Bijlage - 2 Ontwerp Omgevingsvisie Flevoland 2050 (1058248).pdf

omdat deze:

het vijfde Hightech Brandpunt van Nederland, naast

loopbaanpaden met sterke verbindingen tussen

en brede welvaart duurzaam met elkaar verbonden zijn.

Brainport Eindhoven, Twente, Arnhem/Nijmegen en

mbo, hbo, universiteiten en het bedrijfsleven, krijgen

het gebied rond Delft.

jongeren de kansen om in Flevoland te blijven of te

Provinciaal belang

versterken. De ecosystemen dragen bij aan

− bovenlokaal van karakter zijn en meerdere economische sectoren verbinden,

komen. Praktijkgericht onderzoek en doorlopende

In het licht van onze ambitie om Flevoland in 2050 in

Binnen elk innovatief economisch ecosysteem is

leerlijnen zorgen ervoor dat talent behouden blijft

balans te brengen benoemen we een aantal provinciale

het MKB nauw verbonden met kennisinstellingen en

en dat werknemers zich kunnen blijven ontwikkelen

belangen. Deze vormen de grondslag voor onze sturing

onderwijs. Op hotspots is de intensieve samenwerking

binnen de regio. Daarbij hoort het basisonderwijs,

op de gewenste ontwikkeling. Het provinciaal belang is

samenhang provinciale regie vereisen en

tussen partijen zichtbaar in een unieke dynamiek.

want daar worden de zaadjes gepland die via de

gelegen in bovenlokale economische ontwikkelingen

− (inter)nationale transities ondersteunen.

Hightech en innovatieve bedrijven vormen het hart

doorlopende leerlijnen tot bloei komen.

die van strategisch van belang zijn en die bijdragen aan

van deze economische ecosystemen. Zij genereren

− strategisch bijdragen aan de internationale concurrentiekracht, − vanwege hun schaal, complexiteit en onderlinge

nationale transities. We kijken daarbij in het bijzonder

Op grond van dit provinciaal belang speelt de

hoogwaardige banen, bouwen sterke kennisclusters

Defensie-gerelateerde activiteiten zijn regionaal

naar de samenhang met de toekomstbestendigheid

provincie een regisserende en verbindende rol en zal

die andere bedrijvigheid aantrekken en stimuleren

ingebed en bieden een belangrijke economische en

van het energiesysteem.

actief optreden zodra individuele gemeenten deze

voortdurende technologische vernieuwing. De

maatschappelijke impuls. Ze werken synergetisch

ontwikkelingen niet zelfstandig kunnen realiseren of

innovatieve economische ecosystemen en hotspots

aan onze bestaande structuur en versterken de

sturen. We bevorderen de samenwerking binnen de innovatieve economische ecosystemen.

36

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

37

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Innovatieve economische ecosystemen

Provinciaal belang 5: Hotspots bundelen innovatie,

Provinciaal belang 7: Energie-intensieve bedrijvig­

talent, investeringen en productie en vormen de

heid op locaties waar verduurzaming, opwek

kernen van een zelfversterkend, concurrerend en

en opslag hand-in-hand gaan met robuuste

toekomstbestendig economisch klimaat in Flevoland

energie-infrastructuur

Motivatie: Het provinciaal belang ligt in het versterken

Motivatie: de ontwikkeling van de energie-infrastructuur

en ontwikkelen van hotspots als knooppunten voor

biedt op een aantal knooppunten gunstige rand­

innovatie, samenwerking en economische vernieuwing

voorwaarden voor energie-intensieve economische

binnen Flevoland. In deze hotspots komen bedrijven,

activiteiten, waaronder datacenters. Door de decentrale

kennisinstellingen, talent en/of investeringen samen,

ontwikkeling van de energie-infrastructuur af te

waardoor innovatieve ecosystemen ontstaan die bij-

stemmen op keuzes van het Rijk voor het hoofdnet

dragen aan een concurrerend, adaptief en toekomst-

kunnen op locaties die geschikt zijn gunstige vestigings­

bestendig economisch klimaat.

voorwaarden worden gecreëerd.

Hotspots fungeren daarbij als ruimtelijke concentraties

Provinciaal belang 8: Zorgvuldige fysieke

waar interactie en kennisuitwisseling worden versneld

inpassing en sociaaleconomische inbedding

en die daarmee bijdragen aan het ontwikkelen

van defensieactiviteiten

en versterken van economische ecosystemen.

Motivatie: de keuze van de defensielocaties is een

Het provinciaal belang richt zich op het functioneren

nationaal belang en wordt door het Rijk gemaakt. Op

en de samenhang van deze innovatie-ecosystemen

provinciaal niveau is het voor Flevoland van belang om

op provinciale schaal. De individuele locaties vormen

defensieactiviteiten zorgvuldig ruimtelijk in te passen

hiervan de ruimtelijke manifestatie.

en om kansen en potenties die defensie met zich mee­ brengt te benutten vanuit het dual-use principe om de

De provincie ziet erop toe dat innovatie en samen­

bijdrage van defensieactiviteiten aan de ontwikkeling

werking zich op daarvoor kansrijke plekken kunnen

van de ecosystemen te maximaliseren.

concentreren en zal, waar nodig, richting geven aan de ontwikkeling en onderlinge samenhang van hot­ spots. De ruimtelijke selectie en nadere uitwerking van

Duiding strategie

concrete hotspots en interactiemilieus vindt plaats in

Economische ecosysteembenadering

omgevingsprogramma’s en gebiedsgerichte afwegingen.

Flevoland stapt over van een sectorgerichte naar een economische ecosysteembenadering om in te spelen

Provinciaal belang 6: Adaptieve en weerbare

op de groeiende behoefte aan samenwerking, innovatie

digitale infrastructuur

en samenhang. Dit versterkt de samenwerking tussen

Motivatie: een goed functionerende digitale

overheid, onderwijs en onderzoek, en bedrijfsleven. Zo

infrastructuur, waaronder datacenters, is onmisbaar

kan de provincie complexe, grensoverschrijdende uit-

voor de economie en voor vitale sectoren. Het is

dagingen aanpakken en de gewenste impact realiseren.

randvoorwaardelijk voor de gewenste ontwikkeling van innovatieve economische ecosystemen en draagt bij

Een economisch ecosysteem is een netwerk van

aan nationale transitie op het gebied van digitalisering.

bedrijven, organisaties, overheden en onderwijs­

De schaalgrootte en energievraag van deze infra­

instellingen die samenwerken, van elkaar afhankelijk

structuur, alsmede de noodzakelijke afstemming met

zijn en een ontwikkelingsambitie delen. In een gezond

energie-infrastructuur, rechtvaardigen provinciale

economisch ecosysteem delen en ontwikkelen partijen

Agritech

regie. De invloed van digitale infrastructuur en data­

kennis, talent en middelen, waardoor nieuwe ideeën

centers op de leefomgeving vragen om zorgvuldige

sneller tot bloei komen, bedrijven sneller groeien en

Hightech

locatiekeuzes en inpassing. Op grond van dit

marktkansen beter worden benut.

Slimme mobiliteit

de regie op het energiesysteem en stuurt de provincie

Innovatie vormt de motor van een economisch eco­

op zorgvuldige ruimtelijke inpassing.

systeem. Door nauwe samenwerking ontstaan nieuwe

Maritiem 38

Energie Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

provinciaal belang voeren wij, binnen nationale kaders,

39

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

producten, diensten en werkwijzen die de toegevoegde

Vijf innovatieve economische ecosystemen

Innovatieve economische ecosystemen

van de maritieme sector en versterkt de economi-

waarde en productiviteit versterken. Startups leren

We zetten in op vijf innovatieve economische eco­

1. Agritech

sche positie van water gerelateerde bedrijvigheid

van gevestigde bedrijven, onderzoekers werken

systemen die van internationaal belang zijn en een

Een netwerk van technologie, innovatie en

samen met ondernemers, en nieuwe technologieën

bijdrage leveren aan nationale opgaven. Ze onder­

economische activiteiten binnen landbouw, tuin­

verspreiden zich snel door het netwerk. Deze constante

steunen economische transities, vergroten de

bouw, aquacultuur en visserij. Dit economische

vernieuwing houdt het economische ecosysteem vitaal

regionale concurrentiekracht en dragen bij aan de

ecosysteem combineert traditionele kennis

Een energie-economisch ecosysteem waarin

en concurrerend.

(inter)nationale doelstellingen om het concurrentie­

met geavanceerde technologie zoals precisie­

bedrijven, kennisinstellingen en energieknoop­

in Flevoland. 5. Energie

vermogen en economische autonomie te vergroten.

landbouw, robotisering en data-analyse. Het

punten zijn verbonden. Het verbindt energie-

De ontwikkeling van een economisch ecosysteem

Deze ecosystemen zijn ontstaan rond sectoren waarin

draagt bij aan de arbeidsproductiviteit en de

innovatie met energie-intensievere bedrijvigheid:

vereist een langjarige inzet van tijd, geld en bestuurlijk

Flevoland al een sterke positie heeft opgebouwd

transitie naar een toekomstbestendige en

waterstofproductie, batterij- en opslagtechnologie,

uithoudingsvermogen. Belangrijke elementen voor

en/of potentie heeft, zoals visserij, land- & tuin­

klimaatbestendige voedselproductie.

datacenters en maak- en recycle industrie. Het

de ontwikkeling en versterking van een ecosysteem

bouw, HighTech Systemen en Materialen (HTSM),

zijn onder meer de aanwezigheid van instellingen

ICT/digitalisering, logistiek, maritiem en energie.

die fungeren als een structureel ankerpunt in eco­

Ze bieden de provincie het aanpassingsvermogen

Een netwerk van activiteiten en bedrijven rondom

systemen op hotspots. Ankerinstellingen, zoals grote

en de economische veerkracht om in te spelen

kennis- en R&D-intensief ontwerp, ontwikkeling,

bedrijven, universiteiten, kennisinstellingen, zieken­

op veranderingen.

productie en distributie van hoogwaardige

Koppelkansen met ecosystemen

economische ecosysteem ondersteunt industriële 2. Hightech

processen waarbij een robuust en toekomst­ bestendig energiesysteem een randvoorwaarde is.

materialen en componenten. De focus ligt op

Materialentechnologie en samenwerking met

Elk economisch ecosysteem heeft een helder profiel

geavanceerde sleuteltechnologieën zoals half­

Defensie versterken en verbinden de vijf innovatieve

en specifieke hotspots waar ondernemers, kennis­

geleiders, fotonica, geavanceerde elektronica,

economische ecosystemen. Materialentechnologie

Grote bedrijven, universiteiten, kennisinstellingen,

instellingen en overheden gezamenlijk werken

software en digitale systemen, met toepassingen in

functioneert als sleuteltechnologie met toepassingen

ziekenhuizen en de aan hen verbonden overheids­

en nauwe afstemming zoeken. Deze locaties zijn

kunstmatige intelligentie, robotisering en auto­

in alle ecosystemen: van duurzame en lichte materialen

organisaties vormen de ankers van een economisch

goed bereikbaar en voorzien van flexibele digitale,

matisering. Dit economische ecosysteem versterkt

voor de agritech en hightech tot innovatieve

ecosysteem. Ze bieden werkgelegenheid, trekken ta-

fysieke en energie-infrastructuur. Digitalisering,

de Flevolandse positie in strategische techno­

composieten voor slimme mobiliteit, maritieme toe­

lent en investeringen aan, genereren kennis en onder-

geavanceerde technologieën en innovatieve

logieën en draagt bij aan de nationale en Europese

passingen en energietransitie. Sterke aanknopings­

zoek, creëren vraag naar toeleveranciers en gespeciali-

materialen versnellen ontwikkelingen, bijvoorbeeld

innovatie- en technologieagenda’s.

punten zijn aanwezig bij het Nederlands Lucht- en

seerde diensten, zorgen voor stabiliteit in economisch

voor defensietoepassingen met dual-use potentieel.

huizen of overheidsorganisaties, vormen de ruggen­ graat van een ecosysteem.

Ruimtevaartcentrum (NLR) en het voorziene Instituut 3. Slimme mobiliteit

moeilijke tijden. Ze vergroten de zichtbaarheid van het

voor geavanceerde Materialen en Metrologie (IAMM).

economische ecosysteem. Rond deze ankers ontstaat

Flevoland versterkt haar economie door ecosystemen

Een netwerk van activiteiten met een focus op

een netwerk van kleinere bedrijven en startups die

te verbinden met nationale en Europese netwerken.

digitalisering en ontwikkeling van praktijktesten

Samenwerking met Defensie biedt kansen voor inno­

profiteren van kennis, vraag en aanwezigheid van de

Door actief bij te dragen aan grotere nationale

van innovatieve, autonome en duurzame vervoers­

vatie en investeringen, met name voor de innovatieve

grote spelers.

opgaven op het gebied van technologie, productie,

systemen. Dit varieert van landbouwvoertuigen en

economische ecosystemen van hightech, slimme

voedsel, data en dienstverlening, positioneert de

drones tot auto’s, vliegtuigen en schepen. De unieke

mobiliteit en energie. Door in te zetten op dual-

Hotspots zijn geografische concentraties binnen het

provincie zich als relevante schakel in internationale

infrastructuur van Flevoland wordt benut als ‘Smart

use, waarbij militaire en civiele toepassingen elkaar

economisch ecosysteem waar interactie en innovatie

waardeketens. Deze uitwisseling vergroot zowel het

Area’ voor zowel civiele als dual-use toepassingen.

versterken, wordt de veerkracht van de regionale

het meest intensief plaatsvinden. Deze ontstaan met

leervermogen als de groeikansen van Flevolandse

Het economische ecosysteem positioneert Flevo­

economie versterkt en kan er beter worden ingespeeld

name rond kennisinstellingen en innovatieve bedrijven.

ecosystemen en verstevigt de economische structuur.

land als testlocatie van (inter)nationale betekenis

op nationale en regionale opgaven. Defensie heeft

voor innovatie.

nieuwe vestigingslocaties aangewezen in het Nationaal

De potentie van deze hotspots wordt verzilverd als op die plekken intensieve samenwerking met het

Inwoners profiteren direct door meer passende banen

bedrijfsleven floreert. Gespecialiseerde bedrijven,

in de regio, betere aansluiting tussen voorzieningen

de concentratie van talent, gedeelde infrastructuur,

en werklocaties, plus een economie die duurzaamheid

Een verweven netwerk van bedrijven, kennisinstel-

energietoepassingen. Wij faciliteren die samenwerking

frequente en toevallige ontmoetingen creëren

en structurele productiviteitsgroei stimuleert. Het

lingen, overheden en maatschappelijke organisaties

door waar mogelijk en passend ruimte te bieden voor

levendige informele netwerken die onmisbaar zijn voor

resultaat is een provincie waar mensen een leven lang

die samen waarde creëren rond zee, scheepvaart

ontwikkeling en met publiek-private partnerschappen.

innovatie. Een economisch ecosysteem met sterke hot­

met plezier wonen en werken, waar ondernemingen

en watergebonden activiteiten. Dit economische

spots versterkt zichzelf: succes trekt talent aan, talent

duurzaam groeien en waar economische vooruitgang

ecosysteem richt zich op toekomstbestendige

stimuleert innovatie, innovatie trekt investeringen aan,

maatschappelijke waarde creëert.

scheepsbouw, maritieme innovatie en haven gebon-

en investeringen leiden tot productie en groei.

40

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Programma Ruimte voor Defensie en zoekt actief 4. Maritiem

naar partners voor innovatie, testen, bevoorrading en

den logistiek. Het draagt bij aan de verduurzaming

41

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Principes

plaatsvindt, leveren bedrijven een aantoonbare bij­

Concentreren van specifieke bedrijvigheid voor

Dit vormt een noodzakelijke voorwaarde voor onze

Versterken van economische ecosystemen

drage aan de opgaven van dat gebied: verbetering

circulariteit, energie, grootschalige bedrijfsvestigingen

toekomstige economische kansen, voor innovatie

door goede randvoorwaarden te bieden

van bodem, water, biodiversiteit en klimaat.

en datacenters

en onze nationale en Europese data-autonomie.

We versterken de vijf innovatieve economische

Zo gebruiken we de Flevolandse ruimte efficiënt

We concentreren specifieke nieuwe (boven)regionale

ecosystemen door te zorgen voor een gunstig

en toekomstbestendig.

en grootschalige bedrijfsvestigingen op de geschikte

In lijn met de Rijksvisie op datacenters stelt Flevo­

hotspots wanneer deze een bijdrage leveren aan

land als voorwaarde dat digitale infrastructuur bij­

vestigingsklimaat. Randvoorwaarden hiervoor zijn een toekomstbestendig energiesysteem, multi­

Ruimte voor hotspots op gunstige locaties

één van de innovatieve economische ecosystemen.

draagt aan kennisintensieve werkgelegenheid, duur­

modale en digitale bereikbaarheid, onderwijs en

Flevoland biedt binnen de innovatieve economische

Flevoland maakt bewuste keuzes voor de vestiging en

zaamheidsambities ondersteunt en de ruimtelijke

aantrekkelijke woonmilieus.

ecosystemen ruimte voor ontwikkeling van hotspots.

ontwikkeling van digitale infrastructuur die past bij de

kwaliteit versterkt.

Dit zijn locaties die gunstig zijn voor de clustering van

unieke kenmerken en ambities van de provincie.

kennis- en maakindustrie met voorzieningen voor

We staan datacenters alleen toe als deze nood­

innovatie, zodat bedrijven, onderwijs en onderzoek

Waar het de huisvesting van specifieke nieuwe groot­

zakelijk zijn voor de digitale transitie (voor het

elkaar versterken.

schalige logistieke bedrijvigheid en ruimtelijk complex

autonoom functioneren) en bijdragen aan de

te faciliteren bedrijven betreft, moeten deze aantoon­

ontwikkeling van de innovatieve economische

baar bijdragen aan het ondersteunen, ontwikkelen

ecosystemen. Datacenters moeten passen binnen

of versterken van de innovatieve economische eco­

onze duurzaamheidsambities en de (toekomst­

systemen. Complexe bedrijven zijn bedrijven die door

bestendigheid van) het energiesysteem. De voor­

aard en omvang grote gevolgen kunnen hebben voor

waarden voor energie-intensieve en groot­

de leefomgeving. Bijvoorbeeld omdat hun activiteiten

schalige bedrijvigheid zijn ook van toepassing

milieubelastend zijn of omdat ze de ruimtelijke keuzes

op datacenters.

in de omgeving beperken (denk aan bedrijven die niet naast een woonwijk kunnen staan). Sturen op regionale meerwaarde

Met energie-intensieve bedrijvigheid bedoelen we datacenters en bedrijven die op grond van

• Circulaire bedrijven en milieubelastende activiteiten

We zetten zoveel mogelijk in op de vestiging van bedrijven met een regionale meerwaarde: bedrijven die aantoonbaar een mate van regionale gebonden­

• Energie-intensieve bedrijvigheid

• Strategische zoekzones

het Besluit activiteiten leefomgeving onder de

We wijzen locaties aan voor de vestiging van

energie-onderzoeksplicht vallen en een jaarlijks

milieubelastende activiteiten, waaronder circulaire

elektriciteitsverbruik hebben van ten minste 10 MWh

heid hebben, bijdragen aan regionale economische

Op lange termijn blijft ook ruimte nodig voor

bedrijvigheid. De vestiging en groei van circulaire

en ook bedrijvigheid die een totaal (aangevraagd

innovatieve ecosystemen, een maatschappelijke

regionale en grootschalige bedrijven, zodat de

bedrijvigheid gericht op verwerking en bewerking

of gecontracteerd) elektrisch transportvermogen

meerwaarde hebben en zorgvuldig omgaan met de

innovatieve economische ecosystemen kunnen

van kritieke grondstoffen is toegestaan als

heeft van 5 MW of hoger. Vanwege de impact op

beschikbare ruimte.

groeien en bloeien. Daarom wijzen we strategische

deze benodigd zijn voor nationale strategische

het energiesysteem vragen we voor deze categorie

zoekzones aan voor de ontwikkeling van groot­

autonomie en als de economische ecosystemen

bedrijvigheid een energietoets. Energie-intensieve

Bij ruimte voor bedrijvigheid hanteren we een zorg­

schalige (boven)regionale bedrijventerreinen:

deze nodig hebben voor hun ontwikkeling. Deze

bedrijvigheid concentreren we bij locaties waar

vuldige afweging. Regionaal programmeren van

de A6-zone rondom Almere, de A6-zone Lelystad

grondstoffen zijn cruciaal voor de economische

energie-ecosystemen ontwikkeld kunnen worden.

werklocaties is essentieel om gezamenlijke keuzes te

Zuid (rondom de luchthaven), Lelystad Noord

transities en defensie. Daarnaast sturen we op het

We sturen op deze locaties aan op een robuust

maken over de vestiging van bedrijvigheid, afgestemd

(rondom Flevokust Haven) en gebieden bij Urk/

behouden en beter benutten van locaties waar

energiesysteem waarbij verduurzaming, opwek en

op de ruimtebehoefte van bedrijventerreinen en

Noordoostpolder. De ontwikkeling van innovatieve

circulaire activiteiten zijn toegestaan. Flevoland

opslag een passende plek krijgen met meerwaarde

kantoren. Gemeenten en provincie maken onderling

economische ecosystemen op bepaalde hot­

wil de overgang maken van een lineaire naar een

voor de provincie. De nieuwe 380 kV hoogspannings­

kwantitatieve en kwalitatieve afspraken om voldoende

spots krijgen onder voorwaarden van voldoende

circulaire economie, waarbij grondstoffen efficiënt

lijn (Diemen-Ens-Vierverlaten) biedt mogelijkheden

ruimte te borgen voor de ontwikkeling van innovatieve

passende werkgelegenheid ruimte om te groeien.

worden benut en afval wordt geminimaliseerd,

voor innovatieve ecosystemen bij nieuwe onder­

economische ecosystemen. Dit omvat zowel nieuw

We zetten bij voorkeur in op het uitbreiden van

resulterend in een minder afhankelijke grond­

stations en bij de aftakking van de waterstof-

te ontwikkelen als bestaande locaties, met aandacht

bestaande bedrijventerreinen in plaats van het

stoffenposities van de ecosystemen.

backbone. Daarnaast biedt de huidige hoeveel­

voor zorgvuldig ruimtegebruik, duurzaamheid

creëren van nieuwe.

en omgevingskwaliteit.

• Datacenters

heid aan opweklocaties mogelijk lokaal nog meer

We sturen op locaties voor datacenters als onder­

perspectief voor directe aansluiting.

deel van een robuuste digitale infrastructuur. Uitbreiding vindt plaats op strategische locaties en

Met een robuuste digitale infrastructuur bieden

staat in verhouding tot beschikbare ruimte en infra­

we goede randvoorwaarden voor het innovatieve

structuur. Wanneer uitbreiding in het landelijke gebied

economische ecosysteem van de hightech.

42

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

43

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

• Grootschalige bedrijvigheid (>5 hectare)

Toekomstbestendig energiesysteem We hanteren zes uitgangspunten voor een toekomst­ bestendig en robuust energiesysteem (p96) bij de verdere ontwikkeling van bedrijvigheid en specifiek de verdere ontwikkeling van energieknooppunten. Dit betekent dat we vooraf inzicht willen hebben in de impact van nieuwe ontwikkelingen op de stabiliteit van het energiesysteem, zodat we de gewenste economische ontwikkeling ook in de toekomst kunnen blijven faciliteren. We maken daar­ bij onderscheid in onze aanpak door de intensieve economische ontwikkelingen, waaronder data­

Vestiging en uitbreiding van grootschalige bedrijfs­

centers, te koppelen aan energieknooppunten.

vestigingen (>5ha) wordt alleen toegestaan als het

Op deze wijze wordt energie-intensieve bedrijvigheid

ondersteunend is aan de ecosystemen. Daarbij gaat

ruimtelijk zo ingepast dat dit efficiënt aansluit op de

het niet alleen om de grootschalige (XXL) logistiek

aanwezige energie-infrastructuur.

maar ook om andere bedrijvigheid actief in de

We zetten in op:

(maak)industrie, de bouw en datacenters. Ook

• Aanlanding van windenergie op zee bij de Maxima-

hierbij zetten we in op clustering en concentraties van deze bedrijven op bestaande plekken zoals Flevokust Haven en LAB 1 en 2 in Lelystad, Stichtse Kant en De Vaart in Almere en Port of Urk op Urk.

centrale, mits de koppeling gemaakt kan worden met een waterstofeconomie in Flevoland • Een aftakking van de landelijke waterstofbackbone naar de Maxima-centrale • Een waterstofcluster rondom de Maxima-centrale (Flevokust Haven en omgeving)) • Koppeling van bedrijvigheid, opslag en opwek­ locaties waar mogelijk • Slimme koppelingen tussen warmtenetten bij het clusteren van bedrijvigheid

44

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

45

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Gebiedsuitwerkingen

Agrofoodcluster Dronten - Lelystad - Emmeloord Het agrofoodcluster Dronten-Lelystad-Emmeloord

Inleiding

vormt een strategische hotspot voor het agritech

Voor de vijf innovatieve economische ecosystemen

innovatieve economische ecosysteem, waar onder­

versterken we de hotspots waar gespecialiseerde

wijs, onderzoek en bedrijfsleven intensief samen­

bedrijven, kennisinstellingen en overheden intensief

werken aan innovaties voor duurzame landbouw

samenwerken. Deze werklocaties zorgen voor

en voedselproductie.

passende werkgelegenheid en innovatie, en fungeren als draaischijf voor samenwerking tussen bedrijfs­

In Dronten faciliteert Aeres Hogeschool de

leven, overheid, onderwijs en kennisinstellingen.

ontwikkeling van agritech-innovaties met focus op precisie‑landbouw, robotica, digitalisering en

De belangrijkste hotspots in Flevoland zijn: het agro-

emissiereductie. Het Agri Innovation Centre biedt

foodcluster tussen Dronten, Lelystad (Aeres en WUR)

experimenteerruimten, een ontwikkellaboratorium

en Emmeloord, de hightechcampus in Almere, het

en faciliteiten voor kleinschalige test- en productie­

MITC, Lelystad Airport (Businesspark), Port of Urk en

bedrijven, incubators en startups die mengbaar zijn

Flevokust Haven en omgeving.

met de stedelijke omgeving.

De aanwezigheid van hotspots is belangrijk omdat zij

In Lelystad beschikt WUR Open Teelten over groot­

een belangrijke basis vormen waarop de innovatieve

schalige proefvelden en experimenteerruimten

economische ecosystemen gebouwd kunnen worden.

voor veldgewassenonderzoek. De Boerderij van de

Naarmate deze economische ecosystemen zich verder

Toekomst combineert agro-ecologische principes met

ontwikkelen, kunnen bestaande hotspots worden

moderne technologie als platform voor onderzoek

uitgebreid en kunnen nieuwe hotspots ontstaan. Deze

en kennisuitwisseling. Emmeloord is de wereldwijde

hotspots onderscheiden zich door een ruimtelijke

aardappelhoofdstad en het hart van de Nederlandse

concentratie van activiteiten die:

aardappelteelt en bekend om de gespecialiseerde kennis en ontwikkeling. Port of Urk en Zwolsehoek

− een drijvende kracht zijn van innovatie voor

bieden koppeling met de visverwerkende industrie.

de economische ecosystemen, − betekenis hebben voor innovatie van

Voor scale-up en grotere productiefaciliteiten zijn reguliere bedrijventerreinen beschikbaar in de

(inter)nationaal belang, − een bijdrage leveren aan nationale opgaven,

Noordoostpolder (De Munt en Nagelerweg), Dronten

zoals de militaire gereedstelling, de energie­

(Poort van Dronten en Business Zone Delta) en Lelystad

transitie en de wateropgave.

(Lab 1 en 2). Deze ondersteunen de hotspot door ruimte te bieden aan toeleverende en verwerkende bedrijven.

Door deze combinatie van functies trekken deze hotspots innovatie en bedrijvigheid aan waarvoor we ruimte willen bieden. Zo versterken ze de regionale economie en maken de samenleving veerkrachtiger en weerbaarder. Voor de ontwikkeling van deze plekken is goede bereikbaarheid essentieel: via de weg, per spoor, door de lucht, over het water, via leidingen en digitaal.

46

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

47

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Green High Tech Campus Almere De Green High Tech Campus Almere rondom de Zuid­ oever Weerwater is een hotspot voor het het high tech innovatieve economische ecosysteem en het vijfde “brandpunt” van Nederland. Deze hotspot kenmerkt zich door een hoogstedelijk milieu met hoogwaardige beeldkwaliteit, waar high tech innovatieve bedrijvig­ heid in de semiconductor-sector samenkomt met onderwijs en onderzoek in het Institute for Advanced Materials and Metrology (IAMM). Het gebied combineert kleinschalige test- en productiefaciliteiten die mengbaar zijn met de stedelijke omgeving, incubator- en startup­ faciliteiten, onderwijs- en opleidingscentra en onderzoeksinstellingen. De campus biedt ruimte voor experimenteren, innovatie en kennisdeling in een multifunctionele stedelijke setting. Voor scale-up, grotere productiefaciliteiten en (maak) industrie zijn reguliere bedrijventerreinen beschikbaar in Almere (o.a. De Steiger, De Vaart) en Lelystad (o.a. LAB 1 en 2). Deze bedrijventerreinen ondersteunen de Green High Tech Campus door ruimte te bieden aan toeleverende en verwerkende bedrijven, zonder zelf direct onderdeel te zijn van de campus. Daarnaast monitoren we de impact van de Green High Tech Campus op de ontwikkeling en het aantrekken van nieuwe (en bestaande) bedrijvigheid.

In de driehoek Almere-Lelystad-Zeewolde wordt actief gewerkt aan het realiseren van extra bedrijventerreinen voor het huisvesten van high-tech bedrijvigheid. We houden oog voor het risico van het verdringen van bestaande en reguliere MKB-bedrijvigheid door de potentieel sterke groei die de ontwikkeling van dit hightech cluster met zich mee kan brengen. We kijken naar en leren van de ontwikkelingen rondom het hightech cluster in Eindhoven/ Veldhoven.

48

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

49

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Mobiliteit en Infrastructuur Test Centrum (MITC) Het Mobiliteit en Infrastructuur Test Centrum (MITC) is een strategische hotspot waar toepassingen op het gebied van smart mobility, cybertechnologie, composieten, energie en dual-use technologieën in samenwerking met Defensie samenkomen. Het heeft in Noordwest-Europa een unieke positie als testlocatie voor innovatieve mobiliteitsoplossingen, waaronder het testen en oefenen met bemande en onbemande luchtvaartuigen en voertuigen. Het volledige MITC-gebied is gericht op door­ ontwikkeling van kennisinstellingen en test­ agentschappen met hoofdzakelijk R&D-, test- en certificeringsfaciliteiten. De focus ligt op toegepast onderzoek, aangevuld met kleinschalige incubatoren startupfaciliteiten. Alle activiteiten zijn onder­ steunend aan en faciliterend voor de test-, experimenteer- en certificeringsactiviteiten op en om het MITC. Er is geen ruimte voor scale-up, productiefaciliteiten of toeleverende bedrijvigheid. Voor deze type bedrijvigheid zetten we regionaal in op het benutten van nabijgelegen bestaande en toekomstige bedrijventerreinen. Het MITC levert een essentiële bijdrage aan de inno­ vatieve economische ecosystemen slimme mobiliteit en hightech door zijn unieke test- en experimenteer­ capaciteit.

Het gebied vraagt om zorgvuldig omgaan met ruimtelijke ontwikkelingen in de directe omgeving om het gebruik van het luchtruim voor testen en oefenen niet te beperken. Het MITC heeft een aan­ trekkende werking als campus, maar vormt een gereguleerde en afgesloten omgeving. Met de partners verkennen we hoe in de toekomst in de nabijheid plaats geboden kan worden aan bedrijvigheid die met deze innovaties verbonden is.

50

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

51

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Lelystad Airport Lelystad Airport vervult een (inter)nationale functie binnen het luchtvaartverkeer, waaronder groot­ handelsverkeer, general aviation en jachtvliegtuigen. Het ontwikkelt zich tegelijkertijd tot een kennis-hub met campusomgeving waar bedrijfsleven, onderwijs­ instellingen en Defensie samenwerken aan innovaties zoals elektrisch en waterstofvliegen en (dual-use) toepassingen. Deze campusontwikkeling stimuleert technologische vernieuwing, werkgelegenheid en talentontwikkeling, met focus op economische eco­ systeemontwikkeling waarbij productie-, maak- en toeleveringsbedrijven voor (duurzame) luchtvaart en slimme mobiliteit worden aangetrokken met bedrijfs­ campusachtige kwaliteiten. Als hotspot draagt Lelystad Airport bij aan de inno­ vatieve economische ecosystemen slimme mobiliteit en hightech. De goede verbindingen met MITC en omliggende stedelijke centra van Zwolle, Harderwijk en Amsterdam–Schiphol zijn essentieel. Dit geldt zowel voor de ontwikkelpotentie, als voor praktische aspecten van logistiek en brandstofaanvoer. Voor de ontwikkelpotentie is het van belang om geluids- en andere overlast in de leefomgeving te beperken en lokale samenwerking te versterken.

52

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

53

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Port of Urk en Maritieme Servicehaven Noorde­ lijk Flevoland De Port of Urk en Maritieme Servicehaven Noordelijk Flevoland (MSNF) zijn strategische werklocaties van provinciaal belang, dankzij hun unieke rol voor de maritieme maakindustrie en de internationaal toonaangevende seafoodsector. Het gebied herbergt een krachtig cluster van bedrijven actief in scheepsbouw, onderhoud, visverwerking en aanverwante maritieme diensten, waarmee het een belangrijke economische motor vormt voor Urk en Noordelijk Flevoland. Binnen deze clusters vinden campusontwikkelingen plaats die gericht zijn op kennisdeling, innovatie en talentontwikkeling in zowel de maritieme maak­ industrie als het seafood domein: Campus Urk. MSNF, Port of Urk en Campus Urk bieden ruimte voor de combinatie van (technisch) onderwijs en bedrijvig­ heid gekoppeld aan de maritieme sector, met een focus op maak- en productiebedrijven en toeleverende bedrijvigheid variërend van visserij tot koopvaardij, van binnenvaart tot maritieme techniek. De provincie erkent de waarde van deze locatie als onderscheidend element binnen het nationale maritieme netwerk en als aanjager van regionale groei, en zet in op het behoud van voldoende ruimte voor verdere specialisatie en toekomstbestendige ont­ wikkeling van het cluster. Deze hotspot draagt bij aan de innovatieve eco­ nomische ecosystemen maritiem, slimme mobiliteit en hightech.

54

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

55

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Flevokust Haven en omgeving Flevokust Haven is een strategisch logistiek knooppunt van provinciaal belang aan water, weg en in de nabijheid van spoor, dat bijdraagt aan duur­ zame logistiek, economische structuurversterking en werkgelegenheid binnen het nationale en regionale logistieke netwerk. De ligging aan diep vaarwater en uitstekende multimodale ontsluiting maakt het gebied aantrekkelijk voor watergebonden bedrijvigheid en logistieke dienstverleners, met clustervorming rond multimodaliteit, logistiek en energie. De Maxima-centrale draagt bij aan nationale leveringszekerheid voor energie. Rond deze centrale ontstaat een grootschalig energieknooppunt met ontwikkeling van energieinfrastructuur (380 kV, nieuwe onder­ stations), energieopslag, aanlanding wind op zee en regionale aansluiting op de aftakking van waterstofbackbone. In de nabijheid ligt ACCRES, een locatie met specifieke faciliteiten voor duurzaamheids­ onderzoek, zoals algenvijvers, fotobioreactoren en waar initiatieven op het gebied van windenergie en batterijopslag worden onderzocht en getest. Zo biedt het mogelijkheden voor inkoppeling van windmolens aan smart grid Flevoland, waarbij verschillende vormen van duurzame energieproductie en netintegratie in samenhang kunnen worden onderzocht.

De provincie acht het essentieel dat er ruimte blijft voor verdere doorontwikkeling en toekomstige ruimteclaims, zodat het gebied zich duurzaam kan blijven specialiseren. De ontwikkeling vraagt om goede ruimtelijke ordening en een nieuw robuust raamwerk. Deze hotspot draagt bij aan de innovatieve economische ecosystemen slimme mobiliteit, energie én maritiem.

56

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

57

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Kazerne Zeewolde De nieuwe kazerne Zeewolde neemt een bijzondere positie in. Het is niet vergelijkbaar met de andere hotspots, maar kan wel worden aangemerkt als een bijzondere werklocatie. In deze opleidingskazerne worden ondersteunende diensten zoals zorg, logistiek en informatievoorziening samengevoegd en gaan opleiding en praktijk hand in hand. Deze ontwikkeling draagt bij aan de economische en sociale ontwikkeling van de regio, met werkgelegenheid, met het versterken van de regionale infrastructuur en met het aantrekken van kennisintensieve functies.

58

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

59

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

4.4 Robuust polderraamwerk

De drie polders hebben een ruimtelijke opbouw

en aantrekkelijke provincie voor huidige en

we de unieke combinatie van grondgebruik als uit-

Wensbeeld

met aan de randen meer gesloten multifunctionele

toekomstige generaties.

gangspunt. We formuleren in ons omgevingsbeleid

gebieden en in het midden grootschalige open

onderscheidende gebiedstypen.

In 2050 beschikt Flevoland over een robuust polder­

agrarische gebieden. Met landschappelijke lijnen en

Provinciaal belang

raamwerk waarin drie polders tezamen met het

eenheden zoals dijken, het stelsel van watergangen,

In het licht van onze ambitie om Flevoland in 2050

Provinciaal belang 10: Behoud van voldoende

water van het Markermeer, IJsselmeer, Ketelmeer en

bossen en laanbeplanting waarborgt het raamwerk de

in balans te brengen met een robuust polderraam-

landbouwgrond (voor voedselzekerheid

de randmeren de basis vormen voor dit wensbeeld.

landschappelijke Flevolandse identiteit. Grote een-

werk benoemen we een aantal provinciale belangen.

in Noordwest-Europa)

Het polderraamwerk verbindt waterveiligheid, water­

heden voor landbouw, wonen, economie, energie en

Deze vormen de grondslag voor onze sturing op de

Motivatie: het behouden van voldoende kwalitatief

beschikbaarheid, bodemkwaliteit, archeologisch

natuur zijn hierbinnen afgestemd op de ondergrond

gewenste ontwikkeling.

hoogwaardige landbouwgrond in Flevoland voor

erfgoed, natuur, landschap en landgebruik tot één

en het watersysteem.

voedselproductie is essentieel voor de voedsel­ Provinciaal belang 9: De identiteit van het

zekerheid in Noordwest-Europa. De behoefte aan

gezonde, aantrekkelijke leefomgeving voor mens en

Flevoland is een belangrijke producent van voedsel en

ontworpen landschap

woningbouw, bedrijventerreinen, energievoorziening,

dier. En hiermee versterken we de natuurlijke basis

draagt bij aan de voedselzekerheid van Noordwest-

Motivatie: het Flevolandse landschap is wereldwijd

natuur en aanpassingen van het watersysteem gaat

van de provincie: bodem, water, natuur en landschap.

Europa. De landbouw ontwikkelt zich verder in samen­

uniek en herkenbaar door mensen gemaakt met een

gepaard met een ruimtevraag, ook voor ontwikkelingen

Deze basis vormt de ecologische en landschappelijke

hang met landschap en ecologie. Hierin vormen

goed oog voor de gebruikswaarde van de vrucht­

van nationaal belang. De provincie stuurt op een

ondergrond waarop wonen, landbouw, economie en

natuurgebieden en groen-blauwe dooradering een

bare grond en de ruimte. De provincie is de architect

zorgvuldig gebruik van landbouwgrond voor voedsel­

energieopgaven duurzaam kunnen voortbouwen.

doorlopend ecologisch netwerk dat biodiversiteit ver-

van de vernieuwing van het polderontwerp voor een

productie en het beperken van functiewijziging van

sterkt. Het groen-blauwe raamwerk voorziet Flevoland

toekomstbestendige inrichting. Uitgangspunt blijft de

landbouwgrond. De provincie stelt voorwaarden en

Het raamwerk is ingericht om weersextremen door

van voldoende en schoon water en tegelijkertijd

combinatie van het regionale landschapsontwerp met

eist een zorgvuldige onderbouwing bij het onttrekken

klimaatverandering zoals zeespiegelstijging, piek-

beschermt dit raamwerk tegen wateroverlast.

de kracht van het landbouwkundige en waterstaat­

van landbouwgrond.

samenhangend geheel. Hiermee waarborgen we een

buien, langdurige droogte en verzilting beter op te

kundige landschap, met de dynamiek van het natuur-

vangen. Het watersysteem binnen en buiten de polders

Het robuust polderraamwerk brengt nieuwe balans

lijke functioneren van water en bodem. We hebben

Provinciaal belang 11: Goede kwaliteit van water

functioneert als een samenhangend en veerkrach-

in Flevoland. Een landschap waarin open en grote

kennis van en respect voor het archeologische erfgoed

en bodem

tig geheel. Dit krijgt vorm door waterveilige polders,

agrarische gebieden behouden blijven, randen en

in de ondergrond: het prehistorische landschap in de

Motivatie: de provincie heeft tot taak, mede op grond

voldoende en schoon zoetwater voor landbouw, natuur

overgangen zijn verzacht, functies zorgvuldig worden

ondergrond is de ontstaansgeschiedenis van Flevoland.

van Europese en nationale wetgeving, dat grond- en

en drinkwater. Het polderraamwerk draagt ook bij aan

ingepast en de unieke Flevolandse identiteit, boven

Op grond van dit provinciaal belang formuleren we

oppervlaktewater en de bodems aan kwaliteitseisen

een veerkrachtig landschap dat kan meebewegen met

én onder de grond toekomstbestendig is gewaar­

nieuwe inrichtingsprincipes voor het polderlandschap.

voldoen. Dit is ook nodig voor een toekomstbestendige

borgd. Zo blijft Flevoland een veilige, productieve

In navolging van het originele polderontwerp nemen

landbouw, voor een gunstige staat van instandhouding

veranderende omstandigheden.

60

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

61

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Robuust polderraamwerk

van de natuur, voor behoud van de archeologische

Provinciaal belang 13: Toekomstbestendig en

en aardkundige waarden en voor een gezonde leef­

klimaatadaptief watersysteem

omgeving voor mens en dier. De provincie stelt rand­

Motivatie: voor de Flevolandse polders met hun

voorwaarden aan ruimtegebruik en ontwikkelingen in

ligging beneden zeeniveau is een toekomstbestendig

de leefomgeving en stuurt op benodigde aanpassing

watersysteem als vanzelfsprekend, zowel binnen- als

van het watersysteem voor verbetering van water­

buitendijks. Als gevolg van klimaatverandering krijgen

kwaliteit en omgaan met verzilting. In het omgevings­

we te maken met veranderend weer en weersextremen.

beleid houdt de provincie rekening met de natuurlijke

Op grond van dit provinciaal belang verkennen we de

dynamiek van het watersysteem en bodems.

noodzakelijke aanpassingen van het watersysteem om waterveiligheid, waterbeschikbaarheid en

Provinciaal belang 12: Versterken van natuur

waterkwaliteit te borgen. Daarom zetten we in op het

en biodiversiteit

versterken van de samenhang van het buitendijkse

Motivatie: de provincie heeft, mede op grond van

systeem met het binnendijkse systeem in de context

Europese en nationale wetgeving, de verantwoordelijk­

van de IJsseldelta.

heid te zorgen voor de gunstige staat van instand­ houding van de natuur. Voor het ecologisch

Wonen, industrie en landbouw hebben een groeiende

functioneren van natuurgebieden en voor wilde

zoetwaterbehoefte en een grote druk op de water­

planten en dieren in de gehele provincie is het

kwaliteit. Met het oog op dit provinciaal belang zorgen

essentieel dat er voldoende verbindingen zijn tussen

we voor voldoende beschikbaarheid van schoon zoet­

natuurgebieden. Op grond van dit provinciaal belang

water en zijn we zuinig op onze strategische zoetwater­

versterken we de groenblauwe dooradering. Dit doen

voorraad. Op basis van dit provinciaal belang stimu-

we met landschapselementen zoals wegbermen,

leren we gebruik van gezuiverd oppervlaktewater en

dijken en watergangen. Daarnaast versterken we

stimuleren we de opvang en gebruik van regenwater in

groenblauwe dooradering in en rond de bebouwde

nieuwbouwwijken.

omgeving. En we zetten in op natuurvriendelijke buitendijkse oevers en wateren. We sturen op grond van dit provinciaal belang op de samenhangende ontwikkeling van de inrichting van de leefomgeving en nemen daarin recreatiemogelijkheden mee.

Open landbouwgebieden Multifunctionele landbouwrandgebieden Verwevingsgebieden Adaptatiegebieden

62

Deltagebieden Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

63

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Duiding strategie

In het polderraamwerk introduceren we

We geven invulling aan deze gebieden passend bij

Nergens in Nederland is het landschap zo sterk

vijf gebiedstypen.

de verschillende opgaven die er spelen. Zodanig dat

adaptieve inrichting waar land­bouw, natuur

transities en functies op de juiste plek in de polder

en verstedelijking zich kan aanpassen aan

kunnen landen. Hiermee zorgen we dat in de toe­

wisselende uit­dagingen op het gebied van

komst Flevoland zo optimaal mogelijk te gebruiken

droog­legging en water­overlast. Dit noemen we

is voor mens en dier. Dit vergt soms dat we ons

adaptatie­gebieden Het zijn de diepste delen van

moeten aanpassen aan veranderende natuurlijke

de polders en gebieden waar de bodem­daling

processen en soms meer technologisch moeten

de droog­legging vermindert. Bij de inpoldering is

ingrijpen. Het polderraamwerk biedt daarmee ook

sterk rekening gehouden met de juiste functie op

bescherming en structuur aan de polders. De vijf

de juiste plek en dat zetten we hiermee door.

ontworpen en optimaal bestemd als in Flevoland. Het is een volledig technisch gemaakt polderlandschap

1. Open landbouwgebieden

met als fundament de bodemgesteldheid en het water­ systeem. Het oorspronkelijke polderontwerp wordt

2. Multifunctionele landbouwrandgebieden

gekenmerkt door drie verschillende polderconcepten met verschillende ontwerpprincipes over openheid,

3. Verwevingsgebieden

groene horizonnen, beplanting en beleving. Het is als geheel functioneel en esthetisch ingericht. Dit ontwerp

4. Adaptatiegebieden

gebiedstypen hebben unieke kenmerken op het gebied

vraagt na decennia om aanpassing. Daarom verrijken we drie polderconcepten in het polderontwerp.

4. Enkele specifieke plekken vragen om een

5. Deltagebieden

We gaan met dit polderraamwerk zorgvuldig om met

van water, bodem, natuur, landschapsbeleving en technologische ingrepen.

zones waar het land direct grenst aan grote open

de bestaande opzet van Flevoland als cultuurhistorisch erfgoed en houden rekening met het archeologisch erf­ goed in de ondergrond.

5. Deltagebieden in Flevoland zijn de buitendijkse wateren zoals de randmeren, het Markermeer en

1. De kern van het robuuste polderraamwerk

IJssel­meer. We verkennen samen met partners

bestaat uit de open landbouwgebieden in

de optimale inrichting van delta­gebieden

het hart van Zuidelijk Flevoland, Oostelijk

waar water­veiligheid, zoet­water­beheer, natuur,

Flevoland en in de kamers en randen van de

economische belangen en recreatie samen­komen.

Noordoostpolder. Duurzaam ingericht voor de

Daarin hebben we een verantwoordelijkheid

primaire productie van voedsel.

binnen het IJsselmeergebied.

2. De overgangen van het oude naar het nieuwe

De optelsom van deze vijf gebiedstypen vormt het

land, op de oostelijke en zuid­oostelijke randen

robuuste polderraamwerk: een versterkt polder­

van de polders liggen multifunctionele land­

ontwerp dat primair ruimte biedt aan natuur en

bouw­randgebieden. Hier worden de over­gangen

landbouw en richting geeft aan toekomstbestendige

tussen natuur en land­bouw vorm­gegeven met

landbouw en aan de wijze waarop natuur en water

multi­functionele land­bouw en land­gebruik in

meer ruimte krijgen om veerkrachtig te zijn. Het raam­

een grof­mazige land­schappelijke structuur.

werk faciliteert een veerkrachtig watersysteem dat

Deze rand­gebieden zijn mede ingericht om een

zorgt voor goede omstandigheden voor verschillende

plek te bieden voor uit­voering van de bossen­

functies, voorziet in voldoende waterbeschikbaar­

strategie, zoet­water uit kwel, recreatief gebruik

heid en bijdraagt aan de doelen voor waterkwaliteit.

en biodiversiteit.

Het polderraamwerk kent een vernieuwde land­ schappelijke structuur met oog voor cultuurhistorisch

3. De verwevingsgebieden zijn plekken waar

erfgoed, waarin ecologische processen worden

functie­verweving met land­bouw mogelijk is

versterkt door ruimte te bieden aan biodiversiteit.

omdat er in de toe­komst voor­zien wordt dat hier

Binnen dit raamwerk kunnen kernen zorgvuldig in­

meer functies geconcentreerd worden, zodat

breiden of uitbreiden met woningbouw en bedrijven­

open land­bouw­gebieden hier­van gevrijwaard

terreinen, bij voorkeur op gunstig gelegen locaties

blijven. Deze zijn gelegen rond Lely­stad airport en

zoals hoger gelegen delen rondom kernen. Bij recreatie

LABII, op de plek waar Ooster­wold II voor­zien is,

wordt rekening gehouden met de draagkracht van

langs de A6 bij Flevo­kust Haven, ten noorden van

de natuur en bouwen we voort op het ontwerp en de

Swifter­bant en Dronten en langs de infra­structuur

identiteit van het Flevolandse landschap.

van het assen­kruis in de Noordoost­polder. Deze gebieden zijn herken­baar Flevo­lands dankzij deze zorg­vuldige afweging over functie­wijziging en inpassing van nieuwe functies.

64

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

65

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Principes

Contrast vergroten tussen de grote open gebieden

We versterken natuurverbindingen door het toevoegen

Benutten van diversiteit van bodems en watersys­

Door het robuuste polderraamwerk te versterken,

en de meer gesloten gebieden aan de randen van de

van nieuwe natuur, groen-blauwe dooradering en het

teem voor functies op de juiste plek. In Flevoland

wordt de ligging van Flevoland omringd door

polders. Dit biedt ruimte voor meer differentiatie aan

aaneenschakelen van bestaande natuurgebieden. Dit

is het onderscheid in bodemgesteldheid tussen de

zoetwater verfijnd en benut. In combinatie met

functies aan de oostrand van de Noordoostpolder en

principe koppelen we aan gebieden waarin veel natuur

verschillende polders minimaal. De ene plek wat natter

groenblauwe dooradering door stedelijk en landelijk

aan de randen van Oostelijk en Zuidelijk Flevoland.

aanwezig is, waar het watersysteem aanleiding geeft,

en dieper, de andere zandig of ziltig en de volgen-

gebied worden ecologische systemen ondersteund

Hiermee behouden we de open gebieden in het

waar de druk op de ruimte hoog is of waar het polder­

de ligt naast een natuurgebied of dorpskern. Met de

en ontstaat er meer ruimte voor biodiversiteit.

midden van de polders inclusief de noordwestelijke en

raamwerk versterkt moet worden. We werken eraan dat

groei-opgaven waar Flevoland tot 2050 voor staat,

Het versterken van het contrast tussen het open

zuidelijke rand van de Noordoostpolder beschikbaar

in 2050 zeker 10 % van de provincie een groenblauwe

nemen de ruimteclaims toe. Met dit principe zorgen

middengebied en de polderranden biedt ruimte voor

voor toekomstbestendige landbouw.

dooradering heeft. Hierdoor versterken we de bio­

we ervoor dat telkens een zorgvuldige afweging plaats

diversiteit, de waterkwaliteit, beleving en recreatieve

vindt op elke plek die van functie wijzigt. Hiermee

mogelijkheden.

beschermen we landbouw- en natuurgebieden en

nieuwe functies die voortkomen uit de groeiopgaven van Flevoland. Het verzachten van overgangen tussen

Het verzachten van randen tussen bijvoorbeeld de

verschillende functies, waaronder tussen stedelijk en

randmeren en de dijken, tussen natuur en landbouw

laten we tegelijkertijd steden en dorpen tot volle bloei

landelijk gebied, helpt daarbij.

en tussen de kernen en het buitengebied. Door een

komen. De verschillen in bodemgesteldheid zijn mede-

geleidelijke overgang tussen functies te creëren

bepalend voor welke functie op welke plek het meest

Dit vullen we in het robuust polderraamwerk in met

kunnen er meerdere functies een plek krijgen aan de

geschikt is.

een vijftal nieuwe principes:

rand van een stad of dorp. Of kunnen landbouw en natuur elkaar versterken in buffers. Voornamelijk in de

Met het toepassen van deze principes wordt één

Onderscheid tussen een buitendijks en een binnen-

gebiedstypen verwevingsgebied en multifunctionele

robuust polderraamwerk gerealiseerd.

dijks watersysteem elk met een eigen positie op de

landbouw randgebieden zien we dit voor ons.

geleidelijke overgang tussen hoog en laag Nederland.

Daarnaast kunnen we de dijkranden door middel van

Flevoland staat met het Markermeer, IJsselmeer en

vooroevers verzachten en kunnen we de waterkwaliteit

randmeren in verbinding met de IJsseldelta, Eem,

en ecologie versterken.

Noordzeekanaal en de Waddenzee. Zeespiegelstijging en extremere regenval en voldoende zoetwater zijn hierin de grootste uitdagingen, waar we richting 2050 en 2100 meer invulling aan moeten geven. Het binnendijkse watersysteem zal door weersextremen, drogere en nattere perioden onder druk komen te staan. In de overgang van hoog naar laag Flevoland moeten we rekening houden met het beter benutten en afvoeren van water door sponswerking en cascadering.

66

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

67

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Gebiedsuitwerkingen

Open landbouwgebieden De landbouwgronden in Flevoland behoren tot de

Inleiding

beste landbouwgronden van Nederland, met zeer

De doelen voor toekomstbestendige landbouw,

vruchtbare landbouwgrond en omringd door zoetwater.

verbetering van de waterkwaliteit en versterking van de

Vanuit die oorsprong zetten wij in op het behoud van

biodiversiteit hangen met elkaar samen. Een integrale

deze landbouwgrond om ook volgende generaties te

aanpak is noodzakelijk. De situatie en daarmee de

blijven voorzien van kwalitatief goed en voldoende

opgave/wat nodig is om de doelen te behalen, verschilt

voedsel. Hiervoor moeten we primair zuinig omgaan

per locatie in Flevoland. Die invulling doen we in negen

met de onttrekking van onze landbouwgronden en

deelgebieden waar opgaven in een kenmerkende

dit zorgvuldig afwegen. Tegelijkertijd moeten we

samenhang voorkomen. Deze komen overeen met de

ervoor zorgen dat de productiefactoren zoals de

deelgebieden waar de provincie in gebiedsprocessen

bodem- en waterkwaliteit en biodiversiteit in de

werkt aan de ambities voor het landelijk gebied. In

landbouw toekomstbestendig zijn. Het terugdringen

hoofdstuk 5 thema landbouw is deze gebiedsgerichte

van vervuiling door gewasbeschermingsmiddelen en

aanpak nader uitgewerkt.

zeer zorgwekkende stoffen hoort daar ook bij. De open landbouwgebieden zien wij als een robuuste structuur

Water en bodem worden meegewogen bij nieuwe

waarvoor de zwaarste toets in het afwegingskader voor

keuzes. We moeten afwegen waar nieuwe aanpassingen

de functiewijziging van landbouwgrond geldt. Daarmee

robuust zijn en waar het water en bodemsysteem

is functiewijziging van landbouwgrond naar een andere

bepalend is.

functie in dit gebied zeer uitzonderlijk.

In elk van de gebiedstypologieën passen we een

Met de volgende principes geven wij handvatten om de

combinatie van principes toe om te komen tot het

verschillende opgaven vanuit landbouw, water, bodem,

robuust polderraamwerk.

natuur en ecologie in gebiedsprocessen aan te pakken: • Kamerstructuur versterken We zetten in op versterking van de oorspronkelijke kamerstructuur door het openhouden van grote gebieden, met groene dooradering aan de randen van de kamers (lanen, singels) en herkenbare erven met een robuuste erfsingel. Deze open kamer­ structuur houdt oog voor Vogel en Habitat-Richtlijn doel-soorten (akkervogels) die hier hun primaire leefgebied hier hebben. • Groen-blauwe dooradering open gebied We zien erop toe dat de groen-blauw dooradering rekening wordt gehouden met de productiviteit van de landbouw en de beleefbaarheid van de open kamers/landschappelijke hoofdstructuren.

68

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

69

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Multifunctionele landbouwrandgebieden

• Verbindingen versterken tussen natuurgebieden

Aan de randen van de polder richting het oude

Groenblauwe dooradering van het landschap tussen

land zien we meer grofmazige gebieden. Deze

natuurgebieden is van belang voor uitwisseling van

gebieden lenen zich voor versterking van de groene

genetisch materiaal en noodzakelijk voor het in

structuur in combinatie met landbouw. We werken

stand houden van gezonde populaties. De natuur

aan een functiemix die zowel ondersteunend is

in Flevoland is nog steeds volop in ontwikkeling en

aan natuur en recreatie als aan de landbouw. Door

groenblauwe dooradering en routes zijn hierbij van

deze functies toe te delen aan de multifunctionele

groot belang voor de vestiging van nieuwe soorten

landbouwrandgebieden houden we het open

binnen de provincie maar ook naar omliggende

landbouwgebied beschikbaar voor voedselproductie.

provincies. Door in kernen en in het landelijk gebied ecologische netwerken te versterken en nieuwe

• Overgang natuur-landbouw

natuur toe te voegen rondom steden en dorpen met

Aan de polderranden in een grofmazige land­

een randbos, langs waterwegen, oevers en tussen

schappelijke structuur zoeken we naar geleidelijke

natuurgebieden in de polders, ontstaat een robuust

overgangen als buffer tussen natuur en landbouw.

groen-blauw raamwerk. Dit raamwerk versterkt

Hier ontstaat een mix van functies waar natuur

biodiversiteit, verbetert de waterkwaliteit, voorziet

en landbouw samengaan. Dit zijn zoeklocaties

landbouw van water en draagt bij aan klimaat­

voor uitbreiding van het bosareaal waarbinnen

adaptatie. Tegelijkertijd verhoogt het de recreatieve

agroforestry goed tot de mogelijkheden behoort

waarde in beleving en met wandel- en fietsroutes.

en waarbij de functie landbouw ongewijzigd kan blijven. Deze gebieden kunnen ook een functie hebben voor recreatie. • Water vasthouden Binnen het robuuste watersysteem van Flevoland worden door veranderende omstandigheden, zoals droogte, extreme neerslag en zetting, de uitdagingen in de polder groter. We voorzien hiervoor een aantal robuuste ingrepen voor een toekomstbestendige polder en gaan deze samen in gebiedsprocessen verkennen. Op plekken in Flevoland waar we voorzien worden van schone kwel afkomstig van o.a. de Veluwe en de Wieden Weerribben zetten we in op het beter benutten van deze zoetwaterstromen. Door het toevoegen van nieuwe blauwe ver­ bindingen zetten we in op een betere ecologische waterkwaliteit met extra verbindingen tussen sloten en tochten en door een koppeling te maken met de groene dooradering. Hiermee blijft bij droogte het water langer in het gebied en wordt voorkomen dat het snel afstroomt. Bij extreme neerslag is er meer capaciteit voor de afvoer wat de drooglegging bevordert. We zetten in op maximaal behoud van schoon water en verminderen van het watergebruik.

70

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

71

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Verwevingsgebieden De verwevingsgebieden hebben plekken waar een hogere verstedelijkingsdruk te verwachten valt of plekken waar mogelijkheden zijn om meer stedelijke functies in te passen, omdat er bijvoorbeeld al infra­ structuur aanwezig is. Dit zijn bij uitstek gebieden waar meerdere belangen bij elkaar komen waar­ door er differentiatie van functies zal optreden. Zoals de natuurverbindingen, landbouwproductie, erftransformaties en bedrijven.

72

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

73

Omgevingsvisie Flevoland 2050, Blik op de toekomst | Drie samenhangende strategieën

Adaptatiegebieden In adaptatiegebieden komen opgaven zoals bodem­ daling, wateroverlast en druk van verstedelijking samen. Daarom vragen deze plekken om nieuwe oplossingen en integrale afwegingen. Water en bodem worden meegewogen bij nieuwe keuzes. • Tegengaan van verdere verzilting van bodems Op locaties met verzilting vanuit de bodem vraagt het om afweging voor de grondwateronttrekking. Op locaties met verzilting door kwel kijken we naar een passende uitwerking bij aanpassingen in het watersysteem. Gebiedsgericht geven we invulling aan de blauwe dooradering met het oog op het behalen van de kaderrichtlijn water doelen (KRW) en de water­ beschikbaarheid voor landbouw en natuur. We zetten in op een betere doorspoeling van sloten en tochten door betere verbindingen te maken. • Diepste delen en bodemdalingsgebieden In diepste delen van de polder en gebieden waar de bodem het meest daalt zien we een toenemende uitdaging in de drooglegging en wateroverlast bij extreme neerslag. Dit leidt in de landbouw tot oogstverliezen en in stedelijk gebied tot over­ last. Vaak was de bodemdaling al voorzien bij de inpoldering en dat vraagt met de huidige kennis en inzichten om nieuwe afwegingen. In het landelijk gebied kijken in gebiedsprocessen nadrukkelijk naar de handelingsperspectieven en koppelkansen.

We gaan in gesprek over de mogelijkheden voor de toekomstbestendige inrichting van het gebied, waaronder gebruiksfuncties die met meer wateroverlast gecombineerd zouden kunnen worden. In gebieden waar ook archeologische waarden aan­ wezig zijn zoals de Swifterbantcultuur en Schokland, zal het nat houden van deze bodems om de archeo­ logie te bewaren een grotere rol gaan spelen en consequenties hebben voor het landgebruik.