470e53ab-7428-4455-83bf-d13a6f607077.pdf

TRANSITIEVISIE NIEUWE WARMTE GEMEENTE DRONTEN

Concept 1.0

1

TRANSITIEVISIE NIEUWE WARMTE DRONTEN De gebouwde omgeving in de gemeente Dronten is vóór 2050 aardgasvrij. Net als alle andere gemeentes in Nederland. Dat hebben we landelijk afgesproken in het Klimaatakkoord. Op die manier dringen we de uitstoot van broeikasgassen terug en beperken we ernstige klimaatverandering. Deze overgang naar nieuwe vormen van verwarmen is een grote opgave. Dit lukt niet in één keer en ook niet alleen. Dus dat doen we stap voor stap en met elkaar: inwoners, gemeente, de woningcorporatie, de netbeheerder en ondernemers. In deze visie zien we hoe we de komende jaren naar een Dronten gaan zonder aardgas. Het is een vooruitblik op de stappen die we allemaal zetten om de bestaande bebouwing aardgasvrij te maken. We beschrijven wat we samen gaan doen. Wat de gemeente doet. En wat u kan doen. Deze visie geldt allereerst voor de periode tot 2030. We zien wat nu technisch kan en wat dit betekent voor onze inwoners in de periode tot 2030. De visie gaat over het energiegebruik voor warmte in de gebouwde omgeving. Dit zijn bestaande woningen en bedrijfspanden. Elke vijf jaar wordt de visie vernieuwd. Zo handelen we met de nieuwste ontwikkelingen. Uitgangspunten De gemeente Dronten hanteert een aantal uitgangspunten voor het maken van keuzes over de warmtetransitie. Allereerst willen we dat de overgang naar aardgasvrij betaalbaar is.

Daarnaast maken bewoners een individuele keuze voor hun verwarming. Ook houden we ruimte voor innovatie. En het alternatief dat we kiezen is Duurzaam. De uitvoering van de warmtetransitie is daarbij afhankelijk van een consistent Rijksbeleid en de middelen die vanuit het Rijk worden aangereikt. De transitievisie gaat over het energieverbruik voor warmte in de gebouwde omgeving. De warmtetransitie heeft gevolgen voor verschillende partijen: de gemeente Dronten, woningcorporatie OFW, dorpsbelangenverenigingen, netbeheerder Liander, inwoners en ondernemers. Participatie Omdat de warmtetransitie op iedereen invloed heeft is een uitvoerig participatieproces doorlopen naar het Drontens Model voor inwonersparticipatie. Dit heeft geleid tot drie acties: het uitvoeren van een online bewonersonderzoek; het voeren van dialoogsessies met betrokken inwoners en bewonersgroepen; het houden van workshops met belangenorganisaties. Het geheel is teruggekoppeld aan de inwoners… <aan te vullen na inwonersbijeenkomsten>. In het vervolg van de warmtetransitie zullen inwoners en ondernemers actief worden betrokken. Aandachtspunten zijn daarbij dat de communicatie breed en begrijpelijk is voor iedereen, de gemeente naar de inwoners gaat en kennis en ervaring deelt.

Aardgasvrije warmteopties Er zijn verschillende alternatieven voor aardgas beschikbaar om gebouwen mee te verwarmen: individuele warmteoplossingen: hybride warmtepomp, all-electric, groengas. Collectieve warmteoplossingen: midden- en hoogtemperatuur warmtenet en laagtemperatuur warmtenet. Welke oplossing het best werkt voor de gemeente Dronten is afhankelijk van een aantal voorwaarden: isolatieniveau, nationale kosten, mate van collectief woningbezit, geschiktheid laagspanningsnet, koppelkansen. Voor de gemeente Dronten is een individuele aanpak een alternatieve aanpak. De all-electric oplossing is een prima oplossing om van het aardgas af te gaan. Hierbij hoort een stapsgewijze aanpak 1

die op natuurlijke momenten kan plaatsvinden. Denk hierbij aan isoleren bij een grootschalige verbouwing en investeren in een warmtepomp op het moment dat de CV-ketel aan vervanging toe is. Een effectieve aanpak voor een Drontense wijkaanpak is nog niet voorhanden. De haalbaarheid van Laagtemperatuuroplossingen, zoals all-electric en een laagtemperatuur warmtenet, zullen eerst verder onderzocht worden. Woningcorporatie OFW heeft plannen om in diverse buurten woningen te verduurzamen de komende jaren. Andere woningen kunnen hier wellicht op aansluiten. De komende jaren houdt de gemeente de ontwikkelingen ten aanzien van de stand der techniek en de bovenstaande voorwaarden bij en blijft ze onderzoeken of zich nieuwe kansen en mogelijkheden voordoen. Uitvoering In deze eerste Transitievisie Nieuwe Warmte wijst de gemeente Dronten nog geen dorpen of wijken aan waar de komende 5 jaar gestart wordt met een wijkuitvoeringsplan. De belangrijkste eerste stap voor de periode tot 2030 is om de bewustwording over energie besparen en isolatie te stimuleren. Woningeigenaren (inwoners en verhuurders) maken eigen keuzes om duurzaam te verwarmen. In de gemeente Dronten wordt geen warmtenet aangelegd. De gemeente Dronten zoekt samenwerking met partijen als het Energieloket en woningcorporatie OFW om inwoners te helpen.

Randvoorwaarden Voor de uitvoering is de gemeente afhankelijk van het beschikbaar stellen van middelen van het Rijk. De uitvoering van de individuele aanpak past in de plannen in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma. Belangrijke randvoorwaarden hiervoor zijn de subsidie van isolatiemaatregelen, de bewustwording en het beschikbaar stellen van middelen voor gemeente en Energieloket om de collectieve acties voor inwoners te ondersteunen.

2

VOORWOORD Hoe maken we Dronten aardgasvrij? Deze Transitievisie Nieuwe Warmte helpt ons op weg. Samen met onze partners en inwoners hebben we deze eerste visie opgesteld. Een mooi proces waarbij wij als regisseur, maar ook onze inwoners, veel inbreng in hebben gehad. Immers de verandering naar een nieuwe manier van warmte creëren raakt ons allemaal. In het Klimaatakkoord hebben we afgesproken dat we tot 2050 de tijd hebben om aardgasvrij te worden. Best nog een hele tijd maar ook een hele grote klus. De visie is dan ook niet in beton gegoten, maar wordt elke vijf jaar tegen het licht gehouden. Zo kunnen we de nieuwste technieken en warmte-oplossingen op tijd inpassen. In deze visie is een stappenplan opgenomen die je kunt gebruiken voor het maken van plannen om aan de slag te gaan met het aardgasvrij maken van je woning. Dit stappenplan wordt na vaststelling van de visie nog verder uitgewerkt, zodat inwoners meer ondersteunt worden in het maken van keuzes. In Dronten gaan we uit van de individuele keuze van inwoners, wij leggen geen warmtenet aan in wijken. Daarmee kunnen alle inwoners vanaf nu al maatregelen nemen om te starten met het aardgasvrij maken van hun huizen (bijvoorbeeld het isoleren van de woning). Ze hoeven niet te wachten op een plan voor hun wijk. Om uitvoering te geven aan deze visie hebben we als gemeente ondersteuning nodig van het Rijk.

Deze ondersteuning is ook in het Klimaatakkoord toegezegd, maar nog niet helemaal concreet. Onze gemeente kent gelukkig wel de duurzaamheidslening die ook openstaat voor vele maatregelen die passen in deze visie. Veel inwoners maken al gebruik van deze mogelijkheid. Alvast een stap in de goede richting. Daar ben ik blij mee. Samen gaan we voor een aardgasvrij Dronten. Ton van Amerongen Wethouder Duurzaamheid

3

INHOUDSOPGAVE Samenvatting Transitievisie Nieuwe Warmte Dronten .......................................................................... 1 Voorwoord .............................................................................................................................................. 3 Inhoudsopgave........................................................................................................................................ 4 1. Inleiding............................................................................................................................................... 5 Een dringende opgave ........................................................................................................................ 5 De transitie naar een aardgasvrij Nederland ...................................................................................... 5 Leeswijzer............................................................................................................................................ 5 2. De opgave in Dronten ......................................................................................................................... 6 Uitgangspunten...................................................................................................................................

6 Het werkgebied ................................................................................................................................... 7 3. Participatie .......................................................................................................................................... 9 Bewonersonderzoek ........................................................................................................................... 9 Dialoogsessies ..................................................................................................................................... 9 Workshops .......................................................................................................................................... 9 Bewonersavond oktober................................................................................................................... 10 4. Aardgasvrije warmteopties ............................................................................................................... 11 4.1 Duurzame warmtebronnen ........................................................................................................ 11 4.2 Beschikbare alternatieven ..........................................................................................................

12 4.3 Wat is mogelijk vóór 2030?......................................................................................................... 13 5. Uitvoering van de Transitievisie NIEUWE Warmte ........................................................................... 14 Van Transitievisie Nieuwe Warmte naar uitvoering ......................................................................... 14 Wat kan u nu al doen? ...................................................................................................................... 14 Acties tot 2030 .................................................................................................................................. 15 Communicatie over de warmtetransitie ........................................................................................... 16 6. Wat verwachten we van het Rijk ...................................................................................................... 17 Bijlage A.

Begrippenlijst ...............................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Bijlage B.

Technische onderbouwing ...........................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

B.1.

Warmtetechnieken ..........................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

B.2.

Besliscriteria .....................................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

B.3.

Score criteria per buurt ....................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

B.4.

Resultaten per criterium ..................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

B.5.

Conclusies ........................................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Bijlage C.

Overzicht buurten ........................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Bijlage D.

Participatie ...................................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

4

1. INLEIDING Een dringende opgave De gevolgen van klimaatverandering zijn steeds zichtbaarder. Perioden van droogte en extreme hitte worden afgewisseld met wateroverlast. Dat is in Nederland terug te zien door de hitterecords die elke zomer worden verbroken. Net als de hevige wateroverlast die dit jaar in de zomer ons land trof. Om grote rampen te voorkomen beperken we de temperatuurstijging. In 2015 heeft een groot aantal landen in Parijs het Klimaatakkoord ondertekend. In dit akkoord is afgesproken dat de aarde maximaal 2 graden Celsius warmer mag worden ten opzichte van 1990. Daarvoor gaan we de uitstoot van broeikasgassen beperken. Om dit doel te bereiken heeft Nederland in 2019 een Nationaal Klimaatakkoord uitgebracht. Daarin staat dat voor 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 49% procent verminderd moeten zijn ten opzichte van 1990. We werken toe naar 95% vermindering in 2050. De gebouwde omgeving speelt een grote factor in de huidige uitstoot, in 2020 was dit ongeveer 13% van de totale uitstoot van broeikasgassen in Nederland. Nu worden de meeste huizen in Nederland verwarmd door middel van aardgas. Om minder broeikasgassen uit te stoten stappen we over op een duurzame manier van verwarmen en koken. Dat is een grote en complexe opgave. In het Nationaal Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten de regie hebben om deze opgave uit te voeren.

Uiterlijk eind 2021 hebben alle gemeenten in Nederland een Transitievisie Warmte hebben opgesteld.

De transitie naar een aardgasvrij Nederland Met deze Transitievisie Nieuwe Warmte geven we inzicht in de route naar een aardgasvrij Dronten in 2050. We beschrijven welke handelingen moeten gebeuren om bestaande bouw aardgasvrij te maken. Op die manier weten inwoners, ondernemers en gemeente welke stappen worden genomen. En welke stappen zij zelf moeten zetten. In deze eerste visie beschrijven we de stappen tot 2030. In deze eerste visie worden nog geen wijken aangewezen die voor 2030 van het aardgas worden afgekoppeld. Over vijf jaar als de Transitievisie Nieuwe Warmte opnieuw bekeken wordt, hopen we meer informatie beschikbaar te hebben is om onze route naar een aardgasvrij Dronten in 2050 te vervolgen.

Leeswijzer U bent begonnen met lezen van de Transitievisie Nieuwe Warmte Dronten. Deze visie is tot stand gekomen door analyses op de bebouwing, infrastructuur en mogelijke bronnen voor het opwekken van warmte. De onderbouwing en afwegingen leest u in dit rapport. In hoofdstuk 2 leest u uitgangspunten voor de visie. In dit hoofdstuk beschrijven we de huidige situatie en de kaders waarin de visie is opgezet. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk 3 de verschillende opties om te verwarmen en welke kansrijk zijn in Dronten. In hoofdstuk 4 laten we zien welke fasering wordt gevoerd, op basis van natuurlijke momenten. Ten slotte leest u in hoofdstuk 5 concrete stappen die worden genomen om de visie tot uitvoering te brengen.

5

2. DE OPGAVE IN DRONTEN In dit hoofdstuk leest u een beschrijving van de opgave en de uitgangspunten voor de Transitievisie Nieuwe Warmte in de gemeente Dronten. We laten u zien waar we technisch rekening mee houden, maar ook wat de inwoners van Dronten hebben meegegeven voor de visie.

Uitgangspunten De warmtetransitie is niet alleen een technische opgave. De overgang naar een aardgasvrije samenleving gaat ook over kosten en keuzevrijheid. Verder willen we goede keuzes maken die bijdragen aan een duurzame leefomgeving. Voor het opstellen van de visie hebben we een aantal uitgangspunten gebruikt. Deze uitgangspunten komen voort uit het bewonersonderzoek en dialoogsessies die we hebben gevoerd met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden. Betaalbaarheid Een belangrijk uitgangspunt voor de warmtetransitie is dat de overgang naar een alternatief voor aardgas zo betaalbaar mogelijk is. De warmtetransitie moet voor iedereen betaalbaar zijn. De transformatie slaagt alleen als iedereen kan meedoen. Een consistent beleid en middelen van de Rijksoverheid zijn hiervoor essentieel. Het doel is om energiearmoede zoveel mogelijk voorkomen. De kosten voor aardgas stijgen snel. Maar isolatie en vervanging van de cv-ketel kosten ook geld. Inwoners die investeringen niet kunnen doen mogen hierdoor niet worden geconfronteerd met onbetaalbare energielasten. TNO heeft de energiearmoede in Nederland in kaart gebracht. Volgens het onderzoek heeft in de gemeente Dronten bijna 7% van de huishoudens te maken met energiearmoede.

Dit zijn huishoudens met enerzijds een laag inkomen en anderzijds hoge energielasten of een woning met een lage energetische kwaliteit.1 Individuele keuze Uit het bewonersonderzoek en gesprekken met inwoners komt naar voren dat inwoners van de gemeente Dronten gesteld zijn op de eigen keuze voor een alternatieve vorm van verwarmen. In deze visie wordt dan ook ingezet op alternatieven van verwarmen waarbij bewoners zelf de keuze hebben wanneer zij overstappen en met welke techniek dit gaat. Ruimte voor innovatie Op het gebied van duurzame verwarming zijn veel ontwikkelingen gaande. De gemeente Dronten ziet de waarde van innovatie en wil open blijven staan voor nieuwe ontwikkelingen. Met de voorgestelde ingrepen in deze visie, houden we ruimte voor innovatie. Duurzaam alternatief De nieuwe manier van verwarmen moet een duurzaam alternatief zijn. Het alternatief mag niet leiden tot een hogere CO2-uitstoot of negatieve milieueffecten voor de omgeving. Conform de Regionale Energie Strategie Flevoland is de gemeente Dronten terughoudend met de inzet van met name houtige biomassa en maakt deze keuze derhalve niet in deze visie.

1

Bron: TNO, De feiten over energiearmoede in Nederland, september 2021

6

Woningen en bedrijfspanden Voor de Transitievisie Nieuwe Warmte kijken we naar de huidige bebouwing. Dit zijn woningen en bedrijfspanden. Maar de maatregelen en uitgangspunten gelden niet voor alle bedrijven. De Transitievisie Nieuwe Warmte gaat alleen over het energieverbruik voor warmte in de gebouwde omgeving. Het gaat over de energievraag van ruimteverwarming, warm tapwater en koken. Het gebruik van aardgas voor industriële processen wordt niet meegenomen in de Transitievisie Nieuwe Warmte. Industrie valt dus buiten de scope van de Transitievisie Nieuwe Warmte.

Het werkgebied Gebouwen en plaatsen De kenmerken van de woningen en de omgeving zijn erg bepalend voor welke warmtetechniek het meest geschikt is om aardgasvrij te worden. De gemeente Dronten bestaat uit drie woonkernen: Dronten, Biddinghuizen en Swifterbant. Verder is het een echte plattelandsgemeente, met veel vrijstaande woningen met een grote afstand daartussen. In de gemeente Dronten staan ruim zeventienduizend woningen en meer dan tweeduizend utiliteitsgebouwen2. De eerste woningen zijn gebouwd in de jaren ’60. Al is bijna de helft van de woningen gebouwd vanaf de jaren ’90. Doordat de gemeente zo jong is, zijn veel woningen goed geïsoleerd gebouwd. Ongeveer de helft van de woningen heeft een energielabel B of hoger.

Schillabel A B C D E Aantal woningen 4.654 3.997 6.300 1.838 308 Tabel 1 Energielabel woningen in gemeente Dronten (Bron: PBL, 2019)

2

Bron: BPL, peiljaar 2019

7

F 233

G 23

Mensen en organisaties Uiteindelijk zijn het mensen die de overgang naar aardgasvrij mogelijk maken. De ene partij zal meer betrokken zijn bij de transitie dan de ander. De woningbouwcorporatie OFW zal met al haar huizen meer geïnteresseerd en betrokken zijn dan de lokale schoenenwinkel. Die hoeft namelijk maar één pand te verduurzamen. De warmtetransitie heeft voor al deze partijen andere gevolgen. De gemeente voert de komende jaren uitvoerig gesprekken om samen tot plannen te komen die voor alle partijen haalbaar en betaalbaar zijn. Organisatie Gemeente Dronten OFW

Dorpsbelangenverenigingen

Liander

Inwoners

Ondernemers

Omschrijving De gemeente Dronten is regisseur in de warmtetransitie. De gemeente levert een visie en maakt uitvoeringsplannen. Verder houdt de gemeente de voortgang in de gaten en brengt partijen bij elkaar. De woningcorporatie OFW heeft een groot aantal woningen in bezit in de gemeente Dronten. OFW is daarom van groot belang in de transitie. Zij kunnen grootschalig huizen verduurzamen door isolatie en nieuwe warmte-oplossingen. De dorpsbelangenverenigingen en andere bewonersorganisaties hebben een belangrijke rol in de communicatie met inwoners van de gemeente Dronten. Daarnaast is het via deze organisaties voor inwoners mogelijk samen op te trekken in de verduurzaming van woningen. De warmtetransitie leidt tot een groter verbruik van elektriciteit. Hiervoor moet op sommige plekken in de gemeente Dronten het elektriciteitsnet worden verzwaard. Netbeheerder Liander is hiervoor verantwoordelijk. Uiteindelijk heeft de warmtetransitie invloed op alle inwoners van de gemeente Dronten. Huiseigenaren blijven verantwoordelijk voor het isoleren en verduurzamen van hun huis. Naast woningen zijn ook bedrijfspanden onderdeel van de warmtetransitie. De vraag naar warmte is bij bedrijven vaak anders. Zo is koeling ook een belangrijk onderdeel van het comfort binnen een gebouw.

Daarom wordt ook apart gesproken met ondernemers, om hen te helpen met hun specifieke vragen en de kansen te benutten die zij bieden voor de rest van de samenleving.

8

3. PARTICIPATIE In Dronten zijn op basis van het Drontens Model voor inwonersparticipatie inwoners betrokken. Dit heeft geleid tot een drietal acties: het uitvoeren van een online bewonersonderzoek; het voeren van dialoogsessies met betrokken inwoners en bewonersgroepen; het houden van workshops met belangenorganisaties.

Bewonersonderzoek Inwoners zijn uitgenodigd deel te nemen aan het online bewonersonderzoek over aardgasvrij wonen. Aan deze enquête hebben 168 inwoners en vijf bedrijfspandeigenaren meegedaan. Het onderzoek geeft inzicht in de zorgen die inwoners hebben en welke aspecten van een alternatieve warmteoplossing belangrijk zijn voor inwoners. De uitkomsten van deze enquête geven vergelijkbare resultaten in andere gemeenten waar dit onderzoek is uitgevoerd. Uit de enquête komt onder andere naar voren dat de kosten van de transitie belangrijk worden bevonden. Ook geven deelnemers van het onderzoek aan veel waarde te hechten aan de vrije keuze voor een alternatieve warmteoplossing. Verder hebben 64 deelnemers aangegeven actief betrokken te willen worden in de uitvoering van de transitie. Een deel van hen is ook gevraagd mee te denken over de transitievisie in een dialoogsessie. De uitkomsten van het onderzoek zijn terug te lezen in Fout! Verwijzingsbron niet gevonden..

Dialoogsessies Als vervolg op het bewonersonderzoek zijn in drie sessies inhoudelijke gesprekken gevoerd met inwoners, bewonersorganisaties en ondernemers. Hen is gevraagd hun lokale kennis te delen waar kansen en opgaven liggen om Dronten duurzaam te verwarmen. Ook is gesproken hoe inwoners en ondernemers in het vervolg het best kunnen worden betrokken en geholpen. Inwoners gaven aan goed geïnformeerd te willen worden in de buurt. Bijvoorbeeld door een wijkambassadeur of een lokale energiewinkel. Ondernemers zeiden met name behoefte te hebben aan kennisdeling.

Workshops In de twee workshops is met verschillende afdelingen binnen de gemeente en met organisaties zoals woningcorporatie OFW, netbeheerder Liander en Waterschap Zuiderzeeland gekeken naar de technische analyse en de mogelijke oplossingen voor de woningen in Dronten. In deze workshops zijn de koppelkansen geïnventariseerd.

PARTICIPATIEPROCES

Bewonersonderzoek

Dialoogsessies

Workshops

Informatieavond

• Online enquête • 168 deelnemers

• Actieve meedenkers • Bewonersorganisaties • Ondernemers

• Stakeholders

• Voorleggen Concept Transitivisie Nieuwe Warmte • Online informatieavond XX deelnemers • Fysieke informatieavond XX deelnemers

Wilt u meer lezen over het participatieproces? Bekijk dan Bijlage 9 D.

Bewonersavond oktober <Nader in te vullen> Wensen vanuit participatie Het opstellen van de Transitievisie Nieuwe Warmte is slechts het begin van de warmtetransitie in de gemeente Dronten. En daarmee ook de eerste stap in een participatieproces. In deze eerst stap is vooral opgehaald wat inwoners, ondernemers en andere organisaties belangrijk vinden in de warmtetransitie. Ook is opgehaald hoe zij betrokken willen worden in het vervolg. Uit het bewonersonderzoek en de verschillende dialoogsessies komt een aantal wensen voor het vervolg naar voren: • • • • • • • • • •

De communicatie moet begrijpelijk zijn voor iedereen (ook anderstaligen en laaggeletterden); Informatie moet goed gecommuniceerd worden (via lokale nieuwskanalen, e-mail, sociale media, nieuwsbrief, De Drontenaar, Flevopost, bewonerssessies); Wanneer de uitvoering duidelijker wordt, moet de communicatie persoonlijker worden; De gemeente gaat naar de inwoner, bijvoorbeeld met een energiewinkel in elke kern; Lokale ondernemers en inwoners worden actief betrokken, bijvoorbeeld als buurtambassadeur; Ervaringen (uit andere gemeentes) worden gedeeld voor kennis en inspiratie; Neem VvE’s mee in het proces; Richt het proces van de warmtetransitie op de zorgen en bezigheden van inwoners; Organiseer kennisdeling voor ondernemers in kennissessies; Betrek inwoners en ondernemers actief bij het maken van plannen in de volgende fase (contacten vanuit dialoogsessies en bewonersonderzoek zijn bekend bij gemeente).

Het participatieproces van de Transitievisie Nieuwe Warmte is vooral bedoeld om inwoners, ondernemers en organisaties die belangrijk zijn voor de transitie te informeren. Maar ook om wensen en informatie op te halen om mee te nemen in het vervolgproces. In de volgende fase worden maatregelen steeds duidelijker en komt de warmtetransitie dichter bij de inwoners en ondernemers. Inwoners worden dan ook meer betrokken. De manier van participatie zal daarbij verschuiven van informeren, raadplegen en adviseren, naar coproduceren en meebeslissen. Voor de vervolgaanpak wordt een communicatie- en participatieplan gemaakt, waarbij bovenstaande wensen als uitgangspunt kunnen dienen.

10

4. AARDGASVRIJE WARMTEOPTIES Er zijn verschillende alternatieven voor aardgas beschikbaar om gebouwen mee te verwarmen. Vanuit deze mogelijkheden is onderzocht wat haalbaar en kansrijk is in de gemeente Dronten. Sommige van deze mogelijkheden zijn geschikt voor enkele gebouwen. Dit noemen we individuele warmteoplossingen. Andere mogelijkheden zijn beter geschikt voor grotere hoeveelheden gebouwen tegelijk. Dit noemen we collectieve warmteoplossingen. Hieronder worden de meest belangrijke alternatieven voor aardgas beschreven die momenteel beschikbaar zijn (in Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. worden deze verder toegelicht). Verderop wordt toegelicht op welke manier onderzocht is welke alternatieven geschikte opties zijn voor de gemeente Dronten.

4.1 Duurzame warmtebronnen Het alternatief voor aardgas is onder andere afhankelijk van de aanwezige warmtebronnen.

Warmtenetten Om een warmtenet mogelijk te maken zijn warmtebronnen nodig. Binnen de gemeente Dronten zijn er enkele potentiële restwarmtebronnen met een midden tot hoge temperatuur aanwezig. De potentie en leveringszekerheid van deze bronnen is echter te beperkt om woningen van warmte te voorzien. Een warmtenet op basis van midden of hoge temperaturen wordt op dit moment daarom niet als een mogelijkheid gezien. Het is mogelijk om warmte uit water gebruiken om woningen en gebouwen te verwarmen, ook wel aquathermie genoemd. Voorbeelden hiervan zijn warmte uit oppervlaktewater, afvalwater en drinkwater. Bij afvalwater kan er gedacht worden aan de rioolwaterzuivering. Met behulp van een warmtenet kan de warmte van deze bronnen naar woningen en gebouwen getransporteerd worden. De temperatuur van dit water is niet hoog genoeg om een woning te kunnen verwarmen. Daarom zal er in de woning een extra warmtepomp geplaatst moeten worden. Op die manier kan de woning tot de gewenste temperatuur worden verwarmd. Op dit moment is het nog onduidelijk of deze manier van verwarmen haalbaar is binnen de gemeente Dronten. Hiervoor kan nog aanvullend onderzoek gedaan te worden.

Duurzame gassen Gas kan ook duurzaam zijn. Duurzame gassen die aardgas kunnen vervangen zijn groengas en waterstof. Beiden zijn nog niet op grote schaal beschikbaar. Het waterstofgas wat wel beschikbaar is zal eerst worden gebruikt voor processen die heel hoge temperaturen vragen, zoals industriële processen, zware transportmiddelen en machines die veel kracht vragen. Wanneer de beschikbaarheid van duurzame gassen verbetert zal de gemeente ook deze optie betrekken bij onderzoeken naar mogelijke alternatieven voor aardgas. Meer toelichting hierover in Fout! Verwijzingsbron niet gevonden..

11

4.2 Beschikbare alternatieven Individuele warmteoplossingen Hybride warmtepomp Uw huis wordt gedeeltelijk verwarmd met een elektrische warmtepomp. De warmtepomp kan maar verwarmen tot een bepaalde temperatuur. Als het buiten te koud wordt en de warmtepomp uw woning niet meer voldoende kan verwarmen, neemt een gasgestookte cv-ketel het over. Hoe beter uw woning is geïsoleerd, hoe efficiënter zo’n hybride systeem werkt. Met een hybride warmtepomp gebruikt u nog steeds aardgas. Dit is daarom een tussenoplossing. In de toekomst kan een hybride warmtepomp mogelijk ook in combinatie met een duurzaam gas. De beschikbaarheid van duurzame gassen is echter nog onzeker. All-electric Uw huis wordt volledig verwarmd met een elektrische warmtepomp. De warmtepomp verwarmt op een relatief lage temperatuur. Om met deze techniek te kunnen verwarmen moet uw woning extra goed geïsoleerd zijn tot tenminste schillabel B. Een elektrische warmtepomp is een volledig aardgasloze warmteoplossing. Een volledig elektrische warmtepomp is een eindoplossing.

Groengas Groengas is biogas met dezelfde kwaliteit als aardgas. Daarom kunnen bestaande aardgasleidingen worden gebruikt. Groengas kan toegepast worden bij woningen die niet genoeg kunnen worden geïsoleerd. De beschikbaarheid van groengas is zeer beperkt en op lange termijn nog onzeker. Hierdoor zien wij groengas niet als een oplossing voor de korte termijn. Doordat het bestaande gasnet kan worden gebruikt, kan deze oplossing worden toegepast als individuele warmteoplossing.

12

Collectieve warmteoplossingen Lage temperatuur (LT) warmtenet Zoals bij de vorige optie wordt uw huis ook bij deze techniek verwarmd met een centrale of gedeelde warmtebron. Via een leiding komt de warmte bij u in huis. Het verschil zit in de aanvoertemperatuur. Die is bij deze techniek veel lager. Laagtemperatuur warmtenetten kunnen daarom alleen goed geïsoleerde woningen verwarmen. De woningen moeten daarvoor minimaal schillabel B hebben. Het tapwater wordt nog elektrisch naar een hogere temperatuur gebracht.

Midden en hoog temperatuur (MT -HT) warmtenet Uw huis wordt verwarmd met een centrale of gedeelde warmtebron buiten uw huis. Vanuit een warmtebron, die dichtbij in de wijk, maar ook op kilometers afstand van uw huis kan liggen, wordt warm water via een waterleiding naar uw huis gebracht. Midden- en hoogtemperatuur warmtenetten kunnen matig geïsoleerde woningen verwarmen. De woningen moeten daarvoor minimaal schillabel D hebben.

4.3 Wat is mogelijk vóór 2030? De eerste stap is besparen van warmte De eerste stap naar aardgasvrij is het besparen van energie, bijvoorbeeld door te isoleren. Door zoveel mogelijk te besparen op energie wordt er bespaard op kosten en is de overstap op een aardgasvrij alternatief eenvoudiger.

Richting all-electric Op basis van de uitgevoerde onderzoeken is een all-electric oplossingen een goede mogelijkheid om de gemeente Dronten van het aardgas af te halen. Bij het overstappen op een all-electric oplossing hoort een stapsgewijze aanpak die op natuurlijke momenten kan plaatsvinden. Dit kan met behulp van de routekaart, die in hoofdstuk 5 weergegeven wordt. Doordat de verduurzaming stapsgewijs gaat en voor iedereen op een ander moment kan komen, is niet een wijkaanpak maar juist een individuele aanpak de meest logische aanpak. Warmtenetten op basis van midden- of hoge temperatuurbronnen zijn niet mogelijk binnen de gemeente Dronten. Warmtenetten op basis van laagtemperatuurbronnen hebben potentie, maar de technische en financiële haalbaarheid hiervan is nog niet in kaart gebracht. Duurzame gassen, zoals waterstof en groengas, kunnen in de toekomst mogelijk een belangrijke rol spelen in de warmtetransitie. De beschikbaarheid van deze duurzame gassen is nog erg onzeker, waardoor dit niet gezien wordt als oplossing voor de korte termijn. Er kunnen koppelkansen binnen de gemeente benut worden om de warmtetransitie te versnellen. Voorbeelden van koppelkansen zijn de verduurzamingsagenda van woningcorporatie OFW en werkzaamheden van netbeheerder Liander.

13

5. UITVOERING VAN DE TRANSITIEVISIE NIEUWE WARMTE Van Transitievisie Nieuwe Warmte naar uitvoering In deze eerste Transitievisie Nieuwe Warmte wijst de gemeente Dronten nog geen dorpen of wijken aan waar de komende 5 jaar gestart wordt met een wijkuitvoeringsplan. In een wijkuitvoeringsplan staat de gedetailleerde uitwerking van een aardgasvrije oplossing, de financiering, het proces om alle betrokkenen in het dorp of wijk mee te nemen in de keuze voor de oplossing en alle andere randvoorwaarden om tot uitvoering over te gaan. In ieder geval over 5 jaar zal weer gekeken worden of er wijken zijn die mogelijk kunnen starten met een wijkuitvoeringsplan. De komende jaren richt de gemeente Dronten zich op een individuele en gemeente brede aanpak, om op die manier bewoners te helpen om de juiste stappen te zetten om van het aardgas te gaan.

Wat kan u nu al doen? U kunt nu al de eerste stappen richting een aardgasvrije woning zetten. Een globaal stappenplan is hieronder weergegeven. 1. Bewustwording warmtetransitie De eerste stap is bewustwording van de noodzaak van de warmtetransitie. Lees hier meer over op de website van Energieloket Flevoland. 2. Isolatiecheck Doe de VerbeterUwHuis-test op de website van Energieloket Flevoland om er achter te komen op welke vlakken u nog kunt besparen. 3. Isoleren Energie besparen is de eerste stap. Hiermee bespaart u kosten en zorgt u ervoor dat het overstappen naar een aardgasvrije warmteoplossing eenvoudiger wordt. Op de website van Energieloket Flevoland ziet u op welke manieren uw woning geïsoleerd kan worden. Isoleren kan op natuurlijke momenten, zoals bij een grootschalige verbouwing van uw huis. 4. Aardgasvrije installaties De overgang naar een aardgasvrije woning kan stapsgewijs én op natuurlijke momenten. Wanneer uw CV-ketel aan vervanging toe is, kunt u overstappen op een warmtepomp. Wanneer uw woning nog niet geschikt is om over te gaan op een volledig elektrische verwarming, kunt u ervoor kiezen om een hybride warmtepomp te plaatsen. Dit is een goede tussenoplossing, waarbij alvast een grote besparing in de CO2 uitstoot wordt gerealiseerd. Ook kunt u overstappen naar elektrisch koken, bijvoorbeeld wanneer u een nieuwe keuken wilt plaatsen.

Het kan zijn dat uw meterkast aangepast moet worden om over te gaan op all-electric wonen. U kunt hiervoor advies inwinnen bij een erkende installateur.

14

Energieloket Flevoland De gemeente Dronten werkt samen met het Energieloket Flevoland. Het Energieloket informeert en adviseert inwoners over onderwerpen als isolatie, alternatieve warmtebronnen, subsidies en regelgeving.

Acties tot 2030 Aan de warmtetransitie werken we samen. Deze visie is tot stand gekomen met de betrokkenheid van de georganiseerde inwoners en stakeholders, maar ook door de inbreng van individuele inwoners. De gemeente Dronten is de regisseur van de warmtetransitie en zal bij het werken aan de uitvoering met inwoners en stakeholders volgens de uitgangspunten van de visie samenwerken. Deze samenwerking blijft ook na deze visie in stand. De volgende onderdelen zullen in de komende jaren verder worden uitgewerkt: Inwonerscommunicatie • We maken een communicatieplan voor de communicatie over de Transitievisie Nieuwe Warmte en de stapsgewijze aanpak. Isolatie • We geven informatie en advies over de mogelijkheden van isoleren en het plaatsen van(hybride) warmtepompen. Niet alleen over de techniek maar ook over de financieringsmogelijkheden, zoals subsidies en duurzaamheidsleningen. • We benutten de mogelijkheden die het Rijk biedt in het Nationaal Isolatieprogramma en subsidies voor hybride CV-ketels om de stap voor stap aanpak voor inwoners te faciliteren. Ondersteuning collectieven • We faciliteren een duurzaamheidslening voor mensen die de stap naar aardgasvrij niet zelf kunnen financieren. • Met OFW wordt samengewerkt in de wijken waar zij aan de slag gaan om huurwoningen aan te pakken, om te onderzoeken of particuliere woningeigenaren op deze verbeterslag kunnen aanhaken.

• De samenwerking wordt gezocht met ondernemers en organisaties die als koplopers aan de slag willen of kunnen met het aardgasvrij maken van hun gebouwen. Onderzoeksagenda • Met netbeheerder Liander willen we afspraken maken om te onderzoeken waar het elektriciteitsnet moet worden verzwaard. Dit is nodig om woningen grootschalig over te kunnen schakelen op all-electric oplossingen. Individueel is dit nu al mogelijk. • De mogelijkheden voor een lage temperatuurwarmtenet met bijvoorbeeld oppervlaktewater (aquathermie) als bron kan door de gemeente in samenwerking met het waterschap verder onderzocht. Dit kan alleen gedaan worden wanneer de gemeente Dronten hiervoor middelen krijgt vanuit de Rijksoverheid. • Ook op regionaal niveau is samenwerken aan de warmtetransitie van belang om die oplossingen voor elkaar te krijgen die een gemeente niet alleen tot stand krijgt. De gemeente onderzoekt in regionaal verband wat duurzame gassen, zoals groengas en waterstof, kunnen betekenen voor het aardgasvrij maken van woningen in Dronten.

15

Communicatie over de warmtetransitie De transitie naar aardgasvrij gaat niet vanzelf en we weten dat het (blijven) communiceren over de mogelijkheden van groot belang is om de transitie onder de aandacht te brengen en te houden. Bewustwording en gedragsverandering spelen daarin een grote rol. Uit recent onderzoek van klimaatorganisatie Hier, uitgevoerd door Motivaction, blijkt het draagvlak voor aardgasvrij wonen toe te nemen3. De helft van de Nederlanders is voorstander van de maatregelen. Meer mensen vertrouwen op de expertise van andere partijen zoals de gemeente, zegt het onderzoek. De verwachting is dat eigenaren-bewoners veelal op natuurlijke momenten investeren in energetische maatregelen, zoals bij een verhuizing, verbouwing of vervanging van een cv-ketel. Op deze momenten zullen eigenaren ‘open’ staan voor communicatie over aardgasvrije oplossingen. De gemeente zal met het Flevoland Energieloket de eerste stappen van de klantreis voor de woningeigenaren faciliteren, waarna marktpartijen de communicatie met inwoners overnemen.

3

Draagvlak aardgasvrij wonen neemt na drie jaar weer toe, helft Nederlanders voorstander | HIER opgewekt

16

6. WAT VERWACHTEN WE VAN HET RIJK De gemeente Dronten heeft het Rijk nodig om aardgasvrij te worden in 2050. Allereerst op het vlak van financiering: van subsidies tot het organiseren van schaalvergroting voor kostenreductie van de benodigde maatregelen. Het moet in heel Nederland aantrekkelijk worden om van het aardgas af te gaan. Het Rijk heeft nog geen bedragen gereserveerd voor het Klimaatakkoord. Het advies van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is om geen aanvullend structureel budget te ramen voor uitvoering dan de feitelijke bijdrage van het Rijk. Het Rijk zal duidelijkheid moeten geven over dit structurele budget voor gemeenten, voordat de gemeente Dronten tot grootschalige uitvoering over kan gaan. Ook voor wat betreft de betaalbaarheid van de warmtetransitie voor de eindgebruiker en woningeigenaren is ondersteuning en beleid van het Rijk nodig. Voor huurders betekent een goed geïsoleerde woning vaak een hogere huur, die niet in het geheel door de huurtoeslag wordt gedekt. Dit zou als gevolg kunnen hebben dat huurders een grotere woonlastenstijging voor hun kiezen krijgen, dan de energierekening daalt. Een integrale woonlastenbenadering is daarom voor huurders te adviseren. Voor woningeigenaren is eenzelfde aanpak nodig om bijvoorbeeld financieringslasten te kunnen opvangen.

De huidige financieringsmogelijkheden (nationaal warmtefonds) zijn persoonlijke leningen, terwijl gebouwgebonden financiering (financiering die aan de woning is verbonden i.p.v. de eigenaar) veel meer ruimte geeft om de grote investeringskosten over een langere periode te spreiden. Tegelijkertijd zal vanuit het Rijk de urgentie en helderheid gecreëerd worden dat we niet alleen vandaag aan de slag gaan in de proeftuinen, maar in alle woningen en gebouwen in Nederland stappen moeten zetten op het gebied van isoleren en toepassen van hybride warmtepompen. We verwachten met de aankondiging van het Nationaal Isolatieprogramma dat de overheid een heldere routekaart uitzet voor de isolatie van de woningvoorraad in Nederland. Tot slot zal de Rijksoverheid de wetgeving voor aardgasvrij (ver)bouwen moeten aanpassen. Op dit moment gelden bij grote renovaties al eisen ten aanzien van de isolatie en het rendement van installaties. Deze eisen zullen snel worden aangescherpt4. Voor woningcorporaties wordt verwacht dat aardgasvrije woningen in 2050 een verplichting zijn. Maar de definitieve inwerking treding van deze eisen liggen nu nog te wachten op het nieuwe kabinet.

4

Dit geldt nu al bij grote renovatie: Energieprestatie-eisen bij verbouw en renovatie | RVO.nl | Rijksdienst Dit zijn nieuwe extra regels: Verplichte verduurzaming bij renovatie uitgesteld naar dit najaar » Bouwwereld.nl

17