CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

Evaluatie beleidskader maatschappelijke accommodaties februari 2025

Raad in gesprek 25 juni 2026, gemeente drimmelenBij agendapunt: Vervolg op evaluaties maatschappelijke accommodaties14.948 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Evaluatie beleidskader maatschappelijke accommodaties Gemeente Drimmelen

Opdrachtgever Gemeente Drimmelen Datum 17 februari 2025 Referentie 1746901-0021.0.4 Auteur(s) mevrouw E. Winkelmolen mevrouw ir. I.L. van der Toorn mevrouw N. Schrijver de heer M. Bouwens

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Statenlaan 8

5223 LA 's-Hertogenbosch

T 073 - 6 409 409

info@hevo.nl

KvK Brabant 16029774

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Burg. Roelenweg 40

8021 EW Zwolle

T 038 - 4 258 101

ISO 9001-gecertificeerd

BTW 0011.60.461.B01

Voorwoord Voor u ligt het rapport van de evaluatie van het beleidskader voor maatschappelijke accommodaties in de gemeente Drimmelen. Deze evaluatie is uitgevoerd naar aanleiding van een opdracht van de gemeenteraad, zoals vastgelegd in een amendement van 9 november 2023 (Bijlage I). Het doel van de evaluatie is om inzicht te verkrijgen in de aansluiting van het beleidskader op de actuele situatie en behoeften, evenals het huidige beheer en de exploitatie van de betrokken accommodaties. Aan het beleidskader voor maatschappelijke accommodaties, vastgesteld in 2019, is een uitvoeringsparagraaf gekoppeld die loopt tot 2026. Dit kader biedt richting aan het beheer en de exploitatie van gemeenschapshuizen en binnensportaccommodaties binnen de gemeente. In deze evaluatie is onderzocht of de uitgangspunten van dit beleidskader nog voldoen aan de huidige visie en ambities van zowel de gebruikers, de exploitanten van de accommodaties en de gemeente. De evaluatie richt zich op 13 gemeenschapshuizen en binnensportaccommodaties verspreid over de zes dorpen van Drimmelen. Door middel van enquêtes, interviews, een inloopavond en beleidsonderzoek is informatie verzameld bij exploitanten, gebruikers (verenigingen en leden), inwoners en andere stakeholders.

Daarnaast is het beleidskader getoetst aan de huidige uitvoeringspraktijk, juridische en financiële kaders plus het onlangs vastgestelde Beleidsplan Sociaal Domein 2024-2030. Het rapport bevat een procesbeschrijving, een analyse van de huidige situatie en een samenvatting van de input van betrokken partijen. Op basis hiervan worden in de laatste hoofdstukken conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan die de gemeenteraad kunnen ondersteunen in verdere besluitvorming. Met voorbeelden illustreren we hoe de praktijk verloopt. Met deze rapportage wordt invulling gegeven aan de wens van de gemeenteraad om de huidige situatie in kaart te brengen en een basis te leggen voor eventuele aanpassingen van het beleidskader en de toekomstige inrichting en uitvoering daarvan. Hiervoor worden handvatten gegeven, die om nader onderzoek, uitwerking en besluitvorming vragen.

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Pagina 2 van 40

Inhoudsopgave 1.

Samenvatting

4

2.

Inleiding

6

3.

Leeswijzer

7

4. 4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5.

Procesbeschrijving Huidige situatie Enquêtes Interviews Inloopavond verenigingen Beleidsanalyse

8 8 8 8 9 9

5. 5.1. 5.2. 5.3. 5.4.

Huidige situatie Feiten en cijfers Juridisch kader huidige situatie Financiële context Onderhoud gebouwen

10 10 12 15 18

6. 6.1. 6.2.

Stakeholderanalyse Enquêtes Interviews

19 19 23

7. 7.1. 7.2. 7.3.

Beleidsanalyse Huidige beleidskader Realisatie uitvoeringsagenda beleidskader 2019-2026 Samenwerkingsmatrix

25 25 26 27

8.

Conclusie

28

9. 9.1.

Bijlagen Bijlage I – Amendement Evaluatie exploitatie en niet-gemeentelijke accommodaties

30

Referentie: 1746901-0021.0.4.

9.2. 9.3. 9.4.

Bijlage II – SROI Sport Bijlage III – Vragen enquête Bijlage IV – Samenwerkingsmatrix

32 33 39

30 Pagina 3 van 40

1. Samenvatting Deze evaluatie beoordeelt het beleidskader maatschappelijke accommodaties van de gemeente Drimmelen (vastgesteld in 2019, met uitvoering tot 2026) op relevantie en uitvoering. Het doel is te bepalen of het beleidskader aansluit bij de ambities en behoeften van de gemeente, exploitanten en gebruikers.

Aanleiding en Onderzoeksopzet De evaluatie is uitgevoerd naar aanleiding van signalen over problemen met maatschappelijke accommodaties, zoals: • Onvoldoende kwaliteit van de dienstverlening. • Gebrek aan goede faciliteiten voor verenigingen. • Stoppende exploitanten en onduidelijke afspraken. • De vraag of de uitvoering van beleid wel binnen de gestelde kaders en wettelijke vereisten plaatsvindt. De gemeenteraad gaf op 9 november 2023 opdracht tot deze evaluatie, specifiek gericht op gemeenschapshuizen en binnensportaccommodaties in de gemeente. In totaal zijn 13 accommodaties onderzocht, verdeeld over de zes kernen: Made, Wagenberg, Terheijden, Hooge Zwaluwe, Lage Zwaluwe en Drimmelen.

Onderzoeksaanpak Het onderzoek is uitgevoerd tussen oktober 2024 en januari 2025, onder leiding van een kernteam bestaande uit medewerkers van de gemeente en externe adviseurs. De evaluatie omvatte de volgende methoden: • •

• •

Enquêtes: Ingevuld door 226 inwoners, met vragen over de ervaren kwaliteit van accommodaties, specifieke behoeften en eventuele verbeterpunten. Interviews: Gesprekken met exploitanten, gebruikers, verenigingen, zorginstellingen en andere stakeholders, volgens de DPPE-methode (Data, Purpose, Plan, Evaluate). Inloopavond: Een bijeenkomst op 10 december 2024, gericht op verenigingen, om aanvullend input te verzamelen. Beleidsonderzoek: Analyse van het huidige beleidskader en relevante wet- en regelgeving, in relatie tot de uitvoering en ambities van het Sociaal Domein.

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Huidige Situatie In 2019 waren er nog geen vastgestelde beleidskaders. De huidige beleidskader zijn gebaseerd op de toen geldende situatie. Het beleidskader uit 2019 stelt dat maatschappelijke accommodaties bijdragen aan een inclusieve samenleving waarin alle inwoners kunnen deelnemen aan activiteiten op het gebied van ontmoeting, cultuur, sport en participatie. Daarbij is de gemeente verantwoordelijk voor het in stand houden van accommodaties in elke dorpskern. In de praktijk is er sprake van een gevarieerd landschap: • Gemeentelijke accommodaties: De gemeente is eigenaar van diverse gemeenschapshuizen en sporthallen, met als doel deze multifunctioneel te benutten. • Niet-gemeentelijke accommodaties: Deze worden door inwoners en organisaties beheerd, waarbij de gemeente soms een ondersteunende rol speelt. Uit de evaluatie blijkt dat er op veel punten sprake is van afwijkingen van het beleidskader. Voorbeelden zijn: • Het ontbreken van een gemeenschapshuis in Lage Zwaluwe na de verkoop van Den Domp. • De diversiteit aan afspraken en verantwoordelijkheden, wat leidt tot inconsistenties in beheer en exploitatie. • Spanningen tussen de maatschappelijke functie en de gekozen exploitatievorm en daarmee samenhangende noodzaak voor commercieel denken en handelen. • Daarnaast spelen juridische en financiële kaders een belangrijke rol.

De evaluatie beschrijft onder andere de impact van bestemmingsplannen, de Alcoholwet en exploitatieovereenkomsten op de dagelijkse praktijk van accommodaties.

Resultaten Stakeholderanalyse De enquête en interviews geven inzicht in de ervaringen en wensen van inwoners, exploitanten en andere belanghebbenden. Gemeenschapshuizen Gemeenschapshuizen worden door inwoners vooral gewaardeerd als plekken voor ontmoeting (88,9%) en kunst- en cultuuractiviteiten (65,5%). Uit de enquête komen de volgende verbeterpunten naar voren:

Pagina 4 van 40

• • • •

Meer ruimtes voor verenigingen en activiteiten. Toegankelijke, goed onderhouden en betaalbare accommodaties. Een laagdrempelige en uitnodigende sfeer. Specifieke aandacht voor jongeren en jonge gezinnen.

Sportaccommodaties Sportaccommodaties worden gezien als belangrijke plekken voor sport en sociale interactie. Gebruikers ervaren echter uitdagingen zoals: • Achterstallig onderhoud van faciliteiten. • Gebrek aan toezicht en aanspreekpunten. • Hoge kosten, wat deelname kan beperken. • Vraag naar een breder en inclusief sportaanbod. Exploitanten en Gebruikers Exploitanten waarderen de autonomie die ze krijgen, maar ervaren gebrekkige ondersteuning vanuit de gemeente, bijvoorbeeld bij onderhoud en verduurzaming. Gebruikers vragen om meer transparantie en eenvoud in subsidieaanvragen en betere communicatie over activiteiten en beleid. Op diverse plaatsen lijkt commercieel denken belangrijker te zijn dan de primaire maatschappelijke taak en de gemeente stuurt hier onvoldoende in. Hoewel het doel is geweest om de exploitatie van maatschappelijke accommodaties op afstand te zetten, wijst de praktijk uit dat gemeente niet volledig op afstand kan staan en een belangrijke rol blijft spelen in de regie. Zorginstellingen en Andere Stakeholders Zorginstellingen benadrukken het belang van inclusieve en veilige accommodaties, met maatwerk voor kwetsbare doelgroepen. Andere stakeholders, zoals SWO en dorpsvertegenwoordigers, pleiten voor betere samenwerking en duidelijkere kaders.

Accommodaties zouden breder en intensiever ingezet kunnen worden om een nog belangrijkere rol te vervullen binnen Positieve Gezondheid en de Sociale Basis. Beleidsanalyse Het rapport toetst het beleidskader aan de huidige situatie en behoeften. Hoewel de uitgangspunten nog steeds relevant zijn en aansluiten bij de actuele visie op het sociaal domein, blijkt dat de uitvoering vaak ad hoc is, dat overzicht ontbreekt en dat duidelijke richtlijnen ontbreken. Dit leidt tot spanningsvelden, zoals:

Referentie: 1746901-0021.0.4.

• • • • •

Het balanceren tussen risicodragend ondernemen en de rol van de gemeente als vangnet; Commerciële exploitatie versus de maatschappelijke functie van accommodaties. Veel inspringen op ad hoc zaken; Daarnaast ontbreken acties die bijdragen aan de lange-termijnambities, zoals de verduurzaming en het verbeteren van toegankelijkheid; Vanuit beleidsoogpunt wordt de noodzaak en behoefte voor laagdrempelige toegang, dichtbij huis, gevoeld. Dit is ook expliciet beschreven in de beleidsnota Sociaal Domein. Dit sluit aan bij wat de stakeholders aangeven op het gebied van breder en intensiever gebruik van de accommodaties. De gemeente zou hier een actievere en meer verbindende rol in moeten en kunnen vervullen.

Conclusies Hoewel de uitgangspunten van het huidige beleidskader nog steeds grotendeels aansluiten bij de nieuwe visie op het sociaal domein, ontbreken een integrale visie, een handelingskader en duidelijke afspraken en richtlijnen. De uitvoering is ad hoc en gaat vaak ten koste van efficiëntie en maatschappelijke impact. De gemeente wil zich graag coöperatief opstellen, maar vervult haar rol als partner niet optimaal. Al met al zijn er daarom problemen op de inhoudelijke samenwerking en relatie, zowel tussen de gemeente en partners, maar ook tussen partners. De noodzakelijke integraliteit ontbreekt en daardoor blijven kansen onbenut. De maatschappelijke accommodaties als plek voor mensen om binnen te wandelen, vragen te stellen, hulp te zoeken, of de plek waar mogelijke problemen gesignaleerd worden, moet verder worden uitgewerkt en geïmplementeerd. Dit is namelijk iets wat vanuit de thema’s “Positieve Gezondheid” en “Veerkrachtige Kernen” binnen de visie op het sociaal domein nagestreefd wordt. Om deze verbeteringen te realiseren is een herziening van het beleid wenselijk met onder andere meer aandacht voor: • een duidelijk handelingskader, • samenwerking, • onderhoud en verduurzaming, • toegankelijkheid en financiële ondersteuning.

We adviseren echter om op korte termijn de prioriteit te geven aan het verbeteren van de uitvoering en het beleid op een later moment te wijzigen.

Pagina 5 van 40

2. Inleiding

•

Gemeente Drimmelen is gelegen in West-Brabant, heeft iets minder dan 30.000 inwoners en bestaat uit de dorpen Made, Wagenberg, Terheijden, Hooge Zwaluwe, Lage Zwaluwe en Drimmelen. Over diverse maatschappelijke accommodaties in de kernen van de gemeente zijn al langere tijd zorgen en komen voort uit signalen als:

•

• • • • •

De ervaren kwaliteit van dienstverlening in de accommodaties; Verenigingen die onvoldoende (goede) faciliteiten tot hun beschikking hebben; Stoppende exploitanten; Vermoedens dat de uitvoering niet bijdraagt aan geformuleerd beleid of niet past binnen wet- en regelgeving; Een diversiteit (ondoorzichtigheid) van kaders en afspraken.

De gemeenteraad heeft, door middel van een amendement van 9 november 2023, het college opdracht gegeven om een evaluatie uit te voeren naar het beleid, beheer en de exploitatie van alle sociale en sportaccommodaties. Deze evaluatie moet voorzien in de behoefte van de raad om meer zicht en grip te krijgen op de problematiek.

Huidige kader Het huidige beleidskader voor maatschappelijke accommodaties stamt uit 2019. Aan dit beleidskader is een uitvoeringsparagraaf gekoppeld, met een looptijd tot 2026. Het huidige beleidskader is gericht op het optimaliseren van het gebruik en de exploitatie van voorzieningen zoals gemeenschapshuizen en sporthallen met als doel om deze accommodaties zo in te richten en te beheren dat ze aansluiten bij de behoeften van de inwoners en bijdragen aan de sociale cohesie binnen de verschillende kernen van de gemeente. Scope De raad heeft uitgesproken dat alle maatschappelijke accommodaties betrokken zouden moeten worden bij de evaluatie. Het college heeft besloten van deze wens af te wijken. Via Raadsbrieven van 17 oktober en 19 december 2024 is de raad hierover geïnformeerd. De scope is beperkt omdat: • Drimmelen in totaal circa 110 maatschappelijke accommodaties kent, waarvan er circa 50 in gemeentelijk eigendom zijn;

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Het meenemen van alle accommodaties niet haalbaar is binnen de gewenste termijn; Veel accommodaties minder relevant zijn voor deze evaluatie, gezien hun type, rol, functie en financiering.

De evaluatie wordt daarom beperkt tot de gemeenschapshuizen en de binnensportaccommodaties (sporthallen). Dit betreffen 13 accommodaties (exploitanten) verspreid over de zes dorpen.

Onderzoeksvraag evaluatie Sluiten de uitgangspunten uit de Kadernota maatschappelijke accommodaties in de gemeente Drimmelen uit 2019 nog aan op de visie en ambitie die gemeenschapshuizen, sporthallen en gemeente hebben op de functie van de gemeenschapshuizen en sporthallen en de wijze waarop deze worden beheerd en geëxploiteerd? Deelvragen 1. Wat zijn de uitgangspunten voor het huidige gemeenschapshuizen- en sporthallen beleid (opfrissen) 2. Is een wijziging van het gemeenschapshuizen- en sporthallen beleid nodig? (toetsen/evalueren) 3. Zo ja, op welke punten en in welke omvang is er een aanpassing nodig? (herijken/richten) 4. Gelden de uitgangspunten voor alle gemeenschapshuizen en sporthallen of is er maatwerk nodig? (inrichten) 5. Hoe zorgen we er samen voor dat het nieuwe beleid op de juiste manier geïmplementeerd en uitgevoerd wordt? (verrichten) Eerst evalueren, dan richting geven De gemeenteraad heeft nadrukkelijk aangegeven eerst te willen evalueren en daarna pas richting te willen geven. Dat betekent dat deze rapportage zich beperkt tot feitelijke en technische weergaven van de bevonden situatie en zich beperkt tot Deelvragen 1 en 2. Vanzelfsprekend geeft dit ook mogelijke input voor een eventueel vervolg langs de andere Deelvragen.

Pagina 6 van 40

3. Leeswijzer Deze rapportage biedt een gestructureerd overzicht van de evaluatie van het beleidskader maatschappelijke accommodaties in de gemeente Drimmelen. In de inleiding wordt de aanleiding van het onderzoek uiteengezet en wordt de vraagstelling toegelicht. Hoofdstuk 4 beschrijft het onderzoeksproces. Hierin wordt ingegaan op de methoden die zijn gebruikt om data te verzamelen, zoals enquêtes, interviews en een inloopavond voor belanghebbenden. Hoofdstuk 5 schetst de huidige situatie. Dit omvat een overzicht van de feiten en cijfers, de juridische en financiële aspecten plus een analyse van het huidige beheer en de exploitatie van de accommodaties. In hoofdstuk 6 worden de resultaten van het onderzoek gepresenteerd. Dit hoofdstuk bevat een samenvatting van de enquête-uitkomsten en de inzichten uit de interviews met exploitanten, gebruikers en andere stakeholders. Hoofdstuk 7 richt zich op de beleidsanalyse. Hier wordt het huidige beleidskader getoetst aan de wensen en behoeften van de stakeholders, de uitvoering in de praktijk en de relevante wet- en regelgeving. De conclusies vindt u in hoofdstuk 8. Dit hoofdstuk geeft een algemene conclusie en biedt richting voor eventuele vervolgstappen die de raad kan overwegen. Daarnaast wordt in dit hoofdstuk concreet antwoord gegeven op antwoord op de onderzoeksvragen.

Tot slot bevat hoofdstuk 9 de bijlagen, waarin aanvullende informatie is opgenomen.

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Pagina 7 van 40

4. Procesbeschrijving Opzet onderzoek Veel gemeenten en (onderzoeks-)bureaus voeren beleidsevaluaties uit. Om die reden zocht Gemeente Drimmelen aansluiting bij trajecten rondom vergelijkbare evaluatieopdrachten. In het voortraject heeft Gemeente Drimmelen haar conceptonderzoeksopzet gedeeld met 3 mogelijke externe adviseurs, waaronder HEVO. Door middel van een uitvraag is getoetst of de opzet zou leiden tot het gewenste eindresultaat. Via een Nota van Inlichtingen konden de 3 gevraagde adviseurs vragen stellen of opmerkingen plaatsen. Daarna boden de 3 partijen hun Plan van Aanpak en offerte aan. HEVO werd uiteindelijk geselecteerd op basis van de beste prijs/kwaliteitverhouding. Na een startoverleg is het onderzoek medio oktober 2024 gestart. Een kernteam bestaande uit 2 medewerkers van HEVO en 2 medewerkers van Gemeente Drimmelen voerden dit onderzoek uit en stelde deze rapportage op. Gemeente Drimmelen verzorgde de projectleiding.

invullen. Naast vragen over de ervaren kwaliteit, aan de hand van diverse thema’s, is ook onderzocht of er eventueel latente behoeften waren. De enquête is verspreid via gemeentelijke online media kanalen (meermaals, vergezeld van een filmpje), enkele keren geplaatst in het Carillon, via de exploitanten (door middel van een QR-code en op papier), en hebben we de exploitanten verzocht of zij bij de verenigingen en diens leden konden zorgen voor verspreiding. Ook is om verspreiding van de enquête gevraagd via Jongerenwerk (Surplus) en de leerlingenraad van het Dongemond College, maar deze laatste partijen bleken ondanks herhaaldelijk verzoek lastig te activeren. De enquête heeft uiteindelijk 11 weken open gestaan, van 21 oktober 2024 tot 3 januari 2025. In totaal hebben 226 personen de enquête ingevuld. De resultaten zijn weergegeven in Hoofdstuk 6.

4.3. Interviews Toelichting methodes Verschillende methodes zijn toegepast om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden: In kaart brengen huidige situatie; Enquêtes; Interviews; Inloopavond verenigingen; Beleidsanalyse.

4.1. Huidige situatie Om een goed beeld te krijgen van de stand van zaken is een beschrijving gegeven van de huidige situatie rondom de sociale en sportaccommodaties. Hierbij wordt ingegaan op relevante feiten en cijfers en de juridische en financiële kaders. De resultaten worden weergegeven in Hoofdstuk 5.

4.2. Enquêtes Een enquête is ontwikkeld en uitgezet om de tevredenheid en behoeften van de inwoners te onderzoeken. Alle inwoners, ongeacht of zij wel of niet gebruik maken van de binnensportaccommodaties of gemeenschapshuizen, konden deze enquête

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Zowel intern (bij betrokken beleidscollega’s) als extern (binnen het samenwerkingsnetwerk) is opgehaald welke partijen betrokken zouden kunnen worden in de interview-ronde. Hoewel zorginstellingen en plaatsen voor de Huiskamers niet tot de scope van dit onderzoek behoren, is deze doelgroep toch betrokken: zij zorgen namelijk voor een waardevol aanbod, veelal aanvullend aan de gemeenschapshuizen en zorgen daarmee voor een beter dekkend netwerk van maatschappelijke accommodaties. In de periode november tot begin januari zijn er tal van gesprekken gevoerd met veel verschillende partijen: exploitanten, verenigingen, gebruikers zoals kinderopvang en bibliotheek, zorginstellingen, professionele en semiprofessionele partners (bv. Surplus, SWO), dorpsvertegenwoordiging en de ASD (Adviesraad Sociaal Domein). De interviews werden voorbereid aan de hand van de DPPE-methode: • D: Data: breng in beeld wat de gegevens, informatie, deelnemers, gevoeligheden zijn. Ken de groep, de historie die zij met zich meedraagt en ken de context. • P : Purpose: wat is je doel, wens, ambitie: wat wil je bereiken met het gesprek? Bepaal de gewenste resultaten. Op basis daarvan schrijf je je plan.

Pagina 8 van 40

• •

P: Plan: hoe ga je het aanpakken, wat is je werkvorm, planning & draaiboek, logistiek (spullen, techniek) en taakverdeling (wie doet wat) E: Evaluate: hoe ging het, haalde je op wat je wilde, leren-verfijnenverbeteren, wie of wat heeft extra aandacht nodig, was het leuk, klopte het draaiboek. In lijn met de PDCA-cyclus (Plan-Do-Check-Act): “de E van vandaag is (een deel van) de D voor een volgend gesprek”

De gesprekken waren zeer divers: soms één op één, soms met meerdere vergelijkbare partijen, soms met partijen die elkaar amper kenden. Dit leidde tot veel mogelijkheden om te bevragen, door te vragen en te toetsen. Maar ook tot nieuwe kennis, verrassende inzichten en soms ontstonden er voor de aanwezigen ‘lijntjes’ die er daarvoor niet waren.

De Beleidsnota Sociaal Domein 2019 was toe aan herziening en de gemeenteraad stelde het Beleidsplan Sociaal Domein 2024-2030 “Drimmelen, samen voor elkaar” vast op 12 december 2024. In lijn met de uitgangspunten van die visie is gesproken met betrokken beleidsmedewerkers van o.a. Sport, Kunst & Cultuur, WMO, Onderwijs, Jongerenbeleid over de rol en positie van accommodaties en accommodatiebeleid binnen dit grotere geheel. Deze interactieve sessie maakt duidelijk dat beide deze thema’s onlosmakelijk met elkaar verbonden waren en blijven. De resultaten hiervan zijn weergegeven in Hoofdstuk 7.

In totaal vonden er 21 interviews plaats, met 48 personen namens 35 betrokken partijen. De resultaten zijn weergegeven in Hoofdstuk 6.

4.4. Inloopavond verenigingen Gemeente Drimmelen kent een zeer actief verenigingsleven en het was binnen de gewenste snelheid en doorlooptijd onmogelijk om met elke vereniging individueel een gesprek aan te gaan. Om die reden heeft gemeente Drimmelen, in samenwerking met HEVO, op 10 december 2024 een inloopavond georganiseerd voor alle verenigingen die wilden meedenken over de maatschappelijke accommodaties. Alle bij de gemeente bekende verenigingen zijn per e-mail benaderd en via social media zijn er oproepen gedaan om de onbekende verenigingen voor de gemeente te bereiken. In totaal hebben 11 verenigingen deelgenomen. In vier werkgroepen hebben zij hun ervaringen gedeeld. De resultaten zijn weergegeven in Hoofdstuk 6.

4.5. Beleidsanalyse Het beleid rondom maatschappelijke accommodaties stond en staat niet op zichzelf. Het beleid was al onderdeel van een bredere visie op welzijn en welbevinden. Dit ligt vast in de visie op het sociaal domein, zoals beschreven was in de Beleidsnota Sociaal Domein 2019 en de huidige Kadernota Maatschappelijke Accommodaties 2019-2026.

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Pagina 9 van 40

•

5. Huidige situatie

Ons Dorpshuys, Zonzeel en De Lage Weide: elk 1 zaaldeel.

5.1. Feiten en cijfers Locaties en type Als gesproken wordt over gemeenschapshuizen (G) en binnensportaccommodaties (B), gaat het over de volgende locaties: Kern Drimmelen Hooge Zwaluwe Lage Zwaluwe * Made

Terheijden Wagenberg

Locatie Ons Dorpshuys De Zonzeel De Rietgors De Bernardus De Amerhal De Lage Weide De Cour Plexat Driedorp

Type Combi (G + B) Combi (G + B) B G B B Combi (G + B) G B

Benchmark Om het aanbod van maatschappelijke accommodaties in de gemeente Drimmelen te beoordelen is een benchmark uitgevoerd. Hierbij wordt het aanbod van binnensportaccommodaties en gemeenschapshuizen in Drimmelen vergeleken met landelijke gemiddelden en richtlijnen. Deze analyse helpt bij het bepalen of het huidige aanbod toereikend is en welke verbeteringen eventueel nodig zijn. Binnensportaccommodaties Het landelijk gemiddelde voor binnensportaccommodaties is 1 zaaldeel per 1.560 inwoners. Met een inwonersaantal van ongeveer 28.303 zou Drimmelen idealiter beschikken over 18 zaaldelen om aan dit gemiddelde te voldoen. De gemeente Drimmelen telt momenteel 15 zaaldelen, verdeeld over verschillende locaties: • Amerhal: 4 zaaldelen. • Rietgors: 3 zaaldelen. • Driedorp: 3 zaaldelen. • De Cour: 2 zaaldelen

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Inwoners per kern 2.244

Binnensport landelijk gemiddelde 1,4

Made*

13.089

8,4

5

Terheijden

6.370

4

2

Hooge Zwaluwe

1.798

1,15

1

Lage Zwaluwe

4.277

2,7

3

Drimmelen

525

0,33

1

TOTAAL

28.303

18,1

15

Wagenberg

Binnensport aanbod 3

*In Made is naast bovengenoemd aanbod nog een gymzaal, in eigendom bij het Dongemond College, waar ook een sportvereniging gebruikt van maakt. Dit betekent dat gemeente Drimmelen minder zaaldelen heeft dan het landelijk gemiddelde. Dit tekort zou invloed kunnen hebben op de beschikbaarheid van binnensportfaciliteiten voor inwoners en verenigingen en dan met name bij een hoge (binnen-)sportdeelname of stijgende vraag naar sportgelegenheden. Of dit aanbod voldoende is, dient ook afgezet te worden tegen de sportdeelname en de overige sportaccommodaties, plus er zou een doorkijk gemaakt kunnen worden naar de leerlingenprognoses in relatie tot de benodigde capaciteit voor gymaccommodaties (onderwijshuisvesting). De jongste leerlingenprognoses laten namelijk een flinke stijging van het aantal leerlingen en groepen zien, waarmee het aan te bevelen is om hier aanvullend onderzoek naar te laten doen. Gemeenschapshuizen In Nederland wordt vaak de vuistregel gehanteerd om één gemeenschapshuis per kern of buurt/wijk te realiseren. Deze richtlijn is met name relevant voor kleinere dorpen, waar gemeenschapshuizen een belangrijke sociale functie vervullen. De gemeente Drimmelen telt in totaal 5 gemeenschapshuizen: • Made: De Bernardus • Terheijden: De Cour • Hooge Zwaluwe: De Zonzeel • Wagenberg: Plexat

Pagina 10 van 40

•

Drimmelen: Ons Dorpshuys

In Lage Zwaluwe ontbreekt echter een eigen gemeenschapshuis zoals bedoeld in Kadernota 2019-2026. Den Domp is verkocht aan een private partij, onder de voorwaarde dat de verenigingen die er gehuisvest waren ten tijde van de verkoop hier nog 10 jaar gebruik van zouden kunnen maken. Op dit moment is er alleen nog ruimte voor Dans- en Sportvereniging ’t Zwaluwnest. Alle andere gebruikers van het gemeenschapshuis zijn noodgedwongen vertrokken. Er is nog wel sprake van verhuur aan 2 kleine bedrijven in de voormalige bibliotheekruimte en bv. het Sint-Nicolaas comité heeft er opslag. Alle overige ruimten incl. de bovenwoning staan leeg. De huidige exploitanten hebben plannen voor de omvorming naar een medisch centrum. Hierover zijn gesprekken gaande met betrokken partners en gemeente. In Lage Zwaluwe is enkele jaren geleden door de gemeente € 500.000,- geïnvesteerd in de ontmoetingsruimte van de Ganshoek, waardoor deze multifunctioneel te gebruiken is. De Ganshoek is in eigendom bij Woonvizier, wordt geëxploiteerd door Surplus en in de Ontmoetingsruimte zijn het voornamelijk vrijwilligers van SWO die samen met Surplus Welzijn voor activiteiten zorgen. Deze ruimte vervult in dat opzicht een functie in het kader van ontmoeting en ontspanning, maar niet specifiek voor verenigingen.

Vanuit betrokken partijen wordt aangegeven dat de wens is om de bestaande ontmoetingsruimte uit te breiden. Bij de realisatie van de bestaande ontmoetingsruimte is hierop voorgesorteerd. Er is momenteel bij Woonvizier echter geen financiële ruimte voor deze investering. Ook investeerde de gemeente in het verenigingsgebouw van scouting Zwalaho, met als doel om meer multifunctioneel gebruik mogelijk te maken. Daarvan is bekend dat dit nog onvoldoende uit de verf komt.

-

-

-

enkele achterstanden zowel ‘op de inhoud’ als ‘op de relatie’. Dat werpt momenteel al zijn vruchten af; In het laatste meerjaren onderhoudsplan gemeentelijke gebouwen is voor wat betreft Plexat al extra aandacht voor een betere verdeling van de onderhoudsverantwoordelijkheden en dat kan als voorbeeld of pilot dienen voor andere accommodaties; Intern wordt momenteel ook een discussie gevoerd over de organisatie van het onderhoud aan gemeentelijke gebouwen; Hoewel niet per se in relatie tot deze evaluatie, maar er wordt ook hard gewerkt aan verbeteringen aan de zwembaden en het optimaliseren van de processen rondom beheer en onderhoud van de buitensportaccommodaties. Naar aanleiding van de vastgestelde Dorpsvisie Lage Zwaluwe vindt op dit moment nader onderzoek plaats naar de mogelijk toekomstige invulling van een gemeenschapshuis binnen het “Dorpshart”. De resultaten van deze evaluatie, alsmede de input die stakeholders hebben gegeven, worden hierin vanzelfsprekend meegenomen.

Wat is er de afgelopen periode al gedaan? Sinds het aannemen van het amendement in 2023 zijn er al enkele zaken veranderd: Er zijn nieuwe exploitanten gevonden voor de Zonzeel en Plexat, waarbij aan de voorkant meer aandacht is geweest voor de specifieke rol en taak die zij vervullen en de eerder aanwezige onduidelijkheden of onjuistheden in de contracten zijn weggenomen; Er is, mede dankzij deze evaluatie, maar ook door het vrijmaken van extra formatie voor de rol van accounthouder, al hard gewerkt aan het wegwerken van

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Pagina 11 van 40

Eigendom, beheer en exploitatie In de volgende tabel ziet u een overzicht van eigendom, beheer en exploitatie van de verschillende locaties. Er is sprake van diversiteit in deze vormen, die daarnaast op onderdelen afwijken van de eerder geformuleerde beleidsuitgangspunten. Zo is sporthal de Rietgors door de gemeente aangekocht (2024), is Den Domp verkocht (2019) en is de Bernardus met de functie van gemeenschapshuis gerealiseerd (2024), maar is Gemeente Drimmelen geen eigenaar. Locatie Ons Dorpshuys De Zonzeel De Rietgors

Eigendom Gemeente (excl. B&B) Gemeente Gemeente

De Bernardus De Amerhal De Lage Weide De Cour Plexat Driedorp

BOEi Gemeente Gemeente Gemeente Gemeente Gemeente

Beheer & Exploitatie Mevr. Joore Dhr. Halters Sporthal: VIGOSO (JAU) Horeca: Arendse (incl. sportschool) Stichting Bernardus VOF Expl. Amerhal (sport + horeca) Gemeente Bram en Tim VOF Stichting Dorpshuis Plexat Sporthal: Gemeente Horeca: VOF Bar 13

5.2. Juridisch kader huidige situatie Als gesproken wordt over het juridische kader, wordt de geldende wet- en regelgeving bedoeld die activiteiten (gebruik, exploitatie) op een bepaalde locatie mogelijk maakt, beperkt of onmogelijk maakt. Dit juridisch kader is bepalend voor de route die een gemeente dient te volgen om te komen tot (een overeenkomst met) een exploitant. Hierbij is de gemeente actief binnen zowel het publiekrecht (regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid) als het privaatrecht (regels ten aanzien van de verhoudingen tussen burgers onderling): twee verschillende rollen die samenkomen in de maatschappelijke accommodaties. Omgevingsplan (Bestemmingsplan) Binnen een Omgevingsplan worden activiteiten (verder: bestemming) aan een bepaalde locatie gekoppeld. De planregels verbinden regels aan de verschillende bestemmingen. Bijvoorbeeld: wonen, detailhandel, maatschappelijk, horeca, groen,

Referentie: 1746901-0021.0.4.

verkeer. In een toelichting wordt beschreven waarom voor deze bestemming wordt gekozen. Voor maatschappelijke accommodaties geldt in zijn algemeenheid dat er sprake is van maatschappelijke bestemmingen met ondergeschikte horeca. Daarbij wordt primair nagestreefd dat de maatschappelijke activiteiten plaats (kunnen) vinden, waarbij er (beperkt) ruimte is voor een informeel samenzijn rondom de primaire activiteiten waarbij er ook wat gegeten en gedronken kan worden; de spreekwoordelijke ‘derde helft’. Onder maatschappelijke activiteiten wordt o.a. verstaan: sport, ontmoeting & ontspanning, verenigingsactiviteiten, vergaderingen, educatie & vorming. Soms geldt enkel de bestemming ‘Sport’. Wanneer de activiteiten in het bestemmingsplan niet op de goede manier omschreven zijn, is er te veel of te weinig mogelijk op een locatie. Dat leidt mogelijk tot overlast en brengt het risico op juridische procedures met zich mee. Alcoholwet De Alcoholwet is op 1 juli 2021 in werking getreden en vervangt daarmee de Drank- en Horecawet. De Alcoholwet reguleert de verkoop en consumptie van alcohol in Nederland met als doel de volksgezondheid te beschermen en overlast te verminderen. Een exploitant moet, om alcohol te mogen schenken, een Alcoholwetvergunning aanvragen. Onderdeel daarvan is de zogenaamd Bibob-toets.

Het doel van de Wet Bibob is het waarborgen van de integriteit van het bestuursorgaan en voorkomen van onbewust faciliteren van criminele activiteiten. Binnen deze toets wordt o.a. gekeken naar de herkomst van middelen (geld). De wet onderscheidt commerciële contexten (zoals cafés en slijterijen die alcohol verkopen) met als primair doel winst en paracommerciële contexten (zoals verenigingen en evenementen) waar alcohol wordt verstrekt als aanvulling op andere activiteiten. Paracommerciële instellingen zijn niet-commerciële ‘rechtspersonen’ zoals stichtingen of verenigingen die zich in de eerste plaats richten op het stimuleren van activiteiten van recreatieve, sportieve, sociaal-culturele, educatieve, levensbeschouwelijke of godsdienstige aard. Horeca-activiteiten behoren dus niet tot de corebusiness. Dorpsen buurthuizen zijn paracommerciële instellingen, maar niet wanneer de accommodatie is verpacht aan een ondernemer. Of er sprake is van een commerciële

Pagina 12 van 40

of paracommerciële alcoholwetvergunning, zegt niets over de commerciële exploitatiemogelijkheden binnen die vergunning; het is enkel een verwijzing naar de juridische status van de aanvrager. Binnen de Alcoholwet wordt ook gekeken naar Inrichtingsvereisten, waarmee bijvoorbeeld voorkomen kan worden dat in één en dezelfde ruimte jongeren pakketjes komen ophalen en in aanraking (kunnen) komen met alcohol. Het kan dus voorkomen dat een ruimte in een gemeenschapshuis gebruikt wordt als pakketpunt, maar in die ruimte mag nooit alcohol geschonken of genuttigd worden en moet een eigen toegang hebben (voorbeeld: de Zonzeel). Hieronder een overzicht van de huidige situatie in Gemeente Drimmelen m.b.t. de bestemmingen en horecavergunningen: Locatie Bestemming Horeca Ons Dorpshuys Maatschappelijk Ondergeschikt, categorie 1* De Zonzeel Maatschappelijk Ondergeschikt, categorie 1 De Rietgors Sport Ondersteunende horeca** De Bernardus Maatschappelijk Ondergeschikt, categorie 1 De Amerhal Ondergeschikt, categorie 1 De Lage Weide Ondergeschikt, categorie 1 De Cour Maatschappelijk Ondergeschikt, categorie 1 Plexat Maatschappelijk Niet opgenomen in bestemmingsplan*** Driedorp Sport Ondergeschikt, categorie 1 * Ondergeschikte horeca categorie 1 behelst de horecafaciliteiten behorend bij gemeenschapshuizen en kantines van binnensportaccommodaties.

**Voor ondersteunende horeca geldt: een horecavoorziening binnen een bestemming waarvan de functie een andere dan horeca is, maar waar men ten behoeve van de hoofdfunctie een ruimte specifiek heeft ingericht voor de consumptie van drank en etenswaren; waarbij de extra eis geldt dat de vloeroppervlakte ten behoeve van ondersteunende horeca maximaal 12% mag bedragen van de totale vloeroppervlakte van de hoofdfunctie waarbij de horecavoorziening hoort. *** Op dit moment is er voor de (ondergeschikte) horeca voor Plexat niets opgenomen in het bestemmingsplan, maar is deze vergunning wel verleend. Deze fout is bekend bij de vergunningverleners en zal bij de eerstvolgende herziening van het bestemmingsplan/omgevingsplan worden gecorrigeerd.

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Algemene Plaatselijke Verordening In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) kan het gemeentebestuur lokaal eisen stellen aan activiteiten. Denk hierbij aan regels rondom evenementen, openingstijden, de schenktijden van alcohol of de koppeling tussen de tijd waarbinnen er rondom een activiteit alcohol mag worden geschonken, of eventueel een aantal ontheffingsmogelijkheden. In den lande is regelmatig verdere regulering van schenktijden, bijvoorbeeld door te stellen dat er maximaal 1 uur voor en 2 uur na afloop van de activiteit alcohol geschonken mag worden in sportkantines. In Drimmelen is deze laatste verdere regulering niet, waardoor er dus ruime schenktijden mogelijk zijn. Dat maakt de weg vrij voor ruime schenktijden en staat op gespannen voet met ‘ondergeschikte horeca’ zoals in het Omgevingsplan beoogd. Een goed draaiende sportkantine waar bezoekers van de sporthal graag zijn en zich welkom voelen is in het belang van dit beleid, maar dat mag niet tot gevolg hebben dat deze kantine meer opereert als een horecabedrijf, ‘altijd open is’, overlast veroorzaakt voor de buurt of geopend is voor bepaalde activiteiten waardoor de bezoekers van de sporthal eigenlijk niet meer welkom zijn. Exploitatievergunning Een exploitant heeft een Exploitatievergunning nodig om een horecazaak te mogen beginnen.

In de Exploitatievergunning staan voorwaarden rondom overlast, veiligheid en fatsoen. Deze vergunning staat los van de Alcoholwetvergunning waarbij het sec om schenken van alcohol gaat. In een Exploitatievergunning kan bv. ook het gebruik van kansspelautomaten worden gereguleerd. Milieuregels In maatschappelijke accommodaties vinden Milieubelastende Activiteiten (mba’s) plaats. Denk hierbij aan geluid, voedselbereiding (afvoer van afval en dampen), gebruik van koelmiddel en gassen, grote stookinstallaties, energieverbruik. Hiervoor is een breed scala aan wet- en regelgeving waaraan voldaan moet worden. Met periodieke controles door het bevoegd gezag wordt gekeken of ‘de inrichting’ voldoet aan de wet- en regelgeving. Verandering van activiteiten leidt dus ook tot aanpassing van de regels en in sommige gevallen vereist dit dus ook andere bouwkundige of technische voorzieningen. Dit is voor zowel de eigenaar als de exploitant dus relevant en kan een spanningsveld opleveren: als een exploitant een bepaalde voorziening wil

Pagina 13 van 40

realiseren om meer exploitatiemogelijkheden te hebben, rijst de vraag of de eigenaar van het gebouw hiervoor financieel (mede) moet opdraaien. Hiervoor is in Drimmelen momenteel geen beleid; er is sprake van maatwerk. Dat brengt discussies en spanningsvelden met zich mee. Huurovereenkomst Binnen de huurovereenkomst wordt het gebruiksrecht van een (deel van een) gebouw geregeld. Er wordt een gebruiksrecht toegekend aan een partij, die in ruil daarvoor een huurvergoeding betaalt. De huurovereenkomst bestaat daarnaast uit afspraken over huurperiode, opzegtermijnen, wederzijdse verplichtingen ten aanzien van onderhoud en verzekeringen en overige relevante afspraken. Binnen Gemeente Drimmelen is een standaard huurovereenkomst beschikbaar, gebaseerd op het landelijke ROZ-model, waarbij in maatwerk regelmatig wordt afgeweken van de standaard. Een voorbeeld hiervan was dat bv. de voormalige exploitant van de Zonzeel volgens de huurovereenkomst feesten en partijen van persoonlijke aard mocht huisvesten, terwijl dit op basis van de bestemming en vergunning niet mogelijk is. Deze ‘weeffout’ is hersteld met de recent afgesloten huurovereenkomst. Daarnaast zijn verschillen in de huurovereenkomsten zichtbaar: voor de ene locatie wordt bv.

meer ingezoomd om het goed borgen van onderhoudsafspraken (Plexat) terwijl bij een andere locatie meer oog is voor het borgen van de gebruiksmogelijkheden van verenigingen (de Cour). Het verschil in focus binnen de overeenkomsten is vaak historisch bepaald: leren van zaken uit het verleden en daar waar nodig de overeenkomsten hierop aanpassen. Hoewel de basis overeenkomst dus grotendeels hetzelfde is, is er toch -naar behoefte van de contractanten- sprake van maatwerk. Concessieovereenkomst Gemeente Drimmelen heeft de bewuste keuze gemaakt om beheer en exploitatie van de gemeenschapshuizen en binnensportaccommodaties zoveel mogelijk bij derden (exploitanten) weg te zetten. Dit betekent dat de exploitanten een bepaalde taak krijgen (beheer en exploitatie van deze specifieke functie) en daarnaast het gebruiksrecht geven om binnen de bestemming van het pand te ondernemen. Dit betekent een aantal zaken: We weten dat in basis het exploiteren van de niet commerciële functies verliesgevend is. De exploitanten ontvangen daarom een vergoeding voor het exploitatietekort. Dit heeft een concessievergoeding. Die vergoeding verschilt

Referentie: 1746901-0021.0.4.

-

-

per locatie en is gebaseerd op een vastgesteld overeengekomen exploitatietekort; Tegelijkertijd daagt Drimmelen de exploitant uit om -aanvullend aan de primaire taak met de bijbehorende vergoeding zoals hierboven beschrevenrisicodragend te ondernemen. Risicodragend wil zeggen dat men het zelf moet zien te redden, zonder aanvullende gemeentelijke bijdrage; Door de exploitant uit te dagen om te ondernemen, is de praktijk dat het ondernemen soms dermate belangrijk is/wordt, dat de primaire maatschappelijke taak minder goed uit de verf komt. Dit kwam ook terug in de interviews (zie paragraaf 6.2.): de gemeente zou ‘in woorden’ veel belang hechten aan de activiteiten die plaatsvinden in deze maatschappelijke accommodaties, maar het vooral voor zichzelf makkelijk heeft georganiseerd door deze door derden te laten exploiteren.

In de praktijk levert dit ook een ander spanningsveld op, bijvoorbeeld als gekeken wordt naar bouwkundige en technische ingrepen in relatie tot verruimen van exploitatiemogelijkheden, verduurzaming en energiecrisis. Ook boden veel gemeenten een vangnet tijdens de Coronacrisis. Kenmerk van de samenwerking is dat hierover overleg plaatsvindt, waarbij de ondernemer in de regel gebaat is bij een gemeente die veel verantwoordelijkheid neemt en ruimhartig meedenkt. Dat staat op gespannen voet met het risicodragende karakter van de concessie. Exploitatieovereenkomst De exploitatieovereenkomst is vergelijkbaar met de concessieovereenkomst, met een verschil in risico. Bij een concessieovereenkomst ligt het risico na de exploitatiebijdrage (in principe) volledig bij de exploitant; bij de exploitatieovereenkomst is de overeenkomst zo opgebouwd, dat het risico voor de exploitant nihil is. De keuze voor concessieovereenkomst of exploitatieovereenkomst ligt voornamelijk in hoe potentieel winstgevend een exploitatie kan zijn. Een voorbeeld hiervan is de recent gemaakte afspraak in de vorm van een exploitatieovereenkomst met Plexat. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat een exploitatieovereenkomst meer aansluit bij de primaire maatschappelijke taak van de accommodaties, maar aan de voorkant ook meer geld kost in de gemeentebegroting.

Pagina 14 van 40

Inkoop & Aanbestedingsbeleid

De maatschappelijke accommodaties, zoals buurthuizen en sporthallen, spelen een cruciale rol in het welzijn en de betrokkenheid van onze inwoners. Het inkoopen aanbestedingsbeleid dient als richtlijn om deze inkoop transparant, doelmatig, en maatschappelijk verantwoord te laten verlopen. Dit beleid sluit aan bij relevante wet- en regelgeving, waaronder Aanbestedingswet 2012, Gids Proportionaliteit, relevante jurisprudentie en het vigerende inkoop- en aanbestedingsbeleid van gemeente Drimmelen. De inkoop voor maatschappelijke accommodaties wordt gebaseerd op de volgende uitgangspunten: 1. Voorbereiding Het is van essentieel belang om voorafgaand aan het eventuele (inkoop)proces grondig na te denken over de gewenste uitkomst en de beste aanpak. Een zorgvuldige voorbereiding voorkomt problemen tijdens de uitvoering. Daarbij kan het nuttig zijn om een marktverkenning te verrichten om inzicht te krijgen in beschikbare aanbieders en oplossingen. Dit helpt bij het formuleren van realistische en haalbare eisen en het bepalen van de geschikte inkoopstrategie. 2. Criteria Criteria (onder andere duurzaamheid, kwaliteit) worden helder gedefinieerd om de totale kosten, incl. exploitatievergoeding, onderhoud en eventuele renovatie, in kaart te brengen.

Bij het opstellen van deze criteria is het van belang om te zorgen dat de gestelde eisen in verhouding staan tot de aard en omvang van de opdracht. Een gedetailleerde kostenraming en heldere eisen bevorderen het (inkoop)proces en leidt tot vermindering van onverwachte situaties in de uitvoering. 3. Inkoop Elke opdracht voor maatschappelijke accommodaties is uniek en kent een eigen karakter. Per opdracht kan de inkoopstrategie wisselen. De doorlooptijd van dergelijke trajecten is al snel enkele maanden en bij een Europese procedure ongeveer een half jaar. Het tijdig opstarten van het inkooptraject is daarom cruciaal. Om deze reden zijn de opzegtermijnen voor dergelijke contracten ook meestal een jaar. Die periode blijkt ook hard nodig te zijn om een nieuwe exploitant te kunnen contracteren en een zorgvuldige overdrachtsperiode te kunnen inbouwen.

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Spanningsvelden In deze paragraaf worden enkele juridische kaders en spanningsvelden benoemd, zoals: ➢ Uit handen geven vs. zicht, grip en regie; ➢ Commercieel (moeten) denken vs. de primaire maatschappelijke functie; ➢ Risicodragend ondernemen vs. gemeente als partner en vangnet; ➢ Exploitatiemogelijkheden benutten vs. gemeentelijk eigendom (investeringen en onderhoud) en overlastrisico’s. Deze spanningsvelden spelen zich af binnen complexe wet- en regelgeving, waarbij ambities van gemeente en/of exploitanten soms niet te verenigen zijn met wat volgens de wet kan. Elke situatie is anders en daar wordt in de uitvoering ook vaak naar gewezen: ‘waarom kan dit daar wel en hier niet’. Juridische of praktische ‘kunstgrepen’ zijn dan niet uitgesloten en zijn het gevolg van de wens om maatwerk toe te passen. Zo moet er in de Bernardus een hek komen om de bar af te schermen, omdat bezoekers van de bibliotheek (waaronder jeugd) niet in aanraking mogen komen met alcohol en dit houdt de gemoederen al ruime tijd bezig. En, ondanks dat dit bekend is, vindt er momenteel onderzoek plaats naar de verhuizing van de bibliotheek in Terheijden naar de Cour, waar ook een bar is. Ook ontstaat hiermee leegstand in de school. Voor die leegstand is de gemeente financieel risicodrager, maar de leegstand biedt wellicht ook kansen.

Alvorens een integrale visie op deze verhuizing te vormen, zijn er al wel vast SPUK-gelden aangevraagd, waarmee de ontwikkeling nauwelijks nog te (her-)overwegen valt. Dit toont aan dat het ontbreekt aan interne afstemming. De keuze voor een bepaalde exploitatievorm en de daaraan gekoppelde financiële uitgangspunten zijn ook in grote mate bepalend voor de ervaren kwaliteit van dienstverlening en daarmee ook de bijdrage aan het bereiken van beleidsdoelstellingen.

5.3. Financiële context Dat maatschappelijke accommodaties de gemeente en daarmee de gemeenschap geld kosten, is geen nieuw gegeven. Gemeente Drimmelen maakt ook, vanuit meerdere invalshoeken (en ook afdelingen), kosten om een rol te vervullen voor de maatschappelijke accommodaties.

Pagina 15 van 40

Maatschappelijk rendement Maatschappelijke accommodaties hebben een moeilijk meetbaar maar ontegenzeggelijk groot maatschappelijk rendement. Voor sec het beleidsthema ‘Sport’ houdt het Kenniscentrum Sport & Bewegen zich bezig met het bepalen van de Social Return On Investment (SROI). Het Kenniscentrum onderzoekt hoeveel hoger de maatschappelijke opbrengsten zijn dan de kosten. Een SROI score van >1,0 laat zien dat de opbrengsten hoger zijn dan de kosten. De opbrengsten is terug te zien in de waarden van levensverwachting, arbeid, sociaal en vrijwilligerswerk. De SROI van Sport in Nederland bedraag 2,76, in Drimmelen bedraagt deze 2,69 (basisjaar 2022). Dit laat de toegevoegde waarde van sport zien. Waarden als plezier, sociaal kapitaal en vermindering van schooluitval zijn hierin nog niet meegerekend. Meer informatie hierover vindt u in de Bijlage II. Van andere beleidsterreinen zijn dergelijke cijfers niet bekend, maar de verwachting is dat beleidsterreinen als Kunst & Cultuur (fanfare/harmonie, heemkunde, carnaval etc.), Educatie & Vorming (bibliotheekwerk, volwasseneducatie) op eenzelfde wijze bijdragen. Kostenoverzicht In de volgende tabel wordt het totale resultaat benoemd (kosten -/- baten) van de locaties, gebaseerd op de begroting 2025. Dit wordt ook afgezet tegen de vierkante meters BVO (bruto vloer oppervlak). Hierin zijn opgenomen:

-

-

Baten: Huuropbrengsten & opbrengsten SPUK-gelden. De SPUK-gelden zijn onzeker: deze worden jaarlijks aangevraagd bij het rijk. SPUK kent een budgetplafond: wanneer er landelijk meer aangevraagd wordt dan er beschikbaar is, worden de SPUK middelen naar rato verdeeld. Dit is altijd een risico. De baten kunnen dus lager uitvallen. Lasten: Concessievergoedingen en exploitatiebijdragen. In verband met privaatrechtelijke afspraken worden deze cijfers niet openbaar gedeeld.

-

Vaste huisvestingslasten (gas, water, elektra, belastingen en verzekeringen, personeelslasten, klein onderhoud, dotatie groot onderhoud, afschrijvingen). Voor de Rietgors zijn de gemiddelde jaarlijkse kosten voor het meerjaren onderhoudsplan nog niet verwerkt, omdat deze op het moment van opstellen van deze nota nog niet bekend waren.

Exploitatiesaldo

m2 BVO

Kosten / m2

Ons Dorpshuys

€ -75.432

1.134

€ 67

de Zonzeel

€ -140.906

1.078

€ 131

De Rietgors*

€ -56.568

2.015

€ 28

Bernardus

€ -332.952

2.010

€ 166

Amerhal

€ -197.613

1.984

€ 100

de Lage Weide

€ -11.686

520

€ 22

De Cour

€ -202.004

2.135

€ 95

Plexat

€ -109.779

1.120

€ 98

Driedorp

€ -180.343

1.735

€ 104

Totalen

€ -1.307.283

13731

€ 95

In onderstaande tabel is berekend wat de kosten per inwoners van een kern zijn voor de locaties in die betreffende kern. Vanzelfsprekend is dat een locatie in kern x niet alleen voor inwoners uit kern x toegankelijk is, maar het geeft een interessant inzicht. Inwoners

Kosten / inwoner

Drimmelen

525

€ 144

Hooge Zwaluwe

1798

€ 78

Lage Zwaluwe*

4277

€ 13

Made

13089

€ 41

Terheijden

6370

€ 32

Wagenberg

2244

€ 129

Totalen

28.303

€ 46

*Inclusief 23 personen Zevenbergschen Hoek.

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Pagina 16 van 40

Disclaimer Dit hoofdstuk tracht zorgvuldig, volledig en transparant te zijn. Toch kunnen cijfers snel onvolledig zijn of onjuist geïnterpreteerd worden. Het is daarom, naast de al genoemde nuanceringen en toelichtingen, belangrijk een aantal disclaimers op te nemen: In sommige kernen zijn meer (gemeentelijke) gebouwen aanwezig waar verenigingen in gehuisvest zijn, met bijbehorende kosten, die in bovenstaand berekeningen niet meegenomen zijn; In Lage Zwaluwe is € 500.000,- geïnvesteerd in een ontmoetingsruimte bij de Ganshoek en er is aanvullend geïnvesteerd in het multifunctioneel gebruik van de ruime van scouting Zwalaho. Deze lasten worden niet weergegeven in deze overzichten; In de cijfers zijn de gemiddelde kosten voor groot onderhoud (dotatie aan de onderhoudsvoorziening) gepresenteerd op basis van het jaar 2024; een nieuw plan wordt in het eerste kwartaal aan de gemeenteraad voorgelegd. Daarnaast moet er ook een verduurzamingsagenda worden opgesteld. Die cijfers zijn op dit moment niet bekend. Een nieuw onderhoudsplan en de verduurzamingsagenda kunnen grote gevolgen hebben voor het geschetste financieel beeld; Leeftijd van een gebouw is relevant voor bv.

onderhoudslasten of energieprestaties, terwijl de jaarlijkse afschrijving gedurende de levensduur gelijk blijft, maar na economische afschrijving ‘0’ bedraagt; Functionaliteit van een gebouw, veelal met gemeentelijke investeringen bekostigd, is van invloed op exploitatiemogelijkheden; Subsidies aan gebruikers van de accommodaties (bv. verenigingen en instellingen) zijn niet meegenomen in dit overzicht. In de rol van verhuurder, treedt de gemeente vaak ook op als tussenpersoon in de leverantie van energie. Dit is geen corebusiness van de gemeente, maar vraagt enorm veel tijd en energie; zeker als de energierekening hoger is dan verwacht. De gemeente is dan risicodrager voor het tijdig en volledig terug ontvangen van voorgeschoten energierekeningen. Deze inzet gaat ten koste van primaire taken en vraagt om heroverweging.

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Pagina 17 van 40

5.4. Onderhoud gebouwen In dit hoofdstuk wordt specifieke aandacht geschonken aan het onderhoud aan de maatschappelijke accommodaties. Het gaat hierbij over onderhoud aan het gebouw en gebouw gebonden installaties; dus geen inventaris, zoals sportmaterialen, tafels/stoelen, muziekinstallaties e.d. De gemeente is in haar rol als eigenaar / verhuurder verantwoordelijk voor het onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen, waaronder ook de binnensportaccommodaties en de gemeenschapshuizen. Dergelijk vastgoed wordt gezien als een ‘kapitaalgoed’ en dient daarom op grond van de financiële spelregels van een gemeente goed en doelmatig te worden onderhouden. Hiertoe stelt de gemeente een meerjaren onderhoudsplan op en voert het daarin opgenomen groot onderhoud uit. De gemeenteraad bepaalt het ambitieniveau en het beschikbare budget. Voor het ambitieniveau, het gewenste kwaliteitsniveau van onderhoud, geldt niveau 3. Dat kan omschreven worden en ‘sober en doelmatig’. Het hiervoor benodigde budget is beschikbaar. Gemiddeld eens per 5 jaar wordt een nieuw meerjaren onderhoudsplan incl. financiële doorrekening aan de raad voorgelegd. Echter in de uitvoering ervaren zowel de gemeente als de exploitanten en gebruikers problemen met het onderhoud.

Dat heeft een aantal oorzaken: Verschil tussen ambitie gemeente en verwachte kwaliteit vanuit exploitanten en gebruikers; Er wordt niet altijd adequaat gereageerd op voorkomende problemen, waardoor problemen langer duren, groter worden en daarmee ook meer (niet begroot) geld kosten; De toegezegde verduurzaming blijft vooralsnog uit; Veel klein en contractonderhoud is cf. de huurovereenkomst belegd bij de exploitanten. Daar ontbreekt soms kennis of men kiest vanwege bedrijfseconomische belangen voor het niet of beperkt uitvoeren van contractonderhoud. Dat heeft gevolgen voor het functioneren van bepaalde onderhoudselementen, maar levert ook een risico op voor de gemeente; In de uitvoering worden (vastgoed-)medewerkers overvraagd, zowel in relatie tot gepland onderhoud, maar ook met klachten/storingen en ‘nieuwe

Referentie: 1746901-0021.0.4.

verzoeken’. De bemensing is hier niet op toegerust; en het gevolg is dat vragen (te) lang blijven liggen. Het gevolg is dat, zoals al eerder benoemd, niet alle gebouwen even prettig en comfortabel in gebruik zijn. Er zijn vaak storingen bij cruciale elementen (bv. CVketels), soms is een deel van een gebouw niet goed bruikbaar vanwege bv. storingen of lekkages, energiekosten zijn fors en daarmee zorgen die voor een stevige financiële druk bij exploitanten plus vanwege achterstallig contractonderhoud wordt de gemeente soms geconfronteerd met onverwachte (nog niet begrote) kosten. Door deze ervaringen schuurt het ook regelmatig in de relatie tussen gemeente en exploitanten / gebruikers. Die extra ballast zorgt ook weer voor extra werkdruk voor alle betrokkenen en zo ontstaat een neerwaartse spiraal. Het is absoluut aan te bevelen om de organisatie beter in te richten op deze belangrijke taak, die direct effect heeft op de kwaliteit van dienstverlening èn de samenwerking met de exploitanten. Dat kan door het optimaliseren van processen en de interne organisatie (afspraken, menskracht, accounthouderschap), duidelijker en consistenter onderhoudsbeleid en beter contractmanagement richting zowel de onderhoudsaannemers alsook de exploitanten.

Ook kan er voor gekozen worden om meer contractonderhoud ‘naar de gemeente te halen’; dat kost aan de voorkant wellicht iets meer geld, maar ontzorgt de exploitanten en geeft de gemeente meer grip en regie over onderhoud aan cruciale onderdelen.

Pagina 18 van 40

6. Stakeholderanalyse 6.1. Enquêtes De enquête is bedoeld om inzicht te verkrijgen in de ervaringen en wensen van inwoners met betrekking tot de maatschappelijke accommodaties in de gemeente Drimmelen. De vragen behandelen een breed scala aan onderwerpen, waaronder het huidige aanbod, de functies van de accommodaties en de tevredenheid over aspecten zoals dienstverlening, communicatie, faciliteiten, bereikbaarheid, veiligheid, sfeer, onderhoud en prijs. Ook wordt gevraagd naar specifieke behoeften en verwachtingen van de inwoners. De enquête bevat zowel gesloten vragen, waarbij één of meerdere antwoorden kunnen worden geselecteerd, als open vragen om toelichting en suggesties te verzamelen. De enquête kon per persoon slechts één keer worden ingevuld. De vragen die in de enquête zijn gesteld, zijn bijgevoegd in Bijlage III. De enquête is in totaal 226 keer ingevuld. De verdelingen in leeftijd en kernen zijn te zien in onderstaand figuur.

geheel duidelijk. Mogelijk vonden zij de enquête niet belangrijk genoeg, heeft de enquête hen niet bereikt, of waren zij om andere redenen niet gemotiveerd om deel te nemen. Zoals genoemd in paragraaf 4.2 is de enquête op meerdere manieren verspreid, en is het onaannemelijk dat slechts een kleine groep van 226 mensen de enquête voorbij heeft zien komen. Dus dient bij de interpretatie van de gegevens rekening gehouden te worden met het feit dat dit de mening is van 0,8% van de totale inwoners van gemeente Drimmelen.

Interpretatie enquête Vanwege de omvang van de resultaten van de enquête zijn niet alle punten en nuances in de rapportage opgenomen. Dit hoofdstuk geeft een beknopte samenvatting van meest voorkomende zaken die in de enquête naar voren zijn gekomen. Gemeenschapshuizen Het gemeenschapshuis wordt door de respondenten vooral gezien als een plek voor ontmoeting; 88,9% van hen geeft dit aan. Daarnaast beschouwt 65,5% van de respondenten het gemeenschapshuis als een plek voor kunst- en cultuuractiviteiten. Ongeveer de helft van de deelnemers (50-55%) ziet het ook als een plek voor ontspanning, sport en spel, beweging, en het volgen van trainingen en cursussen. Respondenten geven onderstaande zaken aan als ontbrekende behoeften van een gemeenschapshuis. De onderdelen zijn niet gecategoriseerd per kern: •

• • Figuur 1: Aantal respondenten per leeftijdsgroep en kern

• Disclaimer Gemeente Drimmelen kent een inwoneraantal van grofweg 28.000 personen. Dat betekent dat slechts 0,8% de enquête heeft ingevuld. De redenen hiervoor zijn niet

Referentie: 1746901-0021.0.4.

Meer ruimtes voor verenigingen: Er is een duidelijke behoefte aan voldoende beschikbare ruimtes waar verenigingen hun activiteiten kunnen organiseren. Meer dorpsgevoel: Gemeenschapshuizen moeten laagdrempelig en uitnodigend zijn, zodat men gemakkelijk even binnenloopt. Meer activiteiten en voorzieningen voor jongeren en jonge gezinnen: Respondenten geven aan dat deze doelgroepen beter bediend moeten worden met een divers aanbod. Beschikbaarheid in sommige dorpen: In dorpen zoals Lage Zwaluwe ontbreekt een gemeenschapshuis of is het gesloten, wat door veel inwoners als een groot gemis wordt ervaren.

Pagina 19 van 40

•

•

Toegankelijke, goed onderhouden en betaalbare gemeenschapshuizen: De behoefte aan gebouwen die inspelen op de wensen van verschillende doelgroepen is groot. Minder commerciële insteek: Sommige gemeenschapshuizen worden als te commercieel ervaren, bijvoorbeeld door prijsstelling, waardoor barrières ontstaan voor inwoners en verenigingen.

Sportaccommodaties De functie van binnensportaccommodaties, zoals gymzalen en sporthallen, wordt door respondenten vanzelfsprekend het sterkst gezien als een plek om te sporten. Daarnaast vindt bijna de helft van de respondenten dat deze accommodaties ook een sociale functie hebben en geschikt zijn als ontmoetingsplek. Bijna 20% beschouwt een sportaccommodatie als een locatie om te borrelen. Respondenten geven onderstaande zaken aan als ontbrekende behoeften van een sportaccommodatie. De onderdelen zijn niet gecategoriseerd per kern: • • • • • •

Achterstallig onderhoud: Sommige gebouwen verkeren in slechte staat, en ook het materiaalhok is vaak rommelig. Gebrek aan toezicht: Het ontbreken van een aanspreekpunt, zoals een beheerder, leidt tot wanorde, vooral na gebruik door incidentele huurders. Geluidsoverlast: Omwonenden van bepaalde hallen klagen over overlast door muziek- en jongerenactiviteiten. Commerciële insteek: Hoge prijzen en een focus op commerciële activiteiten maken sommige sporthallen minder toegankelijk. Breder sportaanbod: Er is vraag naar meer sportactiviteiten, waaronder sporten voor mensen met een beperking. Betere betrokkenheid van de gemeente: Gebruikers wensen meer communicatie met de gemeente, ondersteuning van uitbaters, beter gepland onderhoud, en een efficiëntere afhandeling van klachten. Veel respondenten hebben het gevoel dat de gemeente weinig actie onderneemt en vooral grotere dorpen prioriteit geeft.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=4237ae04-a9fa-45f3-9def-9c4d8659f728