Document · PDF

449238a2-8ebb-421e-9130-e4651bc098f6.pdf

Raadsvergadering 16 september 2021, gemeente DrontenBij agendapunt: 12: Raadsvoorstel Verantwoording renovatie gemeentehuis24.886 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Adviesrapport Gemeentehuis Dronten Rapportage Circulariteit

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

INHOUDSOPGAVE Contactgegevens ............................................................................................................................................ 4

Object

Gemeentehuis Dronten De Rede 1 8251 ER Dronten

Projectnummer

PA419005

Adviseur(s)

Michel Kemper & Jonas Kolenberg

Versie

V1.0

Status

Definitief Rapportage

Datum

Januari 2021

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

Algemene introductie ............................................................................................................................ 5

Circulariteit: Een introductie ................................................................................................................. 6

Circulair bouwen door CPG.................................................................................................................... 8

Aanvullende circulaire maatregelen ................................................................................................... 17

Conclusies ............................................................................................................................................. 23

Bijlagen ................................................................................................................................................. 24

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

CONTACTGEGEVENS OPDRACHTGEVER Gemeente Dronten Dhr. Pieter van Kruistum De Rede 1 8251 ER Dronten

ADVISEUR De Groene Jongens B.V. Hooghiemstraplein 165 3514 AZ Utrecht 085-7734229 www.degroenejongens.nl

ALGEMENE INTRODUCTIE

De Gemeente Dronten heeft hoge duurzaamheidsambities ten aanzien van de renovatie van haar gemeentehuis gesteld. Het thema circulaire economie (of circulariteit, circulair bouwen) heeft een prominente positie in deze ambities gekregen en moet gedegen zo effectief mogelijk worden geïntegreerd in de gehele planontwikkeling en ontwerp- en uitvoeringstraject. Circulair bouwen veronderstelt dat over de toepassingen van alle materiaalstromen en gebouwcomponenten is nagedacht vanuit de principes die ten grondslag liggen aan een circulaire economie, namelijk het sluiten van materiaalkringlopen. Praktijktoepassingen rondom circulair bouwen worden inmiddels in meerdere mate ontwikkeld en uitgevoerd. Desondanks, liggen er nog veel onzekerheden op het pad van de circulaire transitie in de gebouwde omgeving. Wanneer is een materiaal of component bijvoorbeeld werkelijk circulair? Prefereren we hergebruik van materialen van bestaande gebouwen boven nieuwe materialen? Wat voor implicaties heeft dit voor de kwaliteit van de materialen en de functie die dit materiaal bekleed binnen het gebouw(deel)? Daarbij vormen de financiële vooruitzichten van circulaire toepassingen redenen voor kritische vragen, terughoudendheid en zelfs wantrouwen.

Is circulair bouwen bij definitie duurder dan reguliere bouwmethodieken? Welke business cases of verdienmodellen kunnen worden gebruikt om een gebouw zowel goedkoper als duurzamer te laten functioneren? Dit zijn allemaal vragen die bij elke circulaire bouwopgave spelen en men doet er goed aan om hier gedurende de verschillende fases van de renovatie van het gemeentehuis van Dronten aandacht, invulling en antwoorden te geven hierop. De Groene Jongens (DGJ) heeft opdracht gekregen om op bovenstaande vragen op concrete en praktische wijze antwoord te geven voor de renovatie van het gemeentehuis van Dronten. Om de definitie en invulling van circulariteit te geven, wordt er gebruik gemaakt van de circulariteitprincipes ‘afval is voedsel’ van de Ellen MacArthur Foundation (Hoofdstuk 2). Op basis hiervan is er gekozen voor de GPR Gebouw certificeringsmethodiek en de daaraan gelieerde CirculariteitsPrestatie Gebouw methodiek (Hoofdstuk 3). Beide methodes liggen aan de basis van het (circulaire) gebouwontwerp en vormen tevens een leidraad voor de daadwerkelijke renovatie van het gemeentehuis. Aanvullend, is er gekeken naar het materiaalgebruik en afvalstromen van de tijdelijke en gerenoveerde huisvesting van de gemeente Dronten.

Door het materiaalgebruik inzichtelijk te maken, door middel van een materiaalpaspoort, en afvalstromen inzichtelijk te maken, kunnen de materialen en componenten die vrijkomen uit de huidige bouw een nieuw of verlengd (technisch) leven krijgen (Hoofdstuk 4). Tenslotte, zullen de (huidige) conclusies worden gepresenteerd in Hoofdstuk 5.

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

CIRCULARITEIT: EEN INTRODUCTIE

Het maatschappelijke vraagstuk van materiaal- en grondstofgebruik begint de afgelopen jaren een grote rol te spelen. We leven in een materiële wereld, waar vervanging en vernieuwing van materialen en product symbool staat voor vooruitgang. Het huidige tempo waarop materialen uit de aarde worden onttrokken, heeft als gevolg dat op kort termijn al een grote materiaal schaarste zal optreden. Om dit probleem tegen te gaan dient men vandaag de dag rekening te houden met circulariteit. Maar wat is circulariteit? Circulariteit is een beweging waar de producten van vandaag de grondstoffen voor morgen zijn. Materialen en producten bevinden zich in een continue stroom en er bestaat feitelijk geen afval. Door het organiseren van hergebruik en het beschouwen van afvalstromen als waardevolle grondstoffen, wordt er economische waarde behouden en zelfs toegevoegd. In een huidige lineaire economie verliezen waardevolle grondstoffen gedurende hun levensduur hun waarde. Omgekeerd draait het in de circulaire economie om zo hoogwaardig mogelijk blijven benutten van deze grondstoffen. Alle materialen worden oneindig hergebruikt. Producten worden zo ontworpen dat ze uit elkaar te halen en opnieuw te gebruiken zijn en de energie is afkomstig van hernieuwbare bronnen.

Ellen MacArthur Foundation (2016) omschrijft dat twee kringlopen die voorkomen binnen de circulaire economie; de biosfeer en de technosfeer (zie Afbeelding 2.1). De biosfeer richt zich op het composteren van organische grondstoffen na gebruik, zo geven ze weer voeding aan nieuwe organische grondstoffen. Binnen de biosfeer vallen materialen die worden opgenomen als nieuwe grondstof. De natuur kent geen afval wat niet kan worden hergebruikt. De biosfeer – waar afval als voedsel wordt gezien – dient als inspiratie voor de techAfbeelding 2.1 Butterfly diagram MacArthur Foundanosfeer, zodat ook in die cirkels altijd wordt toe gewerkt tion (2016) naar geen afval, óf juist afval dat weer als grondstof zal dienen voor een volgend proces of product. De technosfeer zich op niet-organische materialen. Producten in de technosfeer kunnen worden gerecycled en hergebruikt in hoogwaardige nieuwe producten. In een circulaire economie worden grondstofkringlopen gezien als ecosystemen. Afval bestaat

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

niet want elke reststroom, afval dient als voedsel voor een nieuwe levenscyclus. Door dit gegeven wordt de levensduur van grondstoffen verlengt en koppelen we ons los van de lineaire economie (en het uitputten van grondstoffen). De vertaalslag van circulaire of circulair economische principes in de gebouwde omgeving kent verschillende benaderingen en toepassingen. Als er op gebouwniveau wordt gekeken naar de technosfeer binnen het circulaire model, kan dit gedaan worden aan de hand van het 10 R’en model. Dit model geeft in wezen verschillende kwaliteitsniveaus waarop materiaalstromen circulair verwerkt kunnen worden. De verschillende niveaus worden aan de hand van het 10 R’en model geduid. Dit model is door voormalig minister van VROM prof. Dr. Jacqueline Cramer ontwikkeld en geeft handvaten aan de verschillende kwaliteitsniveaus waarop materiaalstromen kunnen worden hergebruikt. In onderstaande Afbeelding 2.2 is een vertaling gemaakt van het 10 R’en model naar circulair bouwen. R0

Refuse

Product slimmer maken en gebruiR1 ken

Reduce

Levensduur verlengen van product en onderdelen

Renew (Rethink)

Re-use

Repair

R5 R6

Refurbish Remanufacture

Repurpose

Recycle

Recover

Nuttig toepassen van materialen

Hierin wordt de vraag gesteld of de bouw- of renovatieopgave werkelijk plaats moet vinden of dat deze uitgesteld kan worden. Dezelfde vraag kan bij alle product-, component- en gebouwkeuzes terugkeren: is het toepassen hiervan daadwerkelijk noodzakelijk om het doel te bereiken? Hierbij wordt grondig gekeken of dezelfde kwaliteit ook behaald kan worden met het toepassen van minder of andere materiaal en/of grondstoffen. Het gaat hier over het herontwerpen vanuit circulair oogpunt. Dit kan gelden voor het volledige gebouw, gebouwcomponenten, maar ook materialen en producten. Hergebruik is de toepassing van producten en materialen in dezelfde functie in een ander project. Bij renovatie zou het kunnen dat producten uit de oude situatie weer toegepast worden bij de nieuwe situatie. Reparatie en onderhoud van beschadigde product en materialen voor gebruik in zijn oude functie; dit kan overigens ook in andere projecten. Opknappen en moderniseren van oude product en materialen. Onderdelen van afgedankt producten worden gebruikt in nieuw product met andere functie. Afgedankt product of onderdelen daarvan gebruiken in nieuw product met andere functie. ‘Recycling’ betreft een ander schaalniveau. Waar de vorige thema’s nog over producten spraken (geheel of gedeeltelijk), gaat recycling over de verwerking en hergebruik van materialen. Verbranden van materialen met energieterugwinning.

Afbeelding 2.2 – 10R’en model vertaalt naar circulair bouwen

Het 10 R’en model blijft binnen de circulaire opgave van Gemeentehuis Dronten een van de centrale werkmethodieken, vanwege de brede scope en heldere kwalitatieve benadering. Voor het meetbaar maken van circulariteit bij dit project is aanvullend een andere systematiek gekozen, namelijk de CPGmethodiek. In het volgende hoofdstuk zal deze methodiek en de toepassing ervan bij het gemeentehuis van Dronten verder worden behandeld.

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

CIRCULAIR BOUWEN DOOR CPG GPR GEBOUW EN CIRCULARITEITSPRESTATIE GEBOUW (CPG)

De duurzaamheidsambities van de renovatie van het krijgen gestalte door gebruik te maken van het GPR Gebouw certificaat. Binnen dit certificaat wordt op verschillende onderdelen invulling gegeven aan circulaire principes en maatregelen. Daarnaast is een aparte module ontwikkeld waarmee binnen het GPR Gebouw certificaat circulariteit expliciet beoordeeld en gescoord wordt. Deze module is – in lijn met de energieprestatie gebouw (EPG) en milieuprestatie gebouw (MPG) methodieken – de circulariteitsprestatie gebouw (CPG) genoemd. In dit hoofdstuk wordt verder ingegaan op de opzet, voordelen en de toepassing van de CPG-methodiek bij de renovatie van het gemeentehuis Dronten. GPR Gebouw werkt op basis van vijf thematieken – Energie, Milieu, Gezondheid, Gebruikerskwaliteit en Toekomstwaarde – die aan de hand van een aantal credits getoetst worden. Hieruit resulteert een beoordeling per thema, deze wordt uitgedrukt in een cijfer op een schaal van 1 tot 10. Door deze meetwijze is het mogelijk om (extra) nadruk te leggen op die thematieken waar de Gemeente Dronten meer belang in ziet. De combinatie van de verschillende thematieken zorgt voor een optimaal functioneren van het gebouw, afhankelijk natuurlijk van de mate waarop het gebouw ‘scoort’. Een cijferscore van 6,0 staat bijvoorbeeld gelijk aan de Bouwbesluit-norm uit 2004, wat dus niet gezien kan worden als een acceptabele score.

Om de circulariteit van een gebouw te toetsen is er de CPG-methodiek ontwikkeld. Dit is een combinatie van verAfbeelding 3.1: CPG ten opzichte van GPR Gebouw (ref. schillende credits uit GPR Gebouw is. Zie ter verduidelij- W/E Adviseurs) king Afbeelding 3.1 ‘CPG ten opzichte van GPR Gebouw’, xx waarin de pijlen de directe verbinding tussen de credits van GPR Gebouw en de specifiek voor CPG gedefinieerde categorieën en credits weergeven. Het praktische aan deze methodiek, zeker in het geval van de renovatie van het gemeentehuis van Dronten, is dat de CPG-score in grote mate direct uit de

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

invoer van GPR Gebouw wordt gehaald. De leidraad die gevolgd wordt voor de algehele duurzaamheidsambities, ondervangen hiermee ook meteen de extra ambities die Gemeente Dronten heeft m.b.t. circulariteit. Evenals de algemene GPR Gebouw benadering heeft de CPG-module ook vijf thematieken waaraan circulariteit wordt gemeten en beoordeeld. Onder deze thematieken vallen verschillende credits, die de sub-scores bepalen. i) ii) iii) iv) v)

Benut beschikbaar [materiaal en producten] Gebruik hernieuwbaar [grondstoffen] Minimaliseer milieu-impact [tijdens cycli] Levensduurverlenging Toekomstige cycli

Dit maakt het mogelijk om aandacht en nadruk te leggen op de thema’s die voor de gemeente Dronten belangrijk worden gevonden of in de casus van de renovatie van het gemeentehuis kansrijker zijn. In de initiatief- en ontwerpfase is extra aandacht besteed om de mogelijkheden en maatregelen in kaart te brengen voor de optimalisatie van de GPR-certificering op alle thematieken; voor de CPG is hetzelfde gedaan. De hieruit voortgekomen uitgangspunten zijn vervolgens verwerkt in het ontwerp. Op deze maGPR Gebouw Gemeentehuis Dronten nier wordt GPR Gebouw als methodiek voor duurThema's 8,6 zaam bouwen en verbreed, waardoor ook circulari1 Energie 9,9 teit een integrale invulling heeft gekregen in dit pro2 Milieu 8,1 ject. 3

Gezondheid

8,0

4 Gebruikerskwaliteit 8,8 In Tabel 3.1 zijn de resultaten van de GPR-berekening per thema gepresenteerd. Hierbij scoort het ge5 Toekomstwaarde 9,1 meentehuis na renovatie gemiddeld een 8,8. Op Tabel 3.1 – GPR Gebouw scores Gemeentehuis Dronten energie wordt een 9,9 behaald, omdat het gebouw straks energieneutraal is (EPC = 0,00). Ook op de thema’s Gebruikerskwaliteit en Toekomstwaarde worden zeer hoge scores overlegd. Een uitdraai van de volledige GPR-berekening is opgenomen in Bijlage A – GPR-berekening Gemeentehuis Dronten dd 13-01-2021.

CIRCULARITEITSPRESTATIE GEBOUW GEMEENTEHUIS DRONTEN De CPG-score is een resultante van de invoer van de GPR Gebouw berekening. De resultaten van het gemeentehuis van Dronten na renovatie zijn weergegeven in Bijlage A.1 - CPG-invoer dd 13-01-2021. Een van de belangrijkste uitgangspunten is dat de GPR Gebouw invoer in grote mate leidend zal zijn

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

voor de CPG-score. De spelregels van GPR Gebouw – en daarmee moet vooral gedacht worden aan de samenhang of correlatie (ook negatief) tussen thematieken en credits1 – zijn dus ook voor de CPG van kracht. Voor de verschillende CPG-thematieken gelden bepaalde GPR-credits. In deze paragraaf wordt verder ingegaan op de huidige CPG-score en welke maatregelen genomen zijn om het ontwerp te optimaliseren. 3.2.1 Thema 1 – Benut beschikbare materialen Dit thema bestaat uit drie credits: 1.1 Behoud aanwezige gebouwelementen, 1.2 Hergebruik producten van elders, en 1.3 Gebruik producten van secondaire grondstoffen. Zoals eerder gemeld zijn deze credits gekoppeld aan een of meerdere credits van GPR Gebouw. In dit thema staat het (her)gebruik van secundaire materialen, producten en grondstoffen centraal. In Tabel 3.2 zijn de resultaten van dit thema weergegeven. 1. Benut beschikbare materialen Thema score COnderdeel CPG

7,0 Weging

Score

Resultaten uit GPR Gebouw

1.1

Behoud aanwezige gebouwelementen

50%

2.2.7 Extra maatregelen (handhaven casco en/of gevel)

1.2

Hergebruik producten van elders

25%

2.2.2 Hergebruik producten

1.3

Gebruik producten van secundaire grondstoffen

25%

3,2

2.2.3 Circulaire materialen (biobased of secundair)

Tabel 3.2 – CPG-deelscore Thema 1: Benut beschikbare materialen

Een belangrijk onderdeel van dit thema (50% van de thema-score) is gericht op het handhaven van grote gebouwcomponenten, specifiek de gevel of het casco van het gebouw wordt hierbij beoordeeld. Gezien de monumentale status van het gemeentehuis zijn in het nieuwe ontwerp geen aanpassingen gedaan in zowel de gevel als het casco. Daarnaast is uit circulair oogpunt ook gekozen om geen nieuwe kozijnen aan te brengen. Uit bouwfysisch onderzoek uitgevoerd door Nieman Raadgevend Ingenieurs (zie Bijlage B – Bouwfysisch onderzoek Nieman Gemeentehuis Dronten dd 10-07-2019) bleek de gevel (isolatie en beglazing) in goede staat te zijn. Dit, in combinatie met aanvullende energie- en milieuprestatieberekeningen (EPC en MPG), heeft ertoe geleid dat ervoor gekozen is om geen extra (isolatie)materiaal of glas

In hoofdlijnen zien we een negatieve correlatie tussen de energieprestatie en de milieuprestatie (en in mindere mate gezondheid), beide wegen zwaar mee in GPR Gebouw.

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

aan te brengen. Het achterwege laten van bepaalde maatregelen - Refuse (R0 van de 10R’en, zie Hoofdstuk 2) – is bij uitstek een van de meest circulaire oplossingen. Dit wordt ook op deze wijze beoordeeld in de CPG-methodiek. De overige credits – 1.2 Hergebruik producten van elders en 1.3 Gebruik producten van secundaire grondstoffen – zijn eveneens exemplarisch voor het gedegen (dus circulair) benutten van beschikbare materialen. Op deze zaken wordt bij de renovatie van het gemeentehuis niet voldoende gescoord, omdat de gelieerde GPR-credits alleen behaald kunnen worden wanneer een significant deel hergebruikte (Criterium 1.2) producten of grondstoffen zijn toegepast. De aanpassingen in de renovatie op die relevante onderdelen waren niet in dusdanige hoeveelheden dat ze op het totale materiaalgebruik veel impact maakte. Dit is een beperking van de opgave ten opzichte van de richtlijnen, maar geen gebrek aan circulaire intenties van het bouwteam. Op het Criterium 1.3 worden echter wel punten gescoord, omdat de toegepaste gipsplaten en de isolatie van de binnenwanden uit secundaire materialen bestaan. De credit 2.1 Hergebruik producten van elders is gericht op het sluiten van kringlopen op productniveau.

Ondanks dat in beperkte mate hergebruikte producten het gebouw in zijn gehaald, is er wel uitvoerig nagedacht over het hoogwaardig gebruiken van producten die het gebouw uittreden. Allereerst is er gekeken wat direct hergebruikt kon worden op dezelfde locatie. Vervolgens is een deel gebruikt voor de tijdelijke huisvesting van het gemeentehuis. Hierna is een oogstplan opgesteld om de vrijgekomen producten zo hoogwaardig mogelijk een tweede leven te geven (volgens het 10 R'en principe) en tot slot heeft afvalmanagement er aan bijgedragen dat alle materialen werden gescheiden en op de juiste manier afgevoerd. Voor deze benadering voor het sluiten van kringlopen zijn zodoende bij deze credit 7 punten toegekend. Verdere toelichting over deze benadering wordt behandeld in Hoofdstuk 4. Binnen dit thema wordt dus gescoord op het behouden van bestaande structuren en gebouwcomponenten, maar minder het significant toepassen van secundaire materialen en producten. De themascore blijft dan ook steken op een 5,8. 3.2.2 Thema 2 – Gebruik hernieuwbare grondstoffen Dit thema beoordeeld de toepassingen van hernieuwbare grondstoffen (2.1), energie (2.2) en water (2.3). In onderstaande Tabel 3.3 zijn de resultaten gegeven. Wat opvalt is dat het gebruik van biobased materialen (2.1) eerder al terugkwam in Thema 1.

Logischerwijs worden er in dit thema hetzelfde aantal punten gescoord voor deze credit. Toepassing van hernieuwbare energie is een belangrijke graadmeter voor dit thema en wordt getoetst aan de hand van de BENG 3 indicator. Deze indicator geeft het percentage op het eigen perceel opgewekte energie van het gebouw. Aangezien het gemeentehuis na renovatie bijzonder goed scoort – de eis is een energieneutraal gebouw – wordt op de BENG 3 indicator 100% gescoord. 2. Gebruik herniewbare grondstoffen

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

Thema score Onderdeel CPG

Thema score

8,1 Weging

Score

Resultaten uit GPR Gebouw

2.1

Gebruik biobased materialen

25%

3,2

2.2

Gebruik hernieuwbare energie

65%

100%

2.3

Gebruik grijs- of hemelwater

10%

8,4

2.2.3 Circulaire materialen (biobased of secundair)

9,1

COnderdeel CPG

Weging

Score

3.1

100%

9,1

Zorg voor een zo laag mogelijke DPG-score

Resultaten uit GPR Gebouw

0,67

DPG-monitor

Tabel 3.4 – CPG-deelscore Thema 3: Minimaliseer de milieu-impact tijdens de cycli 1.1 BENG 3 Indicator 2.3.7 Circulair watergebruik

Tabel 3.3 – CPG-deelscore Thema 2: Gebruik hernieuwbare grondstoffen

De laatste credit is het toepassen van circulair watergebruik. Hier kunnen op verschillende manieren punten gescoord worden, zoals het opvangen van grijswater of hemelwater. Bij het gemeentehuis van Dronten wordt het hemelwater opgevangen en gebruikt voor zowel de toiletten en de groenvoorzieningen. In totaliteit scoort het gemeentehuis na renovatie een zeer acceptabele 8,1 op het thema Gebruik hernieuwbare grondstoffen. Deze score wordt dus vooral behaald door de zeer goede energieprestatie van het gebouw. CO2-emissiereducties worden in zeer grote mate behaald door de energieprestatie van het gemeentehuis. In dit kader heeft de Gemeente Dronten ook een ‘nieuw’ gemeentehuis dat bijdraagt aan het tegengaan van klimaatverandering. 3.2.3 Thema 3 – Minimaliseer de milieu-impact tijdens de cycli Circulariteit is in beginsel gericht op het verminderen van nieuwe ‘virgin’ materialen. Een belangrijk gevolg daarvan is dat er minder milieu-impact voor de extractie van grondstoffen en productie van producten en materialen gemaakt wordt. Dit minimaliseren van milieu-impact tijdens de levensduur – de gebruikscyclus van het gemeentehuis na renovatie – staat centraal in het huidige thema. De milieu-impact van een gebouw worden enerzijds veroorzaakt door de milieu-impact die door het produceren, transporteren en samenbrengen van materialen en (gebouw)componenten gemaakt worden.

Zoals eerder al behandeld, wordt de milieu-impact van materialen van gebouwen gemeten door middel van MPG-methodiek. Daarnaast ontstaat er nog milieu-impact tijdens de gebruiksfase van het gemeentehuis. Dit is primair gekoppeld aan de energieprestatie van het gebouw, aangezien er fossiele brandstoffen ten grondslag liggen aan de energievoorziening van het gebouw. De energieprestatie van een gebouw wordt door middel van de Energieprestatie gebouw (EPG) methodiek. Samen vormen beide scores de zogenaamde Duurzaamheidsprestatie gebouw (DPG) score. Deze geeft de totale milieu-impact van het gebouw voor de volledige cyclus – bouw (renovatie) + gebruik – van het gemeentehuis. 3. Minimaliseer de milieu-impact tijdens de cycli

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

In Tabel 3.4 is af te lezen dat het gemeentehuis zeer goed scoort op de DPG-index. Dit wordt in de CPG beoordeeld met een 9,1, wat meteen ook de eindscore is op dit thema. Een hoge EPG- en MPG-score is het resultaat van een bijzonder goed uitgebalanceerd bouwkundig en installatietechnisch ontwerp. In het geval van Gemeentehuis Dronten is zeer veel aandacht uitgegaan naar het energiezuinig en -neutraal maken van het gebouw, met investeringen in dakisolatie, een grote PV-installatie en zeer energiezuinige verlichting. Daarnaast is een groot deel van het gebouw intact gehouden, waardoor er weinig nieuwe materialen toegevoegd dient te worden. Daarnaast is bij de materialisatie van de toe te voegen producten rekening gehouden met het toepassen van hergebruikte producten of producten met een lage milieu-impact. 3.2.4 Thema 4 – Creëer voorwaarden voor lange cycli Dit thema is gericht op een belangrijke toepassing van circulariteit, namelijk levensduurverlenging. Zoals al duidelijk werd is het voorkomen of weigeren van het toepassen van (nieuwe) materialen en producten een van de meest hoogwaardige benaderingen voor circulariteit. Wanneer een gebouw ontworpen wordt om zo lang mogelijk gebruikt te worden, zorgt dit er automatisch voor dat er minder materialen, energie of grondstoffen over tijd nodig zijn.

Een gebouw dat in de toekomst niet meer voldoet aan kwaliteit- of gebruikseisen moet weer aangepast worden. Hiervoor moeten dan weer nieuwe materialen of technieken worden toegepast. Het creëren van voorwaarden zodat de algehele levensduur van het gebouw verhoogd wordt en daarnaast een zekere flexibiliteit en toekomstbestendigheid behaald wordt, zorgt ervoor dat tussentijdse (en dus extra) aanpassingen voorkomen worden. Uit circulair economisch oogpunt is dit een belangrijk aspect, aangezien extra aanpassingen gedurende de exploitatie, als ook grootschalig onderhoud of extra renovatie tot significante meerkosten leiden, in dit geval voor de gemeente Dronten. 4. Creëer voorwaarden voor lange cycli Thema score Onderdeel CPG

8,5 Weging

Score

Resultaten uit GPR Gebouw

4.1

Creëer voorwaarden voor het vasthouden van water

10%

4.4

2.3.8 Belasting riolering, bodem en grondwater

4.2

Creëer voorwaarden voor lange gebouwlevensduur

60%

9,1

5.2 Flexibiliteit

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

30%

8,8

8,0

3. Gezondheid

8,8

4. Gebruikerskwaliteit

9,4

5.3 Belevingswaarde

Tabel 3.5 – CPG-deelscore Thema 4: Creëer voorwaarden voor lange cycli

In Tabel 3.5 staan de CPG-resultaten van dit thema. Het eerste onderdeel is het creëren van voorwaarden voor het vasthouden van water. Dit onderdeel kan gezien worden als extra maatregel ten aanzien van klimaatadaptatie, gezien deze gekoppeld is aan de GPR-credit 2.3.8 – Belasting riolering, bodem en grondwater. Na renovatie van het gemeentehuis wordt hemelwater opgevangen en gebruikt voor het doorspoelen van toiletten. Daarnaast wordt op een deel van het dakoppervlak een groendak geplaatst. In feite wordt alles dat mogelijk is voor deze credit – binnen de beperkingen die we tegen zijn gekomen bij deze renovatieopgave – wel gedaan. Hierdoor zijn 11 punten bij de GPR-credit toegekend. Het onderdeel 4.2 – Creëer voorwaarden voor lange gebouwlevensduur – staat in feite centraal bij dit thema. Hieronder vallen dan weer verschillende GPR-credits. Met name 5.2 Flexibiliteit wordt met 60% zwaar beoordeeld in de CPG-berekening, dit hoofdstuk is weer een onderdeel van het GPR-thema Toekomstwaarde. Daarnaast is de gemiddelde score van de GPR-thema’s Gezondheid en Gebruikerskwaliteit met daarbij de score van het onderdeel 5.3 Belevingswaarde (ook weer thema toekomstwaarde).

Flexibiliteit is voorwaardenscheppend om in de toekomst nieuwe gebruiksfuncties te integreren in het gebouw of zelfs een geheel andere gebruiksfunctie ten opzichte van de huidige functie (gemeentehuis) in het gebouw te voegen. De drie overige zaken – Gezondheid, Gebruikerskwaliteit en Belevingswaarde – zorgen voor gebruikswaarde, waardoor het gemeentehuis langdurig hoogwaardig gebruikt en beoordeeld kan worden. Op alle punten scoort het gemeentehuis na renovatie uitstekend. Dit komt deels doordat de belevingswaarde van het gebouw met een 9,4 uitstekend beoordeeld wordt binnen GPR Gebouw. Het gebouw heeft een monumentale status, bijzondere architectuur en aanzicht. Daarnaast is in het nieuwe ontwerp natuurlijk uitgebreid stilgestaan bij het creëren van bijzondere en gevarieerde binnenruimten, waaronder natuurlijk de nieuwe entree. Daarnaast worden op de GPR-thema’s Gezondheid en Gebruikerskwaliteit met respectievelijk een 8,0 en 8,8 ook goede cijfers overlegd. De luchtkwaliteit in het gemeentehuis na renovatie zal bijvoorbeeld uitstekend zijn (score van 9,3), en ook het thermisch comfort is met een 8,1 in GPR Gebouw gewoon goed. Doordat er nieuwe bouwkundige en installatietechnische componenten worden toegevoegd, is de technische kwaliteit (9,8) en functionaliteit (8,8) van het gebouw ook zeer goed beoordeeld in GPR Gebouw.

Dit alles toont aan dat er voor lange tijd voldaan kan worden aan de eisen die gebruikers en bezoekers van het gemeentehuis zullen stellen. Ten slotte scoort het gemeentehuis na renovatie ook zeer hoog op flexibiliteit, dit wordt in GPR Gebouw met een 9,1 beoordeeld. In het ontwerp is er rekening gehouden met toekomstige uitbreidbaarheid van het gebruiksoppervlak van het gebouw; de gemeente Dronten kan dus de komende jaren in personeel

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

of taken uitbreiden. Er is in de engineering van gebouwelementen extra aandacht besteed aan de bereikbaarheid en demontabiliteit van verbindingen en gebouwcomponenten, zodat deze eenvoudig kunnen worden vervangen of aangepast, mocht dit in de toekomst nodig zijn. Ook zijn de ruimten gemakkelijk aanpasbaar of anders indeelbaar, waardoor eenvoudiger nieuwe gebruiksfuncties kunnen worden toegevoegd aan het gemeentehuis. Met de grootschalige renovatie van het gemeentehuis wil Gemeente Dronten weer lange tijd gebruik kunnen maken van een functioneel, modern en gebruiksvriendelijk gebouw. Circulariteit speelt daarbij duidelijk een essentiële rol. Door de nadruk op dit thema is dit uitgangspunt – met een CPG-score van 8,9 – duidelijk gegarandeerd. 3.2.5 Thema 5 – Creëer voorwaarden voor gebruik in toekomstige cycli Het laatste CPG-thema gaat over de maatregelen die ertoe leiden dat in latere cycli gebouwelementenen componenten gedegen hergebruikt of gerecycled kunnen worden. Methodisch gezien zit dit thema bijzonder in elkaar, aangezien er twee onderdelen zijn die gekoppeld zijn aan dezelfde GPR-credit, zoals hieronder in Tabel 3.6 te zien is. Dit thema is volledig gekoppeld aan de GPR-credit 2.2.6 Bouwsysteem afgestemd op meerdere cycli.

Binnen deze credit kunnen op verschillende zaken punten behaald worden: i) 32 punten wanneer een industrieel bouwsysteem wordt toegepast, ii) 18 punten wanneer de constructie en afbouw gescheiden zijn van elkaar, en iii) 13 punten wanneer demontabele gebouwcomponenten zijn toegepast. 5. Creëer voorwaarden voor gebruik in toekomstige cycli Thema score Credits CPG

8,5 Weging

Score

Resultaten uit GPR Gebouw

5.1

Creeer voorwaarden voor hergebruik

50%

8,5

2.2.6 Bouwsysteem afgestemd op meerdere cycli

5.2

Creeer voorwaarden voor recycling

50%

8,5

2.2.6 Bouwsysteem afgestemd op meerdere cycli

Tabel 3.6 – CPG-deelscore Thema 5: Creëer voorwaarden voor gebruik in toekomstige cycli

Het is niet mogelijk om de 32 punten voor het industrieel bouwsysteem te scoren, omdat er geen aanpassingen gedaan worden in de gebouwelementen casco, gevel, dak(opbouw) en berging. Wanneer twee van deze elementen bestaan uit een industrieel geprefabriceerd bouwsysteem, kunnen er punten toegekend worden. Deze elementen blijven echter onveranderd bij de renovatie en aangezien het gemeentehuis niet volgens een industrieel bouwprincipe gemaakt is – dit bestond in de jaren ’70 nog niet – valt dit deel buiten het bereik van de opgave. De constructie en de inbouw worden echter wel gescheiden gehouden en daarnaast zijn er demontabele gebouwcomponenten toegepast in de vorm van

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

binnenwanden en binnenkozijnen. Een materialenpaspoort draagt naar ons inziens bij aan het creëren van voorwaarden om in de toekomst materialen en producten hoogwaardig te kunnen hergebruiken. Op dit moment kan dit niet standaard gewaardeerd worden in deze CPG methodiek. Aangezien dit een uitstekende aanvulling is hebben we hier 5 extra punten voor toebedeeld. Hierdoor wordt er op de GPRcredit nog 36 punten gescoord, waarmee een 8,5 op het CPG-thema behaald is.

CPG-SCORE GEMEENTEHUIS DRONTEN In de voorgaande paragraaf zijn de verschillende thema’s van de CPG-berekening van Gemeentehuis Dronten afzonderlijk behandeld. In de CPG-methodiek worden de thema’s verschillend gewogen in de totale CPG. Thema 4 - Creëer voorwaarden voor lange cycli weegt het zwaarst mee met 25% op de totale CPG, terwijl Thema 3 - Minimaliseer de milieu-impact tijdens de cycli minder invloed (15%) heeft op de CPG. De overige thema’s worden allen voor 20% meegenomen in de CPG.

CirculariteitsPrestatie Gebouw Gemeentehuis D ronten Totaalscore Credits CPG

8,2 Weging

Score

Benut beschikbare materialen

20%

7,0

Gebruik hernieuwbare grondstoffen

20%

8,1

Minimaliseer milieu-impact tijdens de cycli

15%

9,1

Creeer voorwaarden voor lange cyli

25%

8,5

Creeer voorwaarden voor gebruik in toekomstige cycli

20%

8,5

Tabel 3.7 – Overzicht CPG Gemeentehuis Dronten

In Tabel 3.7 zijn de thema-scores omgezet naar de totale CPG van Gemeentehuis Dronten. Uiteindelijk wordt een gewogen score van 8,2 behaald. Binnen de mogelijkheden van de opgave is dit een uitstekend resultaat, gezien de beperkingen met betrekking tot aanpassingen aan het casco.2

De CPG-methodiek is de belangrijkste graadmeter voor circulariteit van het gemeentehuis van Dronten. Binnen de CPG vallen voornamelijk ontwerptechnische eisen en bijbehorende oplossingen en maatregelen. De ambitie van de Gemeente Dronten aangaande circulariteit bij de renovatie gaat verder dan enkel het ontwerp van het ‘nieuwe’ gemeentehuis. Zo zijn er verschillende aanvullende activiteiten en maatregelen genomen om circulariteit in de gehele renovatieopgave mee te nemen. Dit begint bij de het circulair mogelijk inrichten van de tijdelijke huisvesting, waar de gemeente Dronten in moet bivakkeren gedurende de renovatiewerkzaamheden. Daarnaast is een materialenpaspoort in Madaster gemaakt, waarin alle materialen van het gemeentehuis na renovatie zijn vastgelegd en is er extra aandacht besteedt aan de vrijgekomen materialen en producten, die niet direct meer gebruikt konden worden bij het project. Hiervoor is een oogstplan opgesteld waarin beschreven staat op welke wijze, waar en op welk niveau materialen kunnen worden (her)gebruikt. Tenslotte, zijn er protocollen opgesteld om het afvalmanagement op de bouwplaats zodanig in de richting dat afvalstromen van de sloop en de nieuwe materialen op gedegen en circulaire wijze worden gescheiden en verwerkt.

TIJDELIJKE CIRCULAIRE HUISVESTING Gedurende de bouwperiode van het nieuwbouwproject is de gemeente op twee verschillende locaties tijdelijk gehuisvest. Een locatie bevindt zich op De Rede 60 in een voormalig Rabobank kantoor. De andere vestiging bestaat uit tijdelijke kantoorunits (circa 100 stuks) die van de firma De Meeuw zijn gehuurd. Voor beide vestigingen waren circulaire eisen gesteld met betrekking tot het interieur en de inbouw. Het gebouw aan De Rede 60 is zo veel mogelijk intact gehouden. Enige aanpassingen waren noodzakelijk – primair voor de tijdelijke inrichting – waardoor extra materialen en producten toegevoegd zijn. Hierbij is gebruik gemaakt van secundaire materialen. De volgende producten en materialen zijn circulair toegepast in deze vestiging: -

Anderzijds is het behouden van het casco, het dak en de gevel ook vanuit circulair oogpunt een positief resultaat. Binnen cruciale GPR-credits en CPG-onderdelen drukt dit echter op de totale score.

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

AANVULLENDE CIRCULAIRE MAATREGELEN

Verlichting: de verlichtingsarmaturen worden hergebruikt uit een ander project. Dit is de oude verlichting van het kantoor van Lomans Amersfoort. Vloer: de tapijttegels die zijn toegepast, komen uit het FNV-gebouw (locatie, adres). Inbouw: de plafonds en glazen binnenwanden van het kantoor zijn hergebruikt. Daarnaast is een ontvangstbalie van gemeentehuis meegenomen naar deze vestiging. Ook zijn deurdrangers van het gemeentehuis gebruikt bij de tijdelijke fietsenstalling aan De Rede 60.

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

De units van De Meeuw zijn modulair, waardoor deze na de renovatie weer gedemonteerd kunnen worden. De kantoorunits hebben tevens een ‘plug and play’ systeem, wat zeggen wil dat de installaties hierin verwerkt zijn. Hierdoor is het niet nodig om nieuwe installatiecomponenten ten behoeve van verwarming, ventilatie of verlichting toe te voegen aan deze tijdelijke huisvesting locatie. Tenslotte, zijn ook op deze vestiging de tapijttegels van het FNV-gebouw hergebruikt.

OOGSTPLAN GEMEENTEHUIS DRONTEN In een wereld waar afval niet bestaat en materialen en producten in een gebouw weer hergebruikt kunnen worden, is er geen sprake meer van een sloopopgave. In dit geval spreken we van het demonteren van gebouwcomponenten. Er kan zelfs gesteld worden dat de materialen en producten – mits van gedegen kwaliteit en waarde – uit het gemeentehuis geoogst kunnen worden. Dit oogsten wil zeggen dat bij het verwijderen van de materialen van de huidige constructie ook over de nieuwe bestemming, eigenaar en toepassing moet nagedacht worden. Circulaire economie gaat namelijk om het zo hoogwaardig mogelijk hergebruiken van materialen en het sluiten van materiaal- en productketens. Wanneer materialen uit het gemeentehuis worden gehaald en alsnog in de verbrandingsoven terecht komen, is dit uiteraard niet circulair en hoogwaardig, dan wanneer deze in een ander gebouw of zelfs een andere functie wordt toegepast. Bij het oogsten dienen drie aspecten invulling te krijgen: i) demontage, ii) nieuwe bestemming/eigenaar en iii) functie/toepassing. Dit begint bij de inventarisatie van materialen en producten die verwijderd moeten worden. Op basis hiervan moet bepaald worden waar deze mogelijk een nieuw leven kunnen krijgen. Mussche BV, de demontagepartij bij Gemeentehuis Dronten, speelt hierbij een belangrijke rol.

Mussche BV heeft bijgedragen bij bij het opstellen van de inventarisatie, als het aanduiden van de kwaliteit van de materialen. Daarna gekeken naar de wijze waar en waarop de vrijgekomen ‘geoogste’ producten en materialen (her)gebruikt konden worden. Hiervoor is het 10 R’en model uit Hoofdstuk 2 weer als leidraad gebruikt. Dit model is zo goed mogelijk vertaald naar deze specifieke casus om de producten en materialen van het gemeentehuis elders hoogwaardig weer onder te brengen. Hiervoor zijn verschillende acties en initiatieven genomen. In eerste instantie is in het ontwerpteam getracht om zoveel mogelijk materialen weer direct te gebruiken in de renovatie. Voor de materialen en producten die niet direct meer toegepast konden worden zijn de volgende acties ondernomen: -

Hout: al het toegepaste hout heeft een FSC- of PEFC-keurmerk (duurzame bosbouw certificaat).

Aangeboden (kosteloos) aan lokale verenigingen en maatschappelijke organisaties: het ging hier hoofdzakelijk om meubilair (R3: Reuse). Aangeboden (kosteloos) aan gemeentelijke personeel (R3: Reuse). Producten en materialen verkocht aan handelaren en particulieren: onder andere de verlichting en glazen binnenwanden (R3: Reuse). Aanbieden van materialen en producten voor recycling (R8).

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

Aanbieden van materialen en producten voor afvalverwerking (Recover: R9).

Bovenstaande acties zijn opgenomen in het oogstplan. Het meubilair is naar een leegstaand gebouw in Dronten gebracht, waar de verenigingen, maatschappelijke organisaties en tenslotte gemeentelijk personeel konden ‘winkelen’. Daarna zijn de materialen en producten die in aanmerking kwamen voor hergebruik en verkoop gedemonteerd en verhandeld. Vervolgens is het aanwezige asbest gesaneerd (zie voor de rapportage hiervan Bijlage C - Inspectierapportage Eurofins Asbest dd 18-12-2019. Nadat het asbest verwijderd was zijn de materialen die geschikt zijn als grondstof voor nieuwe producten gescheiden en afgevoerd. Tot slot is over gegaan tot de sloop3 en afvoer van de overige, resterende materialen. De voortgang van het gehele oogstplan is gemonitord en gedocumenteerd, hiervoor is een overzichtsdocument opgesteld waarin de materialen en producten op basis van locatie in het gemeentehuis zijn vastgelegd. In totaal ging het om bijna 150 elementen: van tapijt, binnenwanden en deuren tot archiefkasten, verlichting en de keukenvitrine. Van deze elementen is afzonderlijk bijgehouden waar deze producten en materialen terecht zijn gekomen en op welk niveau van het 10 R’en model deze terug in de materiaalcirkels komen. In Bijlage D – Overzicht Materialenlijst Gemeentehuis Dronten dd 01-04-2020 is het overzichtsdocument opgenomen.

Wat hieruit op te maken is, is dat alle materialen een nieuwe eigenaar hebben gekregen. Daarnaast is een groot deel van de materialen op een hoogwaardige manier terug in de keten beland.

MATERIALENPASPOORT - MADASTER Madaster heeft als doel materiaalgebruik inzichtelijk te maken, door deze materialen te registreren en zodoende de beschikbaarheid ervan op een zo hoogwaardig mogelijk niveau te faciliteren. Met behulp van een materiaalpaspoort behouden materialen hun identiteit, waardoor ze niet als afval verloren gaan. Madaster fungeert als openbare bibliotheek van materialen in de gebouwde omgeving door materialen een identiteit te geven en dit vast te leggen in de vorm van een materiaalpaspoort. Door het gebruikte materiaal vast te leggen kan deze na de levensfase ook gemakkelijk hergebruikt of vervangen worden. Hiermee draagt het bij aan de circulariteit van het toekomstige gebouw.

Op dit punt kunnen we inmiddels spreken van sloop in plaats van demontage.

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

Afbeelding 4.2 – Verdeling elementen in materialenpaspoort

Zoals in Afbeelding 4.2, gaat de constructie nog circa 50 jaar mee, terwijl de technische installaties een levensduur hebben van 15 jaar. Deze informatie geeft op (steden)bouwkundig vlak meerwaarde, en kan daarnaast gebruikt worden om meer-jarenonderhoudsplannen (MJOP) en exploitatie van het gebouw te bepalen. Afbeelding 4.1 – Overzicht materialenpaspoort Gemeentehuis Dronten

Het materialenpaspoort is in feite niets anders dan een verzameling van alle materialen en producten in het gebouw, waarbij gespecificeerd is in welke bouwlaag deze aanwezig is. De verschillende materialen onderverdeeld in zeven subcategorieën: steen, glas, hout, plastic, organisch, metaal en onbekend. Het huidige materialenpaspoort van gemeentehuis Dronten bestaat voor 76% uit steen, 10% plastic, 1% metaal en 2% uit hout, zoals in Afbeelding 4.1 te zien is. Daarnaast, geeft het materialenpaspoort inzicht in de huidige levensduur van materialen en producten. Dit is onderverdeeld in de locatie, constructie, omhulling, technische installaties, afbouw en interieur (zie Afbeelding 4.2 op pagina 21). Het is voor de gemeente Dronten hierdoor helder wanneer er aanpassingen in bepaalde gebouwniveaus gedaan moeten worden.

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

Madaster werkt tevens aan het toevoegen van een circulariteitsindicator in het materialenpaspoort. Hiervoor dienen per product het aandeel gerecycled en/of hernieuwbaar materiaal te worden aangegeven. Aanvullend moet er voor alle producten een afvalscenario worden geschetst. Aangezien deze circulariteitsindicator nog in ontwikkeling is, zal deze niet worden beschouwd als realistische meetmethodiek in de circulariteitsanalyse voor het Gemeentehuis Dronten. Zodoende is deze Madaster CI buiten beschouwing gelaten.

AFVALMANAGEMENT BOUWPLAATS Afvalmanagement op de bouwplaats gaat in grote mate bijdragen aan een duurzamer sloop- en renovatieproces. Het op de juiste wijze ontmantelen, (tijdelijk) opslaan en correct afvoeren van materialen is hierbij van belang. Aan de voorkant moet het bouwteam – sloper, aannemer en installateur – dus een goed uitgewerkt plan hebben om afvalstromen te verwerken en monitoren. Hierdoor kan de afvoer op een meest efficiënte manier worden georganiseerd en kunnen materialen potentieel zo hoogwaardig mogelijk worden teruggebracht in verschillende cycli. Het afval dat vrijkomt door de renovatie op de bouwplaats dient de juiste wijze opgeslagen en afgevoerd moet worden. Om het afval zo goed en circulair mogelijk te verwerken is ervoor gekozen om het te sorteren op een viertal groepen: bouwafval, puin, papier en plastics. Hiervoor zijn verschillende containers op de bouwplaats gezet. Deze worden

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

door de afvalverwerker Van Werven opgehaald en verwerkt. Door de afvalverwerker zal exact bijgehouden worden hoeveel afval er is afgevoerd en hoe dit is verwerkt (R8: Recycle of R9: Recover). Het merendeel van het puin, papier en plastics is hierdoor gerecycled. Dit geldt in mindere mate voor het bouwafval (PVC, gips, stucwerk of ander restafval). Tot slot is met leveranciers contractueel vastgelegd dat producten in zo min mogelijk verpakkingsmateriaal en gebundeld worden aangeleverd op de bouwplaats. In beginsel wordt hiermee al veel onnodig verpakkingsmateriaal gebruikt. Ook in het management van afvalstromen gedurende de sloop en renovatie is dus in ruime mate rekening gehouden met het minimaliseren van afval en het creëren van mogelijkheden om materialen zo hoogwaardig mogelijk in een volgende cyclus te krijgen.

CONCLUSIES

Op het moment van schrijven zijn de bouw- en sloopwerkzaamheden bezig. In dit rapport is daarom de voortgang van de start van het ontwerpproces tot de huidige werkzaamheden opgenomen. Dit brengt enige beperkingen met zich mee; het materialenpaspoort dat momenteel niet volledig ingevuld kan worden en de rekenresultaten van GPR Gebouw en de CPG-berekening zijn niet definitief. Het GPR Gebouw certificaat kan na oplevering formeel ingediend worden, waardoor de definitieve CPG-score bepaald kan worden. Desondanks, durven we op basis van het ontwerpproces binnen het bouwteam in combinatie met de definitieve ontwerpstukken al wel te concluderen dat de huidige toegekende scores van zowel GPR als CPG behaald gaan worden. Hiervoor zijn enkele primaire argumenten voor in te brengen. Te beginnen met de integrale (ontwerp) aanpak en de gedragen circulaire uitgangspunten binnen het bouwteam. Al in een vroeg stadium zijn de circulaire ambities van de gemeente Dronten in het bouwteam geïntegreerd en vertaald naar doelstellingen en ontwerpuitgangspunten. GPR Gebouw was in beginsel al het uitgangspunt, maar al snel werd daar de CPG-methodiek als aanvulling aan toegevoegd om circulariteit explicieter mee te nemen. Deze praktische aanvullingen op eerdere eisen en ambities kenmerken het algehele proces; gedurende het ontwerptraject werden steeds meer aanvullende circulaire eisen erbij gehaald.

De hele circulaire aanpak is de GPR/CPG-methodiek dan ook ruimschoots ontstegen met aanvullingen zoals het materialenpaspoort van Madaster, het circulaire oogstplan op basis van het 10R’en model van Cramer en het toepassen van circulaire principes voor de tijdelijke huisvesting. Deze bovenstaande maatregelen en oplossingen zorgt ervoor dat de renovatie van het gemeentehuis van Dronten gezien kan worden als een van de breedst uitgevoerde casussen van circulaire renovaties in Nederland. Op alle facetten van circulair bouwen (hergebruik bestaande materialen, nieuwe toegevoegde materialen en toekomstige cycli) is er gekozen voor vooruitstrevende en eerlijke oplossingen. Dit resulteert in een mooi eindresultaat en een circulair en duurzaam stadhuis waar de inwoners van Dronten trots op kunnen zijn.

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

BIJLAGEN

Nr. 1.

Onderwerp GPR-berekening

2. 3. 4.

CPG-berekening Bouwfysisch onderzoek gevel Inspectierapportage asbest

Overzichtsdocument circulaire herbestemming materialen Materialenpaspoort (ref. Madaster)

Documentnaam Bijlage A – GPR-berekening Gemeentehuis Dronten dd 13-01-2021 Bijlage A.1 - CPG-invoer dd 13-01-2021 Bijlage B - Bouwfysisch onderzoek Nieman dd 10-07-2019 Bijlage C - Inspectierapportage Eurofins Asbest dd 18-122019 Bijlage D - Overzichtsdocument - Materialenlijst Dronten dd 24-02-2020 Bijlage E - Materialenpaspoort Gemeentehuis Dronten dd 26-03-2020

DE GROENE JONGENS Duurzaamheidsadviseurs – Energie, Gezondheid en Circulaire Economie

Renovatie Gemeentehuis Dronten – Voortgangsrapportage Circulariteit

Adviesbureau ‘De Groene Jongens’ richt zich op het ontwerpen van duurzame oplossingen voor de gebouwde omgeving waarbij de focus ligt op de circulaire economie, slimme gebouwen en gezondheid. Bij praktisch alle vraagstukken passen we een multidisciplinaire aanpak omdat deze eenvoudigweg nodig is om het duurzaamheidsvraagstuk integraal te benaderen. Ons team bestaat dan ook uit (inmiddels) negen mensen afkomstig van zeer diverse richtingen zoals werktuigbouwkunde, technische bedrijfskunde en installatietechniek maar ook milieuwetenschappen, bouwkunde en architectuur.

Gemeentehuis Dronten » Gemeentehuis Dronten » Awards berekening GPR Gebouw© 4.3.1 » Bestaande bouw Kantoorgebouwen

Gebouwgegevens Kenmerken

Nummer naam

Gemeentehuis Dronten

versie

GPR gebouw 4.3

Gebouwcategorie

Bestaande bouw

Gebruiksfunctie

Kantoorgebouwen

Referentietype

kantoor,3000m2 1975-1990

Ambities Energie

Milieu

Gezondheid

Gebruikskwaliteit

Toekomstwaarde

Opmerkingen Algemene gegevens

Adres Postcode Plaats Opdrachtgever Architect Ontwikkelaar Website

www.degroenejongens.nl

E-mail

s.kramer@degroenejongens.nl

Publicatie

Resultaten gepubliceerd

Nee

Kwaliteitslog

Nog geen statuslog aanwezig.

10583 De Groene Jongens energie & installatieadviseurs

Invoerblad 1

Subthema's

Gemeentehuis Dronten » Gemeentehuis Dronten » Awards berekening GPR Gebouw© 4.3.1 » Bestaande bouw Kantoorgebouwen

Resultaten Resultaten

10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0

ambitie huidig na ingreep Energie & Milieu

Gezondheid

Gebruikskwaliteit

Toekomstwaarde

Proceskwaliteit Milieu; gebruikte databasesversies Milieuprestatieberekening: productendatabase SBK: 2.0 basisprocessendatabase SBK: 1.1.5

DuurzaamheidLabel

10583 De Groene Jongens energie & installatieadviseurs

Resultaten 2

10583 De Groene Jongens energie & installatieadviseurs

Resultaten 3

Gemeentehuis Dronten » Gemeentehuis Dronten » Awards berekening

GPR Gebouw© 4.3.1 » Bestaande bouw Kantoorgebouwen

Proceskwaliteit

8,2

Energie

Huidig

Na ingreep

5,6

9,9

1000

1.1

Energieprestatie

6,7

10,0

750

2,2

9,6

250

Startwaarde

600

Proceskwaliteit algemeen

consultatie en feedback lokale gemeenschap

berekening is gecontroleerd door een GPR Gebouw Expert bij vergunningverlening

berekening is gecontroleerd door een GPR Gebouw Expert bij oplevering

berekening is gevalideerd door een GPR Gebouw Assessor bij vergunningverlening

berekening is gevalideerd door een GPR Gebouw Assessor bij oplevering

aantal gebouwen

Huidige situatie

3.1

3.2

3.3

6.1

6.2

(terugkoppeling) Energiezuinig gebruik gebouw

goede gebruikershandleiding, afgestemd op kennisniveau gebruiker

tussenmeters energiegebruik diverse gebouwdelen/functies

systeem voor energiemonitoring

communicatie met gebruikers/bewoners over gebruik installaties

publiceren van energiegebruiken op een publieke plaats

onderhoudscontract installaties

Gebouwkenmerken Gebouwkenmerken

huidig

bouwjaar

1980

gebruiksoppervlak totaal

energie index (EI)

1,85

totaal primair energiegebruik (GJ/jaar)

3461

gas (x1000 m3)

elektriciteit (MWh)

363

warmte (GJ)

na ingreep

6.731,00

huidig

na ingreep

1,85

0,00

onderhoudscontract installaties is prestatiegericht

Energielabels

er is een energielabel of maatwerkadvies opgesteld

gebouw is voorzien van een zichtbaar energielabel

Waarborg bouwkwaliteit

thermografisch onderzoek toont dat thermische kwaliteit gebouwschil voldoet aan ontwerpspecificaties

warmte (GJ)

luchtdoorlatendheidsmeting toont dat luchtdichtheid van gebouwschil voldoet aan ontwerpspecificaties

prestatieborging van de installaties is geregeld

Resultaten

Proceskwaliteit milieu

110

Energie index (EI)

goede opslag materialen/producten op bouwplaats

Energielabel

A++

herbruikbare verpakkingen voor bouw- en onderhoudsproducten

maatregelen tegen water- en bodemverontreiniging bij uitvoering

CO2 (ton)

zorgvuldige en vergaande afvalscheiding bij uitvoering

goede gebruikershandleiding, afgestemd op kennisniveau gebruiker

sloopbestek, meegeleverd bij oplevering

duurzaam onderhoudsplan

zorgvuldige detaillering, ter voorkoming van naden

huurders stimuleren gebruik te maken van duurzame materialen voor de inbouw

Proceskwaliteit gezondheid

prestatieborging van de installaties is geregeld

goede gebruikershandleiding, afgestemd op kennisniveau gebruiker

onderhoudscontract installaties

onderhoudscontract installaties is prestatiegericht

legionella beheer is conform wettelijk kader

bij de verwerking van isolatiematerialen wordt rekening gehouden met gezondheidsrisico's

Proceskwaliteit gebruikskwaliteit

ITS-keurmerk is afgegeven

informatie over prestatie van het gebouw

milieubeleid, -plan of –beheersysteem

Situatie na ingreep energie index (EI)

totaal primair energiegebruik (GJ/jaar)

elektriciteit (MWh)

222 0

Indicatie energieprestatie en CO2-emissie (direct afgeleid uit de energieprestatie berekening)

Indicatie energieverbruik gas (x1000 m3)

elektriciteit (MWh)

warmte (GJ)

elektriciteitsproductie door fotovoltaïsche cellen en/of warmtekracht (MWh)

Primair energiegebruik EPA (GJ) ruimteverwarming

ventilatoren

warmtapwater

pompen

koeling

bevochtiging

verlichting

bijdrage door toepassing van fotovoltaïsche cellen

totaal primair energiegebruik

bijdrage door toepassing van warmtekracht

3461

primair energiegebruik per m2 GBO (MJ/jaar m2)

514

Brandpreventie

1.2

Energieprestatie, aanvullend

1.2.1

Startwaarde nieuwbouw 2006 = 6,0

Proceskwaliteit toekomstwaarde

partnerschappen met een lokale natuurorganisatie

planten en dieren als medegebruiker van het plangebied

1.2.2

CO2 emissiereductie t.o.v. niveau 2006

1.2.3

60% <= CO2-emissiereductie < 80%

20% <= CO2-emissiereductie < 40%

-20% <= CO2-emissiereductie < 0%

-16

-60% <= CO2-emissiereductie < -40%

-48

-100% <= CO2-emissiereductie < -80%

-80

80% <= CO2-emissiereductie < 100%

40% <= CO2-emissiereductie < 60%

32 0

-40% <= CO2-emissiereductie < -20%

-32

-80% <= CO2-emissiereductie < -60%

-64

CO2-emissiereductie < -100%

-96

Ontsluiting gebouw

energiezuinige lift(en) of geen lift 1.2.4

150

CO2-emissiereductie = 100%

0% <= CO2-emissiereductie < 20%

Overige energiebesparende voorzieningen

energiezuinige buitenverlichting

Proceskwaliteit 4

gas (x1000 m3)

goede gebruikershandleiding brandveiligheid

10583 De Groene Jongens energie & installatieadviseurs

0,00

10583 De Groene Jongens energie & installatieadviseurs

Energie 5

1.2.5

Extra maatregelen

beschrijving extra maatregelen

Gemeentehuis Dronten » Gemeentehuis Dronten » Awards berekening

Proceskwaliteit (terugkoppeling) Energiezuinig gebruik gebouw

goede gebruikershandleiding, afgestemd op kennisniveau gebruiker tussenmeters energiegebruik diverse gebouwdelen/functies

Milieu

Huidig

Na ingreep

6,1

8,1

1000

2.1

Milieuprestatie gebouw (MPG)

6,5

8,2

500

Gebouwkenmerken

systeem voor energiemonitoring communicatie met gebruikers/bewoners over gebruik installaties

Gebruiksfuncties

publiceren van energiegebruiken op een publieke plaats onderhoudscontract installaties onderhoudscontract installaties is prestatiegericht

Gebruiksfunctie:

er is een energielabel of maatwerkadvies opgesteld

Totaal BVO:

gebouw is voorzien van een zichtbaar energielabel

Totaal GO:

Waarborg bouwkwaliteit

Ingreep

50 jaar Kantoor, 3000m2, 1975-1991

115 jaar

7322 m2

7513 m2

Kantoorgebouw

Levensduur: Type:

Energielabels

Huidig

7948 m2

8107 m2

0,006 €/m2 BVO*jaar 0,992 €/m2 BVO*jaar 1 €/m2 BVO*jaar

0,005 €/m2 BVO*jaar 0,82 €/m2 BVO*jaar 0,82 €/m2 BVO*jaar

Resultaten

thermografisch onderzoek toont dat thermische kwaliteit gebouwschil voldoet aan ontwerpspecificaties luchtdoorlatendheidsmeting toont dat luchtdichtheid van gebouwschil voldoet aan ontwerpspecificaties

Gewogen milieueffecten

prestatieborging van de installaties is geregeld

Grondstoffen: Emissies: MPG (schaduwprijs):

Gebruikte versies software en database Versie GPR Gebouw: Versie productendatabase SBK: Versie GPR MPG rekenkern:

4.3 2.0 1.1.5

Materialisering Fundering Bodemvoorzieningen Element Grondaanvullingen Bodemafsluitingen

Product Zand Zand [100 mm dikte]

Huidig 372,8 m3 2592 m2

-/+

Ingreep 372,8 m3 2592 m2

Product Beton,in het werk gestort, C20/25; incl.wapening + eps [500 mm dikte,400 mm hoogte] Heipaal; beton, prefab; AB-FAB [320 mm breedte,320 mm dikte] BB&S betonnen bouwblokken + metselmortel [250 mm dikte]

Huidig 1241,2 m1 1601,8 m1 982 m2

-/+

Ingreep 1241,2 m1 1601,8 m1 982 m2

Product Balk en broodjes; prefab beton; incl. isolatie,eps,Rc:4.0 + druklaag Zandcement [40 mm dikte]

Huidig 2168 m2 2168 m2

-/+

Product Beton,in het werk gestort, C20/25; incl.wapening [280 mm dikte] Zandcement [40 mm dikte] Anhydriet gietvloer, hechtend (NBVG) [30 mm dikte]

Huidig 5572 m2 5572 m2 0 m2

-/+

Fundering Element Funderingsbalken Funderingspalen Kelderwanden

Vloeren Vloeren, begane grond Element Vloeren, vrijdragend Dekvloeren

+158 +158

Ingreep 2326 m2 2326 m2

Vloeren, verdieping Element Vloeren Dekvloeren Dekvloeren

Afwerklagen, vloer Afwerklagen, vloer

Afwerklagen, vloer Verlaagde plafonds Verlaagde plafonds

Keramische tegels; ongeglazuurd/gelijmd MOSA Keramische vloertegels; ongeglazuurd/geplaatst/gevoegd Natuursteen; cement [13 mm dikte] Steenwol MWA 2012, geperst; d:20mm; +profielen,staal Krios steenwol plafondpaneel (120x600x20)

Verlaagde plafonds

Houtwolcement; d:25mm; +regels,hout

Verlaagde plafonds

Gipskartonplafond, dubbel raster, enkel beplaat met isolatie (NBVG)

Verlaagde plafonds, bekledingen en Europees naaldhouten delen [12 mm dikte] roosters Verlaagde plafonds, bevestigingsprofielen Aluminium profiel [38 mm hoogte,24 mm breedte] Afwerklagen, plafond Akoestische cellulose spuitpleister [23 mm dikte] Afwerklagen, plafond

EPS, Houtwolcementplaat

100 m2 0 m2

168 m2 3640 m2 0 m2

1669 m2

0 m2

Ingreep 5572 m2 5572 m2 +476 -100,0 +799

-3640,0 +2461 -1669,0 / +315,0

476 m2 0 m2 799 m2 168 m2 0 m2

2461 m2 315 m2

1641 m2

-1641,0

2214 m2 0 m2

0 m1 0 m2

+173

173 m1

1669 m2

+2214

+798 -1669,0

798 m2 0 m2

Draagconstructie Hoofddraagconstructies

10583 De Groene Jongens energie & installatieadviseurs

Energie 6

10583 De Groene Jongens energie & installatieadviseurs

Milieu 7

Element

Kolommen

Kolommen Kolommen

Kolommen

Dragende wanden, massief

Product

Beton,in het werk gestort, C20/25; incl.wapening [400 mm dikte,400 mm diepte]

Beton,in het werk gestort, C20/25; incl.wapening [450 mm dikte,450 mm diepte] Beton,in het werk gestort, C20/25; incl.wapening [200 mm dikte,400 mm diepte]

Beton,in het werk gestort, C20/25; incl.wapening [300 mm dikte,300 mm diepte] Staal; HEA [140 ]

Beton,in het werk gestort, C20/25; incl.wapening [250 mm dikte]

Huidig

453 m1

-/+

Ingreep

Element

453 m1

117 m1 279 m1

237 m1

Koudeopwekkingsinstallaties

117 m1 279 m1

Koudeafgiftesystemen

27 m1

Luchtbehandeling

237 m1

27 m1

742,3 m2

Element

Luchtbehandelingssystemen Luchtdistributiesystemen

Gevels Gevels, dicht Element

Vliesgevels Spouwwanden, buitenblad

Spouwwanden, binnenblad, massief Spouwwanden, binnenblad, massief Spouwwanden, binnenblad, massief

Spouwwanden, binnenblad, systeem Isolatielagen

Isolatielagen Isolatielagen Isolatielagen Bekledingen Bekledingen Bekledingen

Product

Aluminium, geanodiseerd Kalkzandsteen metselwerk [100 mm dikte]

Baksteenmetselwerk; KNB [100 mm dikte] HSB,nietdragend,Eur.naald; prefab,incl.isolatie,beplating; duurz.bosb; NBvT Kalkzandsteen metselwerk [100 mm dikte]

HSB element; Europees naaldhouten multiplex en gipsplaat; duurzame bosbouw [120 mm dikte] EPS [4.5 m2k/w r-waarde]

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://gemeenteraad.dronten.nl/api//v1/meetings/990/documents/1538