fb1e4f79-d061-4f59-a174-e7d05a48babd.pdf
Tekst van het document
Ook in de sociale huursector en de opvang voor vluchtelingen is de druk erg hoog. Wij verwachten dat deze in 2023 opnieuw erg hoog zal zijn. De verwachting is dat Dronten weer met een vergelijkbare taakstelling voor statushouders als in 2022 te maken krijgt. Naast de toename van het aantal vluchtelingen, is er ook een toename van het aantal mensen met een zorgvraag in de sociale huursector. Hierdoor neemt de druk op de sociale huursector toe en lopen de wachttijden op. Als onderdeel van de in 2023 op te stellen nieuwe Woonvisie zal een nieuwe programmering worden vastgesteld. Hieraan vooraf gaat het eind 2022 af te ronden traject over de groei van Dronten. Programmabegroting 2023
66
Zie verder ook paragraaf grondbeleid. Beleidsdoelen 1. Voldoende en passend woningaanbod realiseren voor huidige en toekomstige inwoners; 2. Minimaal 250 woningen per jaar te realiseren volgens het vastgestelde woningbouwprogramma; 3. Inspelen op vergrijzing: ouderen stimuleren door te stromen of hun woning levensloopbestendig te maken; 4. Voldoende en passende huisvesting realiseren voor bijzondere (zorg)doelgroepen. 5. Dronten wil een aantrekkelijke woongemeente zijn voor haar inwoners; 6. Het doel van vergunningverlening is om initiatieven van aanvragers mogelijk te maken, waarbij de belangen van anderen niet onevenredig geschaad mogen worden, in aansluiting bij de waarden van de Visie op Dienstverlening en Dronten op Koers.
Welke activiteiten gaan we specifiek oppakken in 2023? Aanbesteding Beeldmateriaal (Luchtfotografie) Wat te bereiken; Aanschaffen van extra Beeldmateriaal. Hoe te bereiken; Europese aanbesteding starten waarbij voor de totale financiering € 60.000 extra benodigd is. Van deze € 60.000 is € 20.000 binnen de bestaande begroting gedekt. Toelichting; Vanuit wettelijke ontwikkelingen (Omgevingswet, dienstverlening) en gelet op efficiency is het voorstel om andere bronnen en modernere vormen van beeldmateriaal toe te passen. De organisatie gaat hiermee de kwaliteit van de basisregistraties BGT/BOR/BAG verhogen op basis van het beschikbare beeldmateriaal. Ook kan vanuit kantoor de feitelijke situatie in het veld worden beoordeeld. Voorbeelden hiervan zijn het uitvoeren van weginspecties, lokalisering van groenobjecten langs openbaar toegankelijke wegen/fietspaden/voetpaden. Ook kunnen verbouwingen (carports/dakkappelen etc.) aan de voorzijde en naast woningen geïnspecteerd worden. Wonen en bouwen • Realisatie van circa 300 – 350 nieuwe woningen; • Voortzetting in 2022 gestarte uitgifte Startersleningen en realisatie industrieel/modulair startersconcept; • Realisatie Flexwoningen; • Opstellen Woonzorgvisie; • Opstellen nieuwe Woonvisie.
Nieuw beleid Dronten Ontwikkelt – Traject Integrale Visie en Groeiscenario Woningbouw Het programma Dronten Ontwikkelt is bedoeld om te verkennen hoe onze toekomstbestendige samenleefomgeving eruit kan zien in het licht van de grote opgaven waar we ook in onze gemeente voor (komen te) staan. Denk aan woningbouwopgave, klimaatadaptatie, inclusieve samenleving, vergrijzing, duurzame landbouw, ondermijning, energie, etc. etc. De eerste fase omvat de visievorming (waar staan we, wat komt er op ons af, tot welke opgaven leidt dat en welke richtingen kiezen we dan, welke kant willen we op?). Dat levert een integrale visie op de leefomgeving. Daarbinnen besteden we specifieke aandacht aan de woningbouwopgave en de daarmee samenhangende groei van onze gemeente.
Programmabegroting 2023
67
Om dit visietraject goed uit te voeren, om zorgvuldige en brede participatie te kunnen realiseren leggen wij voor om € 465.000 in 2023 en € 330.000 in 2024 beschikbaar te stellen voor deze opgave. De planning van deze opgave ziet er als volgt uit: • raadsvoorstel Groeiscenario Woningbouw (dec ’22 / jan ’23); • raadsvoorstel Dronter Principes (dec ’22 / jan ’23); • raadsvoorstel Participatie – Opzet Burgerberaad (bestaande uit kerngroepen en Dronter 30) en raadsopdracht met kaders voor dat Burgerberaad (dec ’22 / jan ’23); • uitvoering participatie: Burgerberaad (kerngroepen en Dronter30) geeft visieadviezen (jan/okt ’23); • opstellen planMER (indien nodig) (jul/dec ’23); • raadsvoorstel Drie visie-arrangementen (nov/dec ’23); • uitvoering Participatie: Digitale raadpleging inwoners over de drie visiearrangementen (jan ’24); • raadsvoorstel Voorontwerp Integrale Visie (feb/mrt ’24); • terinzagelegging en zienswijzen (mrt/jul ’24); • raadsvoorstel Vaststelling integrale visie (uiterlijk eind 2024).
Beleidsindicatoren (BBV) Gemeenten nemen vanaf 2017 een basisset BBV beleidsindicatoren op in de begroting en het jaarverslag voor inzicht en heldere beeldvorming over de beleidsresultaten van de gemeente, en vergelijking van gemeenten onderling. Via het verplichte dashboard van Waarstaatjegemeente.nl zijn nog meer gegevens beschikbaar. In de onderstaande tabel staan de beleidsindicatoren voor dit programma van onze gemeente vergeleken met Nederland: Indicator
2019
2020
2021
2022
Gemeenten 25.000- Bron 50.000 inwoners
% Demografische druk
72,20
71,70
70,60
70,40
79,00
Omschrijving
Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar.
Nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen
14,60
Omschrijving
Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.
Woonlasten 687,00 éénpersoonshuishouden in € Omschrijving
793,00
NB
850,00
7,90
NB
Basisregistraties adressen en gebouwen bewerking ABF Research
COELO, Groningen
739,00
793,00
920,00
NB
COELO, Groningen
Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.
WOZ-waarde woningen x 232,00 € 1.000
Omschrijving
739,00
15,50
Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een eenpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.
Woonlasten 687,00 meerpersoonshuishoudens in € Omschrijving
19,80
CBS Bevolkingsstatistiek
247,00
262,00
NB
NB
CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken
De gemiddelde WOZ-waarde van woningen.
Programmabegroting 2023
68
Wat gaat dit kosten? Lasten en Baten
(x € 1.000)
Rekening
Begroting na wijziging
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Lasten 8S 8T
Fysieke leefomgeving/implementatie Omgevingswet Wonen en bouwen
-1.721
-1.918
-1.976
-1.634
-1.269
-1.269
-11.164
-4.245
-3.759
-3.571
-3.531
-3.498
Subtotaal Lasten
-12.886
-6.163
-5.735
-5.205
-4.800
-4.767
Baten 8S 8T
0.10 0.10 0.10
Fysieke leefomgeving/implementatie Omgevingswet Wonen en bouwen
304
4
4
4
4
4
4.355
3.209
2.959
2.959
2.959
2.959
Subtotaal Baten
4.660
3.213
2.963
2.963
2.963
2.963
Saldo Lasten en Baten programma 8 Toevoegingen aan reserves (lasten) Onttrekkingen uit reserves (baten) Saldo Reserves programma 8
-8.226
-2.951
-2.772
-2.242
-1.837
-1.804
-1.050
-
-
-
-
-
1.125
280
2
2
2
2
75
280
2
2
2
2
Resultaat programma 8
-8.151
-2.670
-2.770
-2.240
-1.835
-1.802
Programmabegroting 2023
69
1.3 Paragrafen Hierna worden diverse onderwerpen uitgewerkt in de zogenoemde paragrafen. Aanvullend op de informatie in de programmabegroting is dit gedetailleerde informatie over een aantal specifieke onderwerpen met beheersmatige aspecten, zoals bijvoorbeeld de lokale heffingen de investeringen in wegen, riolering etc. De onderwerpen in de paragrafen bieden een belangrijk inzicht in de financiële positie van de gemeente conform de vastgestelde beleidsuitgangspunten van deze beheersmatige activiteiten.
Paragraaf lokale heffingen Algemeen Het totale pakket van gemeentelijke heffingen wordt gelegitimeerd door de gemeenteraad vastgestelde belastingverordeningen en wettelijk vastgestelde tarieven. Voor de hoogte van de tarieven en leges gelden de volgende uitgangspunten: 1. Voortzetten van gemaakte keuzes vanuit het verleden. Voorwaarde is dat de keuzes moeten voldoen aan het wettelijk toegestane; 2. Kostendekkendheid van tarieven en leges; 3. De tarieven en leges, met uitzondering van enkele belastingen, stijgen met 6%; 4. Dit geldt uiteraard niet voor tarieven die wettelijk worden vastgelegd of waarbij via besluitvorming een ander afwijkend tarief is afgesproken; 5. De verwerking van de kaders die door de raad zijn aangegeven in de Kaderbrief.
Beleidsvoornemens ten aanzien van lokale heffingen Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen en het overzicht op hoofdlijnen van diverse heffingen wordt onderstaand toegelicht. Het beleid over de lokale lasten is opgenomen in: • Diverse belastingverordeningen; • De nota kwijtscheldingsbeleid.
Kwijtscheldingsbeleid Indien een belastingplichtige niet of over te weinig financiële middelen beschikt om de belastingaanslag te voldoen, kan onder bepaalde voorwaarden aan deze belastingplichtige kwijtschelding worden verleend. Kwijtschelding is uitsluitend van toepassing op de riool- en afvalstoffenheffing. Door de aanscherping van het Rijksbeleid op het gebied van kwijtschelding voelen de zogenaamde minima het steeds meer in hun portemonnee.
Programmabegroting 2023
70
Gerealiseerde inkomsten Lokale heffingen genereren de volgende inkomsten in 2023: Opbrengsten lokale heffingen
Rekening
Begroting na wijziging
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
0.61 & 0.62 Onroerende zaakbelasting
10.293
10.780
11.575
11.575
11.466
11.466
7.3 afvalstoffenheffing
4.926
5.602
5.650
5.650
5.650
5.650
7.2 rioolrechten
2.550
2.719
3.145
3.183
3.220
3.258
0.2 burgerzaken
320
275
265
389
414
414
1.555
764
764
764
764
764
2.1 kabels en leidingen
157
97
97
97
97
97
3.4 (water)toeristenbelasting
935
1.220
2.270
2.270
2.270
2.270
3.4 forensenbelasting
181
169
149
149
149
149
3.3 marktgelden
23
23
23
23
23
23
7.5 grafrechten
391
405
430
430
430
430
1.2 openbare orde & veiligheid
37
39
39
39
39
39
0.63 parkeerbelasting
2
2
9
9
9
9
0.64 precariobelasting
978
0.64 reclamebelasting
142
197
208
208
208
208
22.497
22.297
24.627
24.789
24.743
24.780
(x € 1.000)
Baten
8.3 omgevingsvergunningen
Totaal
Belastingbeleid en hoofdlijnen diverse heffingen Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen en het overzicht op hoofdlijnen van diverse heffingen wordt onderstaand toegelicht.
Onroerendezaakbelasting Bij de Programmabegroting 2023 is gebruik gemaakt van het door de raad vastgestelde tarief 2022 van alle woningen/gebouwen in de gemeente Dronten. Het tarief 2023 is bijgesteld met 6% stijging voor loon- en prijscompensatie zoals opgenomen in de Kadernota 2023. De waarden 2022 afgezet tegen de OZB-tarieven leidt tot een begrote opbrengst. Op basis van deze gegevens worden de tarieven als volgt: Omschrijving
Percentage 2022
Verhogingen
Percentage 2023
Onroerendezaakbelasting (OZB) eigenaar woningen
0,1312%
6,00%
0,1391%
Onroerendezaakbelasting (OZB) eigenaar nietwoningen
0,2599%
6,00%
0,2755%
Onroerendezaakbelasting (OZB) gebruiker nietwoningen
0,1929%
6,00%
0,2045%
Afvalstoffenheffing Voor de berekening van de afvalstoffenheffing wordt uitgegaan van een dekking van 100%. Het tarief 2023 is bijgesteld met 6% stijging voor loon- en prijscompensatie zoals opgenomen in de Kadernota 2023. Bovenstaand verwerkt te hebben komt het tarief van Programmabegroting 2023
71
de afvalstoffenheffing daarmee in 2023 op € 295,93 voor eenpersoonshuishoudens en € 369,91 voor meerpersoonshuishoudens en is daarmee 100% kostendekkend. In de onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing inzichtelijk gemaakt: Berekening kostendekkendheid Afvalstoffenheffing
Percentage 2023
€
€
Kosten taakveld (incl. omslagrente)
4.940.345
Inkomsten taakveld (excl. heffingen)
-845.282
Netto kosten taakveld
4.095.063
Overhead (incl. omslagrente)
74%
1.026.825
BTW
21%
527.927
Totaal toe te rekenen kosten
1.554.751
Totale kosten
5.649.814
Opbrengst heffingen
5.649.814
Dekkingspercentage
100%
Rioolheffing De rioolheffing wordt vastgesteld in het kader van het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). Het tarief 2023 is bijgesteld met 6% stijging voor loon- en prijscompensatie zoals opgenomen in de Kadernota 2023. Bovenstaand verwerkt te hebben komt het tarief van de rioolheffing daarmee in 2023 op € 159 en is daarmee 100% kostendekkend. In de onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid van de rioolheffing inzichtelijk gemaakt: Berekening kostendekkendheid Rioolheffing
Percentage 2023
€
€
Kosten taakveld (incl. omslagrente)
2.590.254
Inkomsten taakveld (excl. heffingen)
-
Netto kosten taakveld
2.590.254
Overhead (incl. omslagrente)
74%
181.626
BTW
21%
373.617
Totaal toe te rekenen kosten
555.242
Totale kosten
3.145.497
Opbrengst heffingen
3.145.497
Dekkingspercentage
100%
(Water)Toeristenbelasting Het tarief voor de (water)toeristenbelasting bedraagt sinds 2012 € 0,95 per persoon per overnachting. In afwijking van het eerste punt omtrent indexatie, wordt voorgesteld om de toeristenbelasting vanaf 2023 te verhogen en om te streven naar een gemiddeld tarief van € 1,45 per persoon per overnachting. Dit tarief komt overeen met tarieven die worden gebruikt door andere gemeenten (COELO). Vanaf 2024 kan dit tarief verder verhoogd worden naar de toegepaste tarieven van omliggende gemeenten (voor 2022 tarief van € 1,53). Het is wenselijk daarbij om afspraken met buurgemeenten te maken. Het is ondernemers een doorn in het oog dat er verschillen zijn tussen de verschillende gemeentes. Omdat de prijzen bij de buren over het algemeen hoger liggen geeft dat mogelijkheden om de inkomsten uit de toeristenbelasting op te hogen zonder dat er veel argumenten zijn vanuit ondernemers om de verhoging niet te rechtvaardigen/ tegen te houden. Programmabegroting 2023
72
De mogelijkheden tot differentiatie in de tarieven zijn bekeken en er zijn gesprekken gevoerd hierover met ondernemers. Er zou een differentiatie kunnen komen tussen bijvoorbeeld festivals en andere accommodaties. Hoewel ook de prijsverhoging gezien de ticketprijs te rechtvaardigen is en het juridisch mogelijk is, geeft het een signaal af aan zowel organisatoren festivals als festivalbezoeker dat zij "een extra last zijn". Dat past niet bij een uitstraling van festivalvriendelijke gemeente. Derhalve is het voorstel geen differentiatie toe te passen.
Forensenbelasting Forensenbelasting wordt geheven over de waarde van de woning/stacaravan. Voor 2023 wordt het tarief trendmatig verhoogd met 6%. Afhankelijk van de economische waarde van het object bedraagt de in 2023 te betalen belasting tussen € 154 en € 715.
Marktgelden Om een plaats op de weekmarkt in te nemen, is een marktvergunning nodig. Hiervoor worden legeskosten in rekening gebracht. Naast deze leges worden marktgelden betaald en deze worden opgelegd door GBLT. In deze Programmabegroting 2023 is voor deze heffing rekening gehouden met een stijging van de tarieven 6%. In de tabel op de vorige pagina is dit niet te zien omdat het een afronding betreft die kleiner is dan € 1.000.
Grafrechten Uitgaande van een stabilisatie van de opbrengsten bij gelijkblijvende mate van kostendekkendheid wordt voor de begraafrechten uitgegaan van de trendmatige tariefstijging van 6%. Voor 2023 betekent dit het volgende voor de meest voorkomende tarieven: • Begraafrecht wordt € 967; • Begraafplaatsrecht wordt € 1.596; • Grafrecht voor 20 jaar wordt € 1.053; • Gedenktekenrecht wordt € 498; • Recht aanleg grafkelder € 1.166. •
Precario- reclamebelasting en overige leges en tarieven
Vanaf 1 januari 2022 kan geen precariobelasting op nutsleidingen meer worden geheven. Tot 1 januari 2022 gold een overgangsregeling voor de inkomstenderving. In 2017 is hiervoor een bestemmingsreserve ingesteld met een jaarlijkse dotatie van € 100.000 tot 2022. In de Programmabegroting 2021 was de jaarlijkse onttrekking van 2022-2024 begroot om gelijkmatig naar 0 te begroten. De laatste onttrekking voor 2025 is in deze begroting verwerkt. Voor de overige leges en tarieven exclusief reclamebelasting geldt het uitgangspunt van 6% loon- en prijscompensatie. Naar verwachting betekent dit dat we voor deze tarieven onder wettelijk voorgeschreven tarieven zullen blijven.
Lokale lastendruk Eén van de uitgangspunten in de gemeente Dronten de laatste jaren is het principe van geen extra lastenverzwaring als gevolg van belastingverhoging voor de burger in de gemeente. Dit is de afgelopen jaren gelukt; de gemeentelijke lastendruk is sinds 2013 op hetzelfde niveau gebleven. Ook dit jaar kunnen wij stellen dat wij geen extra lasten (buiten de reguliere trendmatige verhogingen voor inflatiecorrectie) bij de burgers neerleggen. Als wij het over de lastendruk voor de burgers hebben dan spreken wij over de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Dit zijn de belastingen die bij iedere huishouding worden geheven. Uitgaande van een woning met een economische waarde van € 275.000 (gemiddelde woning in Dronten per 01-01-2022) is de lastendruk voor een huishouden als volgt:
Programmabegroting 2023
73
Lastendruk per huishouden zonder of met eigen woning
2019
2020
2021
2022
2023
Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouden
222,91*
264,36
298,78
279,18
295,93
Rioolheffing
128,81
131,00
136,76
139,22
159,00
Totaal lastendruk zonder eigen woning eenpersoonshuishouden
351,72
395,36
435,54
418,40
454,93
Afvalstoffenheffing
222,91*
264,36
298,78
348,97
369,91
Rioolheffing
128,81
131,00
136,76
139,22
159,00
Totaal lastendruk zonder eigen woning meerpersoonshuishouden
351,72
395,36
435,54
488,19
528,91
Afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouden
222,91*
264,36
298,78
279,18
295,93
Rioolheffing
128,81
131,00
136,76
139,22
159,00
Onroerendezaakbelasting - Eigenaar woning 2023 (waarde € 275.000)
305,53
301,38
323,80
360,80
382,45
Totaal lastendruk met eigen woning eenpersoonshuishouden
657,25
696,74
759,34
779,20
837,38
Afvalstoffenheffing meerpersoonshuihouden
222,91*
264,36
298,78
348,97
369,91
Rioolheffing
128,81
131,00
136,76
139,22
159,00
Onroerendezaakbelasting - Eigenaar woning 2023 (waarde € 275.000)
305,53
301,38
323,80
360,80
382,45
Totaal lastendruk met eigen woning meerpersoonshuishouden
657,25
696,74
759,34
848,99
911,36
* eenmalige korting ** tarief op basis verordening 2023
Verder zijn we er bij de berekening van de belastingdruk van uitgegaan dat de eigenaren van onroerende goederen die verhuren de extra tariefsverhoging doorrekenen in de huurprijs zodat de gebruiker van de woning daadwerkelijk betaalt (in de praktijk is dit niet altijd mogelijk).
Programmabegroting 2023
74
Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt de financiële positie van de gemeente beschreven. Ook moeten gemeenten hier een geprognosticeerde balans opnemen en enkele verplichte financiële kengetallen. Of de gemeente in staat is de gevolgen van de risico’s op te vangen zonder dat het beleid of de uitvoering daarvan in gevaar komt, wordt weergegeven door de 'weerstandscapaciteit'. Onder weerstandscapaciteit verstaan we de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte, niet-begrote kosten te kunnen dekken. Het geld en de mogelijkheden bestaan onder andere uit het vrij aanwendbare gedeelte van de algemene reserve, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien die in de begroting is opgenomen. De benodigde weerstandscapaciteit is afhankelijk van de aard en de omvang van de risico’s waar de gemeente mee wordt geconfronteerd (risicoprofiel), bijvoorbeeld financiële risico’s binnen projecten. Voor deze risico’s kunnen geen verzekeringen worden afgesloten of voorzieningen worden gevormd omdat de risico’s zich niet regelmatig voordoen en niet goed meetbaar zijn. Tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s waarvoor een gemeente geen maatregelen heeft getroffen, maar die wel van betekenis kunnen zijn voor de financiële positie van een gemeente bestaat dus een relatie.
Deze relatie wordt het weerstandsvermogen genoemd (zie ook het artikel van de NVVR).
Beleid De Nota Risicomanagement bevat het beleid omtrent het benodigde weerstandsvermogen, de aanwezige weerstandscapaciteit en de werkwijze omtrent het omgaan met en beheersen van onzekerheden. Voor 2021 staat een actualisatie van deze nota gepland waarin wordt ingegaan op de nieuwste inzichten ten aanzien van risicomanagement. Ook wordt daarbij ingegaan op de verandering ten aanzien van de rechtmatigheidsverklaring, die met ingang van 2022 niet meer door de accountant zal worden afgegeven maar door het college. De risico’s worden halfjaarlijks geactualiseerd bij de begroting en de jaarstukken. Risico’s met een financieel gevolg zijn beoordeeld en opgenomen in de risico-inventarisatie van deze paragraaf. De gemeente Dronten wil met risicomanagement onder andere het volgende bereiken: • Risicobewustzijn bij management en medewerkers; • Risico's en onzekerheden onderkennen bij het streven naar beleidsdoeleinden en maatschappelijke effecten; • Inzicht in risico’s verschaffen en wijze waarop we op deze risico's sturen; • Beheersing van risico’s door bewuste preventieve en reactieve maatregelen; • Behoud van een goede financiële positie. De Paragraaf weerstandsvermogen delen we op in de volgende onderdelen: • Risico-inventarisatie; • Weerstandscapaciteit inclusief relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit; • Kengetallen BBV.
Risico-inventarisatie Tot de risico’s behoren alle zaken van materiële betekenis voor de financiële situatie, waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd, geen verzekeringen zijn afgesloten of die niet tot afwaardering van activa hebben geleid. Wij gaan uit van de risico-inventarisatie zoals opgesteld bij de Jaarstukken 2021 en hebben de geactualiseerde risico's voor 2023 benoemd. De risico's met een hoge risicoscore (8 en hoger) worden nader toegelicht. De gemeentelijke risico’s zijn in te delen in twee hoofdgroepen: 1. Macro-economisch gebonden risico’s (exogene risico’s); 2. Organisatiegebonden risico’s (endogene risico’s).
Programmabegroting 2023
75
Risicokaart In onderstaande risicokaart zijn de risico’s opgenomen, onderverdeeld naar kans en impact, waaruit de risicoscore wordt bepaald op basis van kans-score x impact-score. Het aantal risico’s is in onderstaande tabel vermeld: IMPACT (in euro's)
< € 25.000
€ 100.000 € 25.000 tot € 50.000 tot tot € € 49.999 € 99.999 499.999
> € 500.000
Score 1
Score 2
Score 4
Score 5
1
1
Score 3
Zeer groot (81-100%) Score 5 Groot (61-80%)
1
1
Score 4 KANS
Gemiddeld (41-60%)
1
3
Score 3 Klein (21-40%)
1
2
2
2
1
Score 2 Zeer klein (1-20%)
1
7
3
Score 1
Leeswijzer: het getal 3 rechtsonder op de kaart geeft aan dat er drie risico’s zijn geformuleerd met impactscore 5 en kans-score 1. Deze drie risico’s hebben een risicoscore van 5 x 1 = 5. Risicoscores In onderstaand schema zijn de risico’s inclusief risicoscore vermeld. De gewijzigde risico’s en risico’s met een hoge risicoscore (8 en hoger) worden nader toegelicht: Omschrijving risico's:
Programma Verwachte Verwachte Incidenteel Risicoscore kans impact of structureel
Exogene risico's: Transities Sociaal Domein
6
80
↓ 300000
Structureel
↓ 20
Renteontwikkelingen
0
↑ 25
↑ 1.500.000
Structureel
↑ 10
Lagere legesopbrengsten omgevingsvergunning (a.g.v. omgevingswet)
8
70
65.000
Structureel
12
Leerlingenvervoer
4
40
50.000
Structureel
6
Bijstand zelfstandigen
6
50
30.000
Structureel
6
Bodemsaneringen
7
20
500.000
Incidenteel
5
Exploitatietekort Wsw IMpact
6
70
22.000
Structureel
4
Uitkeringen van het Rijk
0
↓0
↓0
Structureel
↓0
0, 4 en 8
↑ 90
↑ 3.000.000
Structureel
↑ 25
Personeel, krapte arbeidsmarkt
0
50
↑ 400.000
Structureel
↑ 12
ICT - Informatieveiligheid
0
50
250.000
Incidenteel
12
Endogene risico's: Accommodatiebeleid
Programmabegroting 2023
76
Omschrijving risico's:
Programma Verwachte Verwachte Incidenteel Risicoscore kans impact of structureel
Kosten ICT
0
50
100.000
Structureel
12
Procedures subsidies
5
40
50.000
Incidenteel
6
Garantstellingen OFW (WSW)
8
1
1.060.000
Incidenteel
5
Garantstelling HVC
7
10
1.050.000
Incidenteel
5
Aansprakelijkheidsclaim
0
10
250.000
Incidenteel
4
Toereikendheid VZ Afvalstoffenheffing
7
1
250.000
Incidenteel
4
Garantstelling Impact
6
10
240.000
Incidenteel
4
Europese aanbestedingen
0
10
150.000
Incidenteel
4
Overige garantstellingen
0
5
110.000
Incidenteel
4
Personeel (politiek verlof c.q. detachering/terugkeergarantie)
0
20
100.000
Structureel
4
Gladheidbestrijding
2
20
100.000
Incidenteel
4
Schade vandalisme
0
40
30.000
Incidenteel
4
Minimabeleid
6
10
50.000
Structureel
3
Gebruik accommodaties
0
5
50.000
Incidenteel
3
Re-integratieprocedure personeel
0
5
↑ 50.000
Incidenteel
↑3
Lagere inkomsten begraafplaats
7
20
30.000
Structureel
2
Kosten bestuursdwang
0
10
15.000
Incidenteel
1
Bijdrage aan negatief resultaat grondexploitaties Totaal
8
↓0
↓0
Incidenteel
↓0
9.802.000
waarvan structureel
5.647.000
Structureel
waarvan incidenteel
4.155.000
Incidenteel
* Risico’s van grondexploitaties worden apart berekend in de perspectiefnota.
Gemeenten kunnen hun benodigde en beschikbare weerstand zo eenvoudig of zo ingewikkeld bepalen als ze willen. Ingewikkelde methoden lijken geen resultaten op te leveren die beter verdedigbaar zijn dan eenvoudige. Uit bovenstaande tabel kunnen we opmaken dat gemiddeld een weerstand van ± € 165 per inwoner benodigd is. Omdat risicoanalyse van belang is voor ‘goed sturen’ kan die analyse ook op eenvoudige wijze ten grondslag worden gelegd aan het bepalen van de benodigde weerstand. Het ligt voor de hand dan wel expliciet rekening te houden met onwaarschijnlijkheid dat alle risico’s tegelijkertijd optreden Risico uitkeringen van het Rijk Toelichting De Algemene Uitkering gemeentefonds is afhankelijk van de rijksuitgaven (samen de trap op en samen de trap af) en van wijzigingen in het verdeelmodel van de Algemene Uitkering. Forse kortingen kunnen leiden tot een meerjarig niet sluitende begroting. Het Rijk heeft de aangekondigde herziening van de verdeelsystematiek van de Algemene Uitkering in de Meicirculaire 2022 doorgevoerd. De wijziging in de verdeelsystematiek is, zoals verwacht, nadelig uitgevallen voor de gemeente Dronten en verwerkt in deze begroting. In de Meicirculaire 2022 was sprake van een forse stijging van het accres.
Landelijk wordt getwijfeld aan de juistheid van deze stijging en werd geadviseerd 20% van deze stijging (nog) niet op te nemen in het meerjarenperspectief. Wij hebben dit advies opgevolgd. Nu de herziening van de verdeelsystematiek doorgevoerd is en wij in Programmabegroting 2023
77
de Meicirculaire 2022 het advies om 20% van de accresstijging (nog) niet op te nemen zien wij op dit moment geen noodzaak om een risico op te nemen. Beheersmaatregel De afspraken tussen de VNG en het Rijk worden goed gemonitord om tijdig een inschatting te kunnen maken van de onzekerheid met betrekking tot de Algemene Uitkering. Risico Transities sociaal domein Toelichting Het financiële risico Sociaal Domein (SD) is dat de taken niet binnen het vastgestelde financiële scenario kunnen worden uitgevoerd. De evaluatie van Andersson Elffers Felix (AEF) geeft aan dat wij binnen de gestelde financiële kaders zijn gebleven. Desondanks blijft de uitvoering van taken in het SD het karakter houden van een openeinderegeling. Een toe- of afnemende zorgvraag vanuit de samenleving, de praktische haalbaarheid of effectiviteit van bedachte activiteiten en maatregelen en/of de ontwikkelingen van inkomsten maakt dat er te allen tijde een risico is op overschrijding van het budget. Risico’s Wmo Toelichting De Wmo bevat onder meer de volgende risico’s: • Het aantal inwoners dat een beroep doet op de Wmo neemt toe vanwege de vergrijzing; • Het abonnementstarief heeft een aanzuigende werking op het aantal inwoners dat een beroep doet op de Wmo; • Door een tekort aan geschikte woningen voor ouderen, neemt het aantal aanvragen voor woningaanpassingen toe.
Beheersmaatregel Om bovenstaande risico’s te beperken zijn de volgende maatregelen getroffen: • Door de eenduidige toegang en werkwijze werken we integraal, vraag- en resultaatgericht. Oplossingen zullen meer gevonden worden in het sociaal netwerk en algemene voorzieningen. We werken samen in het, waar nodig, opstellen van één plan van aanpak voor ondersteuning en zorg van inwoners; • De werkwijze "resultaatgericht werken" stuurt op de afspraken tussen de gemeente, aanbieder en inwoner. Gemeente stelt samen met de inwoner de resultaten op, inwoner en aanbieder werken om de resultaten te behalen binnen de gestelde tijdsduur. Waar mogelijk is zorg eindig en kunnen inwoners verder zonder professionele maatwerkondersteuning. In de aanbesteding Wmo, jeugdhulp en Participatiewet van 2022 zijn deze afspraken tussen gemeenten en aanbieder aangepast en verscherpt n.a.v. ervaringen van de afgelopen 4 jaar; • Per 2023 is de regisseur een nieuwe rol binnen het team gidsen Wmo, Jeugdhulp en Participatiewet. De regisseur wordt ingezet bij meervoudige complexe problematiek en stuurt op het proces en de samenwerking tussen de verschillende professionals.
De regisseur is voor een lange tijd verbonden met de inwoner/ het gezin waardoor signalen snel kunnen worden opgepakt; • De verbeteringen in de monitoring zal ons meer informatie opleveren om tijdig te sturen op afwijkingen van de begroting en van de beleidsdoelen; • Inwoners kunnen gebruik maken van een blijverslening waarmee zij hun huis kunnen aanpassen zodat zij langer thuis kunnen wonen. Risico’s Jeugdwet Toelichting De besluitvorming over de Hervormingsagenda inclusief de extra middelen is nog niet afgerond. Gemeenten mogen in de meerjarenramingen rekening houden met de volledige bedragen uit de Hervormingsagenda Jeugd. De invulling van de besparingsopdracht die aan de Hervormingsagenda is gekoppeld, is nog onduidelijk. Programmabegroting 2023
78
De overige risico's Jeugdwet en de beheersmaatregelen zijn beschreven in programma 6, pakket P Opgroeien en Opvoeden. In de afgelopen jaren was de instroom en uitstroom in voorzieningen jeugdhulp nagenoeg gelijk. In de eerste helft van 2022 is de instroom vergelijkbaar met eerdere jaren maar blijft de uitstroom achter. Het gevolg hiervan is dat het aantal actieve voorzieningen jeugdhulp stijgt. De verwachting is dat dit een doorwerking heeft naar 2023. Het woonplaatsbeginsel leidt in Dronten tot een vermindering van de uitgaven op jeugdhulp met verblijf en de jeugdbescherming (voogdij). De uitgaven op jeugdbescherming ((V)OTS) stijgen, evenals de lokale uitgaven voor lokaal ambulant maatwerk. Verder worden we in 2022 geconfronteerd met eenmalige uitgaven voor het risicodossier jeugdhulp met verblijf en de uitvoering van het herstelplan TriadeVitree. Tot slot zal het toepassen van reële tarieven in het kader van de regionale inkoop vanaf 2023 leiden tot een stijging van de zorgkosten. Door het niet aframen van de middelen vanuit het woonplaatsbeginsel in 2022, 2023 en 2024, blijven de uitgaven naar verwachting passen binnen de begroting jeugdhulp. In 2024 besluiten wij - mede in het licht van de integrale visie - of herverdeling van de middelen jeugdhulp wenselijk dan wel noodzakelijk is. Risico leges omgevingsvergunningen a.g.v.
invoering Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging Toelichting Door het in werking treden van de nieuwe Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging per 01-01-2023 verandert er veel. Het principe van legesheffing verandert niet. Ook de wettelijke grondslag voor het heffen van leges verandert niet. Toch zijn er een aantal zaken die wel gaan veranderen, waar u nog een kaderstellend besluit over neemt: • Mogelijk nieuwe activiteiten toestaan om leges over te heffen; • (Mogelijk) minder vergunningplichten, dus meer vergunningsvrij; • De ‘knip’: het splitsen van de bouwtechnische en de ruimtelijke vergunning; • De maximale kostendekkendheid van de gemeentelijke kosten herijken; • Meer integrale vergunningen (meerdere gezagen betrokken); • Planactiviteiten worden minder complex (of juist complexer). Beheersmaatregel Bij de begroting 2022 is de eerste aframing van legesinkomsten verwerkt als autonome ontwikkeling op basis van de impactanalyse van de 'knip' (bron Wet kwaliteitsborging). Renteontwikkelingen Toelichting Het afgelopen jaar hebben we de financieringsrente sterk zien toenemen nadat deze jarenlang op een historisch laag percentage heeft gestaan. De gemeente Dronten beschikt over een financiële balanspositie met relatief weinig schulden en ruim voldoende liquide middelen (banksaldo).
De verschillende grootschalige opgaven waaronder het accommodatiebeleid en de groei-opgave zorgen wel dat er veel investeringen gedaan moeten worden de komende jaren. Afhankelijk van het ambitieniveau (en de fasering hiervan) zal de gemeente een lening moeten aantrekken om deze investeringen te kunnen financieren. Beheersmaatregel De financieringsbehoefte aan de hand van voorgenomen ambities en raadsbesluiten, in combinatie met ons actuele banksaldo wordt gemonitord en geforecast in de liquiditeitsprognose. Doel hiervan is tijdig, doch niet te vroeg, een externe lening wordt aangetrokken tegen (relatief) aantrekkelijke rentepercentages.
Programmabegroting 2023
79
Risico minder inkomsten uit dividend Toelichting De dividenduitkeringen die de gemeente Dronten ontvangt van Vitens en Alliander staan onder druk. Beide partijen mogen van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) slechts beperkt winst maken gezien hun publieke taak en monopolistische positie. Tevens krijgt Alliander te maken met hogere doorberekende tarieven vanuit TenneT. Vitens keert al enige jaren geen dividend meer uit. Beheersmaatregel De lagere dividenden zijn verwerkt in de begroting conform de laatste inzichten. Eventuele nieuwe ontwikkelingen worden gemonitord. Risico bijdrage aan negatief resultaat grondexploitaties Toelichting Wanneer tekorten en afwaarderingen in de grondexploitatie niet binnen het jaarresultaat van de grondexploitatie kunnen worden opgevangen, komt dit ten laste van het algemeen jaarresultaat van de algemene dienst. De woningmarkt vertoont herstel. Dit is ook verwerkt in het woningbouwprogramma dat in juni 2016 is vastgesteld (Woonvisie 2016-2021). Bij de uitgifte van de bedrijventerreinen, zien we de effecten van het huidige economisch herstel terug in de verkoop van bedrijfskavels. De gewijzigde voorschriften van de BBV en de daaruit volgende noodzakelijke beheermaatregelen voor complexen met een looptijd langer dan 10 jaar vormen een aanzienlijk risico.
Bij het opstellen van de jaarrekening en de perspectiefnota zijn deze effecten financieel verwerkt. In 2017 zijn de regels op tussentijdse winstneming aangepast. Met als uitgangspunt het realisatiebeginsel van de POC-methode (Percentage of completion). Om de effecten van correcties op eerder genomen winsten op basis van deze methode op te vangen is de bestemmingsreserve “Niet afgesloten exploitaties” ingesteld. Voor de verevening van de (tussentijdse) resultaten bij afronding van de grondexploitaties binnen het ontwikkelgebied Hanzekwartier is een bestemmingsreserve gevormd. Ook de gevolgen van de invoering van de Wet op de Vennootschapsbelasting (VpB) hebben een effect op het jaarresultaat van de algemene dienst. Beheersmaatregel Grondexploitaties worden bij de Jaarstukken geactualiseerd en wordt er gemonitord op de voortgang en financiële stand van zaken. Indien tussentijds substantiële wijzigingen voordoen, worden deze indien nodig aan de gemeenteraad voorgelegd ter besluitvorming. Dit conform de financiële spelregels opgenomen in de huidige nota grondbeleid en algemene financiële regelgeving (zoals bijvoorbeeld het BBV). Woningbouwprognoses worden periodiek bijgesteld met als uitgangspunt een woningbouwprogramma van 250 woningen per jaar zoals benoemd in de Woonvisie. In de nota grondbeleid (2016) zijn de wijzigingen BBV en VpB verwerkt.
Bij de besluitvorming van de nota heeft de raad beheersmaatregelen vastgesteld om de risico's af te dekken. Daarnaast worden er algemene en specifieke risico’s opgenomen in de berekening van het weerstandsvermogen van de grondexploitaties en toegelicht in de perspectiefnota als onderdeel van de paragraaf grondbeleid. Het risico wordt bijgesteld naar 0 omdat komend jaar geen nieuwe grondexploitatie wordt voorzien en voor (verwachte) negatieve exploitaties bij de jaarstukken 21 een voorziening is gevormd. Risico accommodatiebeleid Toelichting De gemeente kent veel verouderde accommodaties. Op dit moment wordt hard gewerkt aan een integraal huisvestingsplan. Dit integraal huisvestingsplan vergelijkt het huidige aanbod aan, en technische staat van, onderwijsaccommodaties met de toekomstige vraag hiernaar en de technische vereisten aan de onderwijsaccommodaties. Aan de hand hiervan wordt gekeken wat de (beleidsmatige) voorkeur is ten aanzien renovatie/ Programmabegroting 2023
80
nieuwbouw. Tegelijkertijd wordt gekeken naar het noodzakelijke onderhoud/ vervanging van de overige gemeentelijke accommodaties. Nu de contouren van deze inventarisaties steeds meer vorm krijgen, wordt ook de financiële consequenties steeds beter inzichtelijk. Dat het accommodatiebeleid gepaard gaat met omvangrijke investeringen en op termijn toenemende kapitaallasten is overduidelijk. De omvang hiervan is deels afhankelijk van de nog te maken keuzes. Beheersmaatregel Aan de hand van een volledige inventarisatie, wordt gewerkt aan een integrale doorrekening van de verschillende mogelijke beleidsmatige keuzes om deze vervolgens te vertalen in een structurele oplossing. Risico personeel, krapte arbeidsmarkt Toelichting De schaarste van personeel op de arbeidsmarkt neemt toe. Tegelijkertijd vergrijzen wij als organisatie, met verwachte uitstroom in de komende jaren tot gevolg. In bepaalde beroepsgroepen neemt het risico toe dat we geen goed gekwalificeerd personeel kunnen werven of in dienst kunnen houden. Dit kan gevolgen hebben voor de kwaliteit van het werk en verhoging van de werkdruk. Het financiële gevolg heeft betrekking op hogere kosten omdat vacatures niet worden ingevuld en er meer (en duurder) moet worden ingehuurd.
Dit risico wordt ingeschat op basis van verwachte uitstroom in de komende jaren en een percentage van de functies die als moeilijk invulbaar worden ingeschat. Daarmee komen we op een financieel gevolg van € 300.000. Het gaat om een risico dat afhankelijk van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt een aantal jaren kan voortduren. Beheersmaatregel Er worden traineetrajecten ingezet om hoogopgeleide jongeren binnen te halen. Met betere opleidings- en ontwikkelmogelijkheden willen we medewerkers binden en boeien. Voor zeer lastig in te vullen vacatures kan het nodig zijn om professionele recruiters in te schakelen. Risico ICT-informatieveiligheid Toelichting De continue aandacht voor informatieveiligheid is belangrijk. Echter met de beste inspanningen met betrekking tot veiligheidsmaatregelen en bewustzijn-activiteiten van mogelijke phishingmails blijft er altijd een risico bestaan dat de organisatie onder andere gehackt kan worden en onze informatievoorziening wordt geraakt. Het risico heeft zich in 2021 en tot dusver in 2022 niet voorgedaan. Beheersmaatregel De teammanager IMF (Informatiemanagement en Facilitair) is verantwoordelijk voor beheersing van de ICT en facilitair. Het informatieveiligheidsbeleid 2019-2021 is in 2019 door het college vastgesteld en wordt binnenkort geactualiseerd. Ook in 2022 wordt actief ingespeeld op nieuwe beveiliging ontwikkelingen.
Hiermee wordt invulling gegeven aan het borgen van informatieveiligheid vanuit de jaarlijkse risicoscan. Risico ICT-kosten Toelichting Het risico van wereldwijde prijsstijgingen in de ICT heeft zich voorgedaan. Dit was bij de begroting van de ICT-hardware in 2018 niet te voorzien, maar is in de Begroting 2022 in de risicoparagraaf ICT wel als risico vermeld. De prijzen van ICT-hardware zoals laptops zijn nagenoeg verdubbeld. In het eerste kwartaal 2022 wordt een voorstel voorbereid om extra budget voor ICT-hardware te verkrijgen. Bij een instemmende besluitvorming start dan in het vierde kwartaal 2022 de aanbesteding voor de laptopvervanging. Beheersmaatregel Programmabegroting 2023
81
De teammanager IMF (Informatiemanagement en Facilitair) is verantwoordelijk voor beheersing van de ICT en Facilitaire budgetten. Er is een ICT-adviesgroep (de IV-Raad) ingesteld die zich richt op de prioritering van IMF. In 2017 is een nieuw meerjarig informatiebeleidsplan (IBP) vastgesteld voor 2017-2021. In 2022 wordt het IBP vernieuwd en wordt het plan op visieniveau en dus meer op hoofdlijnen opgesteld.
Weerstandscapaciteit Bij weerstandscapaciteit wordt onderscheid gemaakt in: • Een incidentele component die als buffer dient voor het tijdelijk opvangen van negatieve exploitatieresultaten en van onvoorzienbare externe ontwikkelingen; • Een structurele component die kan worden benut om structurele tegenvallers te compenseren, indien de financiële planning- en controlinstrumenten onvoldoende soelaas bieden om structurele tegenvallers op te lossen. Incidentele componenten De incidentele componenten van het weerstandsvermogen bestaan uit: 1. De algemene reserve; 2. De post onvoorzien eenmalig; 3. De stille reserves. 1. Algemene reserve In de Nota reserves en voorzieningen die in juni 2016 door de raad is vastgesteld is het onderscheid in Algemene reserve vrij en Algemene reserve niet vrij besteedbaar vervallen in verband met het niet meer toerekenen van fictieve rente aan reserves. De Algemene Reserve Nuon is ook samengevoegd met de Algemene Reserve. Indien de Algemene reserve substantieel afneemt, verwerken we de structurele rente-effecten in de begroting. In de Nota reserves en voorzieningen is als norm vastgelegd dat de gemeentelijke risicobuffer tenminste 10% van de gemeentelijke exploitatie moet bedragen. Met een exploitatiebegroting van € 124 miljoen in 2023 moet de buffer dus minimaal € 12,4 miljoen zijn.
De algemene reserve is in totaal € 35,2 miljoen en dus ruim hoger dan deze norm. Dit geldt ook voor de komende jaren. 2. Post onvoorzien eenmalig Jaarlijks wordt binnen de begroting rekening gehouden met een raming voor onvoorziene uitgaven van € 2,00 per inwoner. Dat maakt dat in de begroting een post onvoorzien is opgenomen van € 84.000 voor incidentele uitgaven na toepassing van de maatregel uit de Programmabegroting 2022. 3. Stille reserves Stille reserves zijn activa die onder de opbrengstwaarde of tegen nul op de balans zijn gewaardeerd. Dat betekent dat de boekhoudkundige waarde lager is dan de reële waarde. Indien de activa verkoopbaar zijn, is de opbrengst bij eventuele verkoop dan éénmalig vrij inzetbaar. In praktijk zijn stille activa echter vaak niet verkoopbaar. Stille reserves van de gemeente Dronten worden daarom op voorhand niet meegenomen bij het bepalen van de weerstandscapaciteit.
Programmabegroting 2023
82
Tabel incidentele componenten In de volgende tabel is aangegeven wat de weerstandscapaciteit is voor het incidenteel opvangen van exploitatietekorten en onvoorzienbare ontwikkelingen: Incidentele weerstandscapaciteit (algemene dienst)
1-1-2019
1-1-2020
1-1-2021
1-1-2022
1-1-2023
Algemene reserves
66.129.271
35.470.749
21.908.884
35.193.983
37.616.656
142.000
142.000
147.000
147.000
84.000
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
Onvoorzien Stille reserves Totaal
66.271.271 35.612.749 22.055.884 35.340.983 37.700.656
De incidentele weerstandscapaciteit is in 2022 verhoogd door de resultaatbestemming Jaarstukken 2021. Structurele componenten Onder de structurele componenten van de weerstandscapaciteit vallen: 1. De onbenutte belastingcapaciteit; 2. De post onvoorzien structureel. 1. Onbenutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit van de gemeente Dronten kan onderverdeeld worden in: • Onroerende Zaakbelastingen (OZB); • Rioolheffingen en afvalstoffenheffing; • Leges en andere heffingen. Omschrijving
geraamde opbrengst 2022
OZB
10.226.297 11.574.533 10.839.875
% stijging
geraamde opbrengst 2023
Redelijk peil 2022
ruimte
734.658
6,00% * o.b.v. 0,600%
Rioolheffingen en afvalstoffenheffing De rioolheffingen en de afvalstoffenheffing zijn heffingen voor het gebruik van de riolering en voor het inzamelen van afval. De wet geeft aan dat de (meerjarige) baten niet hoger mogen zijn dan de (meerjarige) lasten. Het Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP) 2016 is de basis voor het toekomstig onderhoud aan de riolering. Er is een voorziening Rioolbeheer gevormd om de toekomstige lasten voor het GRP af te dekken. De voorziening Rioolbeheer bedraagt € 20,7 miljoen per ultimo 2023. De voorziening is ontstaan door een overdekking op het rioolbeheer in de afgelopen jaren. In het GRP is aangegeven hoe de rioolheffingen zich de komende jaren ontwikkelen. Dit houdt in dat op dit moment geen rekening kan worden gehouden met een onbenutte belastingcapaciteit binnen de rioolheffingen. Voor de afvalstoffenheffing is het uitgangspunt 100% kostendekkendheid van de afvalbeheerkosten, waarbij jaarlijks het overschot of tekort wordt verrekend met de egalisatievoorziening Afvalstoffenheffing. Het saldo van deze egalisatievoorziening wordt weer ingezet om de tarieven (incidenteel) te verlagen of om toekomstige kosten te dekken. De egalisatievoorziening Afvalstoffenheffing bedraagt afgerond € 45.000 per ultimo 2023. Aangezien uitgegaan wordt van maximale kostendekkendheid is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit in de riool- en afvalstoffenheffing.
Programmabegroting 2023
83
Leges en andere heffingen Uitgangspunt van de leges en andere heffingen is maximale kostendekkendheid van de kosten. Hier is dus geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. 2. Post onvoorzien structureel De post structureel onvoorzien is bedoeld om onvoorziene structurele uitgaven te kunnen afdekken. De gemeente Dronten kent geen structurele stelpost voor onvoorzien. Conclusie Al met al heeft Dronten slechts een geringe structurele weerstandscapaciteit van € 734.658 in de exploitatie. Dit betreft de onbenutte belastingcapaciteit.
Benodigde versus beschikbare weerstandscapaciteit Op basis van de risicoanalyse is het risicoprofiel voor 2023 berekend op € 9,8 miljoen. Om dat op te vangen, is incidentele weerstandscapaciteit benodigd. Er is € 37,7 miljoen aan incidentele weerstandscapaciteit beschikbaar. Dat is ruim voldoende om de risico’s incidenteel te kunnen opvangen. De relatie tussen de risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit, de beschikbare weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen is in de volgende figuur weergegeven:
Risico's
Gewenste weerstandscapaciteit
Beschikbare weerstandscapaciteit
Weerstandsvermogen
De ratio tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit is een norm voor de mate waarin een gemeente de risico's kan opvangen. Deze ratio wordt "ratio weerstandsvermogen" genoemd.
Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen
= Benodigde weerstandscapaciteit
Programmabegroting 2023
84
In de volgende tabel is de "ratio weerstandsvermogen" berekend: Ratio weerstandsvermogen
Realisatie 2021
Begroot 2022
Begroot 2023
Risicoprofiel (= benodigde weerstandscapaciteit)
15.442.000
15.192.000
9.802.000
Weerstand (= beschikbare weerstandscapaciteit)
35.640.619
32.319.000
37.700.656
2,3
2,1
3,8
Uitstekend
Uitstekend
Uitstekend
Ratio weerstandsvermogen* Waardering ratio weerstandscapaciteit
* Ratio Weerstandsvermogen = risicoprofiel gedeeld door weerstand in % ** ratio 2021 aangepast na resultaatbestemming
Voor de beoordeling van de ratio weerstandsvermogen wordt gebruik gemaakt van de waarderingstabel die het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR) en de Universiteit Twente samen hebben opgesteld. De ratio weerstandsvermogen komt voor Dronten ruim boven de 2. Dat betekent dat de gemeente Dronten over een vermogenspositie beschikt die als uitstekend wordt beoordeeld om de financiële risico’s éénmalig af te dekken. Ratio weerstandsvermogen
Waardering
>2,0
Uitstekend
1,4 < x < 2,0
Ruim voldoende
1,0 < x < 1,4
Voldoende
0,8 < x < 1,0
Matig
0.6 < x < 0,8
Onvoldoende
< 0,6
Ruim Onvoldoende
Algemene conclusie weerstandsvermogen van de gemeente Dronten • Er is een uitstekende buffer aanwezig voor het opvangen van de financiële gevolgen van éénmalige tegenvallers; • Er is, evenals voorgaande jaren, geen buffer aanwezig voor het opvangen van tegenvallers met structurele financiële gevolgen. Bij structurele risico’s gaan we ervan uit dat binnen drie jaar maatregelen worden getroffen om de gevolgen binnen de begroting op te vangen.
Kengetallen Om een oordeel te vellen over de financiële gezondheid van een gemeente en de financiële ruimte voor uitgaven zijn financiële kengetallen zeer behulpzaam. Bij investeringsvoornemens is het daarbij van belang zowel naar de hoogte van de schuld te kijken als naar ruimte op de exploitatie voor bijbehorende afschrijvings-, financieringsen beheerlasten. Vooral belangrijk zijn dan kengetallen over de schuldbelasting van het bezit (solvabiliteit), de hoogte van de (netto) schuld, de onbenutte belastingcapaciteit en het exploitatieresultaat. Onderstaand treft u de kengetallen aan. Daarnaast zijn met de provincie in het kader van het Convenant Interbestuurlijk Toezicht (IBT) ook afspraken gemaakt over het opnemen van bepaalde kengetallen in de P&Cdocumenten. Interbestuurlijk toezicht is een wettelijke taak van de provincie waarbij zij toezicht houdt op de taakuitoefening door gemeenten. Het wettelijke uitgangspunt is dat de provincie voor alle beleidsterreinen de toezichthouder op gemeenten is met uitzondering van de terreinen waarop de provincie geen taken heeft. Het specifiek toezicht vormt hierop een uitzondering, waarbij met name het financieel toezicht integraal, op alle gemeentelijke domeinen, van toepassing is.
Programmabegroting 2023
85
In samenspraak met de provincie is afgesproken dat in de P&C-documenten ten aanzien van het onderdeel financiën ingegaan wordt op de volgende onderdelen: sluitende meerjarenbegroting, weerstandsvermogen, materieel evenwicht (structurele baten zijn in evenwicht met de structurele lasten) en de schuldpositie. Verloop kengetallen Verloop van de kengetallen Rekening Begroting Begroting Norm 2021 2022 2023
Begroting 2022
Meerjaren- Meerjaren- Meerjarenraming raming raming 2024 2025 2026
Netto schuldquote
-/-22%
-/-8%
-/-27%
A
-/-37%
-/-48%
-/-58%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
-/-27%
-/-12%
-/-31%
A
-/-40%
-/-50%
-/-60%
Solvabiliteitsratio
56%
55%
56%
A
57%
59%
59%
Structurele exploitatieruimte
1,1%
1,1%
2,8%
A
3,7%
4,2%
-/-1,2%
Grondexploitatie
5%
9%
6%
A
5%
3%
2%
Belastingcapaciteit eenpersoonshuishoudens
91%*
96%*
93%
A
93%
93%
93%
Belastingcapaciteit meerpersoonshuishoudens
91%*
96%*
101%
B
101%
101%
101%
* tot en met 2022 geen splitsing in een- en meerpersoonshuishoudens
Categorie
Categorie
Categorie
A. Minste risico
B. Gemiddeld risico
C. Meeste risico
Netto schuldquote
< 90%
90% - 130%
> 130%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
< 90%
90% - 130%
> 130%
Solvabiliteitsratio
> 50%
20% - 50%
< 20%
Structurele exploitatieruimte
Begr > 0%
Begr = 0%
Begr < 0%
Grondexploitatie
< 20%
20% - 35%
> 35%
Belastingcapaciteit
< 95%
95% - 105%
> 105%
Signaleringswaarden kengetallen
Netto schuldquote De netto schuldquote geeft de hoogte van de schuld aan ten opzichte van de jaarlijkse omzet, de baten. Als de quote heel hoog is, dan betekent dat er relatief veel schuld is en dat rente en aflossing een belangrijk deel van de inkomsten opslokken. De norm ligt op 80% met een door de VNG geadviseerd maximum van 130%. Dronten heeft netto geen schuld. We zijn dus nog ver af van de grenzen die door de VNG zijn aangegeven. Er is nog een tweede kengetal voor de netto schuldquote die we formeel volgens de BBV ook moeten vermelden. Dit is de netto schuldquote gecorrigeerd min de verstrekte leningen. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio is de verhouding tussen de schulden en het totale vermogen. Solvabiliteit wordt ook vaak in het bedrijfsleven gebruikt. Het geeft aan in hoeverre de organisatie in staat is om schulden ook op langere termijn te voldoen. De structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage. Programmabegroting 2023
86
Het aandeel van de waarde van de grondexploitatie op de totale balanswaarde De grondexploitaties hebben veel invloed op de ontwikkeling van de financiële resultaten. Gemeenten met een relatief grote grondpositie hebben ook een relatief groot financieel risico. Ook hiervoor zijn normen ontwikkeld waarbij de totale boekwaarde van de grondvoorraad bij voorkeur niet groter mag zijn dan 20%. Het advies is om in elk geval niet boven de 35% uit te komen. De belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft aan in hoeverre de woonlasten binnen een gemeente hoger of lager zijn dan de gemiddelde woonlasten. In de paragraaf lokale heffingen is aangegeven dat de woonlasten in 2023 € 837 voor een eenpersoons en € 911 voor een meerpersoonshuishouden bedragen. We zijn hierbij uitgegaan van een woningwaarde van € 275.000.
Programmabegroting 2023
87
Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Kapitaalgoederen zijn goederen/zaken die de gemeente nodig heeft om de diensten en goederen die zij aan haar burgers levert te produceren; grote zaken die vaak veel waarde hebben en meerdere jaren meegaan. De gemeente Dronten heeft ongeveer 1.400 hectare aan openbare ruimte in beheer. Veel activiteiten vinden daarop plaats zoals wonen, werken en recreëren. Daarvoor zijn veel kapitaalgoederen nodig in de vorm van: • wegenbeheer en verhardingen; • riolering; • openbaar groen; • speelvoorzieningen; • openbare verlichting; • bruggen, steigers en vlonders; • accommodatiebeleid, -beheer, renovatie en vervanging; • stranden en voorlanden. Van deze kapitaalgoederen is het beleidskader, de financiële consequenties die uit het beleidskader voortvloeien en een vertaling van de financiële consequenties in de begroting opgenomen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de (jaarlijkse) lasten.
Beleid Het beleid van Dronten voor het onderhoud van kapitaalgoederen is onder meer opgenomen in de volgende nota’s: • Beheerplan wegen 2021-2025; • Beheerplan civieltechnische kunstwerken 2023-2027; • Beleidsplan verlichting in de openbare ruimte 2018-2027; • Beheerplan openbare verlichting 2023-2027; • Groenbeleidsplan gemeente Dronten 2017; • Groenbeheerplan Dronten 2020-2025; • Bosbeheerplan Dronten 2020-2025; • Boombeheerplan Dronten 2020-2025; • Beheer- en onderhoudsplan halfverhardingen 2022-2026; • Beheerplan Voorlanden; • Speelruimteplan 2018; • GRP Dronten, Gemeentelijk Rioleringsprogramma 2022-2028; • Accommodatiebeleidsplan 2015-2020 *; • Accommodatiebeheerplan 2023-2027.
* Het accommodatiebeleidsplan is in ontwikkeling en wordt in de periode tot en met 2023 samen met de POscholen, gelegen in het centrum, opgesteld.
Loon- en prijsstijgingen De voorspelling voor de indexatie voor wegenbeheer is 20-25% en voor groen 10-12%. Dat betekent dat het uitgangspunt van 6% in de Kadernota 2023 op deze onderdelen tekortschiet.
Wegenbeheer en verhardingen In 2021 is het beheerplan wegen geactualiseerd en vastgesteld. De norm waarop het onderhoud wordt gepleegd is CROW-niveau B voor centra, fiets- en voetpaden. Voor alle overige wegen is dat CROW niveau C. Inspecties vinden elk jaar plaats (naast de reguliere schouw die meerder keren per jaar plaatsvindt). Hieronder zijn de meest in het oog springende uitvoeringsprojecten conform plan voor 2023 weergegeven.
Programmabegroting 2023
88
Wegenonderhoud 2023 • Het reguliere en geplande onderhoud op basis van weg-inspecties. Op basis van de inspecties en de vastgestelde onderhoudsniveaus wordt jaarlijks een uitvoeringsprogramma ontwikkeld voor het reguliere onderhoud; • Het project Rietweg (2e deel) wordt doorgeschoven richting 2024 vanwege de enorme kostenstijging van deze rehabilitatie en het feit dat er nog diverse onderzoeken lopen. Met kleine maatregelen wordt er zorg voor gedragen dat de verkeerveiligheid niet in het geding is. Bermversteviging 2023 De volgende wegen worden voorzien van bermbeton als onderdeel van het versnellingsprogramma bermversteviging: • Haringweg (gedeelte); • Zeebiesweg.
Riolering In juni 2022 is het GRP Dronten, gemeentelijk rioleringsprogramma 2022-2028 door de raad vastgesteld. Het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) is een belangrijk gemeentelijk beleidsdocument. Het geeft inhoudelijke, financiële en programmatische sturing aan het rioleringsbeheer. Dit is uit oogpunt van volksgezondheid, bewoonbaarheid en milieubescherming één van de kerntaken van elke gemeente. Naast de zorgplicht voor het afvalwater, hemelwater en grondwater is er ook aandacht voor klimaatadaptatie, hetgeen niet alleen een rioleringsopgave is, maar een opgave voor meerdere beleidsterreinen in het openbare gebied. In het GRP Dronten 2022-2028 zijn alle nieuwe maatregelen beschreven waaraan in de planperiode uitvoering wordt gegeven. Hiervan worden de onderstaande projecten in 2022-2023 opgepakt, een deel van deze projecten loopt door de gehele planperiode van het GRP: • Vervolg vestigen van recht van opstal voor eigendommen van derden in het openbaar gebied; • Opstellen plan hoeveel afvalwater (m3) er nog op de riolering kan worden aangesloten en hoe lang een gemaal uit kan vallen alvorens er problemen ontstaan. Tevens wordt globaal per wijk het verhardingspercentage berekend. • Starten met de uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen in de kernen om wateroverlast bij hevige buien te voorkomen.
Openbaar groen Ten behoeve van een goed groenbeheer is in 2017 een nieuw groenbeleidsplan voor al het groen in de dorpskernen van de gemeente gemaakt en vastgesteld. In dit groenbeleidsplan is tevens het beleid op de dorpsbossen en het bomenbeleidsplan geïntegreerd. Conform de kaders zoals vastgelegd in dit beleidsplan en het afgesproken kwaliteitsbeeld wordt het openbaar groen in 2023 onderhouden.
Speelvoorzieningen In 2023 worden de speelvoorzieningen in de gemeente Dronten vervangen en onderhouden conform het nieuwe Speelruimteplan 2018. In dit nieuwe plan wordt vooral ingestoken op het omvormen van formele speelruimte naar meer informele speelruimte, waarbij gebruik wordt gemaakt van de gehele openbare ruimte. Het beheer is op orde en de speelvoorzieningen voldoen aan de geldende veiligheidsnormen.
Openbare verlichting In 2018 is het OV-beleids- en onderhoudsplan vastgesteld waarin de nieuwe beleids- en onderhoudskaders voor openbare verlichting worden aangegeven voor de komende jaren. In het plan is besloten om bewuster te gaan verlichten (meer maatwerk per Programmabegroting 2023
89
locatie) en daar ook de inwoners, verenigingen en bedrijven bewustzijn over te creëren. Inmiddels is bijna 50% aan energiebesparing gerealiseerd. In 2022 is het beheerplan geactualiseerd en vastgesteld door het college voor de periode van 2023-2027. Naast regulier onderhoud vinden er vervangingsinvesteringen plaats van masten er armaturen. Vervanging vindt plaats op basis van de technische staat van onderhoud in combinatie met de doorontwikkeling van bewust verlichten. Er wordt zo efficiënt mogelijk gewerkt om zowel masten als armaturen tegelijkertijd te vervangen. Vervangingsplanning tot 2029: Jaartal
Straat-buurt
2023
Lancaster
2023
Munten 2
2024
Landstreken Swifterbant kampbuurt
Masten
Armaturen 155 350 195
33
De Boeg
158
Swifterbant bloemenbuurt 2026 2027 2028
93
Biddinghuizen centrum
87
Swifterbant bloemenbuurt oud
13
Oud Swifterbant Bungalowpark
74 396
De Kaai 2029
Oud Biddinghuizen buiten
195
119
Swifterbant centrum 2025
155
396 92
365
De Kolk
365
47
Deze vervangingsinvestering is als kapitaallast vertaald in de begroting.
Bruggen en kunstwerken (waaronder ook steigers en vlonders, fonteinen en stranden en voorlanden) In 2022 is een nieuw beheerplan- en onderhoudsplan voor civieltechnische kunstwerken (waaronder bruggen) ontwikkeld en vastgesteld door het college voor de periode 20232027. Op basis van de beschikbare middelen zal groot onderhoud en jaarlijks onderhoud plaatsvinden van de bij de gemeente in bezit zijnde voorzieningen. De oorspronkelijke planning uit het beheerplan geldt als uitgangspunt. De meest in het oog springende activiteiten, naast regulier onderhoud, zijn: • Vervangen hydraulische slangen brug de Knip; • LVS/SVS vervangen(landverkeersseinen/scheepvaartverkeerseinen) brug de Knip.
Accommodatiebeleid, beheer, renovatie en vervanging Accommodatiebeleid We herijken het accommodatiebeleid (uit 2015) en halen twee trajecten naar voren: de vervangende nieuwbouw van de praktijkschool en de centrumplan ontwikkeling. In de nieuwbouw combineren we de praktijkschool met 60 appartementen en een maatschappelijke plint. Dit levert een voorziening voor kwetsbare jongeren op, op het gebied van leren, werken en wonen voor een goede start op weg naar volwaardige participatie in de samenleving. Met het centrumplan realiseren we een kindcentrum voor vijf basisscholen en diverse maatschappelijk aanvullende voorzieningen, zoals kinderopvang.
Programmabegroting 2023
90
Accommodatiebeheer: In 2022 is een nieuw beheerplan accommodatiebeheer ontwikkeld en vastgesteld door het college voor de periode 2023-2027. In dit beheerplan is voor een aantal panden als uitgangspunt gehanteerd dat de komende vijf jaar geen groot onderhoud meer wordt uitgevoerd omdat de technische levensduur eindigt (collegebesluit februari 2022). Investeren in groot onderhoud is dan ook kapitaalvernietiging. Voor deze panden zal in de perioden 2023-2027 invulling moeten worden gegeven aan de wenselijke maatschappelijke functie van deze panden richting de toekomst. Integratie in het nieuwe accommodatiebeleid (IHP) moet leiden tot een integraal toekomstbeeld op de gemeentelijke accommodaties aangaande vooral sport, welzijn en onderwijs. Dit betekent voor enkele panden sloop (bijv. bibliotheek Swifterbant; integratie MFC), integratie met andere ontwikkelingen (bijvoorbeeld IKC in relatie tot kinderopvang) of rehabilitatie of vervangende nieuwbouw (bijv. Sporthal 't Dok).