20260108_FS_agrariers.pdf

Factsheet Zelfdoding onder agrariërs Januari 2026

Al langere tijd zijn er zorgen over de mentale gezondheid van agrariërs. In deze factsheet zet 113 Zelfmoordpreventie in samenwerking met LTO Nederland en TABOER de meest recente kennis over zelfdoding onder agrariërs op een rij. De Standaard Bedrijfsindeling (SBI) is een manier om werksectoren te groeperen. Bedrijven in de landbouw, veeteelt, bosbouw en visserij vormen samen de agrarische sector, met SBI-codes in de categorie A1. Wanneer we spreken over ‘agrariërs’, doelen we op alle personen die in het kalenderjaar voor overlijden als werknemer of directeur-grootaandeelhouder (DGA) werkzaam waren in een bedrijf met een SBI-code in de categorie A (landbouw, veeteelt, bosbouw en visserij) plus alle zelfstandig ondernemers met een SBI-code in deze categorie.

Cijfers In 2024 overleden 1849 mensen in Nederland door zelfdoding. 21 van hen waren kort voor overlijden werkzaam in de agrarische sector*. Over de periode 2014-2024 hebben binnen de agrarische sector mannen, mensen van middelbare leeftijd (50-69 jaar) en zelfstandig ondernemers het hoogste risico om te overlijden door zelfdoding. Zelfdoding komt relatief het vaakst voor in de landbouwsector2.

Zelfdoding in de agrarische sector (per 100.000 agrariërs)* 25,0 20,0 16,0

15,0

10,0

12,9

11,0

8,8

12,3 9,8

12,1

10,1

11,2

10,0

8,6

5,0 0,0 2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2014-2024. Bron: CBS

Loondienst 40%

Overig 25%

Zelfstandig ondernemer 60%**

Veeteelt 35%

Landbouw 38%

Verdeling van zelfdodingen in de agrarische sector, 2014-2024. Bron: CBS. **Directeur/grootaandeelhouder is in deze categorie meegeteld.

2024

Vergelijking met andere sectoren Gemiddeld overleden tussen 2014 en 2024 ongeveer 11* per 100.000 mensen die werkzaam waren in de agrarische sector door zelfdoding.

11

Mensen die werkzaam zijn in de agrarische sector hebben relatief een van de hoogste risico’s op zelfdoding. Andere werksectoren met een relatief hoog risico zijn de bouw (F) en industrie (C). Sectoren met een relatief laag risico op zelfdoding zijn advisering, onderzoek en specialistische zakelijke dienstverlening (M), het onderwijs (P) en de zorg (Q). Sectoren B, D. E en L zijn weggelaten uit dit overzicht, vanwege privacybescherming bij kleine populaties.

zelfdodingen per

100.000 werkenden in de agrarische sector

Zelfdodingen per werksector (per 100.000 werkenden)* F A C H O N R K S J M G P Q I 0

2

4

6

8

10

12

14

2014-2024. Bron: CBS

Risicofactoren Suïcidaliteit is complex en van verschillende factoren afhankelijk. Suïcidale gedachten ontstaan altijd vanuit een wisselwerking tussen tal van omgevings- en individuele kenmerken. Een aantal factoren waarvan we weten dat ze het risico op zelfdoding verhogen, zijn bij agrariërs vaker aanwezig dan bij mensen die in andere sectoren werkzaam zijn. •

Het welzijn van agrariërs heeft vooral te lijden onder de hoge druk van veranderende wet- en regelgeving, geldzorgen (kleine winstmarges, afhankelijkheid banken), en het negatieve imago van de agrarische sector3.

•

Agrariërs hebben vaker depressieve symptomen dan mensen die werken in andere sectoren4.

•

Onvoorspelbare gebeurtenissen (ziekte van het vee) spelen ook een rol. Zo leidde de monden klauwzeercrisis in 2001 onder veel Nederlandse boeren tot post-traumatische klachten5.

Wetgeving Hoge werkdruk Beeldvorming Onzekerheid Geografische en Sociale isolatie Onvoorspelbare gebeurtenissen

Heb je zelf hulp nodig of maak je je zorgen om een agrariër in je omgeving? •

Praat erover. Blijf niet alleen rondlopen met je gedachten of zorgen. Praten helpt.

•

Zoek (samen) hulp, bijvoorbeeld bij de huisarts. Is er sprake van een levensbedreigende situatie? Bel 112. Laat de ander niet alleen.

•

Het bespreekbaar maken van mentale gezondheidsproblemen en suïcidale gedachten is hard nodig. Praat over je eigen emoties en ervaringen en vraag anderen er ook actief naar. Ontkracht het idee dat over emoties praten zwak is en doorbreek het taboe op het zoeken van hulp.

•

TABOER is een onafhankelijk loket voor boeren en tuinders waar je terecht kunt voor een luisterend oor, ervaringsverhalen en tips. TABOER is kosteloos toegankelijk voor alle boeren en tuinders in Nederland via: 088 – 888 66 08. Meer informatie its terug te zien via het webinar webinar: “Suïcidepreventie in de agrarische sector” of op www.taboer.nl.

•

Kijk op 113.nl voor meer informatie over hoe je hulp kunt krijgen of een ander kunt helpen

Dit zeggen agrariërs zelf:

Ik denk dat de gemiddelde boer zich momenteel schaamt om te zeggen dat hij boer is… Want boer is in Nederland een scheldwoord geworden.

Ja, als ik zeg: :”Ik loop bij zo iemand.” Dan zeggen ze: “Goh, dat is ook een watje.” Schaamte, faalangst. Je geeft niet gauw toe dat je het niet goed hebt gedaan.

Je wilt het voor je vrouw en kinderen goed doen. Je gaat thuis niet vertellen dat het niet goed gaat. Dat wil je niet vertellen. Uit: Boeren aan het woord.6

Je kan wel zeggen waar het op staat, maar de overheid bepaalt alles. Alles wordt bepaald voor jou.

*Noot. Sinds het verschijnen van de vorige factsheet over suïcide onder agrariërs, zijn preciezere cijfers beschikbaar gekomen over de omvang van deze werksector. Dit heeft tot gevolg dat de prevalentiecijfers in de huidige factsheet enigszins afwijken van eerder gecommuniceerde cijfers.

Bronnen 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Kamer van Koophandel (2019). Standaard bedrijfsindeling. Centraal Bureau voor de Statistiek (2023). Microdata. Kuijk, J., Wessel, R., & Kunst, A. (2022). Een kwalitatief onderzoek naar het zoeken naar hulp door boeren met psychosociale problemen. TSG-Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen, 1-7. Torske MO, Hilt B, Glasscock D, Lundqvist P, Krokstad S. Anxiety and Depression Symptoms Among Farmers: The HUNT Study, Norway. J Agromedicine. 2016;21(1):24-33. Olff M, Koeter MW., Van Haaften E., Kersten PH, Gersons BPR. Impact of a foot andmouth disease crisis of on posttraumatic stress symptoms in farmers. Br J Psychiatry. 2005;186:165-166. Psychosociale gezondheid van boeren. GGD IJsselland & Amsterdam AMC, 2019-2020.