428fd520-5479-44e9-840e-2f37cd158095.pdf
Tekst van het document
STRATEGISCHE AGENDA FLEVOLAND
Over de brug komen Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven 13 december 2022
2
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Samenvatting De provincie Flevoland, het Rijk, de zes Flevolandse gemeenten
Vitale steden en dorpen
en het Waterschap Zuiderzeeland slaan de handen ineen om langjarig samen te werken aan de ruimtelijke ontwikkeling
Flevoland is een relatief jonge provincie die de afgelopen
Flevoland. De Strategische Agenda Flevoland (deel 1) en
decennia hard is gegroeid qua inwoners en naar verwachting
bijbehorende uitvoeringsagenda (deel 2) zijn daar een eerste
de komende tijd blijft groeien. De regio draagt via verschillende
bouwstenen voor. In de agenda beschrijven Rijk en regio
trajecten bij aan de nationale woningbouwopgave en is bereid
waar zij de komende jaren naar toe willen werken en in
dat te blijven doen, maar wel onder de juiste voorwaarden. Er
de uitvoeringsagenda welke afspraken zij maken om dat te
moet in Flevoland namelijk meer gebeuren dan het stapelen
realiseren. De fysieke leefomgeving staat daarbij centraal, maar
van stenen. Rijk en regio willen bouwen aan een samenleving
wordt duidelijk verweven met een maatschappelijk perspectief
met inclusieve woonomgevingen waar voor iedereen een thuis
omdat de ruimtelijke maatregelen samen moeten bijdragen aan
is. Door diverse woonomgevingen te creëren wordt Flevoland
brede welvaart voor alle bewoners in de regio.
een aantrekkelijke regio voor alle groepen in de samenleving, wat de vitaliteit van de regio ten goede komt. Dat vraagt
Een perspectief en drie ontwikkelpijlers
om aandacht voor randvoorwaarden zoals bereikbaarheid, onderwijs, voorzieningen, aantrekkelijkheid van het landschap, banen en verdienvermogen. Tevens wordt bij de ontwikkeling van nieuwe woningen rekening gehouden met klimaatadaptatie
Rijk en regio werken in de Strategische Agenda aan een
en behoud van biodiversiteit, water- en bodemkwaliteit. Ook
gezamenlijk perspectief (zie kader). Ze werken daaraan langs
bij de vernieuwing van de huidige leefomgevingen dienen
drie ontwikkelpijlers: vitale steden en dorpen,
deze randvoorwaarden meegenomen te worden. Zo ligt er in
toekomstbestendige regionale economie en robuust natuurlijk
bestaande wijken een flinke opgave om onder andere meer
fundament. De drie pijlers zijn onlosmakelijk met elkaar
levendige, diverse, inclusieve en duurzame woonomgevingen
verbonden. Vitale steden en dorpen vragen bijvoorbeeld ook om
te creëren. Dit alles realiseren is niet mogelijk met enkel
een sterke economie met voldoende werkgelegenheid. En
ruimtelijke ingrepen. Het gaat om de ‘zachte’ kant van de
bodem, water en biodiversiteit zijn de basis voor alle ruimtelijke
steden en dorpen, zoals de sociale structuren en stedelijke
ontwikkelingen in de regio. De overheden werken daarom
cultuur.
gelijktijdig aan alle opgaven en hebben oog voor de samenhang ertussen.
Het perspectief van Rijk en regio
Toekomstbestendige regionale economie
Flevoland is in 2050 een regio waar het goed vertoeven is. Steden en dorpen zijn levendige en gezonde omgevingen, met een divers aanbod aan woningen, een ruim aanbod aan voorzieningen en volop mogelijkheden voor ontmoeting, samenkomen en omkijken voor elkaar. De bereikbaarheid sluit aan op de groei die de regio heeft doorgemaakt, zowel binnen de regio als vanuit de regio naar omliggende gebieden. Dit zorgt samen met een sterke kennis- en energie-infrastructuur en voldoende werklocaties voor een
Een vitale samenleving heeft een goede economie nodig die
goede basis voor een florerende economie. Hier maken economische clusters gebruik van door volop duurzame activiteiten te ondernemen. De regio trekt hiermee talent, bedrijvigheid en werkgelegenheid aan. Bij al deze verschillende ontwikkelingen is het natuurlijk fundament van bodem, water, klimaat en biodiversiteit (mede)bepalend voor waar en hoe welke ruimtelijke ontwikkelingen plaatsvinden.
sterke economische clusters in de voedselverwerkende industrie
in banen en verdienvermogen voorziet. Op dit moment is Flevoland hiervoor sterk afhankelijk van omliggende regio’s. Rijk en regio streven er daarom naar om de verhouding tussen inwoners en banen in de regio in balans te brengen, met economische groei gericht op duurzaamheid. De basis daarvoor ligt er al in Flevoland. De regio beschikt over verschillende (met visserij en landbouw), logistiek, voertuigtechnologie, maakindustrie, vrijetijdseconomie, bouw en ICT-Tech. Voor de groei van deze clusters ligt de meeste potentie in (internationale) ontwikkelingen: klimaat & energie, circulaire economie, digitalisering & sleuteltechnologieën en de verduurzaming van de voedselvoorziening. Hierop
3
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
inspelen biedt niet alleen economische kansen, maar maakt
Robuust natuurlijk fundament
de Flevolandse economie klaar voor de toekomst en zorgt voor duurzame economische activiteiten die bijdragen aan de
De water- en bodemsystemen vormen samen met de
nationale duurzaamheidsopgaven. Voor verduurzaming van de
biodiversiteit het natuurlijk fundament waarop de
voedselvoorziening streven Rijk en regio naar een uitstootvrije,
bovenstaande toekomstige samenleving en economie berust.
natuur-inclusieve en circulaire landbouw waar zo min mogelijk
Dit natuurlijk fundament staat in Flevoland - en de rest van
gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, de vruchtbare
Nederland - onder druk met onder andere bodemuitputting en
bodem wordt beschermd en waar boeren een goede boterham
biodiversiteitsverlies tot gevolg. Rijk en regio kiezen er daarom
mee kunnen verdienen. En een duurzame visserij met zo min
voor om in de ruimtelijke ontwikkelingen expliciet rekening
mogelijk milieu impact. Flevoland heeft daarbij alles in huis
te houden met de grenzen van het natuurlijk fundament en
om in deze ontwikkeling een voorloper te worden waar de
hierop te anticiperen voor de lange(re) termijn. Waar we op
oplossingen worden bedacht en in de praktijk gebracht. Om
welke manier wonen, werken, reizen en recreëren laten we
de economische kansen te pakken, is een sterke ruimtelijk-
leiden door water, bodem en biodiversiteit. Dat betekent dat
economische infrastructuur nodig. Rijk en regio gaan daartoe
niet alles overal mogelijk is. Het geeft ook mooie nieuwe kansen
werken aan een verbetering en verbreding van de onderwijs- en
zoals natuur-inclusief verstedelijken met ecologische structuren
kennisinstellingen in de regio. Zo kan de beroepsbevolking
die tot diep in de steden reiken. Rijk en regio gaan met deze
opgeleid worden om te werken in de regionale economische
blik ook kijken naar bestaand ruimtegebruik. In sommige
clusters in Flevoland zelf. Dit maakt een vruchtbare bodem voor
gevallen zal dat betekenen dat het ruimtegebruik moet worden
bedrijven om zich in Flevoland te vestigen of binnen Flevoland
aangepast om meer ‘ruimte’ te geven aan biodiversiteit, bodem
gevestigd te blijven.
of water. Dit maakt niet alleen het natuurlijk fundament
robuuster, maar maakt landschappen, dorpen en steden ook aantrekkelijker en leefbaarder.
4
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ............................................................................................. 5
2.
Perspectief Flevoland .................................................................. 8
3.
Drie ontwikkelpijlers ................................................................... 13 Ontwikkelpijler 1: Vitale steden en dorpen ............................................................ 15 Opgave: Goed wonen in een gezonde leefomgeving ........................ 16 Opgave: Bereikbare steden en dorpen ........................................................... 17 Opgave: Voorzieningen voor een dynamische samenleving ........ 18 Ontwikkelpijler 2: Toekomstbestendige regionale economie .............. 20 Opgave: Doorontwikkelen economische clusters .................................. 21 Opgave: Versterken ruimtelijk-economische infrastructuur ....... 22 Opgave: Transformatie voedselsector ............................................................ 23 Ontwikkelpijler 3: Robuust natuurlijk fundament ......................................... 25 Opgave: Versterken van het natuurlijk fundament ............................. 26
HOOFDSTUK 1
Inleiding
Rijk en regio slaan de handen ineen
om bij te dragen aan de nationale woonopgave. In het manifest ‘Wij zijn Flevoland!’2 doen bestuurders in Flevoland daarvoor een aanbod aan de Rijksoverheid.
Nederland staat door de nationale woonopgave voor
Een aanbod om als één overheid oplossingen te zoeken
een grote uitdaging. De woningvoorraad moet in korte
en te bouwen aan een gezamenlijk perspectief voor de
tijd vergroot worden om aan de huidige schaarste
toekomst van Flevoland. Flevoland en het Rijk hebben
tegemoet te komen. Flevoland is, als onderdeel van de
elkaar namelijk nodig.
Metropoolregio Amsterdam en schakelpunt met regio’s Zwolle, Noord-Nederland en Utrecht, een interessant
De verwachte relatieve groei van de Flevolandse
gebied daarvoor. Flevoland is bereid om onder de juiste
bevolking en de daarmee gepaard gaande
randvoorwaarden nieuwe woningen een plek te geven
ontwikkelingsdynamiek van ongeveer 420.000
1
1
Dit komt onder andere in het NOVEX-gebied Metropool Regio Amsterdam en NOVEX-gebied Regio Zwolle duidelijk naar voren.
2
Zie: Manifest Wij zijn Flevoland
6
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
inwoners naar mogelijk 650.000 inwoners de komende decennia,
is gebracht. Sindsdien zijn er in het ruimtelijk domein vele
is groot. Deze groei moet op een gezonde manier verlopen.
innovatieve concepten toegepast in Flevoland, zoals het
Daarvoor zal meer moeten gebeuren dan alleen woningen
vernieuwende verkavelingsplan voor de Noordoostpolder en het
bouwen. Er is aandacht nodig voor de randvoorwaarden
‘Nieuwe Bouwen’ in Nagele en de vele bouwexpo’s in Almere.
zoals bereikbaarheid, onderwijs, voorzieningen, behoud van
Ook nu is versnellen, innoveren en verduurzamen dagelijkse
biodiversiteit, water- en bodemkwaliteit, klimaatadaptatie,
praktijk. Voorbeelden zijn de snelheid waarmee de omslag naar
aantrekkelijkheid van het landschap en werkgelegenheid. Al
de opwekking van groene energie is gemaakt, de koploperpositie
deze investeringen moeten gericht zijn op het bouwen van
die Flevoland heeft in grootschalige biologische akkerbouw
een duurzame en vitale samenleving. Een samenleving waar
en de inzet op het gebruik van data en nieuwe technologie
de brede welvaart op een goed peil is en zich kan meten met
zoals smart farming, smart fishing, smart mobility en smart
andere regio’s in Nederland. Het bouwen van woningen moet
shipping. Andere krachtige uitingen zijn de ontwikkeling van het
daarom hand in hand gaan met investeringen in kwaliteit en
Nationaal Park Nieuw Land, de proefboerderijen van de WUR,
leefbaarheid. Dat kan alleen als Rijk, provincie, gemeenten en
de proeftuin aardgasvrije wijken in Nagele, het experimenteel en
waterschap zich hier samen voor inzetten.
vernieuwend bouwen in Almere Oosterwold, het Mobiliteit en Infrastructuur Test Centrum (MITC) als testlocatie op gebied van
De noodzaak voor samenwerking tussen Rijk en regio is breder
mobiliteit van de toekomst, het praktijk en innovatiecentrum
dan alleen de woningbouwopgave. Ook zonder de woonopgave
circulaire economie (PRICE) en de Flevo Campus.
heeft Flevoland namelijk een veelomvattende agenda. Een agenda waar vitaliteit en dynamiek van steden en dorpen,
Deze voorbeelden laten zien dat Flevoland vaak het praktijklab
bereikbaarheid, economie en arbeidsmarkt grote thema’s
is waar innovaties worden uitgetest en doorontwikkeld tot
zijn, en waar de energietransitie, transitie naar een circulaire
uitvoerbare concepten. Dit maakt Flevoland bij uitstek een
economie, verduurzaming van de landbouw, klimaatadaptatie
regio die als proeftuin voor actuele transities kan dienen.
en biodiversiteit ook aandacht, middelen en ruimte vergen.
De regio waar oplossingen voor de grote nationale opgaven
Al deze opgaven zijn van zowel regionaal als nationaal
kunnen worden versneld en opgeschaald. Van oudsher is de
belang. Nieuwe locaties voor opwekking van hernieuwbare
ontwikkelkracht in Flevoland groot. De doenersmentaliteit en
energie, productie van circulaire bouwmaterialen, robuustere
het ondernemerschap van de Flevolanders maakt dat nieuwe
natuurlijke ecosystemen dragen bijvoorbeeld ook bij aan de
ontwikkelingen worden uitgeprobeerd en waar mogelijk verder
nationale opgaven op deze thema’s. En een sterke, innovatieve
worden gebracht.
Flevolandse economie draagt bij aan het verdienvermogen van heel Nederland. Wegens de breedte en het belang van de opgaven in Flevoland
Rijk regio samenwerking in de Strategische Agenda Flevoland
wensen Rijk en regio langjarig samen te werken aan de doorontwikkeling van Flevoland. Samen gaan Rijk en regio aan
Flevoland kenmerkt zich historisch gezien door ruimte voor
de slag met de veelomvattende agenda in Flevoland, waarmee
groei en ontwikkeling. Dit biedt - onder de juiste voorwaarden
tegelijkertijd wordt bijgedragen aan opgaven op nationaal
- mogelijkheden voor de groei van de regio ten behoeve van de
niveau. De Rijksoverheid ziet hierin een belangrijke rol om als
woonopgave en ruimtelijke ontwikkelingen ten behoeve van
partner met de regio samen te werken aan de gezonde groei van
andere grote Rijksopgaven. Echter, de ruimte in Flevoland is
Flevoland. Onder andere met de omvangrijke grondpositie van
niet meer zo ‘onbeperkt’ als bij de start van de inpoldering.
het Rijk. Het goed inzetten van deze gronden voor het publieke
Steeds meer opgaven leggen een claim op de beschikbare ruimte
belang vergt een goede samenwerking met de regio.
en hebben impact op het bijzondere landschap. Bovendien moet rekening worden gehouden met de natuurlijke ecosystemen
Groei en innovatie
in Flevoland, waardoor niet alles overal mogelijk is. Voor een goede ruimtelijke inpassing van de ruimteclaims zijn slimme keuzes nodig waarbij wordt ingezet op efficiënt en meervoudig
Als er één regio is die kan omgaan met de samenhangende
ruimtegebruik voor de (middel)lange termijn. Een logisch en
opgaven dan is het Flevoland. De regio kenmerkt zich door een
samenhangend ruimtelijk perspectief om richting te geven aan
geschiedenis waarin een van de grootste waterstaatkundige
de te nemen keuzes is daarbij cruciaal. De Strategische Agenda
en ruimtelijke opgave in nauwelijks 100 jaar tijd tot stand
Flevoland is een eerste stap hierin.
7
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
De agenda geeft een gezamenlijk perspectief van Rijk en regio op
programma’s, projecten, akkoorden en agenda’s al samen aan
het ruimtegebruik in Flevoland. Het benadrukt de opgaven in de
de ruimtelijke ontwikkeling van Flevoland.
fysieke leefomgeving die er in Flevoland spelen en hoe Rijk en regio die samen willen aanpakken. De scope van de Strategische
De Strategische Agenda zal geen verandering brengen in de
Agenda Flevoland is dan ook primair ruimtelijk van aard. Dat
huidige manier van samenwerken. Lopende trajecten en
betekent dat ruimtelijke opgaven, zoals wonen, economie,
samenwerkingen blijven hun doorgang vinden. De Strategische
bereikbaarheid, water, natuur en landbouw centraal staan.
Agenda Flevoland heeft daarin wel een belangrijke functie
Maar alleen het ruimtelijk perspectief zou een lege huls zijn als
in het versterken, aanvullen en verbinden van de bestaande
deze geen rekening houdt met het maatschappelijk perspectief.
interbestuurlijke trajecten. Met het gezamenlijk perspectief is
Het maatschappelijk perspectief wordt daarom in de agenda
de agenda de basis voor de regio-specifieke samenwerking aan
verweven om voor de samenleving - inwoners, ondernemers en
regionale en nationale opgaven.
maatschappelijke organisaties - een waardevolle inrichting van Flevoland te bereiken.
Leeswijzer
Samenwerken aan het gezamenlijke perspectief van Rijk en regio is alleen mogelijk met overtuigende afspraken tussen
De Strategische Agenda Flevoland is opgebouwd in twee delen.
alle bestuurslagen. Tussen de provincie, het waterschap, de zes gemeenten en de verschillende ministeries aan Rijkszijde. In
Deel I is het voorliggende stuk. Het beschrijft de ambitie en de
de Strategische Agenda Flevoland worden deze partijen samen
opgaven die Rijk en regio zien voor Flevoland. Hiervoor wordt
‘Rijk en regio’ genoemd. De Strategische Agenda is de basis voor
in hoofdstuk 2 het perspectief op de regio geschetst. Dit is een
een langjarige samenwerking tussen deze partijen. In de agenda
toekomstbeeld waar Rijk en regio samen met de agenda naar
worden opgaven beschreven en afspraken gemaakt om samen
streven. In hoofdstuk 3 wordt het perspectief uitgewerkt in drie
het perspectief voor Flevoland te verwezenlijken. Die afspraken
ontwikkelpijlers waarlangs Rijk en regio gaan samenwerken. Per
ondersteunen en versterken elkaar en hebben verschillende
ontwikkelpijler worden opgaven beschreven en doelen gesteld.
tijdshorizonten met verschillende maten van concreetheid. De Strategische Agenda zal cyclisch vernieuwd worden waarbij
Deel II is de uitvoeringsagenda. Hierin staan richtinggevende
telkens nieuwe resultaten en afspraken worden bepaald.
uitspraken voor de samenwerking tussen Rijk en regio en afspraken tussen de betrokken partijen voor acties op de korte
Een verbonden regio
termijn. De agenda zal periodiek vernieuwd worden waarbij telkens nieuwe resultaten en afspraken in gezamenlijkheid worden bepaald.
Flevoland bestaat uit een drietal polders en is daarmee een entiteit op zichzelf. In 2020 hebben provincie, waterschap en de zes gemeenten in Flevoland besloten de regionale samenwerking te intensiveren, om gezamenlijk de landelijke vraagstukken van vandaag en morgen aan te pakken. In het manifest ‘Wij zijn Flevoland!’ heeft de regio uiteengezet hoe Flevoland een bijdrage kan leveren aan de grote landelijke vraagstukken van dit moment. Naast deze sterke onderlinge verbondenheid, maken de gemeenten en de provincie - vanwege de verscheidenheid aan ruimtelijke oriëntaties - deel uit van verschillende regionale netwerken. Ze zijn (deels) onderdeel van de MRA, de regio Zwolle, de regio Ermelo-Harderwijk-Zeewolde, het Deltaplan Noordelijk Nederland, de IJsselmeeragenda, en andere interbestuurlijke trajecten. Daarnaast is Flevoland krachtig verbonden met Zuid-West Fryslân, de Cleantech regio en Foodvalley. In deze regio’s werken Rijk en regio via verschillende
HOOFDSTUK 2
Perspectief Flevoland Er zijn weinig gebieden in Nederland die zo snel veranderen als Flevoland. Waar 80 jaar geleden alleen water was, zijn nu steden, dorpen, akkers en natuurgebieden verrezen. Het heeft geleid tot een regio met een eigen karakter en kenmerkende steden, dorpen en landschappen. De ontwikkeling staat niet stil. De geschetste urgentie voor samenwerking laat zien dat Flevoland zich de komende decennia blijft ontwikkelen. Voor die ontwikkeling schetsen we Rijk, provincie, gemeenten en waterschap - hier het gezamenlijke perspectief.
9
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Figuur 1
Perspectief voor Flevoland schematisch weergegeven
We bouwen aan een samenleving
een veerkrachtige leefomgeving waarin mensen fijn met elkaar kunnen samenleven. Die leefomgeving bestaat uit
Flevoland is volwassen geworden. Het Nieuwe Land is zo
zowel bruisende hoogstedelijke gebieden als vitale dorpen
nieuw niet meer. De gemeenschappen, gebouwd vanuit een
en middelgrote grote kernen in het landelijk gebied. Juist de
sterke pioniersmentaliteit, zijn uitgegroeid tot samenlevingen
combinatie en verbinding tussen stad en land maakt Flevoland
met mensen die gebonden zijn aan de regio, dorp of stad.
bijzonder.
Voor die mensen werken we actief aan bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezond leven. In het bijzonder voor
In de toekomst zien we de Flevolandse steden zich verder
onze kwetsbare inwoners. Daarvoor maken we in Flevoland
ontwikkelen tot hoogstedelijke omgevingen die een volwaardige plek innemen in het Stedelijk Netwerk Nederland.3 Om die
Het perspectief van Rijk en regio
steden heen zien we dorpen en middelgrote kernen liggend
Flevoland is in 2050 een regio waar het goed vertoeven is. Steden en dorpen zijn levendige en gezonde leefomgevingen, met een divers aanbod aan woningen, een ruim aanbod aan voorzieningen en volop mogelijkheden voor ontmoeting, samenkomen en omkijken voor elkaar. De bereikbaarheid sluit aan op de groei die de regio heeft doorgemaakt, zowel binnen de regio als vanuit de regio naar omliggende gebieden. Dit zorgt samen met een sterke kennis- en energie-infrastructuur en voldoende werklocaties voor een goede basis voor een florerende economie. Hier maken economische clusters gebruik van door volop duurzame activiteiten te ondernemen. De regio trekt hiermee talent, bedrijvigheid en werkgelegenheid aan. Bij al deze verschillende ontwikkelingen is het natuurlijk fundament van bodem, water, klimaat en biodiversiteit (mede)bepalend voor waar en hoe welke ruimtelijke ontwikkelingen plaatsvinden.
omliggende steden. Het zijn hechte, inclusieve gemeenschappen
in een groen en open landschap en goed verbonden met de waar men prettig woont. Er zijn voldoende scholen, winkels, ontmoetingsplekken en andere voorzieningen voor een levendig dorpsleven. Middelgrote kernen zoals Dronten, Zeewolde, Urk en Emmeloord huisvesten regionale voorzieningen op het gebied van zorg, sociale voorzieningen en cultuur. Grotere steden hebben voorzieningen die passen bij een divers aanbod aan woonomgevingen. Culturele voorzieningen, recreatiemogelijkheden, parken en pleinen zorgen samen met een levendige stadseconomie voor bruisende centra gedurende dag en nacht. Een groot deel van de Flevolanders heeft ook een 3
Het Stedelijk Netwerk Nederland wordt in de NOVI benoemd als het kloppend hart van land en economie bestaande uit de Randstad, Amersfoort, Zwolle, Arnhem-Nijmegen, Brabantse stedenrij, met uitlopers naar Twente, Groningen en (Zuid-)Limburg.
10
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
baan in die stadeconomie. Andere bewoners werken juist elders in de regio bij een van de vele innovatieve bedrijven die zich in
We investeren in een toekomstbestendige economie
de regio hebben gevestigd. In de vitale samenleving die wij nastreven is voldoende werk Binnen deze ambitie om verder te bouwen aan de samenleving
en verdienvermogen voor bewoners. Dat betekent dat de
is er ruimte voor groei van de steden en dorpen om bij te
hoeveelheid inwoners en de hoeveelheid banen in balans is.
dragen aan het nationale woningtekort. Maar groei is geen
Die werkgelegenheid komt deels voort uit de sectoren die het
doel op zich. Het uitbreiden van de woonvoorraad gaat
fundament vormen van onze samenleving, zoals onderwijs,
hand in hand met de zorg voor kwaliteit, duurzaamheid,
zorg, veiligheid, recreatie en toerisme. Deze sectoren zorgen
vitaliteit en leefbaarheid. We creëren diverse en inclusieve
naast werk ook voor het welzijn van de inwoners van Flevoland.
woonomgevingen voor een diverse bevolkingssamenstelling
Naar de toekomst toe versterken we deze sectoren om bij te
waar voor iedereen een thuis is. Woonwijken zijn toonbeelden
dragen aan de vitaliteit van steden en dorpen. Recreatie en
van energie-neutrale, klimaatadaptieve, waterzuinige en
toerisme is daarin voor Flevoland van oudsher een belangrijke
circulaire woonomgevingen waar de kenmerkende Nieuwe
sector. We werken daarom samen verder aan Flevoland als
Natuur nooit ver weg is. Daarvoor omarmen we innovaties in
(vakantie)bestemming. Een plek waar bezoekers zich welkom
bouw en ontwerp. We bouwen nieuwe woonwijken rekening
voelen. En een bestemming waar iedereen profijt heeft van het
houdend met onder andere bodemdaling, natuur, water en
toerisme.
landschappelijke inpassing. Tegelijkertijd streven we ernaar woningen te bouwen dichtbij bestaande voorzieningen
Daarnaast is een stuwende economie nodig die zorgt voor extra
en werkgelegenheid, zodat bewoners niet lang hoeven te
werkgelegenheid. We gaan daarom als Rijk en regio samen met
reizen. Waar dat niet mogelijk is, nemen we maatregelen om
het Flevolandse bedrijfsleven en onderwijsinstellingen extra
extra voorzieningen of banen in de nabijheid te realiseren.
aandacht besteden aan het versterken van de economische
Aanvullend zorgen we voor een infrastructuur die past bij
positie van Flevoland. Daarin bouwen we voort op afspraken als
de toekomstige groei van de regio en gebruiken we nieuwe
bijvoorbeeld een Regio Deal Noordelijk Flevoland. We zien in
mobiliteitsconcepten om die infrastructuur zo efficiënt mogelijk
de toekomst een groei van verschillende economische clusters
te gebruiken. Zo bouwen we gestaag aan een groeiende én vitale
die Flevoland rijk is op het gebied van de voedselverwerkende
samenleving in Flevoland.
industrie (met visserij en landbouw), logistiek, voertuigtechnologie, maakindustrie, vrijetijdseconomie, bouw
Naast wonen is en blijft Flevoland een prachtige regio om
en ICT-Tech. Deze clusters samen worden het ‘motorblok’
te recreëren voor Flevolanders en bezoekers uit de rest van
van de Flevolandse economie. Samen dragen ze bij aan brede
Nederland en daarbuiten. Het unieke verhaal van ’s werelds
welvaart in de regio. Maar ze zijn ook van grote waarde voor
grootste inpoldering, de grote uitgestrekte natuurgebieden waar
Nederlandse economie als geheel. De clusters liggen midden
je in kunt verdwalen, het IJsselmeergebied met de randmeren
in Nederland en zijn aan alle zijden verbonden met het
om de polders, het unieke ontworpen landschap met zijn
Stedelijk Netwerk Nederland. Innovaties en kennis opgedaan
open karakter en Landart en bijzondere cultuurgebieden als
in Flevoland worden makkelijk verspreid door heel Nederland.
Schokland, Nagele en Urk vormen samen de aantrekkelijkheid
Andersom sluit Flevoland gemakkelijk aan bij aanpalende
en identiteit van de regio. Deze onderscheidende kenmerken
clusters in de rest van het land.
van Flevoland versterken we met ontwikkelingen zoals de Markerwadden en nieuwe natuurprojecten door de gehele
In de ontwikkeling van de clusters richten we ons op een
regio. Bovendien houden we bij alle ruimtelijke ontwikkelingen
duurzame economie die bijdraagt aan de maatschappelijke
rekening met de karakteristieke verschijningsvorm van
opgaven in Nederland. Een fossiel-vrije economie met zo
Flevoland. We gaan zuinig om met de openheid van de
min mogelijk milieu-impact en met bedrijven die duurzame
omgeving. Onder andere door woningbouw en bedrijfsterreinen
oplossingen voor de toekomst bedenken, uitwerken en
binnen of in aansluiting op de bestaande kernen te realiseren
toepassen. Daarvoor richten wij ons op mondiale transities:
zodat het landschap in Flevoland grootschalig blijft. Zo kunnen
klimaat en & energie, circulaire economie, digitalisering
we blijven genieten van het unieke landschap.
& sleuteltechnologieën en de verduurzaming van het voedselsysteem. Hier nú op inspelen is essentieel om toekomstbestendige economische clusters te realiseren die bijdragen aan de nationale opgaven op deze thema’s. Denk aan
11
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
clusters met bedrijven die circulaire bouwmaterialen produceren
verdienen. Een vergaande ambitie die niets minder is dan een
om te gebruiken voor het bouwen van woningen. Of bedrijven
revolutie, maar breed wordt gedragen door boeren, vissers,
die de energietransitie mogelijk maken met innovatieve
consumenten, Rijk en regio. Flevoland heeft daarbij alles in huis
warmtesystemen, nieuwe systemen voor het opvangen van
om voortrekker te worden waar de oplossingen worden bedacht
zonne-energie en slimme opslagsystemen. De potentie wordt
en in de praktijk gebracht zodat ze in de rest van Nederland
groter als de clusters elkaar ook versterken. Zo zien we bedrijven
gebruikt kunnen worden. Op dit moment worden daar de eerste
voor ons die gestimuleerd door de aanwezigheid van het MITC
stappen voor gezet door de vele innovatieve en ondernemende
innoveren in duurzame technologieën voor wegtransport en
boeren in de provincie. We gaan deze initiatieven de komende
hun innovaties meteen toepassen in de logistieke sector. En we
jaren maximaal stimuleren om de voortrekkersrol te
zien Flevoland uitgroeien tot de duurzame voedselschuur van
verstevigen. Daarvoor richten we ons op duurzame akkerbouw,
Nederland, met een voedselverwerkende industrie die via korte
tuinbouw, bosbouw en visserij. We behouden vruchtbare
ketens verbonden is met de nabijgelegen vruchtbare akkers en
gebieden op een duurzame manier en benutten ze optimaal
de visserij. Op de akkers vindt kringlooplandbouw plaats, is er
voor hoge productie. Voor minder rendabele plekken kijken we
ruimte voor het stimuleren van biodiversiteit en het behoud
of die anders gebruikt kunnen worden. Ook in de verstedelijkte
van een vitale en vruchtbare bodem. In de visserij is ook een
gebieden kijken we naar de mogelijkheden voor landbouw.
transitie gemaakt naar een duurzamere bedrijfsvoering met
Stadslandbouw in en met bewoners van steden en dorpen
minder bodemberoering, minder brandstofverbruik en minder
verrijkt het woonlandschap en biedt mogelijkheden tot nieuwe
ongewenste bijvangst. Door economische ontwikkeling op
vormen van landbouw. Verbinding tussen de landbouw met de
al deze terreinen draagt Flevoland bij aan (inter)nationale
verschillende economische clusters biedt ook nieuwe kansen.
opgaven én plukken inwoners ook zelf de vruchten van de zo
De relatie met de voedselverwerkende industrie is evident.
kenmerkende innovatie- en doenersmentaliteit in Flevoland.
Daarin streven we ernaar met korte ketens zoveel mogelijk lokaal eten op lokale borden te laten belanden. Daarnaast
Aan de basis van het verwezenlijken van deze economische
kan de landbouw voor het bouwcluster biobased grondstoffen
ambitie staat goed onderwijs waar Flevolanders kennis en
aanleveren die gebruikt worden in de circulaire woningen.
expertise kunnen op doen. De ambitie is om als Flevoland een
Bij deze ontwikkelingen zoeken we de samenwerking met
hotspot voor technisch en duurzaam talent te worden. We
kennisinstituten en andere regio’s. Zo wordt Flevoland de
behouden jonge talenten in de regio en trekken nieuwe talenten
kwartiermaker voor de duurzame voedselvoorziening.
aan met gespecialiseerde onderwijsinstellingen op MBO, HBO en universitair niveau en innovatieve bedrijven waar studenten hun kennis direct in de praktijk kunnen brengen. De goede aansluiting tussen onderwijs en bedrijven – gericht
We bewaken en versterken het natuurlijk fundament
op banen van de toekomst – maakt Flevoland bovendien een aantrekkelijke regio voor innovatieve bedrijven, waarvoor
De water- en bodemsystemen vormen samen met de
de beschikbaarheid van technische beroepsbevolking een
biodiversiteit het fundament waarop de toekomstige
vestigingsplaatsfactor is.
samenleving en economie berust. Het biedt de basis voor een Flevoland waar het prettig wonen, werken, leren en recreëren
We pakken de koploperspositie in de duurzame voedselproductie
is. Dit fundament geeft de randvoorwaarden voor waar welke ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk zijn. Waar sommige plekken geschikt zijn voor hoogproductieve landbouw, zijn andere gebieden beter voor woningbouw. We beseffen ons
De landbouw en visserij staan landelijk voor een enorme
terdege dat niet alles overal en tegelijk kan plaatsvinden in
uitdaging om verder te verduurzamen. Passend bij de landelijke
Flevoland. Factoren als klimaatverandering vergroten de druk
transitie van dierlijke naar plantaardige eiwitbronnen.
op het natuurlijk fundament en maken het rekening hier mee
In Flevoland pakken we gezamenlijk die handschoen
houden des te urgenter. In de ruimtelijke keuzes houden we
op. We streven naar een uitstootvrije, natuur-inclusieve
daarom expliciet rekening met de grenzen van het natuurlijk
en circulaire landbouw en visserij waar zo min mogelijk
fundament en anticiperen we op ontwikkelingen op de
gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, overbevissing
lange(re) termijn. Waar we op welke manier wonen, werken,
wordt tegen gegaan, de vruchtbare bodem wordt beschermd
reizen en recreëren laten we leiden door water, bodem en
en waar ondernemers een goede boterham mee kunnen
biodiversiteit. In het aantrekken van economische activiteiten
12
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
kiezen we bijvoorbeeld voor bedrijven met weinig milieu-impact. En voor woningbouw in bodemdalingsgebieden richten we ons bijvoorbeeld op woningtypologieën die geen hinder ondervinden van een verzakkende bodem. Buitendijks maken we net zo goed dit soort keuzes om visserij, natuur, wonen en recreatie plaats te laten vinden op de plekken waar dat mogelijk is. Hiermee maken we het natuurlijk fundament toekomstbestendig. We gaan verder dan alleen rekening houden met het natuurlijk fundament; we gaan met de ruimtelijke ontwikkelingen het natuurlijk fundament ook versterken. We lopen immers in sommige gebieden nu al aan tegen de grenzen van het natuurlijke fundament en ondervinden daarvan consequenties als bodemuitputting en achteruitgaande biodiversiteit. We creëren klimaat adaptieve omgevingen waarin we de risico’s van klimaatverandering het hoofd kunnen bieden. Omgevingen waar de bodemkwaliteit gezond is en die weerbaarder is voor wateroverlast en extreme droogte omdat de bodem die neerslag kan vasthouden om tijden van droogte te overbruggen. Het behouden en versterken van het IJsselmeer als zoetwaterbekken is hier ook onderdeel van. Daarnaast versterken we de ecologische structuren in het landelijk gebied door een fijnmazige dooradering met natuur die de grote natuurgebieden verbindt.
We geven in de hele regio meer ruimte aan planten en diersoorten om in aantallen en diversiteit te groeien. Natuur en stad worden nog sterker met elkaar verweven. We kiezen voor natuur-inclusief verstedelijken met ecologische structuren die tot diep in de steden reiken. Dit maakt steden en dorpen tot een aantrekkelijke omgeving om te wonen en het vergroot de biodiversiteit in verstedelijkt gebied.
HOOFDSTUK 3
Drie ontwikkelpijlers Het geschetste perspectief voor Flevoland is de basis voor de ontwikkeling van Flevoland die Rijk en regio voor zich zien. Om die ontwikkeling te concretiseren worden in dit hoofdstuk opgaven en doelen beschreven waaraan Rijk en regio de komende jaren gaan werken. Deze vallen onder drie ontwikkelpijlers: vitale steden en dorpen, een sterke regionale economie en een duurzaam natuurlijk fundament. Voor elke pijler worden de belangrijkste opgaven4 beschreven met daaronder de doelen waar Rijk en regio gezamenlijk aan gaan werken. 4
Deze opgave sluiten aan bij de drie hoofdlijnen uit de Verstedelijkingsstrategie MRA: 1. Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat. 2. Systemen voor de toekomst. 3. Groen blauw netwerk in en om de stad.
14
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Samenhang tussen opgaven De opgaven in de drie ontwikkelpijlers staan niet op zichzelf. Verschillende ontwikkelingen hangen met elkaar samen en houden onderling verband. Hoewel de opgaven in deze agenda los van elkaar worden beschreven, dienen ze niet sectoraal te worden opgepakt. Zo is voor vitale steden en dorpen ook werkgelegenheid in de buurt nodig. Vragen wonen en werken beide om goede bereikbaarheid. En is het van belang om integraal af te wegen welk gebied vanuit bodem en water bezien het meest geschikt is voor wonen, landbouw of een andere functie. Dit zijn slechts enkele van de verbanden die er tussen de pijlers aan te wijzen zijn. De samenhang wordt in de beschrijving van de opgaven zelf benadrukt, maar het verdient extra aandacht in de langjarige samenwerking tussen Rijk en regio. De onderlinge afhankelijkheid tussen ontwikkelingen en opgaven brengt namelijk complexe afwegingen met zich mee. Keuzes in de ene pijler hebben bijna altijd consequenties voor andere pijlers. De pijlers en opgaven daarbinnen moeten daarom in verband met elkaar worden bezien en in de aanpak moet gezocht worden naar slimme, integrale oplossingen meerdere doelen dienen. Allen zo komen we tot een optimaal en toekomstbestendige ruimtegebruik Flevoland.
15
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Ontwikkelpijler 1: Vitale steden en dorpen Flevoland is een relatief jonge provincie, die de afgelopen decennia hard is gegroeid en dat naar verwachting de komende tijd zal blijven doen. Over een aantal jaar is Flevoland uitgegroeid tot een regio waar het goed vertoeven is. Steden en dorpen zijn levendige en vitale omgevingen, waar een ruim aanbod aan culturele- onderwijs, zorg-, sport- en sociale voorzieningen aanwezig is. In de steden en dorpen bestaat een divers aanbod aan woningen en woont een diverse groep aan bewoners – met verschillende culturele achtergronden, verschillende opleidingsniveaus, verschillende economische posities en verschillende gezinssamenstellingen. Er is geïnvesteerd in mogelijkheden voor ontmoeting, samen komen en omkijken naar elkaar, wat de leefbaarheid, sociale samenhang en cohesie in de steden en dorpen heeft versterkt. Naast voorzieningen zijn ook de bereikbaarheid en het verdienvermogen voor bewoners meegegroeid en toereikend.
Figuur 2
Schetsmatig toekomstbeeld van Flevoland met vitale steden en dorpen. Deze kaart is gemaakt begin 2022 waardoor niet alle recente beleidsontwikkelingen hierin zijn meegenomen
16
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Opgave: Goed wonen in een gezonde leefomgeving
vorige eeuw gelijktijdig en in hoog tempo zijn gebouwd. Deze huizen en omgevingen zijn nu, wederom snel achter elkaar, toe aan vernieuwing, verduurzaming en doorontwikkeling.
De behoefte aan goede en betaalbare woningen is in Nederland
De verouderde en monotone woningvoorraad moet
- en zeker in de Randstad - groot. Van sociale huurwoningen
gerenoveerd en gediversifieerd worden. Verouderd of ongebruikt
tot in de koopsector heerst er schaarste, waardoor het voor
bedrijfsvastgoed moet gerenoveerd worden. En de omgeving
grote groepen Nederlanders steeds lastiger is om een passende
moet een kwaliteitsimpuls krijgen door de kwaliteit van publieke
en betaalbare5 woning te vinden op een locatie waar het prettig
ruimtes te verhogen en meer ruimte te maken voor natuur
wonen is. Naar verwachting zal de schaarste de komende
en groen. De architectuur en stedenbouw uit de naoorlogse
jaren alleen maar verder toenemen. Ook in Flevoland wordt
periode zijn hierin kwaliteiten die we willen behouden. In de
een toenemende vraag verwacht door de autonome groei van
vernieuwingsopgave kan Flevoland inzetten op innovatieve
het aantal inwoners in de regio en extra vraag naar woningen
concepten op het vlak van preventieve (wijk)vernieuwing.
vanuit de omliggende Metropoolregio Amsterdam en regio Zwolle.
Duurzaamheid Uitgangspunt bij de uitbreiding en vernieuwing van
Nieuwe woningen
het woningbestand is om deze op een duurzame en
Flevoland kan bijdragen aan de nationale woonopgave door
klimaatbestendige wijze te laten plaatsvinden. Nieuwe en
de woningbouw in de regio te versnellen. Uit de ‘Routekaart
bestaande woningen worden circulair ge- en verbouwd,
programma 100.000+ woningen’ volgt dat er in Flevoland tot
met duurzame materialen en gasloos en energie-efficiënt
2050 90.000-115.0006 woningen gerealiseerd kunnen worden.
gemaakt. Ze worden zo gemaakt dat ze berekend zijn op
In de steden Almere en Lelystad kan het leeuwendeel van deze
toenemende hittestress, extreme buien kunnen weerstaan en
nieuwe woningen gebouwd worden, maar ook middelgrote
bij verdergaande bodemdaling geen problemen ondervinden.
kernen zoals Dronten, Emmeloord en Urk kunnen (extra)
De opgave is om de realisatie hiervan betaalbaar te houden
groeien. De woningen kunnen worden gerealiseerd rond
voor bewoners. Kansen daarvoor liggen in innovatie. De
OV-knooppunten, binnen de dorpskernen en stadsharten, op
schaalgrootte van de nieuwbouw en de vernieuwingsopgave is
nieuwe uitleglocaties en langs de kust. Uitgangspunt daarbij is
een aangewezen gelegenheid om innovatieve concepten in de
dat in de locatiekeuze, wijkinrichting en manier van bouwen
praktijk te brengen. Vanuit de Flevolandse ondernemersgeest
van nieuwe woningen rekening wordt gehouden met kansen en
kan Flevoland bijvoorbeeld optreden als proeftuin op het
belemmeringen die vanuit bodem en water bestaan.
gebied van klimaatadaptieve en circulaire woningbouw, onder meer met demontabele bouwelementen, verplaatsbare en
De uitbreiding van het woningbestand staat niet op zichzelf.
drijvende woningen, hout- en biobased bouwmaterialen en het
In Flevoland is de samenlevingsopbouw tot op heden
combineren van groen bij woningbouw. Of er kan onderzocht
achtergebleven bij het aantal woningen. Daarin gaat het onder
worden welke vernieuwingen in waterverbruik mogelijk zijn.
andere om kwaliteit van de leefomgeving, werkgelegenheid, bereikbaarheid, voorzieningen en sociale aspecten. Deze punten
Diverse woonomgevingen
komen in andere opgaven terug. Hier is des te meer aandacht
Het streven is om in Flevoland een thuis voor iedereen te
voor nodig met een toenemend aantal woningen.
creëren: oud, jong, alleenstaand, gehuwd, van praktisch tot universitair geschoold, voor mensen met verschillende
Bestaande woonomgevingen
culturele achtergronden, arbeidsmigranten, aandachtsgroepen7
Naast het uitbreiden van het woningbestand ligt er in
enzovoorts. Een diversiteit aan bewoners draagt bij aan de
Flevoland een opgave om de kwaliteit van de bestaande
vitaliteit van steden en dorpen en aan de sociale interactie
woonomgeving van Flevolanders te verbeteren. Flevoland
tussen diverse groepen in de samenleving. Dat vraagt
kenmerkt zich door buurten en wijken die vanaf halverwege de
om meer diverse woonomgevingen met een variëteit aan woonvormen. De bestaande buurten en wijken kennen veelal
5
6
De kans op een betaalbare woning in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is de afgelopen twee jaar verder afgenomen. Een steeds groter deel van de woningvoorraad in de regio bestaat uit dure huur- en koopwoningen. Dat geldt niet alleen voor Amsterdam, maar ook voor de voorheen meer betaalbare delen van de regio. Steeds minder mensen met een laag of middeninkomen kunnen daardoor in de MRA geen huis vinden. Bij de hier genoemde getallen is zonder Deltaplan/Lelylijn ambitie gerekend. Inclusief Deltaplan/Lelylijn ambitie zou de bovengrens kunnen oplopen tot 130.000 woningen.
een eenzijdige opzet en voor hetzelfde sociaaleconomisch profiel: de middenklasse. Het gros van de woningvoorraad in Flevoland zijn dan ook eengezinswoningen. Het percentage 7
Zie: Ter Haar (2021). Een thuis voor iedereen.
17
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
meergezinswoningen en woningen voor eenpersoonshuishoudens
Opgave: Bereikbare steden en dorpen
is minder dan het Nederlandse gemiddelde. Wooncarrière 8
maken in Flevoland is daardoor moeilijk waardoor voornamelijk
Voor een gezonde groei van de regio moet de bereikbaarheid
jongeren en empty nesters wegtrekken uit Flevoland. Het huidige
binnen de regio en met andere regio’s geborgd zijn en
woningaanbod dient dus aangepast te worden naar een mix van
blijven. Flevoland is aan alle kanten verbonden met de
woningen in het sociale, midden en hoger segment, gerelateerd
rest van Nederland. Kijkend naar de toekomst zijn er
aan het aanwezige aanbod en draagkracht binnen een dorp of
bereikbaarheidsopgaven tussen Flevoland en die omliggende
stad. Daarnaast dient er volop ruimte zijn voor wooninitiatieven
regio’s, met name richting Amsterdam, Utrecht, Zwolle en
van inwoners, nieuwe woonvormen voor senioren en nieuwe
Noord-Nederland. Door de groei van het aantal inwoners
combinaties van wonen en zorg.
in Flevoland zal bijvoorbeeld de bestaande infrastructuur richting Amsterdam naar verwachting vanaf 2030 niet
Daarnaast worden specifiek hoogstedelijke woonomgevingen in
meer toereikend zijn om te reizen zonder kwaliteitsverlies
de regio gemist. Hierin voorzien vraagt om ruimtelijke ingrepen,
zoals files en volle treinen. Om dat op te vangen is in het
zoals verdichting van bestaande woonwijken rondom locaties
Rijk-regio bereikbaarheidsprogramma Samen Bouwen aan
die goed bereikbaarheid zijn met het OV, ontwikkeling van
Bereikbaarheid (SBaB) een MIRT-onderzoek uitgevoerd naar
de stadscentra met multifunctionele woon-werkmilieus en
de IJmeerverbinding, met vervolg- en verdiepingsonderzoeken.
hoogwaardige culturele-, recreatie- en onderwijsvoorzieningen.
In het BO MIRT Noordwest van 11 november 2022 is
Naast verdichten in stedelijke woonmilieus dient wonen in
geconcludeerd, dat de IJmeerverbinding de stip op de horizon
ruim opgezette woonmilieus met veel groen een kwaliteit van
blijft voor een volledig hoogstedelijke ontwikkeling van Almere-
Flevoland te blijven. Aan dit soort opgaven werken Rijk en
Pampus, maar dat op dit moment hiervoor vanuit alle partijen
regio in bijvoorbeeld Lelystad Next Level samen om Lelystad
geen financiering beschikbaar is.
een complete en aantrekkelijke stad aan het water te maken. Hierin wordt de combinatie gemaakt hoogwaardige stedelijke
Ook richting het noorden van Nederland ligt er een opgave.
woonomgevingen, dicht bij natuur, met bovenregionale
Lokaal kan in de Noordoostpolder een goede OV-verbinding
aantrekkingskracht en met vrijetijdseconomie. Dit kan helpen
bijdragen aan de vitaliteit van Emmeloord en de omliggende
in het aantrekken van nieuwe inwoners en daarmee de
kleine kernen. Regionaal en nationaal kan dit Flevoland maken
woningbouwversnelling.
tot de verbinder tussen Noord- en West-Nederland. Zeker als de OV-verbindingen aansluiten op de bestaande as tussen Schiphol
Doelen •
en Lelystad. Aansluitend op het coalitieakkoord van het kabinet
Flevoland draagt bij aan de nationale woningbouwopgave
is dan ook de ambitie met medefinanciering vanuit de regio en
door extra, betaalbare woningen te bouwen. Met de
uit Europese fondsen de Lelylijn aan te leggen.
bouw is een kwaliteitsimpuls gegeven aan de bestaande leefomgeving. Er is een divers aanbod aan woningen en
Nabijheid en nieuwe mobiliteitsconcepten
woonomgevingen gerealiseerd, zodat Flevoland aantrekkelijk
Betere bereikbaarheid is slechts ten dele te realiseren met de
is voor verschillende type bewoners in verschillende
aanleg van meer of betere infrastructuur. Grote winst zit in
levensfasen.
het efficiënter gebruiken van de bestaande infrastructuur door het sturen van de mobiliteitsvraag en uitrollen van nieuwe
•
De kwaliteit van de bestaande woonomgeving van
mobiliteitsvormen. Voor het sturen van de mobiliteitsvraag
Flevolanders is verbeterd. In steden en dorpen worden
is nabijheid het sleutelwoord. Met slimme ruimtelijke
verouderde woonomgevingen, bedrijfsvastgoed en publieke
keuzes kunnen we ervoor zorgen dat Flevolanders zo kort
ruimtes vernieuwd.
mogelijk hoeven te reizen voor hun werk, sport of andere activiteiten. Voor de woningbouw betekent dat bouwen dicht
•
8
Bij de locatiekeuze, inrichting en bouw van woonwijken
bij voorzieningen, werklocaties en OV-knooppunten. Dat
wordt rekening gehouden met bodem, water en
zorgt niet alleen voor het maken van minder kilometers,
biodiversiteit. Nieuwe en bestaande wijken – inclusief
maar ook dat men eerder geneigd is te lopen of de fiets te
publieke ruimte – zijn duurzaam, waterzuinig, klimaat
pakken. Hier zijn nog flinke stappen te zetten. Meer dan de
adaptief en circulair.
helft van de Flevolandse bevolking woont nu in een gebied
Zie: CBS (2022).
18
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
met relatief slechte OV-bereikbaarheid.9 En veel Flevolanders reizen voor hun werk naar een andere regio waardoor er veel
Opgave: Voorzieningen voor een dynamische samenleving
mobiliteitsbewegingen naar buiten de regio plaatsvinden. Meer banen binnen Flevoland kan daarom de druk op de capaciteit
De steden en dorpen in Flevoland zijn in hoog tempo gepland
van de infrastructuur verlichten en de bereikbaarheid ten goede
en gebouwd door de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders
komen. De tweede ontwikkelpijler gaat hier verder op in.
en de gemeenten. In deze snelle ontwikkeling van de steden en dorpen (de zogenoemde ‘new towns’) zijn voorzieningen
Innovatieve mobiliteitsconcepten kunnen ook helpen bij een
zoals recreatiemogelijkheden, culturele hotspots en onderwijs
betere bereikbaarheid. Denk aan deelmobiliteit of Mobility as
achtergebleven bij de groei van het aantal inwoners. Dat
a Service toepassingen, waarbij in één app een reisoverzicht en
komt mede doordat de beschikbaarheid van voorzieningen
betaalfunctie wordt verstrekt voor verschillende modaliteiten
in gemaakte groeiafspraken onvoldoende is geborgd. Ook de
- (deel)auto’s, openbaar vervoer, (deel)fietsen en taxi’s10. Of
balans tussen inwoners en werkgelegenheid is scheef geraakt,
aan het realiseren van mobiliteitshubs met deelvervoer aan de
waardoor Flevoland gemiddeld de langste woon-werkafstanden
rand van (nieuwe) woonwijken, waarbij er minder verkeer en
kent.11 Hierdoor ontbreekt het in de Flevolandse steden en
auto’s een plek krijgen in de wijk, wat ruimte biedt voor andere
dorpen aan voldoende mogelijkheden voor mensen om elkaar
opgaven zoals meer ruimte voor groen of voor voorzieningen.
te ontmoeten en zichzelf te ontplooien. Dit soort plekken zijn
Het ontwikkelen van dit soort innovatieve oplossingen kan
essentieel voor de sociale cohesie, welzijn en opbouw van een
gerealiseerd worden in samenwerking met het MITC in
samenleving in het algemeen.
Marknesse. Er ligt dus een opgave voor de Flevolandse steden en dorpen Doelen •
om de sociale aspecten van de leefomgeving te versterken.
Flevoland blijft nu en in de toekomst goed bereikbaar.
Dit is niet op te lossen is met enkel ruimtelijke, fysieke
Flevoland blijft nu en in de toekomst goed bereikbaar.
ingrepen. Het gaat om de ‘zachte’ kant van de steden en
Er wordt rekening gehouden met een toenemende
dorpen zoals ruimte voor ontmoeting en plekken om te
vervoersbehoefte ten gevolge van de groeiende
leren en ontwikkelen. Het gaat om prettig wonen, werken
inwonersaantallen. Daarvoor zijn alle modaliteiten van
en recreëren. En dat er maatschappelijke voorzieningen
belang, maar is met name het openbaar vervoer en de
aanwezig en bereikbaar zijn. Dit zijn de sociale structuren die
fiets- en wandelinfrastructuur verbeterd. Tegelijkertijd is
cruciaal zijn voor brede welvaart. Hieraan werken kost tijd.
de vervoersbehoefte verminderd door ervoor te zorgen
Voorzieningen, werkgelegenheid en passend onderwijs moeten
dat Flevolanders niet ver hoeven te reizen tussen wonen,
zich langzaamaan verankeren in het Flevolandse, zodat steden
werken, leren en recreëren.
en dorpen zich ontwikkelen tot vitale omgevingen. Voorzieningen Op het gebied van voorzieningen beschikt Flevoland over relatief veel grote, bovenregionale voorzieningen zoals pretparken, een fashion outlet en evenemententerreinen. Regionale voorzieningen gericht op de bewoners van Flevoland zijn niet overal in de regio voldoende aanwezig. Dit geldt in bijzondere mate voor de buurten en wijken die vanaf halverwege de vorige eeuw gelijktijdig en in hoog tempo zijn gebouwd. Het voorzieningenaanbod is ook weinig divers met een sterke nadruk op voorzieningen voor klassieke gezinnen. Zo is het aanbod aan basisscholen, bibliotheken en openbare zwembaden goed, maar in het aanbod aan musea, bioscopen, concertzalen, beroeps- en hoger onderwijs, en buurthuizen is er nog een wereld te winnen. Daarnaast is er behoefte aan een
9 10
PosadMaxwan heeft in zijn Strategische verkenning Flevoland (2021) onderzocht dat 63% van de Flevolanders in een buurt woont met een Public Transport Accessibility Level (PTAL) van minder dan 3 op een schaal van 1 tot 6. Zie: MRA inzet op slimme mobiliteit
beter aanbod van zorginstellingen. In Flevoland is bijvoorbeeld 11
Op het punt van werkgelegenheid wordt verder ingegaan in de ontwikkelpijler ‘Een sterke regionale economie’.
19
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
de gemiddelde afstand tot het dichtstbijzijnde ziekenhuis of
Middelgrote kernen
huisarts hoger dan het landelijk gemiddelde. De aanwezige
Voor middelgrote kernen zoals Emmeloord ligt er vooral een
voorzieningen zijn bovendien niet altijd goed bereikbaar
vernieuwingsopgave. Wijken en buurten zijn gelijktijdig en in
met verschillende modaliteiten, waardoor er een eenzijdige
hoog tempo gebouwd, met bijbehorende goede infrastructuur en
vervoersstroom ontstaat.
basisvoorzieningen. Voor een deel van deze wijken en buurten is
12
er sprake van verlies van voorzieningen, achterstallig onderhoud De opgave is om te zorgen voor voldoende en bereikbare basis-,
en een woonomgeving die niet meer aansluit op de wensen en
culturele, sport-, zorg-, sociale en onderwijsvoorzieningen in
behoeften van de bewoners. Er zijn nieuwe voorzieningen nodig
Flevoland. Dit is van essentieel belang voor het bouwen aan
en het behoud van bestaande voorzieningen moet gewaarborgd
een vitale samenleving in de Flevolandse dorpen en steden. Ze
worden. Daarnaast ligt er een opgave in het vergroten van de
vergroten de kwaliteit van leven voor Flevolanders, dragen bij
kwaliteit van de ruimtelijke en sociale omgeving. Samen zijn die
aan de sociale cohesie en trekken andere mensen naar de regio.
belangrijke voorwaarden voor een verdere groei van het aantal inwoners in de middelgrote kernen. Voor gebieden die nu nog
Ook groen en natuur dragen bij aan vitale steden en dorpen.
niet onder druk staan kan - in alle gemeenten in Flevoland -
Wonen dichtbij of in de nieuwe natuur is een van de unieke
gebruik worden gemaakt een systematiek van preventief werken
eigenschappen van Flevoland. Het draagt bij aan de gezondheid,
in en aan wijken. Deze preventieve wijkaanpak is gericht op
aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de woonomgeving. De
het voorkomen van problemen en voorkomen van het sleets
verbindingen tussen stad en land blijven we daarom behouden
worden van wijken die daarmee meegroeien met de behoeftes
en breiden we waar mogelijk uit.
van de inwoners.
Stedelijke omgevingen
Doelen
Specifiek voor Almere en Lelystad is de behoefte om een meer
•
De steden en dorpen in Flevoland zijn levendige en
stedelijke dynamiek te ontwikkelen die past bij de omvang van
vitale omgevingen waar het prettig en gezond wonen,
de steden. Beide zijn jonge steden die nog volop in ontwikkeling
werken, leren en recreëren is. Er is een ruim aanbod
zijn. Er is een gemeenschappelijke urgentie om een
aan voorzieningen in de nabijheid van of verweven met
samenhangende koers voor de fysieke, sociale en economische
woonwijken. Daarnaast is met ruimtelijke ingrepen de
ontwikkeling in beide steden te realiseren. Dit moet leiden
zachte kant van steden en dorpen verbeterd, zoals sociale
tot bruisende steden met een levendige stadseconomie die
interactie, cohesie en inclusiviteit.
ook de aantrekkingskracht van de steden voor de omgeving versterkt. De steden hebben daarvoor ook ruimtelijk gezien een stedelijk karakter nodig. Dat kan bijvoorbeeld met levendige stadscentra die mogelijkheden bieden voor inwoners om elkaar te ontmoeten, wat van belang is voor de leefbaarheid. De groei van de steden met extra woningen helpt daarbij, maar het vraagt ook om meer dichtheid in de centra, aantrekkelijke pleinen en parken en functiemenging tussen wonen, werken, leren en recreëren. Op dit vlak doet zich de komende jaren een kans voor vanuit de veroudering van het huidige woningbestand. In de vernieuwingsopgave die dit met zich meebrengt kan een kwaliteitsslag worden gemaakt. Met stedenbouwkundige ingrepen kan het stedelijke karakter worden versterkt en kan de stad nog beter verwerven worden met het landschap. Een voorbeeld hiervan is het verbinden van het centrum van Lelystad met de kust. Dergelijke ruimtelijk ingrepen kunnen van grote invloed zijn op de beleving van de stad als bewoner en bezoeker. Daarin moet altijd oog worden gehouden dat omgevingen niet te veel gentrificeren. 12
Zie: CBS (2021)
20
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Ontwikkelpijler 2: Toekomstbestendige regionale economie Een vitale samenleving heeft een toekomstbestendige economie nodig waar men geld kan verdienen en zichzelf kan ontplooien en ontwikkelen. En waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en actief deel kunnen nemen aan de samenleving. Dit vraagt zowel om een sterk economisch profiel, een florerend ecosysteem aan bedrijven, boeren en onderwijsinstellingen, en de juiste randvoorwaarden op het gebied van infrastructuur, energie, kennis en onderwijs. In het economisch profiel dat Flevoland nastreeft, staat duurzaamheid voor Rijk en regio centraal. Daarvoor wordt aangesloten op bestaande economische bedrijvigheid in Flevoland, maar worden ook nieuwe wegen ingeslagen richting een duurzame, innovatieve en toekomstbestendige regionale economie. Onderdeel daarvan is de verdere verduurzaming van de landbouw en visserij. Flevoland kan in die transitie vooroplopen en (inter) nationaal als kwartiermaker optreden voor de gehele landbouwsector.
Figuur 3
Schetsmatig toekomstbeeld van Flevoland met een sterke regionale economie. Deze kaart is gemaakt begin 2022 waardoor niet alle recente beleidsontwikkelingen hierin zijn meegenomen.
21
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0 – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven
Opgave: Doorontwikkelen economische clusters
Het doorontwikkelen van de bestaande clusters zodat ze op bovenregionaal niveau onderscheidend zijn kan een impuls
Het aantal banen in Flevoland is laag ten opzichte van het
geven aan de Flevolandse economie. Het potentieel hiervoor
aantal mensen dat er woont. Voor werkgelegenheid is de
wordt in elk van de genoemde clusters gezien. In de logistieke
Flevolandse beroepsbevolking op dit moment gericht op en
sector liggen bijvoorbeeld grote kansen om te komen tot
afhankelijk van omliggende regio’s. De ambitie is om de
bovenregionale ontwikkeling met een forse economische spin-
verhouding tussen arbeidsplaatsen en woningen in Flevoland
off, te denken aan de Flevokust Haven.
beter in balans te brengen om meer bruisende steden te creëren, de reistijd naar werk voor Flevolandse inwoners te verkorten
Internationale transities
(de pendel) en in het algemeen het levensgeluk van inwoners
Mogelijkheden voor de doorontwikkeling van de clusters in
te vergroten. Banen en verdienvermogen zijn immers een
de Flevolandse economie zit voornamelijk in de koppeling van
belangrijk onderdeel van een vitale samenleving.
de clusters aan (inter)nationale transities: klimaat & energie, circulaire economie, digitalisering & sleuteltechnologieën
Om banen en verdienvermogen in de regio te creëren, is
en verduurzaming van de voedselvoorziening. Zo kunnen
bedrijvigheid nodig. Bedrijvigheid in steden, dorpen, havens,
circulaire bouwmaterialen bijvoorbeeld worden gebruikt in
het landelijk gebied en op industriegebieden. Dat begint met
de maakindustrie rondom Emmeloord voor de bouw van
investeren in sectoren die de ontwikkeling van de samenleving
duurzame, modulaire woningen. De logistieke sector kan in de
versterken, zoals onderwijs, zorg, cultuur, recreatie, toerisme
gehele circulaire economie een belangrijke rol pakken in het
en veiligheid. Deze sectoren vormen de basis voor vitale steden
bij elkaar brengen van vraag en aanbod van materiaalstromen.
en dorpen en bieden vele banen voor de bewoners van de
Dit alles in lijn met de ambitie van het Rijksbrede programma
regio. Binnen deze sectoren liggen er verschillende opgaven.
Circulaire Economie. Bedrijven in de ICT-Tech kunnen
Voor toerisme en recreatie is behoefte aan een andere kijk
bijdragen aan de sleuteltechnologieën van de toekomst en
op en aanpak. Het vraagt om verschuiving van de focus
daarmee bijvoorbeeld toepassingen ontwikkelen voor precisie
naar aanbodontwikkeling, bestemmingsmanagement en
landbouw. De voedselverwerkende industrie kan samenwerken
professionalisering van de sector. Dat kan alleen door samen te
met logistieke bedrijven om kortere voedselketens te realiseren,
werken, zowel binnen Flevoland als met andere regio’s.