CConstaterende datdruten
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Beleidsplan geldzorgen, armoede en schulden Druten - opgemaakte versie

Raad openbaar Druten 15 juni 2023, gemeente drutenBij agendapunt: Beleidsplan Geldzorgen, Armoede en Schulden14.969 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Huisstijlhandboek Team Communicatie

Beleidsplan 2023

Geldzorgen, armoede en schulden December 2017

1 Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

1

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

2

Voorwoord

3

1. Inleiding en leeswijzer 1.1 Verbinding armoede- en schuldhulpbeleid 1.2 Kaders voor het beleid

5 5 6

2. Armoede en schulden in Druten 2.1 Laag en langdurig laag inkomen 2.2 Gebruik van inkomensondersteunende regelingen 2.3 Gebruik schulphulpverlening en vroegsignalering Ontwikkelingen rondom schuldhulpverlening

8 8 9 12 14

3. Coronapandemie, energietoeslag en inflatie Energiefixers Inkomensondersteuning in 2023

15 16 17

4. Aanpak geldzorgen, armoede en schulden 4.1 Integraal werken 4.2 Lokale kracht van Druten

18 18 18

5. Nieuw beleid 5.1 Geldzorgen voorkomen en verlichten 5.2 Armoede bestrijden 5.3 Schulden oplossen

20 21 25 27

6. Harmonisatie in beide gemeenten

30

7. Financiële paragraaf 7.1 Schuldhulpverlening en preventie 7.2 Armoedebeleid

32 32 33

BIJLAGEN A. Huishoudens met laag inkomen in Druten B. Gebruik per regeling (2018 – 2022) C. Vroegsignalering – evaluatie Druten 2022

36 37 38 40

2

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

Voorwoord

Je kunt niet in andermans portemonnee kijken Onlangs werd mij gevraagd een column te schrijven voor de Week van het geld. Voor het schrijven van deze column ging ik op zoek naar uitdrukkingen over geld. Ik vond er zonder al te veel moeite 87. Dit geeft aan hoe belangrijk geld is in onze samenleving. Opvallend is dat veel van deze uitdrukkingen te maken hebben met het gebrek aan geld. Denk bijvoorbeeld aan: “het geld glijdt me door de vingers”, “het geld groeit me niet op de rug” of vergelijkbaar “het geld ligt niet voor het oprapen”. Het kan dan ook voorkomen dat je even geen cent te makken hebt. Of dat de maand net een paar dagen te lang is. Iedereen komt wel eens in een lastige geldsituatie. Velen van ons hebben wel eens rood gestaan. Dat is niet iets om je zorgen om te maken. Maar als het elke maand een probleem is, dan kan dit samen gaan met geldzorgen. Wanneer deze zorgen een langere tijd aanhouden en je niet het geld hebt om minimaal noodzakelijke uitgaven te doen is er sprake van armoede. Veel van onze inwoners zijn financiële jongleurs en weten het hoofd boven water te houden, ondanks een laag inkomen en hoge uitgaven. Wanneer je dan toch uitgaven moet doen waarvoor je eigenlijk geen geld hebt, ontstaan er schulden. Denk bijvoorbeeld aan een koelkast die stuk gaat of het kopen van een laptop voor de studie van je kind(eren).

Vaak wordt dit opgelost door het ene gat met het andere gat te vullen. Wanneer zelfs dit niet meer lukt dan is er sprake van problematische schulden. Wat kunnen we als gemeente dan betekenen? Voor u ligt het beleidsplan “Geldzorgen, Armoede en Schulden”. Met dit beleidsplan bouwen we voort op het vorige beleidsplan minimabeleid uit 2017: Notitie Herijking Minimabeleid en het schuldhulpverleningsbeleid uit 2020: Beleidsplan Integrale Schuldhulpverlening Druten. Met de hoge energieprijzen en toenemende inflatie als gevolg van de oorlog in Oekraïne vinden we het belangrijk om te kijken of we onze inwoners nog beter kunnen ondersteunen. Dit beleidsplan borduurt voort op de goede dingen die we al deden. Het is ook aangevuld met een aantal nieuwe plannen die onze ondersteuning aan inwoners met geldzorgen verbeteren. “Je kunt niet in iemand anders zijn portemonnee kijken”, zei mijn moeder altijd. Ook is er rond geldzorgen, armoede en schulden veel schaamte”. Een ervaringsdeskundige vertelde me eens: “Als ik het gemeentehuis binnen ga dan denk ik dat iedereen kan zien dat ik schulden heb.” Ik vind het belangrijk dat we zoveel mogelijk proberen te voorkomen dat inwoners geldzorgen krijgen. Als inwoners toch betaalachterstanden of schulden hebben, willen we hen op een zo laagdrempelig mogelijke manier ondersteunen.

Deze ondersteuning is er ook op gericht de financiële zelfredzaamheid te vergroten, zodat inwoners in de toekomst niet opnieuw in de financiële problemen komen. Als gemeente staan we voor een inclusieve samenleving. Iedereen moet kunnen meedoen in Druten. Een voorwaarde hiervoor is dat jong en oud, ondanks financiële beperkingen, kan meedoen op school, sporten of genieten van cultuur. Ik wens u veel leesplezier, Wethouder Sociaal Domein, Gérard de Wildt

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

3

4

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

1 Inleiding en leeswijzer In Druten is voor het laatst het armoedebeleid integraal beschreven in de Notitie Herijking Minimabeleid 20171. Het schuldhulpverleningsbeleid is in december 2020 geactualiseerd met het Beleidsplan Integrale schuldhulpverlening Druten. Beide beleidsdocumenten zijn opgesteld voor aanvang van de corona-uitbraak. Dit laatste geeft aan dat de werkelijkheid niet heeft stilgestaan. Begin 2022, het moment dat we de coronacrisis vrijwel achter ons konden laten, begonnen de energieprijzen te stijgen en veroorzaakte de daarmee samenhangende stijgende inflatie in één jaar tijd een gemiddeld koopkrachtverlies van 10%. Tegen deze achtergrond is de noodzaak duidelijk om ons beleid ten aanzien van financieel kwetsbare huishoudens in onze gemeente te herijken.

In hoofdstuk 1 gaan we in op de relatie tussen armoede- en schuldenbeleid. Ook schetsen we de kaders die we hanteren voor dit beleidsplan. In hoofdstuk 2 beschrijven we de ontwikkelingen van armoede en schulden in Druten. Ook lichten we daar het gebruik van inkomensondersteuning en het gebruik van schuldhulpverlening en vroegsignalering toe.

Vervolgens schetsen we in hoofdstuk 3 de invloed van de coronapandemie, de energiecrisis en de inflatie. In hoofdstuk 4 beschrijven we hoe we onze aanpak van geldzorgen, armoede en schulden vormgeven. In hoofdstuk 5 beschrijven we de inzet op nieuw beleid en welke accenten we de komende jaren willen leggen in onze ondersteuning aan inwoners met geldproblemen. In hoofdstuk 6 gaan we in op de wens om te harmoniseren met gemeente Wijchen. Tenslotte begroten we in hoofdstuk 7 de financiële consequenties van het voorgenomen beleid. Deze voorstellen liggen voor als beslispunten aan de raad. 1.1 Verbinding armoede- en schuldhulpbeleid Tot dusver hebben we de raad steeds af­ zonderlijke beleidsvoorstellen voorgelegd ter bestrijding van armoede enerzijds en schuldhulpverlening anderzijds. De aanpak van armoede en schulden heeft veel raakvlakken. Er is een overlap in doelgroep en inzet vanuit deze terreinen kunnen in elkaars verlengde liggen en elkaar versterken. Daarom kiezen we ervoor om het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid vanaf 2023 vast te leggen in één beleidsplan Geldzorgen, Armoede en Schulden. We sluiten hiermee aan bij de drie programmalijnen vanuit het Rijk, zoals het Rijk die begin juli 2022 presenteerde in haar kamerbrief “Aanpak geldzorgen, armoede en schulden”.

1

Notubiz, 20-04-2017

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

5

De thema’s geldzorgen, armoede en schulden vormen dan ook de basis van dit beleidsplan. Bij het thema geldzorgen hebben we aandacht voor signalering en preventie van schulden en/of armoede. Zo zetten we in op samenwerking met lokale partners, passende doorverwijzing, financiële bewustwording, versterkte basisvaardigheden en informatie en ondersteuning bij levensgebeurtenissen zoals een scheiding of het krijgen van een kind. Binnen het thema armoede hebben we aandacht voor verschillende vormen van financiële en materiële inkomensondersteuning die de gemeente en haar samenwerkingspartners bieden. Bij het thema schuldhulpverlening laten we zien welke ondersteuning we bieden als een inwoner (problematische) schulden heeft en hoe we ervoor zorgen dat inwoners schuldenvrij worden en blijven. 1.2 Kaders voor het beleid Het kader voor lokaal beleid op het terrein armoede en schulden wordt vanzelfsprekend gevormd door landelijke wet- en regelgeving. Eén van de belangrijkste uitgangspunten daarin is dat inkomenspolitiek is voorbehouden aan het kabinet. Landelijk worden de normbedragen bepaald voor de hoogte van de bijstand voor de algemene kosten van levensonderhoud voor verschillende groepen. Samen met andere landelijke (o.a. belastings-) maatregelen zoals huur- en zorgtoeslag wordt dit sociaal minimum geacht te kunnen voorzien in de algemeen noodzakelijke kosten van bestaan.

Daarnaast kent de Participatiewet de mogelijkheid voor ‘bijzondere bijstand’. Vanuit de bijzondere bijstand kan de gemeente ‘inkomensondersteuning’ bieden als zich noodzakelijke kosten voordoen door individuele bijzondere omstandigheden die niet uit aanwezige middelen kunnen worden betaald. Het recht op bijzondere bijstand geldt ook voor huishoudens met een andere primaire inkomensbron dan een bijstandsuitkering: dus ook voor mensen met betaald werk of bijvoorbeeld een WIA-uitkering of pensioen.

6

In het kader van bijzondere bijstand stelt de gemeente zelf nadere (beleids-)regels op, waarin voorwaarden zijn geformuleerd waaraan een huishouden moet voldoen om aanspraak te kunnen maken op de ondersteuning. Een van de belangrijkste voorwaarden is de hoogte van het inkomen onder welk niveau men, zonder zelf bij te dragen in de kosten, recht heeft op ondersteuning bij bepaalde kosten. Gemeente Druten heeft in algemene zin bepaald dat deze inkomensgrens 110% is van de bijstandsnorm die op dat huishouden van toepassing is. Voor een aantal regelingen (zie bijlage B) geldt een andere inkomensgrens. Lokaal beleid De gemeente Druten is een gemeente waar iedereen mee kan doen. Toch nemen de zorgen om een (groeiende) groep inwoners die steeds moeilijker financieel op eigen benen kunnen staan toe. Bijvoorbeeld vanwege een laag inkomen, geldzorgen of (problematische) schulden.

Armoede is...

• bij elke noodzakelijke uitgave de goedkoopste zoeken; • bij elke uitgave nadenken of het echt nu moet; • met kapotte kleren verder lopen; • je vrienden en familie in andere plaatsen niet op kunnen zoekent; • hopen dat je fiets niet kapot gaat; • geen boeken kunnen kopen; • elk jaar slechte schoenen kopen omdat je geen geld hebt om duurzame en goede aan te schaffen; • bij het kopen van cadeautjes veel winkels langs gaan: wat kan je kopen voor minder dan 5 euro; • je niet mee kunt met vrienden om ergens wat te gaan drinken op een terrasje; • je schrikt bij elke acceptgiro die binnenkomt; • nooit op vakantie of een dagje weg kunnen.

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

Met het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid ondersteunen we deze groep inwoners, zodat al onze inwoners in hun noodzakelijke behoeften kunnen blijven voorzien en kunnen participeren in onze samenleving. Inwoners met geldproblemen staan er in onze gemeente niet alleen voor.

“Een groene omgeving stimuleert inwoners om te bewegen” In het collegeprogramma ‘Samen duurzaam vooruit 2022-2026’ is opgenomen dat de gemeente het belangrijk vindt dat kwetsbare groepen zich gezond en vitaal voelen en mee kunnen doen in de samenleving. Ook stimuleert de gemeente initiatieven die bijdragen aan een gezonde leefstijl, in het bijzonder voor kwetsbare doelgroepen zoals inwoners met een laag inkomen. Helaas zien we dat geldproblemen en gezondheidsproblemen, bijvoorbeeld in de vorm van mentale of fysieke stress, bij onze inwoners vaak met elkaar samenhangen. Daarnaast zijn zorgkosten gemiddeld hoger bij inwoners met een laag inkomen. We investeren in preventieve maatregelen om gezondheidsverschillen te verkleinen. Dat doen we op integrale wijze, ook buiten het sociaal domein. Bijvoorbeeld door kwalitatief groen in de leefomgeving te stimuleren, waardoor het aantrekkelijker wordt om in de gemeente gratis op ‘uitje’ te gaan (genieten van de zon, picknick, wandeling) of een actieve(re) levensstijl te hebben. Een groene omgeving stimuleert inwoners om te bewegen. Ook kan een kwalitatieve (groene) leefomgeving bijdragen aan de vermindering van (geld) stress. Daarnaast is buiten een van de weinige plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten zonder dat dit van hen een financiële bijdrage vraagt.

2

De komende jaren willen we de hulp aan inwoners met geldproblemen intensiveren. Onze huidige dienstverlening is hierbij de basis en we versterken datgene wat al heel goed gaat. Met onze integrale hulp aan inwoners met geldzorgen streven we ernaar dat hun levenskwaliteit toeneemt. Hiermee bieden we onze inwoners met geldproblemen toekomstperspectief. We willen zo vroeg mogelijk hulp bieden met geldzorgen. Geldzorgen leiden tot mentale stress bij onze inwoners. Deze stress heeft op diverse levensgebieden invloed. Daarom beginnen we met het creëren van financiële rust en proberen we mentale stress te verminderen. Naast het bieden van perspectief aan onze inwoners met geldzorgen en schulden willen we met onze aanpak ook onnodige maatschappelijke kosten, als gevolg van schuldenproblematiek bij inwoners, verminderen en voorkomen. Onze inwoners, de gemeente en ook schuldeisers zijn structureel duurder uit als we de negatieve spiraal van schulden niet doorbreken. We kennen in onze gemeente al jarenlang een lokaal minimabeleid. Dit beleid is in 2017 voor het laatst herijkt en beschreven in de Notitie Herijking Minimabeleid 20172. Schuldhulpverlening is een wettelijk taak voor gemeenten sinds de komst van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Gemeenten hebben een zorgplicht voor het financiële welzijn van hun inwoners.

In de Wgs is opgenomen dat de gemeenteraad telkens voor een termijn van vier jaar een plan moet opstellen dat richting geeft aan integrale schuldhulpverlening. Ons huidige Beleidsplan Integrale Schuldhulpverlening dateert van 2020 en gold voor 2021-2022.

Notubiz, 20 april 2017

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

7

2

Armoede en schulden in Druten 2.1 Laag en langdurig laag inkomen Sinds 2011 daalt het percentage huishoudens met een laag inkomen (tot 120% van de bijstandsgrens) in Druten (van 11,0% in 2011 tot 9,9% in 2021, zie bijlage A). Met de uitbraak van corona was de verwachting dat het aantal huishoudens met een laag inkomen weer (snel) zou stijgen. Op basis van de meest recente cijfers van het CBS (zie bijlage A) is duidelijk dat deze verwachting niet is uitgekomen. In de afgelopen 10 jaar schommelt het aantal huishoudens in Druten dat leeft van een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm tussen de 800 en 900.

laag inkomen ten opzichte van het totale aantal huishoudens daalt (van 11,3% in 2017 naar 9,9% in 2021). Wel is duidelijk dat binnen de groep huishoudens met een laag inkomen het aandeel met een langdurig laag inkomen consequent stijgt. Deze cijfers tonen aan dat huishoudens die 4 jaar of langer in armoede leven, ook een steeds kleinere kans hebben om uit de armoede te ontsnappen. Een groeiend aandeel huishoudens dat langdurig afhankelijk is van een laag inkomen wil nog niet zeggen dat dit ook voortdurend over dezelfde huishoudens gaat; ook in deze groep stromen huishoudens in en uit.

Sinds 2018 is een licht dalende tendens van het aantal huishoudens met een laag inkomen ingezet. Ook in relatieve zin is deze tendens zichtbaar: het aandeel huishoudens met een

Aan de andere kant toont de dalende lijn in het aantal huishoudens dat 1 jaar of langer met een laag inkomen leeft aan dat huis-

8

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

houdens slechts een relatief korte periode van een laag inkomen moeten leven en dat zij toch mogelijkheden hebben om aan de armoede te ontsnappen. Ook gaat het niet de hele periode om dezelfde groepen huishoudens die van een laag inkomen moeten leven. Ook deze groep huishoudens fluctueert.

In onderstaande grafiek ‘Ontwikkeling uitgaven 2018-2022’ geven we een overzicht van de uitgaven binnen het armoedebeleid vanaf 20184. In bijlage B is opgenomen wat het gebruik per regeling is. Ook staat daar een korte beschrijving van elke inkomensondersteunende regeling.

2.2 Gebruik van inkomensonder­ steunende regelingen Bijna 450 huishoudens in Druten maakten gebruik van één of meer voorzieningen van het armoedebeleid3 in 2022. In 2021 waren dit 366 huishoudens. Dat betekent dat het bereik van onze voorzieningen met ruim 22% is gegroeid.

Hieronder gaan we in op een aantal zaken die opvallen in het bestaande beleid. Bewindvoeringskosten vertonen dalende tendens Sinds 2020 zien we een dalende tendens in de uitgaven bijzondere bijstand voor bewindvoeringskosten (zie bijlage B bijzondere bijstand voor kosten bewindvoering).

Ontwikkeling uitgaven (2018 - 2022) 2022

2021

Kwijtschelding Inkomenstoeslag Studietoeslag Chron. zieken & comp.

2020

BB - Bewindvoering BB - Inrichtingskosten BB - Overig CAZ

2019

Kindregeling

2018

0

100.000

200.000

300.000

400.000

500.000

600.000

700.000

 e registratie van regelingen gebeurt op verschillende plekken, waardoor we alleen uitspraken kunnen doen over het aantal unieke D huishoudens dat gebruik maakt van Inkomenstoeslag, studietoeslag, chronisch zieken en compensatieregeling, bewindvoering en collectieve aanvullende zorgverzekering. We kunnen geen uitspraken doen over het aantal unieke huishoudens dat gebruik maakt van de energietoeslag, het Kindpakket en de kwijtschelding gemeentelijke belastingen. 4 Zie ook voetnoot 3 3

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

9

Beschermingsbewind is bedoeld voor personen die vanwege hun lichamelijke en/of geestelijke toestand niet in staat zijn om zelf hun financiële zaken (geld en goederen) te regelen. Onder deze groep vallen met name personen met een verstandelijke beperking en met psychische problemen. Sinds 2014 vormt ook verkwisting en het hebben van problematische schulden grond voor beschermingsbewind. Bij een melding voor schuldhulp­ verlening wordt door de schuldhulpverlener een afweging gemaakt of iemand met budgetbeheer geholpen kan worden of dat het zwaarste instrument bewind moet worden ingezet. Degene die onder bewind komt dient de bewindvoerder een wettelijk vastgestelde vergoeding te betalen. Als iemand niet in staat is deze kosten te betalen, kan bijzondere bijstand worden verstrekt. Na afloop van een schuldhulpverleningstraject wordt samen met de bewindvoerder gekeken of uitstroom uit het bewind mogelijk is. Recentelijk heeft de gemeenteraad van Wijchen gevraagd om een businesscase ten behoeve van het in eigen hand nemen van bewindvoering met als doel de kosten voor bewindvoering te beperken. We wachten met interesse de resultaten van dit onderzoek af. Als de resultaten positief zijn, zullen we eenzelfde werkwijze overwegen voor Druten. Stijging in bijzondere bijstand voor inrichtingskosten Vanaf 2019 is het aantal verstrekkingen bijzondere bijstand voor inrichtingskosten opgelopen.

Dit kan verklaard worden door een toename van het aantal statushouders in onze gemeente. Zeer gering gebruik van de individuele studietoeslag Vanwege een landelijke wijziging in de studietoeslag (voorheen: individuele studietoeslag) is de studietoeslag in Druten leeftijdsafhan-

kelijk. Inwoners van 21 jaar en ouder ontvangen een maandelijkse toeslag van € 300,-; voor ieder jaar jonger wordt de hoogte neerwaarts bijgesteld naar rato van het wettelijk minimumloon (WML) voor de betreffende leeftijdscategorie. De studietoeslag is bedoeld voor jongvolwassenen die door een beperking naast hun studie niet kunnen bijverdienen. Ook is de studietoeslag geen vorm meer van bijzondere bijstand, waardoor een vermogens­ toets niet meer van toepassing is.

“Het is essentieel dat alle kinderen kunnen deelnemen aan sport en cultuur” Het gebruik van de individuele studietoeslag is zeer gering in Druten. Sinds de invoering zijn er maximaal vijf toekenningen per jaar geweest. De regeling is in 2015, landelijk, ingevoerd om mensen met een beperking te stimuleren om te studeren. Het bereik van de individuele studietoeslag is ook landelijk relatief laag. Ondersteuning aan chronisch zieken Van 2020 naar 2021 daalt het aantal inwoners dat gebruik maakt van de regeling voor chronisch zieken sterk. Deze daling is voorzien en is het gevolg van een beleidswijziging in onze ondersteuning aan chronisch zieken5. Vanaf 2021 was het voor chronisch zieken niet meer mogelijk om aanspraak te maken op zowel de collectieve zorgverzekering van de gemeente (in de grafiek aangeduid als ‘CAZ’) als de regeling chronisch zieken. De intentie van deze beleidswijziging was een verschuiving van ondersteuning van chronisch zieken via de regeling chronisch zieken naar ondersteuning van chronisch zieken via de gemeentelijke collectieve

z /20/052311 ‘Harmonisatie beleid chronisch zieken’ ‘Zie de informatienota ‘Evaluatie Tozo – Tonk’ (58394), raadsvergadering 24 februari 2022. 5 Zie ook informatienota ‘Ontwikkeling werkzoekenden Coronaperiode’ (70117), raadsvergadering 24 februari 2022. 5 4

10

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

zorgverzekering. Voor inwoners die geen beroep deden op de collectieve zorgver­ zekering van de gemeente bleef de regeling chronisch zieken beschikbaar. Wat nog niet in deze grafiek is terug te zien zijn de structurele aanpassingen in de gemeentelijke collectieve zorgverzekering. De gemeenteraad heeft in oktober 2022 ingestemd6 met een tweetal structurele aanpassingen in de gemeentelijke collectieve zorgverzekering, waarmee we het bereik van huishoudens met een laag inkomen proberen te verhogen. Daarnaast is, in het kader van de snel stijgende energieprijzen en inflatie, de doelgroep tijdelijk uitgebreid: de inkomensgrens is verhoogd van 120% van de bijstands­ norm naar 130%. In samenhang hiermee is ook de regeling bijdrage extra kosten chronisch zieken aangepast (verhoging naar een jaarlijkse bijdrage van € 325,-). Halverwege 2023 evalueren we de resultaten. Kindpakket De afgelopen jaren heeft de gemeente Druten samen met stichting Leergeld hard gewerkt om armoede voor kinderen te verlichten. We vinden het essentieel dat alle kinderen kunnen deelnemen aan sport en cultuur. Als dat voor ouders te duur is, helpt de gemeente onder andere via het Kindpakket. Het Kindpakket zorgt er bijvoorbeeld voor dat kinderen een lidmaatschap kunnen krijgen bij een sport- of cultuurvereniging, (sport)kleding kunnen kopen en een fiets en schooltas hebben.

Kenmerkend is dat de hulp bijna altijd in de vorm van spullen (in natura) of door betaling aan een aanbieder, wordt verleend. Het aantal kinderen dat gebruik maakt van het Kindpakket is de afgelopen drie jaar gestegen van 227 kinderen naar 278 kinderen, ondanks dat we te maken hadden met de coronapandemie en lockdowns die onder andere sport en cultuur beperkten. Deze 278 kinderen komen uit 193 gezinnen. 6

Elk jaar in juli, bij het vaststellen van een nieuwe uitvoerdersovereenkomst met Stichting Leergeld, wordt het bereik van het aantal gezinnen en deelname van het aantal kinderen beoordeeld. De gemeente Druten is er trots op dat wij een stijgende lijn zien in het aantal gezinnen en kinderen dat wij helpen. We hebben ingezet op het signaleren en vervolgens bereiken van zoveel mogelijk ouders en kinderen met weinig geld. Bijvoorbeeld door informatie vanuit onze consulenten, sociale media, flyers en lokale intermediairs. In het schooljaar 2022-2023 is er een gezamenlijke campagne gestart tussen de gemeente Druten en Stichting Leergeld om de zichtbaarheid van Stichting Leergeld en de mogelijkheden van het Kindpakket een extra impuls te geven. Ook heeft de gemeente samen met Stichting Leergeld eind 2022 een kerstbijeenkomst georganiseerd voor de kinderen van inwoners met een laag inkomen. De afgelopen jaren

Aanpassing Collectieve Aanvullende Zorgverzekering, 13 oktober 2022

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

11

Bijstand, gebruikers en uitgaven t.o.v. 2018 (= 100) 130

120

110

100

90

80

70 2018

2019 Aantal bijstandsgerechtigden

is een goed en effectief netwerk opgezet, zowel lokaal als nationaal, waarin de lijntjes kort zijn en kinderen geholpen worden aan spullen die zij nodig hebben om mee te kunnen doen. Ook hier zijn we trots op. Ontwikkeling gebruik t.o.v. ijkjaar 2018 In onderstaande grafiek ‘Bijstand, gebruikers en uitgaven ten opzichte van 2018’7 laten we zien hoe het aantal bijstandsgerechtigden, het aantal gebruikers van inkomensondersteunende regelingen en de uitgaven zich verhouden tot het ijkpunt in 2018. We gebruiken het aantal mensen met een bijstandsuitkering als indicatie voor veranderingen in de omvang van het totaal aantal huishoudens met een laag inkomen. Ongeveer 40% van de huishoudens die gebruik maken van een inkomensondersteunende regeling ontvangt geen bijstandsuitkering van de gemeente. Onder deze huishoudens vallen bijvoorbeeld inwoners met een andersoortige uitkering of huishoudens waarin er sprake is 7

2020

2021

Aantal gebruikers

2022 Uitgaven

van betaald werk maar het inkomen toch laag is (‘werkende armen’). Opvallend is dat ten opzichte van 2018 het aantal gebruikers en de uitgaven sterk stijgen. Als we dit afzetten tegen het aantal bijstandsgerechtigden dat gebruik maakt van een inkomensondersteunende regeling, kunnen we concluderen dat het bereik van onze inkomensondersteunende regelingen onder inwoners die geen bijstandsuitkering hebben sterk is gestegen. Het aantal bijstands­ gerechtigden is immers relatief weinig gedaald (5%) ten opzichte van de stijging in het aantal gebruikers (25%). 2.3 Gebruik schulphulpverlening en vroegsignalering Schuldhulpverlening Uit CBS-cijfers blijkt dat gebruikers van een re-integratievoorziening bij de gemeente, ontvangers van uitkeringen, maar ook zelf-

In deze grafiek kunnen we door technische en administratieve beperkingen het aantal gebruikers en de uitgaven voor de ‘Regeling Chronisch Zieken’, ‘Kindregeling’ en kwijtschelding gemeentelijke belastingen niet meenemen.

12

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

Tabel 1: Kerngetallen schuldhulpverlening 2019 Aantal inwoners dat zich per jaar meldt voor een vorm van ondersteuning bij schulden

2020

20219

2022

88

62

-

55

Aanvragen schuldhulpverlening

-

-

-

34

Budgetadviezen

-

-

-

21

Aantal lopende trajecten Schuldhulpverlening per 1 januari bij de GKB (tot 2022) en Plangroep (vanaf 2022)

27

25

-

11

Aantal inwoners dat in een minnelijke schuldregeling komt in betreffende jaar

13

10

-

4

standigen, ZZP’ers en flexwerkers in huishoudens met een laag inkomen extra kwetsbaar zijn voor probleemschulden.8 Daarnaast komen huishoudens met een combinatie van laag inkomen en kinderen, zowel eenouderhuishoudens als paren met kinderen als kwetsbare groep naar voren.

Vanaf 2022 werken we met een nieuw registratiesysteem. Voor 2021 beschikken we niet over betrouwbare gegevens daarom zijn voor dit jaar geen gegevens opgenomen. Vanaf 2022 worden aanvragen schuldhulpverlening en budgetadviezen apart geregistreerd; daarvoor niet.

In Druten hebben in oktober 2021 450 huishoudens te maken met geregistreerde problematische schulden (5,6%). Dit percentage ligt onder het landelijke gemiddelde van 7,6%. Er is een lichte afname van het aantal huishoudens met problematische schulden. Op 1 januari 2018 waren het nog 510 huishoudens (6,6%). Deze afname is mogelijk het gevolg van het soepelere incassobeleid van de Belastingdienst tijdens de coronacrisis. Het aantal geregistreerde probleemschulden verschilt per dorp. In Deest (8,7%) en Druten (6%) ligt het percentage relatief hoger en in Afferden, Horssen en Puiflijk relatief lager (3,2%- 3,4%).

Meldingen voor schuldhulpverlening komen binnen bij de gemeente. Een melding kan leiden tot een budgetadvies of tot een aanvraag. Het team Schuldhulpverlening van de gemeente voert naast de intake vanaf maart 2022 ook de eerste fase van het schuldhulpverleningsproces (de zgn. stabilisatiefase) zelf uit. De tweede fase, het feitelijk schuldregelen, is vanaf maart 2022 uitbesteed aan Plangroep. Voorheen was schuldhulpverlening (behoudens de intake) belegd bij de Gemeentelijke Kredietbank (GKB) Nijmegen. De negen lopende schuldregelingstrajecten bij de GKB zijn begin 2022 overgedragen aan Plangroep. Nadien zijn er nog vier nieuwe trajecten gestart bij Plangroep.

Het aantal inwoners dat zich in Druten meldt met geldzorgen is in 2021 en 2022 lager dan in de daaraan voorafgaande jaren, ondanks alle crises. We zien in 2022 wel een toename van het aantal budgetadviezen.

8 9

Uit bovenstaande kengetallen blijkt dat wij de huishoudens met problematische schulden nog lang niet allemaal bereiken.

 BS, dashboards.cbs.nl/SchuldenproblematiekinBeeld. Dit zijn de meest recente beschikbare cijfers. C Voor 2021 hebben wij geen betrouwbare cijfers; in 2022 is registratie aangepast.

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

13

We willen de komende jaren door preventie en vroeg­signalering de groep die risicovolle of problematische schulden heeft verkleinen en een groter deel van de groep met problematische schulden bereiken. Vroegsignalering Door een vroege signalering van betalingsachterstanden en het bieden van onder­ steuning kunnen we met kleine interventies een groot verschil maken. Dat is ook van belang met het oog op de maatschappelijke kosten die ontstaan als niet tijdig wordt ingegrepen. De werkwijze voor vroegsignalering is vastgelegd in convenanten met woningcorporaties, zorgverzekeraars, energiebedrijven en het waterbedrijf. Bij de wijziging van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening is vroegsignalering van schulden een wettelijke taak van de gemeente geworden en is het aantal aangesloten convenantpartners sterk uitgebreid. De gemeente is wettelijk verplicht te reageren op alle signalen die zij ontvangt in het kader van vroegsignalering. Zij is vrij in de wijze waarop ze het hulpaanbod aan de inwoner doet. In de praktijk doen we bijna alle inwoners van wie we een signaal ontvangen een aanbod voor een gesprek. Dit aanbod kan telefonisch, per brief, sms of via een huisbezoek worden gedaan. Inwoners die al bekend zijn bij schuldhulpverlening of van wie de achterstand heel laag is, krijgen dit aanbod niet.

We bereiken steeds meer inwoners met onze aanpak, waardoor we inwoners met betaalachterstanden in een eerder stadium kunnen ondersteunen indien nodig.

termen (bijvoorbeeld ‘inwoner bereikt’) binnen vroegsignalering inhouden. Het percentage signalen dat tot een succesvol contact leidt ligt in Druten iets lager dan het landelijk gemiddelde (respectievelijk 11,8% en 15,8%). Hier gaan we meer op inzetten. Als er echter een contact gerealiseerd wordt is het percentage inwoners dat het hulpaanbod accepteert aanzienlijk hoger dan het landelijk gemiddelde (respectievelijk 62% tegenover 33%). Ontwikkelingen rondom schuldhulp­ verlening Doorverwijzing via de rechtbank We doen mee aan een pilot waarin Gelderse gemeenten samenwerken met de Gelderse rechtbank in het kader van het project Schuldenaanpak. Gedaagden met financiële problemen worden verwezen naar de gemeente voor ondersteuning. Dit moet ertoe leiden dat mensen met schulden eerder worden gezien en gehoord, waardoor er sneller en gemakkelijker gewerkt kan worden aan een passende oplossing. Er is sprake van een warme overdracht van een inwoner met schulden door de schuldenfunctionaris van de rechtbank naar de schuldhulpverlener van de gemeente. Deze kan samen met de inwoner bekijken of een traject kan worden ingezet om verder escalatie van schulden te voorkomen.

In 2022 hebben in totaal 39 inwoners een hulpaanbod aanvaard. 16 inwoners hebben kort ondersteuning gehad (‘Quick Fix’) en 19 inwoners zijn aangemeld bij schuldhulpverlening. De werkwijze van vroegsignalering is in 2022 geëvalueerd (zie bijlage C). In deze bijlage is ook toegelicht wat de verschillende

Schuldhulpmaatje Vanaf 2022 is Schuldhulpmaatje actief in Druten. De gecertificeerde vrijwilligers bieden hulp aan mensen met geldzorgen. De maatjes hebben een speciale opleiding gevolgd om mensen met geldproblemen te helpen en werken ook nauw samen met de schuldhulpverleners van de gemeente. De maatjes komen vaak achter de voordeur bij onze inwoners en helpen hen onder andere met het ordenen van hun financiën, waaronder het openen van brieven en creëren van overzicht. Sinds kort worden ze ook ingezet bij Vroegsignalering van schulden aan de hand van gemelde betalingsachterstanden.

14

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

3 Coronapandemie, energietoeslag en inflatie De coronapandemie heeft een grote invloed gehad op de inkomsten en uitgaven van onze inwoners. Door deze internationale crisis met, potentieel, grote gevolgen, ook op de inkomens van huishoudens, verschoven de prioriteiten plotsklaps. Gezien de achtergrond van deze crisis lag het “inkomenspolitieke” beleid op het niveau van het Rijk. Op het inkomensvlak had de gemeente hier een lokale rol bij door de invulling en uitvoering van de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers (Tozo) en Tijdelijk Overbrugging Noodzakelijke Kosten.10

De coronapandemie heeft in Druten, anders dan verwacht, niet geleid tot een explosief beroep op onze lokale regelingen of schuldhulpverlening. Druten zag een stijging van ongeveer 30% in het aantal bijstandsaanvragen. Deze stijging bleek tijdelijk en eind 2021 was het aantal inwoners in de bijstand weer vergelijkbaar met het aantal inwoners in de bijstand voor de opkomst van corona.

10

Ook bleek het beroep op inkomensondersteuning via het minimabeleid in onze gemeente stabiel op het niveau van voor corona. Dat gold ook voor de meldingen, zowel voor hulp bij bestaande schulden als preventieve schuldhulpverlening. Eind 2021 begonnen de energieprijzen sterk te stijgen waardoor de inflatie ook sterk toenam.

Evaluatie Tozo en Tonk, 24 februari 2022

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

15

Evenals bij de (financiële) gevolgen van de coronapandemie liggen maatregelen voor deze crisis primair op het landelijk inkomens­ politieke vlak. Het Rijk kondigde de volgende maatregelen aan: • ‘Generiek’, voor alle huishoudens, is voor het jaar 2022 de belasting op energie verlaagd. • Voor huishoudens met een laag inkomen is in het kader van duurzaamheid extra budget vrijgemaakt om maatregelen te treffen voor energiebesparing. • Eveneens voor huishoudens met een laag inkomen is, vanaf half maart 2022, budget vrij gemaakt voor een energietoeslag.

“Voor inwoners die weinig te besteden hebben is het moeilijk om te investeren in het verduurzamen van de woning”

De laatste twee maatregelen worden door gemeenten uitgevoerd aangezien zij beter in staat zijn de specifieke doelgroep te bereiken. Voor 2023 hebben we extra budget vrij gemaakt om, waar nodig, huishoudens te ondersteunen die tussen wal en schip kunnen vallen.

Tot en met februari 2023 is voor deze toeslag in totaal €1.504.502,- uitgegeven, dat wil zeggen aanzienlijk meer dan het jaarlijkse totaal aan uitgaven over alle regelingen heen in de afgelopen jaren. Ook is het bedrag van €1.300 per jaar heel hoog in vergelijking met het jaarlijkse bedrag voor andere minima­ regelingen, wat het voor inwoners aantrekkelijker maakt de energietoeslag aan te vragen. Aanvragen voor de energietoeslag 2022 kunnen nog tot en met 31 mei 2023 binnen komen. Tot en met maart 2023 hebben wij de energietoeslag uitgekeerd aan 831 Drutense huishoudens. We gaan er, op basis van de recentste CBS-gegevens, vanuit dat in Druten 800 huishoudens (met een inkomen tot 120% van de bijstandsgrens) in aanmerking komen voor de energietoeslag11. Dat brengt het bereik van deze regeling over 2022 op (nagenoeg) 100% van de doelgroep.

Energiefixers Een belangrijke manier om de uitgaven voor energie te verlagen is het investeren in kleine en grote maatregelen die het energieverbruik structureel verlagen. In Druten kunnen inwoners hiervoor onder andere terecht bij energiecoaches en het energieloket. Voor inwoners die weinig te besteden hebben is het moeilijk om te investeren in het verduurzamen van de woning. Specifiek voor inwoners met een laag inkomen loopt daarom ook het project Energiefixers. Omdat armoede en energieverbruik op dit moment zo sterk met elkaar samenhangen, zetten we in op projecten die het energieverbruik van in het bijzonder inwoners in armoede verlagen. De bezoeken van de ‘energiefixers’ in het kader van het realiseren van structurele energiebesparingen lopen door tot aan de zomer van 2023. Energietoeslag Eind april 2022 zijn in Druten de eerste

11

(automatische, zonder aanvraag) betalingen voor de energietoeslag gedaan. In de zomer 2022 is door het Rijk de toeslag met € 500,per huishouden verhoogd. Deze hebben wij eind oktober uitbetaald.

In februari 2023 hebben we aan de al uitgekeerde toeslag van € 1.300,- per huishouden € 500,- toegevoegd. Alle huishoudens aan wie de energietoeslag is toegekend hebben als compensatie voor de stijgende energieprijzen in totaal € 2.180,- ontvangen (€ 1.800,energietoeslag plus 2 maal € 190,- via de korting op het maandelijkse voorschot aan de energieleverancier voor de maanden november en december 2022).

 et CBS rondt af op hondertallen, vandaar dat het aantal bereikte huishoudens hoger ligt dan het verwachte aantal huishoudens op basis H van CBS-gegevens.

16

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

Direct vanaf het begin hebben we bij deze maatregelen nauw samengewerkt met onze maatschappelijke partners. Zo hopen we het bereik van onze voorzieningen zo hoog mogelijk te krijgen en input op te halen wat verder wenselijk is. Inkomensondersteuning in 2023 In 2023 wordt landelijk een groot aantal maatregelen doorgevoerd; • Vanaf 1 januari 2023 is het minimumloon verhoogd met 10%. Dit heeft ook effect op alle bijstandsuitkeringen en uitkeringen die daar aan verbonden zijn. De (netto) maandelijkse bijstandsuitkering voor een alleenstaande in de Participatiewet is daardoor gestegen met € 94,- naar een netto maandelijks hoogte van € 1.195,66. • De (eenmalige) verhoging van de zorgtoeslag verhoogt het inkomen van de ontvangers met € 34,- per maand. • Het energieplafond tempert, voor alle inwoners, de lasten die een huishouden kwijt is aan energiekosten.

• Vanaf de tweede helft van 202312 keren gemeenten ook een energietoeslag over het jaar 2023 uit. Deze zal naar verwachting € 800,- per huishouden bedragen13. • Om te voorkomen dat huishoudens door betalingsachterstanden grote schulden opbouwen is landelijk een Noodfonds opgezet, dat begin februari 2023 van start is gegaan. Hier kunnen mensen met een inkomen tot 200% van de bijstandsnorm ondersteuning aanvragen. Ook is er een landelijk noodfonds opgezet voor mensen die in schuldsaneringstrajecten zitten, zodat zij hun aflossingen kunnen blijven betalen en hun traject schuldenvrij kunnen afsluiten. Door deze maatregelen verwacht het Nibud voor bijstandsgerechtigden in 2023, afhankelijk van de samenstelling van het huis­ houden, een koopkrachtstijging tussen de 5,2% en 8,1%14.

De nieuwe wet die dit regelt is nog in voorbereiding.  e € 500,- die we in februari 2023 hebben toegevoegd aan de energietoeslag over 2022 wordt gefinancierd uit het budget voor de energieD toeslag 2023. 14 Nibud, persbericht 21 januari 2023 (www.nibud.nl/nieuws/2023-financieel-gezien-bijkomen). 12 13

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

17

4

Aanpak geldzorgen, armoede en schulden 4.1 Integraal werken Armoede en schulden staan vaak niet op zichzelf. In veel situaties hangen armoede en schulden samen met problemen op andere leefgebieden. Daarom hanteren we een brede, integrale aanpak en kijken we welke hulp de inwoner in brede zin nodig heeft. Waar nodig bieden we hulp en ondersteuning op meerdere leefgebieden. Ook zorgen we ervoor dat het totale aanbod van financiële ondersteuning bekend is bij professionals en op elkaar is afgestemd. In 2024 treedt naar verwachting de Wet aanpak meervoudige problematiek in het sociaal domein (Wams) in werking. Deze wet maakt het eenvoudiger voor verschillende professionals om integrale ondersteuning te bieden en biedt een juridische basis om gegevens over cliënten uit te wisselen.

energietransitie) en jeugdzorg. Hierbij sluiten we aan bij bestaande initiatieven, zoals de integrale aanpak Positieve Gezondheid vanuit de GGD, de aanpak tegen eenzaamheid en de aanpak van laaggeletterdheid. We maken actief gebruik van (nieuwe) vindplaatsen, zoals de huisartsen, de kinderarts in het consultatiebureau, het jongerenwerk en scholen. Ook zetten we in op een meer outreachende werkwijze, waarbij we proactief contact opnemen met inwoners met een groter risico op armoede en onze hulp aanbieden. Hier zijn we via vroegsignalering al mee gestart.

Daarnaast verstevigen we de samenwerking binnen en buiten de gemeentelijke organisatie op aanpalende leefgebieden zoals (positieve) gezondheid, werk en inkomen, wonen (o.a.

4.2 Lokale kracht van Druten De bestrijding van armoede en schulden gaat veel verder dan alleen de ondersteuning vanuit de gemeente, zoals inkomensondersteunende regelingen en schuldhulpverlening. De lokale kracht en betrokkenheid in gemeente Druten is groot. Juist in tijden van crisis

18

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

staan organisaties in Druten voor elkaar klaar. Toen verschillende ondernemingen dicht moesten als gevolg van de coronamaat­ regelen, kreeg de Voedselbank bijvoorbeeld meteen hulp van onder andere kappers en monteurs die als vrijwilliger hun steentje bij wilden dragen tijdens deze crisis. We maken dankbaar gebruik van de lokale kracht en passie van onze inwoners en lokale organisaties. Mede dankzij hen kunnen inwoners van onze gemeente op heel veel plekken terecht voor hulp. Samen hebben we een breed en passend aanbod van regelingen en diensten gecreëerd waar onze inwoners gebruik van kunnen maken. Iedereen heeft een stukje van de puzzel en iedereen weet weer andere mensen te bereiken. Om een effectieve doorverwijzing te versterken maken we handig gebruik van de sociale kaart voor professionals, die momenteel in ontwikkeling is. Door integrale en lokale samenwerking zijn meer inwoners in beeld, is het hulpaanbod beter op elkaar afgestemd en kan de hulpvraag neergelegd worden bij de persoon of organisatie waar de inwoner zich het meest op zijn of haar gemak voelt. Even belangrijk en onmisbaar zijn de vrij­ willige burgerinitiatieven, bijvoorbeeld initiatieven die georganiseerd worden vanuit de kerken en moskee. Deze initiatieven staan vaak dichterbij de inwoners dan professionals. Ze kunnen daarom goede en preventieve ondersteuning bieden.

Als gemeente onderkennen wij het belang van het informele circuit en de aanvullende deskundigheid van deze organisaties naast die van professionele organisaties. Ze zijn ook een bron van informatie over waar behoeftes liggen en wat inwoners juist als drempel ervaren. Het is voor ons van ondergeschikt belang waar de inwoner zijn of haar geldzorgen aankaart. Onze lokale organisaties weten elkaar goed te vinden en verwijzen warm door. Zoals de Sociaal Economische Raad het verwoordt in haar rapport Werken zonder

armoede (2021): ‘Any door goes’ (‘iedere ingang is een goede ingang’). Flankerend beleid De hulp van lokale maatschappelijke organisaties en vrijwillige burgerinitiatieven zien we in het kader van dit beleidsplan als flankerend beleid. Hiermee bedoelen we organisaties en initiatieven die zich (onder andere) richten op mensen die weinig te besteden hebben. Vaak bestaat de hulp uit spullen of diensten. Voorbeelden van het flankerend (armoede)beleid zijn de Voedselwinkel en menstruatie-uitgiftepunten.

“Onze lokale organisaties weten elkaar goed te vinden en verwijzen warm door” Ook initiatieven die niet alleen bedoeld zijn voor mensen met een laag inkomen maar hier wel regelmatig mee in aanraking komen, zoals het administratie- en formulierenteam van MeerVoormekaar, het informatiepunt digitale overheid, Stichting Over Rood (biedt hulp aan ondernemers), Fibon (biedt financieel beheer voor ouderen) en initiatieven om de basisvaardigheden van onze inwoners te verbeteren, zoals een klik-en-tik cursus bij de bibliotheek, zien we als flankerend (armoede)beleid. Flankerend beleid wordt, al dan niet gesubsidieerd door de gemeente, uitgevoerd door samenwerkingspartners van de gemeente en niet door de gemeente zelf. Lokale partners geven aan behoefte te hebben aan financiering en ruimte om goede ideeën die armoede en schulden tegengaan of verlichten uit te kunnen voeren. Te denken valt aan een kledingbank, speelgoedwerkplaats of plek om sportspullen uit te wisselen.

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

19

5 Nieuw beleid Met de initiatieven in ons lokale beleid volgen we de programmalijnen van het Rijk. De programmalijn ‘Geldzorgen’ staat in het teken van opvangen van signalen, preventie en hoe we een laagdrempelige toegang realiseren voor onze onder­ steuning. De lijn ‘Armoede’ gaat over directe financiële ondersteuning aan inwoners met een laag inkomen. Onder de lijn ‘Schulden’, tot slot, beschrijven we de nieuwe initiatieven en hoe we om willen gaan met huishoudens met (problematische) schulden. In dit hoofdstuk beschrijven we onze doelen en op welke aspecten we extra gaan inzetten.

De behoefte aan ondersteuning bij geldzorgen, armoede of schulden van onze inwoners is mede afhankelijk van externe factoren. Voorbeelden hiervan zijn de energiecrisis en de coronapandemie. In deze gevallen is de invloed van de gemeente op de financiële situatie van inwoners beperkt. Daarnaast kan niet elk doel SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdsgebonden)

worden geformuleerd. Van onderstaande doelen zijn doel 1 en 2 SMART geformuleerd, terwijl we bij doel 3 tot en met 6 een algemenere formulering hanteren. Met name opbrengsten op het gebied van preventie­ activiteiten zijn moeilijk in cijfers of concrete resultaten te duiden omdat achteraf niet aan te tonen is dat een opbrengst het resultaat is van een preventieactiviteit.

20

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

Voor zover beïnvloedbaar streven wij met ons integrale beleid de volgende doelen na: 1. D  e komende twee jaar verhogen we het aantal huishoudens met een laag inkomen dat we bereiken met onze inkomensonder­ steunende voorzieningen met 10% Ons streven is dat inwoners met een laag inkomen gebruik maken van de inkomensondersteunende voorzieningen en andere vormen van ondersteuning die voor hen beschikbaar zijn. Daarom blijven we breed communiceren over de mogelijkheden die de gemeente en haar samenwerkingspartners bieden. Om het bereik vast te stellen toetsen we het aantal unieke huishoudens dat gebruik maakt van één of meer inkomensonder­ steunende voorzieningen ten opzichte van het aantal huishoudens met een laag inkomen in Druten (op basis van CBS-gegevens). Hierin wegen we niet alleen de toekenningen voor inkomensvoorzieningen mee, maar ook de afwijzingen. Ook deze inwoners zijn immers bereikt. 2. D  e komende twee jaar bereiken we 10% meer inwoners via persoonlijk contact (telefonisch/fysiek) aan de hand van vroegsignalering van schulden en bieden we hen passende ondersteuning Het percentage meldingen dat tot een succesvol contact leidt ligt in Druten iets lager dan het landelijk gemiddelde (respectievelijk 11,8% en 15,8%). De komende twee jaren willen wij dat percentage in ieder geval op het landelijk gemiddelde brengen en daarmee meer mensen bereiken.

Uit landelijk onderzoek blijkt dat van alle mogelijke benaderingswijzen telefonische contactpogingen en huisbezoeken het meest succesvol zijn. Hier willen wij daarom meer op in gaan zetten de komende jaren. 3. D  oor preventieactiviteiten voorkomen dat inwoners in financiële problemen komen.

4. A  lle inwoners kunnen meedoen in onze gemeente, ondanks geldzorgen, armoede of schulden. Dit doen we door (financiële) drempels weg te nemen en ondersteu­ ning te bieden bij geldproblemen. Hier­ mee dragen we bij aan een inclusieve samenleving. 5. I nwoners met betaalachterstanden/ schulden hebben we nog sneller in beeld, zodat we hen passende ondersteuning kunnen bieden. 6. D  oor middel van nazorg voorkomen we uitval en terugval. Zo maken we meer inwoners duurzaam schuldenvrij. In de navolgende paragrafen geven we aan hoe we de geformuleerde doelen realiseren. 5.1 Geldzorgen voorkomen en verlichten Bij het thema geldzorgen zetten we in op verschillende preventieve activiteiten, zoals het benadrukken van het belang van een goede financiële opvoeding bij jonge ouders, het versterken van financiële educatie, meer aandacht voor basisvaardigheden, aandacht voor veranderingen in het inkomen bij levensgebeurtenissen zoals de geboorte van een kind of een scheiding, investeren in persoonlijk contact met onze inwoners en een zo laagdrempelig mogelijke dienstverlening. Meer mensen met geldzorgen en (proble­ matische) schulden eerder bereiken Een van onze prioriteiten voor de onder­ steuning van inwoners met geldzorgen is hen eerder te bereiken. Met een outreachende aanpak nemen we contact op met inwoners in wijken die een hoger risico op armoede hebben.

Een dergelijke aanpak kost meer capaciteit dan (alleen) het reageren op signalen. Ook passen we andere manieren toe om de doelgroep effectiever en sneller te bereiken, zoals de inzet van ervaringsdeskundigen,

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

21

“De meeste acceptatie gebeurt als we telefonisch of persoonlijk contact hebben. We willen daarom meer signalen outreachend gaan oppakken” laagdrempelige toegang (bijvoorbeeld via WhatsApp) en begrijpelijke communicatie (bijvoorbeeld filmpjes over hoe je een regeling aanvraagt). De groep inwoners die te maken heeft met geldproblemen is zeer divers en niet alle toepassingen om ons bereik te verhogen zijn passend voor iedereen. De totale inzet op alle toepassingen leidt naar verwachting tot een hoger bereik van inwoners met geldproblemen. We willen meer vindplaatsen van signalen benutten zoals signalen uit de wanbetalerslijst van het Centraal Administratie Kantoor (CAK). Het CAK houdt een lijst bij van inwoners die hun zorgverzekering zes maanden of langer niet hebben betaald. De gemeente wil deze wanbetalers outreachend hulp aan te bieden. Maar ook hebben we aandacht voor signalen over jongeren met schulden via de jongerenwerkers van MeerVoormekaar en gaan we signalen benutten die we van de Rechtbank ontvangen in het kader van de pilot Schuldenaanpak Rechtbank Gelderland.

Landelijke monitorcijfers laten zien dat huisbezoeken en bellen het vaakst leiden tot contact. Het Rijk wil vanaf 2023 structurele financiering beschikbaar maken voor het intensiveren van deze werkwijzen. Hierbij maken we gebruik van de opgedane kennis over een effectieve aanpak van signalen. De vrijwilligers van Schuldhulpmaatje betrekken wij bij de afhandeling van signalen via huisbezoeken. We onderzoeken of aansluiting op de Nederlandse Schuldhulp Route/Geldfit kan bijdragen aan ons doel om het bereik van mensen met geldzorgen te vergroten. De Nederlandse Schuldhulproute (NSR) en Geldfit helpen mensen met (risico op) financiële problemen bij het vinden van passende hulp via een website en 0800-8115. Dat kan hulp van professionals zijn, van vrijwilligers zoals Schuldhulpmaatje of Fibon, of zelfhulp via het Nibud. Ook steeds meer schuldeisers, werkgevers en maatschappelijke organisaties sluiten zich aan om zo mensen gericht te kunnen doorverwijzen naar passende, lokale ondersteuning.

Intensiveren van Vroegsignalering van schulden Vroegsignalering vanuit de gemeente naar aanleiding van signalen over achterstanden bij vaste lasten partners wordt door inwoners positief ontvangen mits onze bedoeling goed wordt uitgelegd. De meeste acceptatie gebeurt als we telefonisch of persoonlijk contact hebben. We willen daarom meer signalen outreachend gaan oppakken.

Het voorkomen van geldproblemen bij levensgebeurtenissen Grote veranderingen zoals 18 jaar worden, zelfstandig gaan wonen, ziekte, het krijgen van een kind, echtscheiding, het bereiken van de AOW-leeftijd, het overlijden van een partner of het verliezen van werk zijn van invloed op de financiële situatie van onze inwoners. Zo’n gebeurtenis kan ervoor zorgen dat men moeilijker rond kan komen en vereist vaak een verandering in financieel gedrag. Daarnaast kan het recht op ondersteuning vanuit de overheid veranderen of vervallen. De gemeente en haar samenwerkingspartners helpen ook bij een dergelijke verandering in de leefsituatie. Bijvoorbeeld met voorlichting in de Maas- en Waler, budgetadviesgesprekken, hulp bij belastingformulieren en door te helpen met het organiseren van de financiën.

22

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

Aandacht voor financiële problemen in Kansrijke Start 0-1000 dagen Met het programma Kansrijke Start hebben we extra aandacht voor de eerste 1000 dagen van het leven van een kind. Door (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie beter te ondersteunen bij het ouderschap en te investeren in een goede start voor elk kind, bouwen we aan het fundament van gezondere generaties, waarin meer gelijkheid is, waar iedereen zijn of haar talenten kan ontwikkelen en iedereen de kans krijgt op een gezond en gelukkig leven. Voor ouders met een krappe portemonnee is geld de belangrijkste zorg. In onze lokale aanpak Kansrijke Start is aandacht voor armoede als oorzaak van gezondheidsverschillen. We onderzoeken of en zo ja hoe aandacht voor financiële opvoeding meegenomen kan worden in deze aanpak. We richten ons ook op de professionals die betrokken zijn bij het gezin en leren hen kinderarmoede te signaleren en door te verwijzen naar passende hulp. Financiële educatie versterken Leren omgaan met geld en het regelen van geldzaken vormt een belangrijk speerpunt in onze aanpak van armoede en schulden. Hierdoor krijgen kinderen al van jongs af aan een besef van geld, kunnen zij de consequenties van hun uitgaven beter inzien en kunnen zij in algemene zin verstandigere geldkeuzes maken.

Voor basisschoolkinderen continueren we het Zakgeldproject waarbij hun financiële vaardigheden getraind worden en waarbij ook ouders expliciet betrokken worden. We versterken de financiële educatie op middelbare scholen, bijvoorbeeld bij de overgang van 17 naar 18 jaar. Goede voorlichting tijdens het opgroeien leidt ertoe dat in alle levensfases betere financiële keuzes kunnen worden gemaakt en dat onze inwoners beter in staat zijn hun eigen geldzaken te regelen. Een andere vorm 15 16

van financiële educatie is voorlichting over hoe criminelen misbruik maken van jongeren. Bijvoorbeeld doordat zij jongeren vragen als geldezel en de jongeren helpen bij het witwassen van crimineel geld. We wijzen onze jongeren erop dat dit snelle geld grote consequenties kan hebben en maken hen bewust van het risico van (geld)criminaliteit. Basisvaardigheden van inwoners vergroten Uit onderzoek komt naar voren dat schulden relatief vaak samenhangen met laaggeletterdheid en/of een gebrek aan basisvaardigheden zoals rekenen of omgaan met een computer. Ook is de gezondheid van laaggeletterden gemiddeld slechter. Dat leidt er ook toe dat zij een grotere kans hebben op financiële problemen15. Daarbovenop is laaggeletterdheid een probleem wat generatie op generatie wordt doorgegeven16. We zetten daarom in op het vergroten van basisvaardigheden van inwoners met als doel meer zelfredzaamheid te stimuleren en meer grip op hun geldzaken. Bijvoorbeeld via het regionaal uitvoeringsplan ‘bevorderen basisvaardigheden bij volwassenen’ om de laaggeletterdheid bij ouders terug te dringen. We werken aan een werkgeversaanpak omdat juist laaggeletterden op het werk meer problemen ervaren dan andere medewerkers. Zo is het bekend dat deze groep overver­ tegenwoordigd is onder de medewerkers die te maken krijgen met loonbeslaglegging.

Regionaal wordt een filmpje ontwikkeld gericht op HR-managers waarmee we dit onderwerp verder op de kaart willen zetten. We wijzen werkgevers ook actief op het landelijke programma Tel mee met Taal, een rijkssubsidie specifiek voor werkgevers. Werkgevers kunnen deze subsidie aanvragen voor extra scholingsaanbod op het gebied van basisvaardigheden voor hun medewerkers.

GGD Gelderland-Zuid. (2022, 9 mei). Laaggeletterdheid. https://ggdgelderlandzuid.nl/professionals/scholen/laaggeletterdheid/ M  ovisie (2022, 2 februari). ‘Leer lezen en schrijven voor een mooie toekomst’. https://www.movisie.nl/artikel/leer-lezen-schrijven-mooie-toekomst

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

23

Samenwerking via armoedeplatform In Druten werken maatschappelijke organisaties op individueel niveau goed samen en kan men effectief naar elkaar doorverwijzen. Naast samenwerking op dit individuele casusniveau is er behoefte aan samenwerking rondom de hulp aan mensen met geldzorgen. We investeren in een intensievere samenwerking en verbinding met lokale maatschappelijke organisaties. Dit doen we door de realisatie van een nader op te richten platform, waarbij lokale maatschappelijke partners, onder regie van de gemeente, ervaringen, kennis en kansen uitwisselen.

Noodhulpfonds opzetten Noodhulp is een vorm van flankerend (armoede)beleid. Iedereen kan terechtkomen in een situatie waarin urgente nood ontstaat – rijk en arm, hoge of lage sociale econo­ mische status, met of zonder schulden. Door noodhulp te bieden kunnen we doen wat op dat moment nodig is om het huishouden te helpen. In de gemeente Druten wordt noodhulp geboden door o.a. de Diaconie en andere charitas-instellingen. Er zijn echter inwoners die niet snel zullen aankloppen bij een religieuze instantie. Daarom willen we een noodhulpfonds opzetten.

Daarnaast leidt het platform tot meer persoonlijk contact en persoonlijke kennismaking. Voor de jaren 2023, 2024 en 2025 willen we jaarlijks € 5.000,- beschikbaar stellen om deze samenwerking op te zetten met als doel het bereik naar inwoners te vergroten.

Gelet op de schaal van Druten gaan we de mogelijkheid van een samenwerking met andere gemeenten onderzoeken. Op het moment van schrijven zijn we hiervoor in regionaal verband in gesprek met organisaties die zich specialiseren in het bieden van

24

Beleidsplan 2023 | Geldzorgen, armoede en schulden

noodhulp. Een noodhulpfonds werkt met een giftenbudget, waaruit geput kan worden op het moment dat een aanvraag voor noodhulp gedaan wordt. Het streven is dit giftenbudget samen te stellen uit lokale/ regionale donaties vanuit fondsen, kerken, bedrijfsleven, het MKB en particulieren. Het voordeel van een giftenbudget is dat het gaat om particuliere gelden, waardoor er weinig regels of voorwaarden zitten aan hoe het geld besteed wordt. Hierdoor kan een noodhulpfonds soms wel iets betekenen, terwijl de gemeente beperkte handelingsmogelijkheden heeft. 5.2 Armoede bestrijden Verlichten van armoede voor kinderen en jongeren Kinderen en jongeren hebben geen invloed op hun gezinssituatie, de oorzaken en oplossingen van armoede, maar dragen mogelijk wel de negatieve gevolgen ervan hun hele leven mee. Opgroeien in armoede kan bijdragen aan een belemmering van hun ontwikkeling, hun gezondheid en hun kansen. In deze paragraaf zetten we uiteen hoe we de gevolgen van armoede voor kinderen en jongeren verlichten en hoe we proberen om de cirkel van (intergenerationele) armoede te doorbreken door middel van preventie. Kinderen in (langdurige) armoede worden niet alleen ondersteund door voorzieningen die specifiek gericht zijn op kinderen.

Zij worden ook geholpen doordat hun ouders betere basisvaardigheden leren, gebruik maken van de inkomensondersteunende voor­ zieningen die voor hen beschikbaar zijn, hun (geld)administratie op orde hebben en geen schulden hebben of, als er al schulden zijn ontstaan, schulden hebben die beheersbaar zijn. Alle uitgangspunten in dit beleidsplan dragen daarom ook bij aan het verminderen van kinderarmoede. Naast het bieden van de nodige voorzieningen om ‘gewoon mee te kunnen doen’, zoals het

Kindpakket (zie paragraaf 2.2), investeren we in manieren om kinderen die in armoede opgroeien meer perspectief te bieden. Een van de manieren waarop we dit doen is een goede financiële educatie van jongs af aan, zoals beschreven in paragraaf 5.1. Een andere manier om kinderen en jongeren meer perspectief te bieden is door hen kennis te laten maken met een werkcultuur. Werk is een belangrijke manier om structureel uit de armoede te ontsnappen. Niet alle kinderen zijn echter van huis uit gewend dat hun ouders of mensen in hun directe omgeving werken. Sommige kinderen zijn daardoor niet of nauwelijks bekend met de (Nederlandse) werkcultuur. Ook worden sommige kinderen van huis uit minder gestimuleerd om hun best te doen op school en hun talenten te ontplooien, bijvoorbeeld omdat ouders laaggeletterd zijn, de Nederlandse taal niet machtig zijn, of zelf nooit een opleiding voltooid hebben. Als het gaat om leren wat werken is, welk type werk bij je past en welke voordelen, anders dan geld, werken brengt, heeft het onderwijs een belangrijke rol. Scholen voor voortgezet onderwijs zijn verplicht om Loopbaanoriëntatie en Begeleiding (LOB) op te nemen in hun curriculum, waardoor leerlingen meeloopstages doen en zich oriënteren op vervolgopleidingen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=wdw&id=2eb407df-2e48-4aa8-aa30-2647de4be621