88.000
Verwerking posten overhead bijdrage begroting WDW
192.000
Bijstelling meeropbrengsten Bouwleges/Omgevingsvergunningen
200.000
Stijging tarief Huishoudelijke hulp (nieuwe CAO)
-144.000
Investering formatie Dienstverlening (vrijval gelabelde middelen)
95.000
Actualisatie berekening OZB opbrengsten
147.000
Nieuwe premies brandverzekering
12.000
Combinatiefunctionaris (Brede SPUK-regeling)
100.000
Indexering GR'en (GGD/DRAN)
25.000
Verlaging storting in voorziening Dubieuze debiteuren
8.000
Actulisatie budgetten Afval-en riool
56.000
Actualisatie kosten bestuur, raad en rekenkamer
10.000
Leges burgerzaken
7.000
Voordeel kapitaallasten Infrastructurele projecten
22.000
Verwerking Algemene uitkering Septembercirculaire
524.000
Archiefbewerkingstraject Druten
-30.000
Overige bijstellingen exploitatie
87.000
Totaal:
1.093.000
Pagina 16 van 149
Samenvattend Waar komt ons geld vandaan? De inkomsten halen we vooral uit de algemene uitkering en specifieke uitkeringen, zoals de BUIGuitkering voor de bijstandsuitkeringen. Daarnaast ontvangen wij als gemeente middelen uit de lokale heffingen zoals de OZB, riool en reinigingsheffing. Onze andere inkomsten komen bijvoorbeeld uit de verkoop van paspoorten en rijbewijzen. Ook halen we inkomsten uit eigen bijdragen voor zorg of sport. De verhuur van vastgoed en de grondexploitaties zorgen ook voor inkomsten.
Totaal baten € 58,7 mln Overig; € 5,8 mln
Lokale heffingen; € 8,9 mln
Algemene uitkering en specifieke rijksbijdragen; € 44,0 mln
Waar geven we ons geld aan uit? Bijna de helft van onze gemeentelijke uitgaven gaan naar het sociaal domein (WMO en jeugdzorg) en (bijzondere) bijstand en participatie.
Totaal lasten € 59,5 mln
WMO / Jeugdzorg; € 15,8 mln
Overig; € 6,6 mln
Overhead; € 7,4 mln Afval; € 1,4 mln
(bijzondere) bijstand en participatie; € 13,1 mln
Openbare ruimte; € 10,1 mln
Onderwijs, sport en cultuur; € 5,1 mln
Pagina 17 van 149
6.4 Toelichting ramingen per programma Algemeen De besluiten van de raad tot en met september 2023 zijn verwerkt. De structurele effecten uit de perspectiefnota 2023 zijn doorgerekend in de begroting 2024 (inclusief wijzigingen op reserves en voorzieningen). Nieuw beleid vanaf het begrotingsjaar 2024 wordt via het bestedingsplan 2024-2027 aan de raad ter besluitvorming voorgelegd. Onderstaand worden per programma de verschillen groter dan € 50.000 verklaard ten opzichte van de begroting 2023. Programma 0 Bestuur en ondersteuning In 2023 is € 110.000 beschikbaar gesteld met het plan van aanpak om te komen tot een Strategisch kompas. Vanuit de Agenda Dienstverlening is als speerpunt uit het collegeprogramma Samen duurzaam vooruit € 75.000 in 2023 als budget geaccordeerd om inwoners goed en snel te helpen met al hun (aan-)vragen. In 2024 bedraagt de bijdrage aan de Werkorganisatie Druten-Wijchen € 16.719.000 dit conform de vastgestelde begroting van de Werkorganisatie. De post voor het ziekteverzuim binnen de WDW is voor het begrotingsjaar 2024 met € 50.000 verlaagd. In 2024 is het renteresultaat afgerond € 52.000. Dit is € 140.000 nadeliger ten opzichte van de raming in de begroting 2023. Op basis van de meest recente gegevens van Munitax is de opbrengst voor 2024 geraamd op afgerond € 3.000.000 en € 1.500.000 voor respectievelijk OZB woningen en niet woningen.
Deze opbrengsten zijn berekend op basis van een groeimodel wat in 4 jaar resulteert in het regionaal gemiddeld gehanteerd tarief. De algemene uitkering laat conform de doorrekening van de septembercirculaire 2023 een stijging zien in 2024 ten opzichte van de begroting 2023. In de begroting 2024 is een bedrag van in totaal € 400.000 opgenomen als stelpost voor o.a. ambities uit het collegeprogramma/IHP/DCC (€ 300.000) en stijging van de energielasten (€ 100.000). Programma 1 Veiligheid De bijdrage aan de VRGZ is in het begrotingsjaar 2024 afgerond € 78.000 hoger. Programma 2 Verkeer en vervoer Om de kosten voor het onderhoud van de Deestersteeg te kunnen dekken is in 2023 een bedrag van € 170.000 benodigd. Dit bedrag wordt onttrokken uit de bestemmingsreserve onderhoud wegen. In 2023 is in totaal € 118.000 als budget beschikbaar voor de uitvoering van diverse projecten, zoals o.a. het uitvoeringsplan (MUP) mobiliteit en onderzoekskosten voor enkele projecten uit het collegeprogramma (veiligheid rotondes/fietspad Tichellande). Voor 2023 is, via de perspectiefnota 2023, de post energiekosten incidenteel opgehoogd met € 205.000, dit door gestegen kosten van elektriciteit. Programma 3 Economie Een mountainbike route door Druten of door het Land van Maas en Waal is niet haalbaar gebleken. Er wordt onderzocht of een gravelroute met provinciale gelden te realiseren is.
In 2023 is hiervoor een budget van € 53.264 beschikbaar. Als resultante van de uitwerking van het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit” is voor de speerpunten Bankjes in de kernen, Trailerhelling Deest en Kiosk Markt in 2023 € 45.000 opgenomen.
Pagina 18 van 149
Programma 4 Onderwijs In de begroting 2023 en 2024 zijn de NPO (Nationaal Programma Onderwijs) middelen opgenomen van resp. € 70.000 en € 45.000 die ingezet worden voor de rol die de gemeente heeft bij voorschoolse educatie en primair en voortgezet onderwijs. Programma 5 Sport, cultuur en recreatie De gemeenteraad heeft bij de behandeling van de begroting 2023 besloten om in 2023 een bedrag van € 400.000 beschikbaar te stellen aan SCP voor de herbouw van het clubgebouw, evenals € 16.000 ter compensatie plaatsing noodunits. In 2024 wordt in totaal € 454.428 ten laste gebracht van de algemene reserve in verband met de realisatie sportcentrum De Gelenberg. Tevens is in 2024 een stijging te zien van de kapitaallasten door de realisatie van de infrastructuur van het Sportpark. In 2023 is € 20.000 voor het project cultuurhistorische waarden en € 95.000 voor de actualisatie van het monumentenbeleid en de monumentenlijst via de perspectiefnota 2023 beschikbaar gesteld. In 2023 is € 45.000 beschikbaar voor het opstellen van een beleids- en uitvoeringsplan natuur en biodiversiteit. Voor medewerkers die via het UWV bij de gemeente gedetacheerd zijn is in 2023 € 64.000 beschikbaar in verband met de geldende arbeidsvoorwaarden.
De bedragen voor de kwaliteitsimpuls openbare ruimte (€ 40.000) en inwonersinitiatieven openbare ruimte en biodiversiteit Deest (€ 20.000) zijn in het begrotingsjaar 2023 opgenomen. Programma 6 Sociaal domein Voor begeleiding statushouders is in 2023 een bedrag van afgerond € 90.000 beschikbaar als inzet voor verhoging taalniveau, maatschappelijke begeleiding en passende ondersteuning inburgeraars. In de begroting 2024 zijn de kosten van € 134.000 opgenomen voor het beleids- en uitvoeringsplan Wmo en jeugd waarbij de reserve sociaal domein als dekking fungeert. Voor de brede aanpak dak- en thuisloosheid/ambulantiseringsmiddelen is in totaal € 67.000 (afgerond) via de budgetoverhevelingen van 2022 naar 2023 doorgeschoven. De uitkeringen bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen laten in 2024 een stijging zien van circa € 290.000 zien. Deze is gebaseerd op de vastgestelde financieel technische uitgangspunten voor de begroting 2024 en verder. Om het project “Klaar voor de Start” te beëindigen wordt in 2023 € 110.000 ingezet voor afronding van lopende contracten. Via de bijzondere bijstand is het mogelijk een tegemoetkoming voor de gestegen energieprijzen toe te kennen aan huishoudens met een laag inkomen. Voor Druten is hiervoor een bedrag in 2023 van € 358.000 gelabeld vanuit de decembercirculaire 2022.
De bijdrage aan de gemeenschappelijk regeling MGR Regio Rijk van Nijmegen is € 90.000 hoger, dit inclusief de labelingen van de mei- en septembercirculaire. De begroting 2024 van de DRAN (Doelgroepenvervoer Regio Arnhem-Nijmegen) is verwerkt in onze gemeentebegroting. De kosten voor de huishoudelijke verzorging laten in de begroting 2024 een stijging zien van circa € 360.000, dit conform de autonome groei van het aantal uren huishoudelijke verzorging en de hieraan gekoppelde gestegen uurtarieven. Voor 2023 is € 380.000 als restantbudget 2022 beschikbaar voor acute problematiek in de jeugdzorg (Blokhuismiddelen), waaruit de kosten van € 59.000 voor de jongerencoach worden gedekt conform besluitvorming perspectiefnota 2023. Voor investeringen en uitvoeringskosten van de Hervormingsagenda Jeugd is in 2024 € 190.000 beschikbaar.
Pagina 19 van 149
Programma 7 Volksgezondheid en milieu Het tarief van de rioolheffing stijgt ten opzichte van 2023 met 3% van € 245 naar € 252. Via de voorziening Riolering worden mutaties in de jaarlijkse uitgaven en opbrengsten opgevangen. In de dienstverleningsovereenkomst (DVO) 2023 met de DAR is rekening gehouden met kosten voor de zomerinzameling. In 2023 heeft uw raad besloten om niet te werken met een extra zomerinzameling. Daarnaast is in de DVO abusievelijk een te hoog bedrag opgenomen voor de het beheer van de milieustraat. Hierdoor is een bedrag van € 58.000 onterecht opgenomen in de DVO. In totaal is er dus een bedrag van € 103.500 teveel in rekening gebracht. In het voorstel van de afvaltarieven 2024 in deze begroting wordt een voorstel gedaan tot een eenmalige teruggave van € 12 per huishouden. Via budgetoverheveling 2022 naar 2023 is nog een restantbedrag ad € 146.000 beschikbaar als uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energiebeleid. Dit bedrag is gelabeld binnen het taakveld Energietransitie. Voor de overname van bodemtaken is van de Provincie Gelderland subsidie ontvangen in het kader van de omgevingswet en om het bodeminformatiesysteem up-to-date te krijgen. In totaal is hiervoor € 57.500 beschikbaar in 2023.
Programma 8 Wonen en bouwen Voor het begrotingsjaar 2023 zijn via de perspectiefnota 2023 de leges voor structuur- en bestemmingsplannen met € 170.000 opgehoogd. Druten heeft van de provincie € 100.000 subsidie ontvangen voor de versnelling van de woningbouw. Het restant van dit bedrag (€ 76.000) is via de budgetoverheveling overgeheveld naar 2023. Voor de invoering van de omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging bouwen is afgerond € 280.000 in 2023 beschikbaar als doorgeschoven budget uit het jaar 2022. De Omgevingswet treedt per 1 januari 2024 in werking.
6.5 Vennootschapsbelasting Vanaf 2016 moeten gemeenten en andere overheden vennootschapsbelasting (VPB) betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken. Tot en met 2021 voerden wij geen winstgevende ondernemingsactiviteiten uit en betaalden wij geen VPB. Recente ontwikkelingen in de rechtspraak hebben tot gevolg dat reclameactiviteiten en verstrekken van personeelshypotheken, beide van toepassing bij onze gemeente, in het kader van de VPB worden gekwalificeerd als een onderneming in fiscale zin. Dit betekent dat eventuele winst die wordt behaald met deze activiteiten is belast. Voor de begroting 2024 en verder wordt op basis van eerdere aanslagen een bedrag van € 6.000 geraamd.
6.6 SPUK (Specifieke uitkering stimulering sport) Tot 1 januari 2019 had de gemeente Druten de mogelijkheid om de btw kosten voor sportbeleid en sportaccommodaties af te trekken. Vanwege nieuwe wet- en regelgeving ingaande 1 januari 2019 is dit niet meer mogelijk. Het Rijk komt de gemeente tegemoet in de hogere kosten die de wetswijziging met zich meebrengt, door middel van de Specifieke Uitkering Sport (SPUK Sport). Deze subsidie bedraagt 17,5% van de totale kosten inclusief btw. De hoogte van alle door gemeenten ingediende aanvragen ligt hoger dan het totaal beschikbaar gestelde budget van het Rijk. Het totaal beschikbare budget wordt daarom naar rato verdeeld. Na doorrekening lijken de financiële consequenties vooralsnog beperkt te blijven voor de gemeente Druten. Voor het begrotingsjaar 2023 is een aanvraag voor de SPUK Sport ingediend bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De regeling SPUK Sport loopt tot en met 2023. De laatste aanvraagronde is van januari tot maart 2023. Over de voortzetting van SPUK Sport is nog geen definitief besluit genomen. De middelen zullen echter op een nog nader te bepalen manier bij de gemeenten terecht komen. Zodra hier meer over bekend is, wordt dit aan de gemeenten kenbaar gemaakt.
Pagina 20 van 149
6.7 Omgevingswet en Wet Kwaliteit Borging (WKB) 2024 staat voor onze gemeente in het teken van ingrijpende veranderingen op het gebied van het omgevingsrecht. De Omgevingswet, die op 1 januari 2024 van kracht wordt, is een cruciale stelselherziening. Deze wet heeft als primair doel om 26 bestaande wetten en ongeveer 1200 regelingen te vervangen en zo alle regels met betrekking tot de fysieke leefomgeving te integreren. Een belangrijk aspect van deze wet is dat ze de overheid in staat stelt om de grote maatschappelijke opgaven op het gebied van een gezonde leefomgeving aan te pakken. Deze opgaven variëren van duurzaamheid tot ruimtelijke kwaliteit en van natuurbehoud tot economische ontwikkeling. De overgang naar de Omgevingswet vereist niet alleen een beleidswijziging, maar ook een transformatie van onze operationele werkwijzen. We staan voor de uitdaging om een integrale benadering en cyclische verbetering te omarmen, waardoor we effectiever kunnen inspelen op de maatschappelijke behoeften en uitdagingen van onze gemeenschap. Parallel aan de implementatie van de Omgevingswet werken we actief aan onze Omgevingsvisie. Deze visie vormt de spil voor al onze lange termijn doelstellingen met betrekking tot de fysieke leefomgeving en legt de basis voor ons Omgevingsplan.
In dit plan zullen alle beleidsregels voor de fysieke leefomgeving samenkomen om onze doelen op het gebied van duurzaamheid, leefbaarheid en welzijn te verwezenlijken. Hoewel we tot 2032 de tijd hebben om het Omgevingsplan te voltooien, begrijpen we dat dit een omvangrijke inspanning vereist. De transitie naar het Omgevingsplan gaat per 1 januari 2024 van start. Om deze overgang soepel te laten verlopen, hebben we het genoegen u te melden dat het ministerie middelen beschikbaar heeft gesteld ter ondersteuning. In 2023 ontvangen we ongeveer € 150.000, gevolgd door € 95.000 in 2024 en € 110.000 in 2025. We stellen voor om deze financiële middelen te reserveren voor de implementatie van de Omgevingswet en de ontwikkeling van onze Omgevingsvisie, Omgevingsplan en optionele Omgevingsprogramma’s. Een gedetailleerdere toelichting hierover volgt in een raadsnota die gepland is voor december. Het is van cruciaal belang dat we in 2024 goed voorbereid zijn op deze wetswijzigingen en dat we actief werken aan het aanpakken van de maatschappelijke opgaven om de kwaliteit van leven voor onze inwoners te waarborgen. Hiermee kunnen we onze gemeente duurzaam ontwikkelen en een positieve impact hebben op de maatschappij waarin we actief zijn.
6.8 Energiecrisis De energiekosten voor gemeentelijk vastgoed, zoals het gemeentehuis, zwembad en openbare verlichting zullen naar verwachting gaan stijgen. Onder meer door de verhoging van de netbeheerkosten en de verhoging van energiebelasting op gas. Daar staat tegenover dat de energiebelasting op stroom wordt verlaagd. De gemeente houdt hier rekening mee door in deze begroting 2024 en verder, een stelpost van € 100.000 op te nemen ter (gedeeltelijke) dekking van de naar verwachting stijgende energieprijzen. De gemeente is al bezig om het vastgoed te verduurzamen. Daarnaast wordt er door de gemeente strategisch energie ingekocht om de inkoopprijs zo laag mogelijk te houden en wordt gestreefd de inkoop van gas en elektra te beperken door energiebesparende maatregelen en aanpassing van gedrag. Huurders van maatschappelijk vastgoed worden geïnformeerd hoe de energiekosten zo laag mogelijk gehouden kunnen worden. Om de stijging van de energierekening van huishoudens en bedrijven deels te compenseren, neemt de overheid verschillende maatregelen. Echter voor de huishoudens zal het prijsplafond verdwijnen. Verenigingen en organisaties die door de hoge energieprijzen in de problemen komen, kunnen nu nog niet bij de overheid terecht. Landelijke ontwikkelingen voor oplossingen volgen wij op de voet.
Pagina 21 van 149
6.9 Vluchtelingen, internationale werknemers en huisvesting Opvang van ontheemden uit Oekraïne We hebben tot 15 maart 2024 een locatie voor noodopvang van 140 bedden op een cruiseschip in de haven aan de Veerdam. We zijn aan het onderzoeken of we een vervangende locatie voor noodopvang kunnen realiseren waarschijnlijk voor 100 bedden. Dit omdat een cruiseschip niet bedoeld is voor langdurig verblijf en de kosten relatief hoog zijn. De kosten worden overigens volledig door het rijk vergoed. De regeling voor ontheemden uit Oekraïne is verlengd tot mei 2025. De vluchtelingen worden begeleid door externe partijen voor locatie leiding en beveiliging. Opvang van Asielzoekers Realiseren van een noodopvang locatie voor 100 mensen i.s.m. COA. Het COA is een plan aan het ontwikkelen voor een noodopvang locatie op de Scharenburg voor 100 asielzoekers. Deze noodopvang locatie wordt volledig geëxploiteerd en bemenst door het COA. De locatie blijft voor de duur van 2 jaar open om Wijchen en andere gemeenten de ruimte te geven om duurzame locaties te ontwikkelen (AZC’s). Invulling geven aan de taakstelling voor Statushouders Samen met de wooncorporatie zorgen we voor plaatsing van de statushouders volgens de taakstellingen die gelden. De gemeente Druten neemt 5 statushouders gedurende de komende 5 jaar over van Wijchen in de gezamenlijk opgave asiel.
Onder deze overname van statushouders zit ook en groep van 4 alleenstaande minderjarige vluchtelingen. Zij vallen onder de categorie AMV (met verblijfsvergunning). Invulling geven aan beleid voor omgang en huisvesting van internationale werknemers We stellen nadere beleidsregels en een uitvoeringskader op. Hiermee geven we richting aan de wijze hoe we internationale werknemers willen huisvesten. We hebben het hier specifiek over arbeidsmigranten (verblijvend in Nederland voor een bepaalde periode). Voor deze groep verwachten we dat bedrijven samen met ontwikkelaars met initiatieven komen voor passende huisvesting. Wij vinden dit als gemeente urgent gezien de grote krapte binnen de huizenmarkt. De wens van het college is deze arbeidsmigranten uit de reguliere woningen in wijken te krijgen zodat hier ruimte ontstaat voor overige doelgroepen. Dit door voldoende passende huisvesting voor internationale werknemers te hebben en beleid beschikbaar te hebben met nadere regels om de aanvragen te kunnen beoordelen en eisen te stellen aan deze vorm van huisvesting.
6.10 Onderwijshuisvesting In het IHP 2019-2039 staat het VMBO-schoolgebouw aan de Mr. van Coothstraat opgenomen voor renovatie/nieuwbouw. In de afgelopen jaren heeft extra onderzoek plaatsgevonden naar de renovatiemogelijkheden van het gebouw. Hieruit is gebleken dat dit geen geschikt scenario voor het Pax VMBO is, onder andere door het grote ruimteoverschot, de slechte staat van gebouwdelen en de slechte energieprestaties. Daarnaast heeft er een onderzoek plaatsgevonden naar doordecentralisatie van onderwijsmiddelen, de resultaten hiervan zijn afgelopen juni 2023 tijdens een informatieavond en middels een informatienota aan de raad gepresenteerd. Ondertussen wordt gewerkt aan een nieuwbouwscenario op de locatie van de Klepperheide, haaks op het bestaande Havo/VWO-gebouw. Het scenario van deze unilocatie is met schoolbestuur en schooldirectie besproken en wordt gezien als de meest efficiënte wijze van nieuwbouw voor het VMBO. Kosten voor aankoop nieuwe locatie en de tijdelijke huisvesting van leerlingen gedurende de bouw kunnen worden uitgespaard, en de verlaatlocatie aan de van Coothstraat kan geheel ingezet worden voor ontwikkeling. De besluitvorming over DDC (en daarmee ook over de financiering voor de nieuwbouw voor het Pax VMBO) zal in december 2023 plaatsvinden, en is vooralsnog niet concreet in de begroting 2024 verwerkt.
Pagina 22 van 149
7. FINANCIËLE POSITIE Bij de financiële positie van de gemeente gaat de aandacht op hoofdlijnen uit naar het investeringsvolume 2024-2027, de financiering en het verloop van reserves en voorzieningen. De begroting is opgesteld op basis van bestaand beleid en het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit”, 2022-2026. De structurele effecten van bestaand beleid uit de perspectiefnota 2023 zijn doorgerekend. Nieuw beleid vanaf het begrotingsjaar 2024 is opgenomen in het bestedingsplan 2024-2027.
7.1 Investeringsvolume 2024-2027 Het totale investeringsvolume van de begroting 2024 bedraagt per saldo € 7.768.256. Grotendeels bestaat dit voor circa € 2 miljoen uit investeringen die voortkomen uit het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit”. Ook is in 2024 € 4,7 miljoen opgenomen voor nieuwbouw basisschool ‘t Klosterhufke. Voor rioleringsinvesteringen is afgerond € 0,5 miljoen begroot en € 0,5 miljoen voor strategische (grond)aankopen. In 2024 verwachten we de grondexploitatie Westerhout Zuid en de bijbehorende voorziening af te sluiten, met een mutatie van afgerond € 2 miljoen negatief. De genoemde € 1,5 miljoen in programma 5 betreft het laatste deel van de investering sportcentrum Gelenberg. Per programma en per jaar zien de investeringsbedragen er als volgt uit: Tabel investeringsbedragen per programma per jaar 2024 2025 Programma 2 € 2.073.650 € 894.500 Programma 3 -€ 2.079.641 Programma 4 € 4.700.000 Programma 5 € 1.487.572 Programma 7 € 536.000 € 923.805 Programma 8 € 1.050.675 € 1.063.867 Totaal € 7.768.256 € 2.882.172
2026 € 480.150
2027
€ 506.001 € 1.061.212 € 2.047.363
€ 160.000 € 1.061.212 € 1.221.212
Totaal € 3.448.300 -€ 2.079.641 € 4.700.000 € 1.487.572 € 2.125.806 € 4.236.966 € 13.919.003
De hierboven vermelde investeringen leiden tot kapitaallasten binnen de betreffende programma´s, dan wel tot reguliere mutaties in de boekwaarden. Gelijktijdig met het vaststellen van de programmabegroting 2024 autoriseert uw raad de investeringen in 2024 zoals deze in de diverse programma´s zijn opgenomen. Het college kan in het begrotingsjaar 2024 beschikken over de uitvoeringskredieten die ten grondslag liggen aan de saldi in de bovenstaande tabel. Er wordt daarom geen afzonderlijk kredietbesluit vastgesteld voor de in de programmabegroting opgenomen investeringen 2024. De productenraming 2024 (die ter inzage ligt) bevat “de staat van geactiveerde kapitaaluitgaven”. Conform het BBV geven we hieronder aan welke materiële vaste activa een maatschappelijk nut en welke activa een economisch nut hebben. Boekwaarde materiële vaste activa met economisch nut
Boekwaarde materiële vaste activa met maatsch. nut
1 januari 2023
€ 45.988.350
€ 3.798.269
1 januari 2024
€ 59.704.076
€ 6.800.731
Investeringen met een economisch nut zijn bv. grond, gebouwen, sporthallen en riolering. investeringen met een maatschappelijk nut zijn bv. wegen, voet- en fietspaden, bruggen, groenvoorzieningen en openbare verlichting.
Pagina 23 van 149
7.2 Financiering De navolgende tabel vermeldt het verwachte jaarlijkse financieringstekort- of overschot. Over de jaren 2024 tot en met 2027 wordt een financieringstekort verwacht. In de begroting 2024 gaan we uit van een rente-omslagpercentage van 0,75% voor nieuwe investeringen. 1-1-2024
1-1-2025
1-1-2026
1-1-2027
Te financieren
€
€
€
€
Boekwaarde materiële, immateriële en financiële activa
78.608.990
83.203.037
82.332.548
80.661.703
Stand van reserves en voorzieningen
25.726.357
23.330.155
23.269.102
23.268.743
Stand vreemd vermogen lang (geldleningen)
33.400.000
27.600.000
21.800.000
16.000.000
Totale financieringsmiddelen
59.126.357
50.930.155
45.069.102
39.268.743
Financieringstekort
-19.482.633
-32.272.882
-37.263.446
-41.392.959
Financieringsmiddelen
De toename van het financieringstekort in de jaren 2025-2027 is het gevolg van het aflossen van bestaande langlopende leningen. In bovenstaande tabel is geen rekening gehouden met herfinanciering (zie ook paragraaf Financiering 2.4). Het financieringssaldo geeft weer of de vaste financieringsmiddelen (de som van het eigen vermogen en het lang vreemd vermogen) al dan niet toereikend zijn om de vaste activa te financieren. Bij een financieringstekort moet de gemeente geld lenen. De gemeente kan dit gedeeltelijk met kort vreemd vermogen financieren. Dit is wettelijke toegestaan voor zover de kasgeldlimiet niet wordt overschreden. De kasgeldlimiet bedraagt maximaal 8,5% van het begrotingstotaal. De aanvullende financieringsbehoefte financiert de gemeente met lang vreemd vermogen.
Pagina 24 van 149
7.3 Verloop van reserves en voorzieningen Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) worden de reserves onderverdeeld in: 1. algemene reserve(s); 2. bestemmingsreserves. Voorzieningen worden gevormd voor: 1. verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs is in te schatten; 2. op de balansdatum bestaande risico´s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten; 3. kosten die in een volgend begrotingsjaar worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong vindt in het begrotingsjaar of een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren, bijvoorbeeld onderhoudsvoorzieningen. Meerjarenbeeld reserves en voorzieningen De volgende tabel toont de verwachte ontwikkeling van de reserves en voorzieningen voor de komende jaren. Daarbij is rekening gehouden met de bestaande meerjarenonderhoudsprogramma´s. Omschrijving
1-1-2023
1-1-2024
1-1-2025
1-1-2026
1-1-2027
Algemene reserve Bestemmingsreserves Totaal reserves Totaal voorzieningen
€ 12.145.580 € 7.641.293 € 19.786.873 € 7.505.592
€ 11.645.580 € 7.154.209 € 18.799.789 € 6.926.568
€ 11.191.152 € 6.940.848 € 18.132.000 € 5.198.155
€ 11.191.152 € 6.935.362 € 18.126.514 € 5.142.588
€ 11.191.152 € 6.926.091 € 18.117.243 € 5.151.500
Totaal reserves en voorzieningen
€ 27.292.465
€ 25.726.357
€ 23.330.155
€ 23.269.102
€ 23.268.743
De afname in 2023 van de algemene reserve van € 0,5 mln. betreffen de twee amendementen Armoede in Druten en Clubgebouw SCP van resp. € 0,1 mln. en € 0,4 mln. welke ingediend zijn bij de begrotingsbehandeling 2023. De afname in de bestemmingsreserves bedraagt per saldo afgerond € 0,5 mln. wat hoofdzakelijk wordt veroorzaakt door de volgende claims; reserve nuon € 0,1 mln. en aanwending reserve sociaal domein € 0,4 mln. Voor een gedetailleerd overzicht van de omvang en de verwachte mutaties vanaf 2023 per reserve en voorziening wordt verwezen naar de ‘staat van reserves en voorzieningen’ van de productenraming. Tevens is hier een overzicht per reserve c.q. voorziening aan toegevoegd waarin het doel wordt beschreven en de meerjarige toevoegingen en aanwendingen worden toegelicht.
Pagina 25 van 149
7.4 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Om te voldoen aan de voorschriften van het Besluit Begroting & Verantwoording wordt op deze plaats een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen 2024 gepresenteerd.
Algemene dekkingsmiddelen (bedragen in euro´s) A) lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is OZB
2024 4.629.375
B) algemene uitkering (Gemeentefonds) C) dividend BNG DAR D) saldo van de financieringsfunctie E) bedrag voor onvoorzien Totaal algemene dekkingsmiddelen
39.851.013 21.000 34.187 52.015 10.000 44.597.590
Naar aanleiding van de septembercirculaire 2023 is de algemene uitkering voor de jaren 2024 t/m 2027 berekend. Toelichting punt D, saldo van de financieringsfunctie: De rente over de boekwaarde van geactiveerde kapitaaluitgaven (investeringen) wordt toegerekend aan de verschillende programma's. Dit gebeurt tegen het renteomslagpercentage voor 2024 van 0,75%. Het verschil tussen de toegerekende rente en de feitelijke rente is het renteresultaat. Op taakveld 0.5 Treasury (rente en afschrijving) is hiervan in 2024 € 52.015 als bate verwerkt.
7.5 Provinciaal toezicht/ Structureel evenwicht Om te bepalen of er in de begroting en meerjarenraming sprake is van structureel evenwicht dient, conform de voorschriften en de verplichting uit het BBV (besluit begroten en verantwoorden), inzichtelijk gemaakt te worden welke incidentele baten en lasten de begroting en meerjarenraming bevat. In onderstaand overzicht worden de saldi van de primitieve begroting gepresenteerd inclusief de per saldo geraamde incidentele baten en lasten voor de jaren 2024 t/m 2027. De toezichthouders beoordelen jaarlijks of er sprake is van een structureel en reëel evenwicht in de begroting, en hiermee ook of de gemeente onder repressief of preventief toezicht valt.
Presentatie van het structureel begrotingssaldo (primitieve begroting) Saldo baten en lasten Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldo na bestemming Waarvan incidentele baten en lasten (saldo) (zie bijlage 2.) Structureel begrotingssaldo (excl.bestedingsplan)
2024
(bedragen x € 1.000) 2025 2026 2027
-957 668 -289 679
574 5 579 225
-1.525 9 -1.516 32
170 -46 124 0
390
804
-1.484
124
Pagina 26 van 149
8. BESTEDINGSPLAN 2024 - 2027 8.1 Meerjarenbegroting 2024 - 2027 Bij het opstellen van de meerjarenbegroting is uitgegaan van de uitgangspunten uit de Notitie technische uitgangspunten 2024–2027. Het bestedingsplan biedt samen met de verwachte meerjarige bestedingsruimte de basis voor keuzes inzake financiën, planning en beheersing. In het bestedingsplan treft u, gerubriceerd per programma, items aan waarvoor nu aan de raad uitdrukkelijk voor 2024 autorisatie wordt gevraagd. Na vaststelling wordt via een 1e begrotingswijziging 2024 de begroting aangepast. Met het vaststellen van de begroting en het bestedingsplan stelt de raad voor 2024 de benodigde incidentele en structurele bestedingsruimte beschikbaar.
8.2 Items bestedingsplan Voor wat betreft de onderwerpen die op het bestedingsplan zijn opgenomen onder de kop “Nieuw Beleid”. Projectleider digitale participatie In 2020 is er besloten een marktverkenning uit te voeren voor een digitaal platform. Op 3 juli jl. heeft de marktverkenning plaatsgevonden. De aanschaf van een platform moet ook worden geïmplementeerd en geborgd. We stellen voor een projectleider aan te stellen om dit digitaal platform voor participatie te implementeren voor de gemeente Druten en Wijchen en dit te borgen binnen de WDW. De kosten voor Druten, zijn volgens de verdeelsleutel, in 2024 voor eenmalige kosten € 16.900 en vanaf 2025 structureel een bedrag van € 8.500. Ophoging budget voor peuteropvang De beschikbare budgetruimte op de begrotingspost peuteropvang is inmiddels volledig benut. Rekenen we met de voorschotsubsidie voor 2023 en de indexatie voor de kinderopvangtoeslag dan is de verwachting dat de uitgaven in 2024 toenemen met afgerond € 10.000. We stellen dan ook voor om met ingang van het begrotingsjaar 2024 het budget voor peuteropvang structureel te verhogen met € 10.000 en nemen dit op in het investerings- en bestedingsplan 2024. Werkorganisatie Druten Wijchen (Begrotingswijziging 2024) De WDW heeft haar Begroting 2024 in juli vastgesteld, rekening houdend met de ingediende zienswijzen van de beide gemeenten.
Deze begroting was technisch van aard en volledig opgezet vanuit het bestaande beleid, inclusief het eind 2022 vastgestelde Integraal Plan en een financiële vertaalslag daarvan. Deze begroting is vertaald in de Perspectiefnota 2023. De ontwikkeling van de formatie van de WDW staat nooit stil. Dit is onder andere het gevolg van nieuwe ambities, wettelijke taken of de uitvoering van eerder genomen besluiten. Met het kwantitatief en kwalitatief op orde brengen van de formatie krijgt de WDW meer grip op de benodigde opgaaf, leidt dit tot een demping van de werkdruk bij bestaande medewerkers en draagt dit direct bij tot financiële voordelen bij de gemeenten. Het WDW bestuur stelt een aantal uitbreidingen voor, voortkomend uit het integraal plan en uit wettelijke taken. Een deel van de uitbreidingen leidt binnen de gemeenten tot revenuen, voortkomend uit subsidies en aanbestedingen. Voor een nadere toelichting en de benodigde middelen (incidenteel en structureel) vanaf het begrotingsjaar 2024 verwijs ik u naar de paragraaf bedrijfsvoering.
Pagina 27 van 149
Fasering infrastructurele projecten Collegeprogramma "Samen duurzaam vooruit" In april van dit jaar is een volledige financiële verdere uitwerking van het collegeprogramma “Samen duurzaam vooruit” aan uw gemeenteraad gepresenteerd. Hiermee is invulling gegeven aan de ambities van de raad voor de komende vier jaar. Voor een aantal van deze ambities is eerst een onderzoek nodig en pas de uitkomst daarvan bepaalt de haalbaarheid van de ambities. De uitkomst van die onderzoeken bepaalt eveneens of en hoeveel geld er daadwerkelijk nodig is. Een indicatie van de nodige middelen voor de uitvoering van deze ambities, is wel in deze uitwerking opgenomen. Uw raad is inmiddels ook via een informatienota op de hoogte gebracht van de uitdaging die er voor de gemeente Druten ligt om de meerjarige financiële tekorten 2024-2027 om te buigen. Omdat we nu weer een aantal maanden verder zijn in het jaar 2023 hebben we een uitvraag gedaan bij de verschillende projectleiders om de opgenomen infrastructurele projecten uit het collegeprogramma “Samen Duurzaam vooruit” kritisch te beoordelen op de hoogte van het investeringsbedrag en het voorgenomen jaar van de investering. Het is nu mogelijk om een meer accurate planning af te geven van de toekomstige investeringen.
Het achterliggende doel is helder, we willen onze begroting niet onnodig financieel belasten als de voorgenomen investeringen in de tijd gezien niet realistisch zijn. In onderstaande tabel overzicht treft u een voorstel aan van de fasering van de diverse infrastructurele projecten, met daarbij de meerjarige financiële consequenties die op het bestedingsplan zijn vertaald. Samenvattend betekent dit voor de jaren 2024 t/m 2027 een voordeel van respectievelijk € 74.925, € 219.600, € 17.250 en € 28.750.
Pagina 28 van 149
Fasering investeringen Collegeprogramma "Samen Duurzaam vooruit" I = Incidenteel investering
S = Structureel
2024
2024
2025
2025
2026
2026
2027
2027
I
S
I
S
I
S
I
S
COLLEGEPROGRAMMA "SAMEN DUURZAAM VOORUIT" € 4.700.000
Integraal huisvestingsplan scholen Klosterhufke (IHP) Aanpassing: investering gereed van 2024 naar 2025 verschil
€ 1.000.000
Dorpshuis De Horst Aanpassing: investering gereed van 2023 naar 2024
€ € €
verschil
32.500 32.500
€ € €
152.750 152.750
€ € €
152.750 152.750 -
€ € €
152.750 152.750 -
€ € €
32.500 32.500 -
€ € €
32.500 32.500 -
€ € €
32.500 32.500 -
€
30.000
€ € €
1.725 1.725
€ €
1.725 1.725
€ €
1.725 1.725
Extra ontsluiting Tichellande € Aanpassing: investering 2024 vervalt, ontsluiting is niet mogelijk verschil
500.000
€ € €
28.750 28.750
€ € €
28.750 28.750
€ € €
28.750 28.750
€
40.000
€ € €
2.300 2.300
€ € €
2.300 2.300 -
€ € €
2.300 2.300 -
€ € €
2.300 2.300 -
€
350.000
€ € €
20.125 20.125
€ € €
20.125 20.125 -
€ € €
20.125 20.125 -
€ € €
20.125 20.125 -
€
200.000
€ € €
11.500 11.500-
€ € €
11.500 11.500 -
€
500.000
€ € €
28.750 28.750
€ € €
28.750 28.750 -
€ € €
28.750 28.750 -
€
200.000
€ € €
11.500 11.500
€ € €
11.500 11.500 -
€ € €
11.500 11.500 -
€
150.000
€ € €
16.125 16.125
€ € €
16.125 16.125 -
€ € €
16.125 16.125 -
€ € €
20.000 20.000-
€
20.000- €
239.600
€
17.250
€
28.750
Trailerhellling Deest Aanpassing: investering gereed van 2024 naar 2025 verschil
Dubbele oversteek de Koekkoek Aanpassing: investering gereed van 2023 naar 2024 verschil Aanpak de Rijdt Aanpassing: investering gereed van 2023 naar 2024 verschil Aanpak Kerkstraat/ 't Geerke Aanpassing: investering gereed van 2026 naar 2025 verschil Veiligheid rotondes Aanpassing: investering gereed van 2024 naar 2025 verschil Facelift Oranjebuurt Aanpassing: investering gereed van 2024 naar 2025 verschil Pumptrack Aanpassing: investering gereed van 2024 naar 2025 verschil Extra toegang Uivermeertjes Deest Aanpassing: investering gereed van 2024 naar 2025 verschil Subtotalen incidentele en structurele effecten Financiële ruimte begroting 2024-2027
€ € €
20.000 20.000
€
20.000
€
54.925
€
-
€
-
Pagina 29 van 149
Te verwachten Financiële ontwikkelingen Zoals bij uw raad bekend zijn er een aantal dossiers in voorbereiding waarvan de financiële consequenties bij de opmaak van deze begroting nog niet bekend waren. Denk hierbij onder meer aan het IBOR, IHP en de actualisatie van het MJOP Gemeentelijke gebouwen. Daarnaast moeten we ook rekening houden met een oplopende rente op de financiële markt en de voorgenomen wijziging in financiering van het werkbedrijf waarbij het risico bestaat dat op basis van een verdeelmodel de gemeente Druten een fors hogere bijdrage moet gaan betalen. Een aantal van deze “risico’s” zijn ook opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Inzet surplus binnen de algemene reserve Onder voorwaarden is het voor gemeenten toegestaan om onttrekkingen aan de algemene reserve ten gunste van de exploitatie te brengen zonder deze mutatie op te nemen op het overzicht van incidentele baten en lasten. Het structureel begrotingssaldo wordt dan niet gecorrigeerd. De inzet van de algemene reserve kan alleen voor het deel dat volgens de toezichthouder geen deel uitmaakt van de benodigde weerstandscapaciteit die noodzakelijk is voor het afdekken van de geïnventariseerde risico’s. Ook gelden onderstaand genoemde voorwaarden voor een juiste toepassing van de inzet van het surplus binnen de algemene reserve.