Bijlage 5c Landschapsontwep Nieuwstraat Vogelstraat schetsontwerp zonnepark AVG.pdf
Tekst van het document
Schetsontwerp Zonnepark Nieuwstraat/Vogelstraat Wagenberg
Annemarieke Loth Dorpsstraat 1 4111 KR Zoelmond 06-30042522 annemarieke@re-creatio.nl
i.s.m. Richard Kamsteeg Ontwikkelaar Sociale Duurzame Energie 06 27224066
Inspiratie & ambitie Zonnepark Plus–Nieuwstraat-Vogelstraat Wagenberg In noorden van Wagenberg realisatie van groene zonnestroom en Ecologische VerbindingsZone! Inleiding – doel - plan Zon PV parken reduceren in belangrijke mate de uitstoot van CO2 en leveren een bijdrage aan de energietransitie. Een zonnepark is zeker niet een saaie vlakte van alleen maar zonnepanelen. Het zonnepark Plus Nieuwstraat-Vogelstraat Wagenberg gaat verder dan alleen landschappelijke inpassing. Door het park slim vorm te geven en in te richten, leidt het tot kwaliteitsverbetering van het landelijk gebied met extra natuur en recreatiemogelijkheden. De kern van de kwaliteitsverbetering is de combinatie van meerde functies: Duurzame energie + Natuur + Recreatie. Tevens blijft de agrarische functie in stand. Zonenergie is een middel tot een doel; in dit geval meerdere doelen: ➢ Reductie CO2 uitstoot; stevige bijdrage aan Drimmelen energieneutraal in 2040 ➢ Lokale / sociale participatie en hefboom voor de energietransitie ➢ Meer natuur ➢ Meer biodiversiteit ➢ Meer recreatie ➢ Bewuste, duurzame, maatschappelijk relevante landbouw De komst van een zonnepark is een goede gelegenheid om integraal naar een gebied te kijken en samen met relevante maatschappelijke organisaties en burgers het gebied opnieuw vorm te geven.
Helemaal in het noorden van Wagenberg, ontsloten door zowel de Vogelstraat (Brandestraat/N285) als de Nieuwstraat (zuidoost), ligt zo’n geschikt gebied. Het plan is op totaal ca. 14 ha land, ca. 12,5 ha panelen, 1,5 ha natuur en 500 m recreatiepad te realiseren. Natuurbeleving en recreatie krijgt een belangrijke plaats. Volgens het natuurbeheerplan - dat toeziet op de realisatie van het Natuur Netwerk (Brabant) is op de percelen een Ecologische VerbindingsZone met prioriteit Hoog gepland. De realisatie van natuur t.b.v. deze EVZ kan worden gecombineerd met recreatiepaden (wandel, fiets) waardoor enkele mooie wandelroutes ontstaan in Wagenberg.
13 september 2018
Creëren en combineren van meerdere maatschappelijke waarden De maatschappelijke meerwaarde van het park bestaat uit de volgende waarden: A. Groene stroom productie voor het huidig stroomverbruik van ca. 3.100 huishouders Het park zal een vermogen krijgen van ca. 10 MW zon PV. Hiermee wordt ca. 9.400 MWh groene stroom geproduceerd. Een gemiddeld gezin in Nederland verbruikt in 2018 ongeveer 3.000 kWh = 3 MWh (bron: Milieucentraal). 9.400 MWh / 3 MWh = 3.100 huishoudens. Dit dekt de huidige behoefte van de huishoudens in Wagenberg, maar is onvoldoende voor geheel Drimmelen. Het stroomverbruik per huishouden zal in de toekomst stevig toenemen door elektrificering (warmte(pompen), elektrisch rijden etc.). Daarnaast verbruikt het bedrijfsleven ongeveer 2 keer zoveel stroom als alle huishoudens samen. B. CO2 reductie door voorkomen fossiele uitstoot De productie van 9.400 MWh groene stroom voorkomt de uitstoot van 9.400 MWh fossiele, grijze stroom. Het verbruik van 1 MWh fossiele (mix) stroom in Nederland zorgt voor een bruto uitstoot van gemiddeld 630 kg (bron: CBS, 2016). De productie van zonnestroom zorgt zelf ook voor een klein beetje CO2 emissie (bij de productie van zonnepanelen); de overheid stelt deze op 70 kg per MWh. De netto reductie is 630 – 70 = 560 kg CO2 per MWh; voor 9.400 MWh is dit 5.264.000 kg CO2 per jaar, oftewel 5.264 ton CO2 per jaar.
Dit is gelijk aan de uitstoot van 2.340 auto’s (15.000 km/jr, 150 gr CO2/km = 2,25 ton). C. CO2 / koolstof vastlegging in de bodem door slimme beplanting en beheer Door slimme beplanting en beheer is de bodem van het zonnepark in staat tot netto CO2 wegvangen uit de lucht en opslaan in de bodem via de koolstof in de biomassa (een natuurlijke wijze van Carbon Capture & Storage (CSS); dit wordt een bodem klimaat systeemdienst genoemd). Een diep wortelend, kruidenrijk gras mengsel met klaver onder en tussen de panelen haalt CO2 uit de lucht en voegt netto koolstof toe aan de bodem, waardoor een nog grotere bijdrage wordt geleverd aan de CO2 reductie. Door dat de bodem t.o.v. traditionele landbouw met rust wordt gelaten – o.a. geen grond(kerende) bewerkingen – kan het bodemleven zich optimaal ontwikkelen en een dikke laag biomassa vormen in de bodem, waarin een grote hoeveelheid organische stof en dus koolstof (50% van de organische stof) wordt vastgelegd. Regulier grasland bevat in de laag 0-30 cm veel meer organische stof en koolstof dan akkerland – grasland 104 ton koolstof (=416 ton CO2) en akkerland 82 ton koolstof (=328 ton CO2) en is ook in staat om veel meer extra koolstof/CO2 vast te leggen. Zeker als diep wortelende planten worden ingezet. Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
01
Inspiratie & ambitie Het Europese landbouwbeleid (GLB) zet steeds sterker in op klimaatverandering en biodiversiteit als prioriteit in de vergroening van het GLB. Bodem koolstofbeheer past hierin goed en zal bij CO2 beprijzing ook leiden tot een extra inkomstenbron. De hoogste koolstofvastlegging wordt toegeschreven aan kleigronden met permanent grasland. Per jaar kunnen enkele tonnen CO2 per ha worden vastgelegd in de bodem door het juiste beheer. D. Lokale / sociale participatie; de gemeenschap deelt in de inkomsten van zonnestroom Energie is een primaire levensbehoefte. De trend is om de verduurzaming van de energievoorziening lokaal/regionaal te organiseren. Door dit slim te doen kan de lokale gemeenschap participeren, genieten van de (financiële) inkomsten en mede verantwoordelijk zijn voor de energietransitie. Het streven is om de lokale gemeenschap voor een belangrijk deel van het park mee te laten participeren; dit kan zowel individueel als collectief (bv. revolverend fonds) en in de vorm van wat meer risicovol investeren in het eigen vermogen of participeren via een (obligatie)lening in het vreemd vermogen. Het ambitieniveau is hoog; de uiteindelijke participatiegraad hangt voor een belangrijk deel af van de wil en mogelijkheden van de lokale gemeenschap om te participeren en hoe dit vorm wordt gegeven in samenwerking met maatschappelijke partners.
Een niveau van 100% lokale zeggenschap en/of 100% deelname in het eigen vermogen van het park behoort tot de mogelijkheden. De gekozen organisatie, structuur en participatiemodel voor wind A16 dient als inspirerend voorbeeld. Een postcoderoosregeling project waarbij de lokale gemeenschap per definitie mede eigenaar is van het zonnepark bestaat ook tot de mogelijkheden. De Stichting Energietransitie Drimmelen (STED), het Energie Fonds Brabant, de gemeente Drimmelen en de betrokken vormgevers van sociale participatie A16 spelen een belangrijke rol bij de totstandkoming van de participatie. De investering in het zon- en natuurpark liggen in de orde van grootte van € 7-8 miljoen. Een participatiegraad van 25% geeft een deelnamebedrag van ca. € 1,75-2 miljoen; een gemiddeld rendement van 5% betekent, dat jaarlijks een bedrag van ca. € 100.000 in de gemeenschap blijft. Tevens worden vele burgers betrokken bij de energietransitie – o.a. door de lokaal geproduceerde groene stroom af te nemen - en daardoor bewust van de transitie uitdaging; dit leidt tot een prikkel om ook de eigen woning te verduurzamen. Het revolverende energiefonds van de STED kan ondersteuning bieden bij de financiering van maatregelen van woningeigenaren en bedrijven.
13 september 2018
Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt Het zonnepark behoeft onderhoud. Zonnepanelen moeten worden schoongemaakt, natuur worden beheerd (snoeien, kappen, afvoer biomassa etc.), paden onderhouden etc.. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen deze werkzaamheden onder begeleiding uitvoeren. Hiervoor is contact met !GO voor mensenwerk. Als het park tot realisatie komt, wordt een contract gesloten met hen voor het uitvoeren van passende werkzaamheden. Het zonnepark dient meerdere doelen. De (directe) omwonenden zijn primair degenen die voordeel hebben van de beoogde maatschappelijke meerwaarden. Om inwoners uit de omgeving te laten participeren en om betrokkenheid en draagkracht te krijgen, is ondersteuning – met raad en daad - van bestaande bewegingen, verenigingen, stichtingen en initiatieven met gelijksoortige, duurzame (sociale) doelen belangrijk. Een financiële bijdrage is hiervoor een logisch middel. Betrokkenheid creëren: Door een wedstrijdelement te koppelen aan een sponsoractie kan er veel goodwill en naamsbekendheid voor het park worden gecreëerd. De gedachte is een budget beschikbaar te stellen voor organisaties met een breed duurzaamheidsdoel. In een kort plan beschrijven zij hoe het sponsorbedrag gaat bijdragen aan hun duurzaamheidsprojecten (ook sociale doelen).
E. Natuur & biodiversiteit Talloze onderzoeken wijzen uit dat onze rationele manier van landbouw bedrijven met veel monocultuur sterk ten koste gaat van natuur en biodiversiteit. Het gevolg is veel minder soorten planten, dieren en insecten, die juist nodig zijn om een ecologische balans en een robuust systeem te behouden om plagen en ziekten te voorkomen. De komst van een zonnepark is een kans om de landschappelijke kwaliteit te verbeteren door nieuwe natuur te creëren in en om het park. Denk hierbij aan lage struiken en bomen aan vooral de noordzijde (er mag geen schaduw worden gecreëerd), bloemrijke randen met bijenkasten die gedurende een groot deel van het seizoen voedsel bieden voor bijen en hommels en wadi/waterpoelen en -lopen. Specifiek voor dit park is de realisatie van gewenste nieuwe natuur – Ecologische VerbindingsZone – met prioriteit hoog voorzien. Aanvullend wordt extra natuur voorzien richting het zuidoosten aan de rand van het te realiseren recreatiepad naar de Nieuwstraat.
Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
02
Inspiratie & ambitie Door verbindingsstroken van natuur aan te leggen rondom en door het park wordt bijgedragen aan het Natuur Netwerk en ontstaan er mooie paden voor wandelaars en fietsers, zodat Wagenberg kan worden beleefd. Aan de randen van het zonnepark of zelfs onder en tussen de panelen – er zijn speciale panelen die relatief veel licht doorlaten – kan natuur worden ingevuld in de vorm van eetbare planten, die beperkt / geen teeltverzorging nodig hebben, maar wel voedsel opleveren. Denk hierbij aan kruiden en struiken zoals blauwe bessen, bosbessen, bramen, nootachtigen en fruitbomen zoals appel, pruim en peer. Lokale deskundigen op dit gebied – zoals de initiatiefnemers van de projecten in Hooge Zwaluwe – worden betrokken bij het bepalen van de mogelijkheden, de juiste beplanting en het beheren en organiseren van de voedselproductie. De in vele gevallen noodzakelijke afscheiding van het park (veiligheid, verzekering) kan (deels) ook via natuur – dichte beplanting, brede sloot – worden gerealiseerd. Lokale deskundige partijen zoals Stichting Bei, Agrarische natuurvereniging, Madese Natuurvrienden, Kiemkracht worden betrokken bij het kiezen van de juiste, inheemse planten en natuur en hoe deze te onderhouden. Solarpark de Kwekerij (nlsolarparkdekwekerij.nl) dient voor de natuur invulling als inspiratiebron.
De Kwekerij is een 7,5 hectare groot natuurpark met zonnepanelen, wandelpaden, speelplekken, wadi’s en een schaapskudde.
G. Bewuste & duurzame landbouw Steeds meer landbouwers geven aan dat de gangbare landbouw met alleen maar prikkels om steeds meer te produceren per ha of per dier tegens steeds lagere kosten, een niet volhoudbare situatie is én willen dit veranderen. Gangbare landbouw gaat ten koste van milieu en natuur en de maatschappij staat steeds kritischer tegen de ermee gepaard gaande negatieve effecten. De grond van het zonnepark behoudt de formele landbouw bestemming (conform beleid van provincie en gemeente) én zal ook praktisch als landbouwgrond worden gebruikt. Primair als kruidenrijk grasland t.b.v. vee. In ieder geval zal een kudde schapen regelmatig de planten tussen en onder de panelen kort houden. Door de schapen op steeds wisselende stroken te laten grazen, kunnen zaden op andere plaatsen zich ontwikkelen en verspreiden. De panelen zullen wel op een dusdanig start hoogte moeten komen, dat begrazing door schapen en beheer ervan effectief kan plaatsvinden.
F. Recreatie Drimmelen mag trots zijn en laten zien dat stevig wordt bijgedragen aan de energietransitie. Zonnepanelen hoeven niet weggestopt te worden. Door nieuwe natuur in/nabij het zonnepark te creëren, ontstaan er mooie mogelijkheden voor recreanten – wandelaars, fietsers, hondenuitlaters – om een mooie ronde te maken tussen en rondom de zonnepanelen en tevens te genieten van de natuur. Logischerwijs volgen de paden de extra natuurstroken, die hiervoor worden aangelegd. Vanuit Wagenberg Nieuwstraat ontstaat een mooi pad van ca. 500 m vol met natuur naar de Vogelstraat. Vanuit de Vogelstaat kan worden gekozen om het rondje Wagenberg zowel oostwaarts als westwaarts af te maken Tezamen met enkele informatieborden met interessante informatie over achtergrond, nut en noodzaak van het zonnepark ontstaat een educatief element voor jong en oud.
13 september 2018
Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
03
Plangebied
13 september 2018
Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
04
Plangebied
13 september 2018
Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
05
Ligging Kadastraal: Kadastrale percelen. Terheijden I 903: Terheijden I 904: Terheijden I 1748: Terheijden I 1749:
3,28 ha 4,0 ha 3,46 ha 3,3 ha
Totaal:
14,04 ha.
Bestemming: Agrarisch 1 en Waarde archeologie 1.
13 september 2018
Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
06
Context Aan de westkant van Wagenberg liggen ten zuiden van de provinciale weg percelen, waar Naga Solar een zonnepark van 11 hectare wil ontwikkelen. De huidige bestemming is agrarisch-1 met als dubbelbestemming cultuurhistorische waarde. Op dit moment bevindt er zich grasland en akkers. De locatie ligt in het overgangsgebied van veen en moerige gronden. Voor deze plek geldt dat de groene dooradering versterkt moet worden. Daarnaast moet de openheid van het landschap behouden blijven. De kwalitatieve ontwerprichtlijnen vanuit de gemeente Drimmelen: het bestaande landschap ter plaatse als uitgangspunt aanhouden. Ook moet rekening worden gehouden met bestaande elementen. De erfgrenzen worden/blijven volledig ingeplant met een houtsingel, bomenrij of waterloop met natuurlijke oevers. Bij de erfbeplanting moet gebruik worden gemaakt van landschappelijke beplantingselementen en streekeigen soorten. De provincie Noord-Brabant: In het landelijk gebied streven we zo veel mogelijk naar combinaties met andere functies. Een ontwerpende aanpak met volop aandacht voor beleefbaarheid van het landschap en biodiversiteitsbevordering bij het realiseren van energielandschappen maakt deel uit van de opgave.
13 september 2018
Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
07
Inpassing
Vrije zone (5m)
Uitgangspunt bij de inpassing van het zonnepark is dat het bestaande landschap wordt gerespecteerd. Dat betekent dat er rekening wordt gehouden met omliggende bebossing, dijk en dat bestaande sloten behouden blijven. Het gebied moet een open karakter behouden. Rondom het park worden rietkragen met eventueel een lage houtsingel toegepast. Te gebruiken struiken in de houtsingel zijn bijvoorbeeld wilgen. Het zonnepark wordt ingezaaid met bloemrijk grasland. Schapen zorgen voor begrazing tussen de panelen. Op deze manier wordt dubbel grondgebruik mogelijk gemaakt. Onderdeel van het plan is natuurcompensatie ter grootte van 10% van het zonnepark. Er wordt een nieuwe wandel/fietsroute langs de westzijde van het park gelegd. Op het centrale punt tussen het noordelijke en zuidelijke veld in het park wordt een informatiepunt geplaatst, die over het zonnepark en de natuur in/ om het park vertelt.
De maximale hoogte die de panelen mogen bereiken is 2 meter. Maar omdat dit gebied openheid vraagt, wordt gestreefd de panelen bewust laag te houden door een lage hellingshoek van 15º en een starthoogte van 0,5 meter in verband met de begrazing door de schapen. Dat betekent dat de panelen in twee rijen boven elkaar in portrait geplaatst worden en op een maximale hoogte van ca. 1,6 - 1,8m komen. De gebruikte panelen zijn 1 bij 2 meter. De panelen worden evenwijdig aan de zuidgrens van het park gelegd. Dat betekent een oriëntatie op het Zuid-Zuidoost. De afstand tussen de rijen is 2,5 meter. Dwars over het park worden twee onderhoudsstraat van 7,5 meter breed geplaatst. Rondom het park wordt een vrije zone van 5 meter aangehouden. Deze stroken zijn begroeid met gras. Het park wordt grotendeels door sloten met rietkragen en lage houtsingels begrensd. Op plekken waar geen sloot loopt, wordt met een natuurlijke afrastering het terrein afgesloten. Langs het park loopt een ecologische verbindingszone. Aan de noordkant van het park worden 2 inkoopstations tbv 6MVA aansluitingen geplaatst eenvoudig toegankelijk voor de netbeheerder. De geschakelde gebouwtjes worden bekleed met hout.
13 september 2018
Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
08
Inpassing
Inkoopstations (2 stuks)
Onderhoudspad 7,5 m Wandel- en fietsroute over ecologische verbindingszone Rietkraag en houtsingel
Zonnepanelen 2x1m Dubbele rij
Informatiepunt
Houten brug
Ecologische verbindingszone
Bloemrijk grasland
13 september 2018
Schaal 1:2500
Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
09
Inpassing
2,5 meter tussen panelen
5 meter vrije zone
Voetpad
Rietkraag breedte varieert
Wandel/fietspad langs westzijde zonnepark
13 september 2018
Project Locatie
Zonnepark Wagenberg
A
10