[2025025210] Begroting 2026 totaal
Tekst van het document
Begroting 2026
Monument Liniecrossers, Lage Zwaluwe. Foto Gerard van Vugt
2
Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE ................................................................................................................................3 INLEIDING ..............................................................................................................................................5 Voorwoord ...........................................................................................................................................6 Samenvatting.......................................................................................................................................7 PROGRAMMA'S ...................................................................................................................................11 Inleiding programma's .......................................................................................................................12 1.
Burger en bestuur ..........................................................................................................................13 1.1 Veiligheid .................................................................................................................................13 1.2 Dienstverlening en samenwerking met de inwoners ...............................................................14 1.3 Levendige dorpen ....................................................................................................................15 Wat gaat programma 1 kosten? ....................................................................................................16 2. Openbare ruimte ...........................................................................................................................18 2.1 Natuur en Groen ......................................................................................................................18 2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte ....................................................................................18 2.3 Water .......................................................................................................................................19 Wat gaat programma 2 kosten? ....................................................................................................20 Indicatoren Prog.
2 ........................................................................................................................21 3. Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie ................................................................................22 3.1 Woningbouw en ruimte ............................................................................................................22 3.2 Duurzaamheid .........................................................................................................................24 3.3 Economie, recreatie en toerisme .............................................................................................28 Wat gaat programma 3 kosten? ....................................................................................................32 Indicatoren Prog 3 .........................................................................................................................32 4.
Sociaal domein ..............................................................................................................................34 4.1 Onderwijs, jeugd en gezondheid .............................................................................................34 4.2 Participatie en schuldenproblematiek ......................................................................................37 4.3 Sociale structuur, sport en zorg ...............................................................................................38 Wat gaat programma 4 kosten? ....................................................................................................40 Indicatoren Prog 4 .........................................................................................................................40 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................42 Overhead ...........................................................................................................................................43 Wat gaat Overhead kosten? ..........................................................................................................43 Basisset beleidsindicatoren ...............................................................................................................45 PARAGRAFEN
.....................................................................................................................................48 A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................................49 B. Lokale heffingen ............................................................................................................................56 C. Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................................61 D. Financiering ..................................................................................................................................70 3
E. Bedrijfsvoering ..............................................................................................................................74 F. Verbonden partijen ........................................................................................................................79 G. Grondbeleid ..................................................................................................................................86 H. Wet Open Overheid (WOO) ..........................................................................................................90 FINANCIËLE BEGROTING ..................................................................................................................91 A. Overzicht baten en lasten en toelichting .......................................................................................92 A1. Meerjarenperspectief ..............................................................................................................92 A2. Financiële uitgangspunten ......................................................................................................92 A3. Verschillen lasten en baten ten opzichte van vastgestelde meerjarenbegroting ....................95 A4. Overzicht incidentele baten en lasten .....................................................................................97 A5.
Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves .......................................................98 B. Financiële positie ..........................................................................................................................99 B1. Investeringen...........................................................................................................................99 B2. Stand en verloop van de reserves en voorzieningen ..............................................................99 B3. Financiering...........................................................................................................................104 B4. Jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume .....................................................................................................................................................104 B5. Geprognosticeerde balans ....................................................................................................105 B6. EMU-saldo ............................................................................................................................106 BIJLAGEN ..........................................................................................................................................108 1.
Overzicht actuele beleidsstukken ................................................................................................109 2. Baten en lasten per taakveld .......................................................................................................114 3. Taakvelden per programma ........................................................................................................117 4. Investeringsprognose ..................................................................................................................121 5. Afschrijvingstermijnen investeringen ...........................................................................................127 6. Richtlijnen begroting GR'en .........................................................................................................130 7. Afkortingenlijst .............................................................................................................................136
4
Inleiding
5
Voorwoord Voor u ligt de begroting 2026 van de gemeente Drimmelen met een doorkijk voor de periode 2026– 2029. Deze begroting biedt richting aan onze ambities, beleidskeuzes en financiële verantwoordelijkheid in een tijd waarin we ons voorbereiden op gemeenteraadsverkiezingen. De begroting weerspiegelt onze visie, ambities en de koers die we als gemeente willen varen. Drimmelen voert al jaren een solide financieel beleid. We zoeken steeds opnieuw de balans tussen behoedzaamheid en daadkracht: investeren waar het kan en nodig is, en terughoudend zijn waar het moet. Tegelijkertijd blijven we onze financiële uitgangspunten kritisch tegen het licht houden, zodat ze passen bij de veranderende omstandigheden van vandaag én morgen. Dankzij incidentele compensatie vanuit het gemeentefonds is het financiële perspectief voor 2026 en 2027 tijdelijk verbeterd. Vanaf 2028 worden echter de bezuinigingen op het gemeentefonds niet meer extra gecompenseerd vanuit het Rijk. Vanaf 2028 worden we geconfronteerd met structurele risico’s, zoals de nog onzekere effecten van de hervormingsagenda jeugdzorg en de bijbehorende kortingen op het gemeentefonds. In deze begroting geven we invulling aan onze speerpunten:
We investeren in levendige dorpen en veiligheid en het dorpsgericht werken gaan we verder doorontwikkelen (programma 1).
We actualiseren belangrijke beleidsplannen en werken de coalitieafspraken verder uit (programma 2).
We zetten stevig in op woningbouw, duurzaamheid en economische ontwikkeling (programma 3).
Binnen het sociaal domein blijven we scherp op ontwikkelingen in de BUIG, prijsindexatie en compensatie en houden we de zorg binnen Jeugd, Wmo en Beschermd Wonen nauwlettend in de gaten (programma 4).
We blijven sturen op realisme, samenwerking en toekomstbestendigheid. Alleen zo kunnen we ook in de toekomst blijven bouwen aan een sterke en betrokken gemeente. Mijn dank gaat uit naar iedereen die heeft bijgedragen aan deze begroting. Ik kijk uit naar de dialoog met raad, inwoners en partners over de keuzes die we maken voor Drimmelen.
Namens het college, Harry Bakker Wethouder Financiën
6
Samenvatting In deze begroting treft u de belangrijkste beleidsvoornemens aan voor het jaar 2026, zoals opgenomen in de vier gemeentelijke programma’s. We besteden aandacht aan de belangrijkste ontwikkelingen in de verplichte paragrafen conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), waaronder het weerstandsvermogen, het grondbeleid en de lokale heffingen. Deze samenvatting biedt u inzicht in de financiële situatie van de gemeente Drimmelen en hoe deze naar verwachting zal ontwikkelen. Programma 1: Burger en Bestuur Het college zet in op het versterken van de leefbaarheid en veiligheid in alle dorpen. In 2026 worden integrale veiligheidscontroles uitgevoerd op spookbewoning en arbeidsmigratie, in samenwerking met het RIEC en het Baronie Interventieteam. Cameratoezicht en innovatieve technieken worden ingezet op basis van actuele veiligheidsontwikkelingen. Preventie onder jongeren blijft een speerpunt, met intensieve samenwerking tussen scholen, verenigingen en zorgpartners. De dienstverlening wordt verder verbeterd via het dienstverleningsconcept, met concrete beloftes, digitale formulieren en begrijpelijke communicatie. Dorpsgericht werken gaan we doorontwikkelen en in Wagenberg en Lage Zwaluwe geven we uitvoering aan de dorpsvisies en werken we aan centrale dorpsharten.
Programma 2: Openbare Ruimte De gemeente investeert in een klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving. In 2026 worden in alle dorpen dorpsbosjes aangelegd en we gaan aan de slag met het nieuwe actieplan biodiversiteit. Verkeersveiligheid verbeteren we met de aanleg van de bypass Zoutendijk, veilige schoolroutes en een fietspad langs de Zonzeelseweg. Op het gebied van water werken we aan de hemelwatersnelweg in Made Laag en aan de verkenning van dijkversterking langs de Amer. Deze maatregelen dragen bij aan het beperken van wateroverlast en het versterken van de klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte. Programma 3: Ruimte, Wonen, Duurzaamheid en Economie De woningbouwambitie blijft onverminderd hoog. In 2026 start de bouw van circa 200 woningen, waaronder flexwoningen en herstructurering van bestaande locaties. We actualiseren de omgevingsvisie en er wordt gewerkt aan huisvesting voor aandachtsgroepen en arbeidsmigranten. Duurzaamheid krijgt verder vorm via zonnepark De Bergen, een warmteprogramma en verduurzaming van bedrijventerreinen. Economisch wordt geïnvesteerd in toerisme en recreatie, met projecten in de Biesbosch, dorpsentrees en havenontwikkeling. Programma 4: Sociaal Domein Het sociaal domein blijft een prioriteit. In 2026 investeren we in gezonde leeromgevingen, jeugdhulptransformatie en financiële zekerheid voor inwoners.
Het Dongemond College blijft behouden en cultuureducatie bereikt 85% van de basisschoolleerlingen. Sport, cultuur en sociale structuren ondersteunen we via subsidies, pilots en samenwerkingen. De vraag naar maatschappelijke ondersteuning neemt toe, waardoor preventie, welzijnswerk en laagdrempelige voorzieningen extra aandacht krijgen. De gemeente zet in op het versterken van de sociale infrastructuur, zodat inwoners langer thuis kunnen blijven wonen en actief blijven deelnemen aan de samenleving. Paragrafen Weerstandsvermogen en Risicobeheersing De weerstandsratio bedraagt 4,34 en is ruim boven de norm van 1,0. De gemeente beschikt over voldoende financiële buffer om risico’s op te vangen. De solvabiliteit daalt van 42% naar 32%, en de netto schuldquote stijgt naar 65%, passend bij de investeringsambities. Lokale Heffingen De lokale lastendruk stijgt licht door hogere kosten voor afvalstoffen- en rioolheffing. De belastingcapaciteit ligt op 93%, net onder het landelijk gemiddelde. Kwijtschelding is mogelijk voor inwoners met een inkomen op bijstandsniveau.
7
Onderhoud Kapitaalgoederen Er wordt structureel geïnvesteerd in wegen, groen, verlichting, riolering en civiele kunstwerken. De totale onderhoudslasten bedragen circa € 3 miljoen, met een investeringsvolume van ruim € 5 miljoen. Financiering De gemeente trekt in 2026 € 11 miljoen aan langlopende financiering aan. De omslagrente stijgt naar 1,2%. De langlopende schuld komt uit op € 52 miljoen eind 2026. De financieringslasten zijn ingepast in de begroting. Bedrijfsvoering In 2026 wordt overgestapt op een nieuw PSA-systeem (Personeels Salaris Administratie) en een nieuwe Digitale Werkplek. Informatiebeveiliging en privacy krijgen extra aandacht in verband met de NIS2-wetgeving. De Planning & Control-cyclus wordt verder versterkt en het nieuwe financiële systeem wordt verder ingericht. Verbonden Partijen De gemeente werkt samen met diverse regionale partners. Nieuwe gemeenschappelijke regelingen worden opgericht, zoals De Baronie (per 1 januari 2026). Binnen Regio West-Brabant Oost (WBO) wordt gewerkt aan de oprichting van een nieuwe gemeenschappelijke regeling jeugdhulp, gericht op een toekomstbestendige, preventieve en efficiënte inrichting van de jeugdhulp via integrale samenwerking binnen Stevige Lokale Teams (SLT).
Grondbeleid Het gemeentelijk grondbeleid is gericht op een toekomstbestendige en zorgvuldige inzet van beschikbare ruimte, met oog voor maatschappelijke en financiële meerwaarde. In 2026 voert de gemeente zes actieve grondexploitatiecomplexen, waaronder Dorpshart Made en De Ligne. De gemeente hanteert een richtinggevend grondbeleid en kiest per ontwikkeling bewust voor een actieve, samenwerkende of faciliterende rol. De ambities uit het Programma Wonen 2030 worden voortgezet, met een verwachte oplevering van 902 woningen in de periode 2022–2026. De Omgevingsvisie wordt in 2026 geactualiseerd en blijft leidend voor ruimtelijke keuzes. Het grondbedrijf beschikt over een weerstandsvermogen van € 845.000 (per 31-12-2026) en heeft voldoende ruimte voor nieuwe gebiedsontwikkelingen. Wet Open Overheid (WOO) De gemeente ligt op schema voor actieve openbaarmaking. In 2026 wordt verder gebouwd aan de digitale afhandeling van Woo-verzoeken.
Financiële begroting De gemeente krijgt het grootste deel van haar inkomsten van het Rijk. Dit gebeurt via het gemeentefonds en via specifieke uitkeringen die bedoeld zijn voor een bepaald doel, zoals bijvoorbeeld bijstandsverlening. Daarnaast ontvangt de gemeente ook geld van inwoners en bedrijven. Dit zijn lokale belastingen, zoals de onroerendezaakbelasting (OZB), en vergoedingen voor gemeentelijke diensten, zoals het aanvragen van vergunningen, het ophalen van huisvuil en het verstrekken van paspoorten. Tot slot gebruikt de gemeente ook geld uit haar eigen reserves om bepaalde uitgaven te kunnen doen. Tabel Finbgr.A4-2 Gezuiverd saldo (bedragen x € 1.000)
2026
2027
2028
2029
Saldo baten en lasten
-1.434 N
-390 N
-1.467 N
-787 N
Saldo mutaties reserves
1.667 V
1.936 V
1.667 V
1.667 V
Begrotingssaldo na bestemming
502 V
1.277 V
200 V
880 V
Waarvan incidentele baten en lasten
-475 N
-212 N
-135 N
-180 N
27 V
1.065 V
65 V
700 V
Begrotingssaldo
Meerjarige ontwikkeling van baten en lasten
8
De totale baten (inkomsten) bedragen in 2026 naar verwachting € 86 miljoen, tegenover € 77 miljoen in 2025. De grootste inkomstenbron is het gemeentefonds, dat stijgt van € 50,5 miljoen in 2025 naar € 54,5 miljoen in 2029. Deze toename is grotendeels het gevolg van de compensatie die gemeenten krijgen van het Rijk voor loon- en prijsstijgingen (nominale deel). Daarnaast is er een volumedeel in het gemeentefonds. Dit deel daalt in 2026, deze afname komt doordat het Rijk heeft besloten dat het gemeentefonds niet meer meegroeit met de rijksuitgaven (trap-op-trap-af-systematiek), maar op basis van de nieuwe systematiek (BBP-groei). Toch nemen de totale programma-baten van de gemeente over de jaren af, tot € 25,1 miljoen in 2029. Dit komt vooral doordat de specifieke uitkeringen van het Rijk (SPUK) afnemen. Deze uitkeringen zijn vaak tijdelijk en stoppen zodra de looptijd voorbij is. Mogelijke nieuwe SPUKs worden pas opgenomen in de begroting als er een officiële beschikking is afgegeven. Zolang die er niet is, worden deze middelen niet meegenomen in de meerjarige raming. De totale programmalasten (uitgaven) volgen een vergelijkbare trend. In 2026 bedragen de uitgaven € 76,7 miljoen en dalen licht naar € 74,4 miljoen in 2029. Dit vraagt om zorgvuldige keuzes en sturing binnen de beschikbare middelen, zodat de gemeente financiering structureel in evenwicht blijft.
De overheadkosten blijven in 2025 en 2026 nagenoeg stabiel, met een raming van respectievelijk € 11.5 miljoen en € 11,4 miljoen. Deze ontwikkeling getuigt van een zorgvuldige kostenbeheersing binnen de organisatie. Tegelijkertijd is bekend dat er op onderdelen sprake is van beperkte capaciteit. Desondanks lukt het de organisatie om de continuïteit van dienstverlening te waarborgen en de beschikbare middelen doelmatig in te zetten, mede dankzij de inzet en flexibiliteit van medewerkers. Meerjarige ontwikkeling van het structurele saldo De begroting bestaat uit structurele en incidentele baten en lasten. Structurele posten hebben een terugkerend karakter en beïnvloeden de financiële positie op lange termijn. Volgens de begrotingsregels moeten structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Dat betekent dat vaste uitgaven (zoals personeelslasten) moeten worden bekostigd uit vaste inkomsten (zoals algemene uitkeringen en lokale heffingen). Een positief structureel saldo betekent dat de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten en de begroting dus structureel in evenwicht is. Naast het verschil tussen de structurele baten en lasten is ook het incidentele resultaat van invloed op het saldo. In alle jaren is sprake van een positief structureel saldo, al is er in 2026 een duidelijke daling.
Dat komt doordat de inkomsten uit het gemeentefonds in dat jaar minder hard stijgen dan de uitgaven. Het structurele begrotingssaldo in 2026 bedraagt € 27.000 positief. In de jaren daarna herstelt het saldo:
2027: € 1.065.000 positief
2028: € 65.000 positief
2029: € 700.000 positief
Een positief incidenteel resultaat biedt daarnaast ruimte om tegenvallers op te vangen zonder direct te hoeven bezuinigen. Meerjarige ontwikkeling van reserves De gemeentelijke reserves nemen de komende jaren naar verwachting af, omdat ze beleidsmatig worden ingezet. De inzet komt vooral uit de bestemmingsreserves, die bedoeld zijn voor specifieke doelen. Daarnaast beschikt Drimmelen over een algemene reserve, die dient als buffer voor financiële tegenvallers. Deze reserve draagt bij aan een stabiel financieel beleid en voorkomt dat er bij onverwachte kosten direct maatregelen nodig zijn. In 2026 is er een onttrekking uit de reserves van € 1.936.000, waarmee een deel van de uitgaven wordt gedekt.
9
Tabel Finbegr.A1-1 Begroting Gemeentebreed
Realisatie
Begroting primair
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2029
(bedragen x € 1.000,-)
2024
2026
2027
2028
Prog. 1: Burger en Bestuur
-6.167 N
-6.390 N
-6.839 N
-6.821 N
-6.794 N
-6.627 N
Prog. 2: Openbare Ruimte
-10.797 N
-11.972 N
-12.318 N
-12.419 N
-12.544 N
-12.536 N
Prog. 3: Ruimte, Wonen, Duurzaamh en Eco.
-18.613 N
-11.921 N
-12.905 N
-12.425 N
-12.425 N
-11.925 N
Prog. 4: Sociaal Domein
-40.205 N
-38.287 N
-44.608 N
-43.770 N
-43.393 N
-43.347 N
Totaal lasten
-75.782 N
-68.570 N
-76.671 N
-75.435 N
-75.155 N
-74.435 N
Prog. 1: Burger en Bestuur
754 V
760 V
901 V
945 V
894 V
582 V
Prog. 2: Openbare Ruimte
3.984 V
4.400 V
3.996 V
4.220 V
3.991 V
3.880 V
Prog. 3: Ruimte, Wonen, Duurzaamh en Eco.
15.280 V
8.347 V
9.172 V
8.996 V
9.033 V
8.651 V
Prog. 4: Sociaal Domein
13.609 V
7.826 V
12.609 V
12.176 V
12.176 V
11.961 V
Totaal baten
33.627 V
21.333 V
26.677 V
26.337 V
26.093 V
25.075 V
Alg. Dekkingsmiddelen
54.071 V
55.876 V
59.510 V
59.923 V
58.888 V
59.821 V
Overhead
-10.493 N
-11.465 N
-11.428 N
-11.428 N
-11.428 N
-11.428 N
Saldo van baten en lasten excl. mutaties reserves
1.423 V
-2.826 N
-1.911 N
-603 N
-1.603 N
-968 N
Saldo mutaties reserves
2.818 V
2.952 V
1.937 V
1.667 V
1.667 V
1.667 V
Begrotingssaldo
4.241 V
126 V
27 V
1.065 V
65 V
700 V
Correctie incidentele baten en lasten
-90 N
-475 N
-212 N
-135 N
-180 N
Structureel begrotingssaldo
216 V
502 V
1.277 V
200 V
880 V
46 V
47 V
47 V
47 V
47 V 788 V
Mutaties reserves op programma niveau Programma 1
70 V
Programma 2
603 V
792 V
788 V
788 V
788 V
Programma 3
299 V
-211 N
-51 N
-51 N
-51 N
-51 N
Programma 4
1.260 V
922 V
852 V
852 V
852 V
852 V
Overhead
586 V
Algemene dekkingsmiddelen Totale mutaties
2.818 V
0 1.403 V
301 V
31 V
31 V
31 V
2.952 V
1.937 V
1.667 V
1.667 V
1.667 V
10
Programma's
11
Inleiding programma's In het programmaplan staan de programma's uit het coalitieakkoord "Bouwen aan een duurzaam, sociaal en veilig Drimmelen": Programma 1 - Burger en bestuur; Programma 2 - Openbare ruimte; Programma 3 - Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie; Programma 4 - Sociaal domein. Elk programma is uitgewerkt in: Thema's uit het coalitieakkoord; per thema; de beoogde maatschappelijke effecten (Wat willen we bereiken?), hoe we gaan dat bereiken (Wat gaan we ervoor doen?) en met welk resultaat; prestatie-indicatoren; de raming van baten en lasten (Wat gaat het kosten?). Programma's en doelstellingen uit het coalitieakkoord gelden voor de hele raadsperiode. In deze begroting staan de ambities voor het begrotingsjaar 2026.
12
1. Burger en bestuur 1.1 Veiligheid Wat willen we bereiken? Een leefbare en veilige samenleving Een veilige en leefbare samenleving begint bij sterke verbindingen tussen de gemeente en alle kernen. In alle dorpen staat de leefbaarheid centraal, waarbij de gemeente actief in contact staat met inwoners en lokale organisaties. Samen denken we na over veiligheidsvraagstukken en zoeken we naar passende oplossingen die écht werken voor de gemeenschap. Handhaving speelt daarbij ook een belangrijke rol: onze boa’s en de politie zijn zichtbaar aanwezig en grijpen in waar nodig. Uit ervaring weten we dat veiligheid meer is dan handhaven alleen. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Door samen te werken en elkaar te versterken, bouwen we aan dorpen waar mensen zich thuis en veilig voelen en met vertrouwen naar de toekomst kijken. Wat gaan we daarvoor doen? Controles op leegstand/vergunning verlening In 2026 zullen we de stappen die gemaakt zijn in 2025 verder opvolgen. Structureel inzetten op controles in verschillende samenwerkingen en intern een goede informatie positie vanuit Openbare Orde en Veiligheid. Wat is het resultaat? In 2025 is de tool van het RIEC succesvol ingezet om inzicht te krijgen in spookbewoning binnen de gemeente. Dit heeft geleid tot een dynamisch overzicht van woningen die voldoen aan de criteria van spookbewoning.
De aanpak is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met het cluster Veiligheid, cluster Burgerzaken (Sociaal Domein) en cluster VTH (Grondgebied). Op basis hiervan is een serie integrale controles vastgesteld, die in 2026 iedere 6 weken plaatsvinden. Deze controles worden gecombineerd met de inspecties van woningen waarin arbeidsmigranten verblijven (18 controles in 2026). Beide thema’s vertonen een sterke verwevenheid en worden daarom integraal opgepakt door dezelfde betrokken clusters. Daarnaast blijven wij ons in 2026, samen met het RIEC en het Baronie Interventieteam (BIT), actief inzetten tegen ondermijnende criminaliteit. Een belangrijk speerpunt is de aanpak binnen de automotive sector. Ook gaat een student Integrale Veiligheidskunde zich hiermee bezighouden. Het doel is om meer inzicht te krijgen in de automotive-activiteiten binnen de gemeente Drimmelen en het effectief tegengaan van de criminele praktijken die zich hier kunnen voordoen. De controles binnen de automotive sector worden in 2026 integraal uitgevoerd in samenwerking met het BIT, waarbij gebruik wordt gemaakt van het informatiebeeld dat door de student zal worden onderzocht en ontwikkeld. Geavanceerde technieken Geavanceerde technieken zullen in 2026 actief betrokken worden in het bredere veld van Openbare Orde en Veiligheid.
Wat is het resultaat? In 2026 wordt er continu en proactief beoordeeld of locaties binnen de gemeente voldoen aan de gestelde criteria voor het toepassen van cameratoezicht. Deze beoordeling vindt plaats op basis van actuele veiligheidsontwikkelingen en signalen uit de praktijk. Vooruitlopend hierop wordt in het najaar van 2025 onderzocht welke aanvullende fysieke en digitale technieken beschikbaar zijn om inwoners en bezoekers bewust te maken van trends en risico’s op het gebied van veiligheid. Dit onderzoek richt zich op innovatieve middelen die kunnen bijdragen aan het vergroten van het veiligheidsgevoel en het versterken van de preventieve werking van toezicht en handhaving. Voorlichting
13
Topprioriteit is voorkomen dat kinderen en jongvolwassenen aan de drugs gaan of op het slechte pad belanden. Voorkomen is beter dan genezen. Scholen, verenigingen, jongerenwerkers en ouders hebben samen een belangrijke rol in voorlichting en vroeg signaleren van problemen. Hier moet nog meer aandacht voor komen. Wat is het resultaat? Kinderen en jongvolwassenen krijgen op verschillende manieren informatie en voorlichting over drugs. Dit doen we op diverse manieren, zoals met het inloopspreekuur van Halt en Novadic Kentron, jongerenwerk en de GGD. Daarnaast zet Moedige Moeders zich in voor familieleden van personen met een verslaving. Ook gaan we de aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) verder verstevigen. Deze aanpak is gericht op het voorkomen van onder andere middelen gebruik en het verbeteren van de mentale gezondheid bij kinderen en jongvolwassenen. Verminderen overlast In 2026 vergroten we de meldingsbereidheid via gerichte online campagnes, afgestemd op actuele veiligheidsthema’s. Deze campagnes worden uitgevoerd volgens een jaarlijkse agenda in samenwerking met Communicatie. De maandelijkse veiligheidsrubriek in ’t Carillon blijft een vast kanaal om inwoners te informeren. Wijkboa’s zijn zichtbaar aanwezig, houden spreekuren en spelen vroegtijdig in op signalen van overlast.
Dankzij extra capaciteit zetten we hen nog effectiever in op preventie en verbinding in de wijk. Wat is het resultaat? In 2026 zullen de wijkboa’s hun zichtbaarheid en netwerk stevig op orde hebben. Door hun aanwezigheid in de wijken en hun nauwe samenwerking met bewoners en partners zijn zij in staat om signalen van overlast vroegtijdig te herkennen, te begeleiden of – indien nodig – tijdig over te dragen aan de juiste instanties. Om deze proactieve werkwijze te ondersteunen, stemmen we jaarlijks een communicatieagenda af op de actuele veiligheidstrends. Deze agenda wordt opgesteld in samenwerking met de politie en sluit aan op de signalen en ontwikkelingen die lokaal spelen. Zo zorgen we ervoor dat onze inzet effectief blijft en aansluit bij de behoeften van de samenleving. 1.2 Dienstverlening en samenwerking met de inwoners Wat willen we bereiken? Investeren in de relatie met onze inwoners Meer invloed, meer betrokkenheid, meer vertrouwen. Vaste aanspreekpunten per dorp maken het makkelijker om elkaar te vinden en samen te werken. Initiatieven van inwoners verdienen ruimte en waardering. Grote thema’s zoals de energietransitie en het aardgasvrij maken van wijken vragen om lokale kennis, betrokkenheid en samenwerking. Alleen dan ontstaat beleid dat past bij de dorpen en gedragen wordt door de mensen die er wonen.
Wat gaan we daarvoor doen? Begrijpelijk communiceren Begrijpelijke taal is het uitgangspunt in alle uitingen van de gemeente. We besteden extra aandacht aan laaggeletterden. Dit doen we met beelden, een voorleesfunctie en een lettertype dat goed leesbaar is voor mensen met dyslexie. Wat is het resultaat? Ook in 2026 gaan we minstens één communicatiemiddel aanpassen, zodat ook laaggeletterden het makkelijker kunnen begrijpen. We besteden extra aandacht aan het schrijven van begrijpelijke taal door medewerkers van de gemeente. We gaan onderzoeken hoe we de website Wijzijndrimmelen verder kunnen ontwikkelen. Ook in onze interne communicatie besteden we extra aandacht aan goede communicatie door vernieuwing en verbetering van het intranet.
Burgerparticipatie
14
We gaan doordacht en gestructureerd in gesprek met onze inwoners zodat we beter beleid en betere plannen kunnen maken. Een belangrijk doel daarbij is om ook de zwijgende meerderheid te bereiken. Om dat goed aan te pakken, werken we hierin samen met inwoners, collega's en stakeholders. De Denk- en Werkwijzer Participatie is hierbij een belangrijk hulpmiddel. Wat is het resultaat? We krijgen steeds meer ervaring met participatieprocessen zoals bedoeld in het participatiebeleid. Die ervaringen gebruiken we mede als input bij het opstellen van de Participatieverordening. De gemeenteraad krijgt deze ter besluitvorming aangeboden in 2026. Dienstverlening Het dienstverleningsconcept is in november 2023 door de gemeenteraad vastgesteld en is in 2024 verder geïmplementeerd. Hierin staat hoe we onze dienstverlening organiseren, gebaseerd op de leidende waarden uit de visie op dienstverlening. Om het dienstverleningsconcept te vertalen naar de praktijk, maken we gebruik van een uitvoeringsplan. Dit plan bevat een overzicht van projecten en acties die op korte termijn (1 tot 2 jaar) worden opgepakt om de dienstverlening te verbeteren. Het uitvoeringsplan is samengesteld door het regieteam Dienstverlening en fungeert als sturingsinstrument en zorgt voor focus, voortgang en samenhang in de organisatie.
Wat is het resultaat? In 2026 zetten we stevig in op het verbeteren van onze dienstverlening aan inwoners. We zorgen ervoor dat inwoners duidelijk weten wat ze van ons mogen verwachten door het vastleggen en communiceren van minimaal vijf concrete dienstverleningsbeloftes vóór 1 april 2026. Deze beloftes worden breed gedeeld via onze website en andere digitale kanalen. Medewerkers worden maandelijks geïnformeerd over hun rol en verantwoordelijkheden via interne communicatie. Op deze manier kunnen zij optimaal bijdragen aan een betrouwbare en klantgerichte dienstverlening. Heldere communicatie vormt hierbij de basis. Gedurende 2026 worden onze dienstverleningsprocessen elk kwartaal geëvalueerd en waar nodig verbeterd, op basis van klantfeedback en overleggen met de coördinatoren. We werken hierbij actief samen met inwoners. De focus ligt op het optimaliseren van werkwijzen en het herstructureren van servicetermijnen zoals terugbeltijd en respons op e-mail. Deze normen worden gemonitord via maandelijkse rapportages. Binnen de organisatie creëren we een integraal overzicht van alle lopende initiatieven op het gebied van dienstverlening, zodat we gericht kunnen sturen en verbeteren. Een belangrijk onderdeel van het uitvoeringsplan is de verdere ontwikkeling van digitale e-formulieren (180 e-formulieren opgeleverd in 2025) op de gemeentelijke website.
In 2026 is het streven deze trend voort te zetten. Hierbij moet gedacht worden in enkele tientallen e-formulieren. De website van Drimmelen wordt doorontwikkeld als gebruiksvriendelijk digitaal loket met verbeterde klantgeleiding, waarbij standaardisatie en digitalisering van processen leiden tot hogere efficiëntie en een betrouwbare klantbeleving. Daarnaast zetten we in op onze bereikbaarheid via specifieke communicatiekanalen, zodat inwoners ons via het juiste kanaal kunnen bereiken met vragen en meldingen. Het Klant Contact Centrum wordt verder doorontwikkeld en ondersteund door een actuele kennisbank en data-gedreven sturing. De analyse van data biedt inzicht in prestaties en knelpunten, waarmee we gericht kunnen verbeteren. In het tweede kwartaal van 2026 implementeren we een nieuwe telefooncentrale met uitgebreidere mogelijkheden, zodat we inwoners nog beter van dienst kunnen zijn. Door deze integrale en planmatige aanpak versterken we onze organisatie, verbeteren we de klantbeleving en bouwen we aan een betrouwbare, mensgerichte, efficiënte en interactieve dienstverlening. 1.3 Levendige dorpen Wat willen we bereiken? De sociale samenhang van onze dorpen moet worden versterkt
15
Drimmelen bestaat uit zes levendige dorpen. De saamhorigheid en de leefbaarheid zijn goed en het organiserend vermogen van de dorpen is groot. Wij faciliteren dat door in overleg te gaan met de dorpen, door initiatieven te ondersteunen en door ervoor te zorgen dat er in ieder dorp een gezellig en voor iedereen toegankelijk dorpshuis is. Wat gaan we daarvoor doen? Doorontwikkeling Dorpsgericht werken Op basis van ervaringen vanuit de pilot Aanspreekpunten en vanuit de ervaring met participatie, zoals bij de dorpsvisies, bouwen we het gedachtengoed van dorpsgericht werken verder uit in een nieuwe aanpak. Wat is het resultaat? Kernpunt van deze aanpak is verder werken aan het bouwen van een sterk netwerk met en in de dorpen. Visie Wagenberg Op 26 juni 2025 is de dorpsvisie Wagenberg geamendeerd vastgesteld. Onderdeel van de dorpsvisie is een uitvoeringsprogramma. De grootste opgave hieruit is het maken van een bruisend dorpshart. Bij de behandeling van de kadernota is een aanzienlijk bedrag van € 800.000 beschikbaar gesteld om uitvoering te geven aan de dorpsvisie. Wat is het resultaat? In 2026 starten we met een haalbaarheidsonderzoek naar een gebiedsopgave dorpshart, met daarin een dorpshuis, een dorpsplein, een basisschool, maatschappelijke voorzieningen, woningen, water, groen en spelen. Verder willen we uitvoering geven aan diverse quick wins.
Met de kerngroep bespreken we waarop we het beschikbare budget inzetten. Visie Lage Zwaluwe Op 27 juni 2024 is de dorpsvisie voor Lage Zwaluwe geamendeerd vastgesteld. De wijziging ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel had betrekking op bedrijventerrein De Zwingel, om deze niet om te vormen en niet te verplaatsen. In de dorpsvisie zijn onder meer twee grote opgaven benoemd, namelijk het realiseren van een centraal dorpshart en een haalbaarheidsonderzoek naar een gebiedsopgave voor het gebied tussen Amer en Flierstraat met water, groen, recreatie en verkeer. Wat is het resultaat? Met het onderzoek/de planvorming bij de Flierstraat starten we in 2026, waarbij participatie een zeer belangrijk onderdeel zal zijn. Met het dorpshart is reeds gestart. Voor het onderzoeken van de haalbaarheid van de realisatie van het dorpshart heeft het college in het voorjaar van 2025 een projectopdracht en participatieplan vastgesteld. Het betreft een gebied van circa 13.000 m2 naast basisschool De Grienden. De gemeente bezit de helft van de grond en de andere helft is van corporatie Woonvizier. In het gebied ligt al een bestemming voor een supermarkt. Op dit moment vindt planvoorbereiding plaats. Ook voor het dorpshuis in het dorpshart is een project- en participatieplan opgesteld.
Naar verwachting ligt er in het tweede kwartaal van 2026 een eindrapport voor besluitvorming door de gemeenteraad met daarin een visie op eigendom en beheer, een globaal programma van eisen inclusief ruimtestaat en een haalbaarheidsanalyse (investeringskostenraming, businesscase). Uiteraard nemen we gebruikers en verenigingen nadrukkelijk mee in dit proces. Wat gaat programma 1 kosten?
16
Tabel Prg.1 Programma 1. Burger en bestuur (bedragen x € 1.000,-)
Realisatie
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Veiligheid
Lasten
-2.701 N
-2.951 N
-3.026 N
-3.026 N
-3.026 N
-3.026 N
Dienstverlening en samenwerking met de dorpen
Lasten
-3.399 N
-3.156 N
-3.522 N
-3.504 N
-3.477 N
-3.311 N
Levendige dorpen
Lasten
Totaal lasten
-66 N
-283 N
-291 N
-291 N
-291 N
-291 N
-6.167 N
-6.390 N
-6.839 N
-6.821 N
-6.794 N
-6.627 N
Veiligheid
Baten
46 V
18 V
43 V
43 V
43 V
43 V
Dienstverlening en samenwerking met de dorpen
Baten
708 V
742 V
858 V
902 V
851 V
539 V
Levendige dorpen
Baten
0 V
0 V
0 V
0 V
0 V
0 V
754 V
760 V
901 V
945 V
894 V
582 V
-5.412 N
-5.630 N
-5.937 N
-5.876 N
-5.900 N
-6.045 N
Totaal baten Saldo van baten en lasten excl. mutaties reserves
17
2. Openbare ruimte 2.1 Natuur en Groen Wat willen we bereiken? Meer aandacht voor biodiversiteit en liefde voor natuur door jong en oud De staat van de natuur in Nederland verslechtert in hoog tempo. Rapport na rapport toont dat aan. Een deel van de achteruitgang heeft te maken met klimaatverandering. In Drimmelen hebben we veel mooie natuur. Het maakt ons tot de blauwgroene gemeente, met de Biesbosch als kloppend hart. Drimmelen wil betere biodiversiteit door ecologisch beheer van watergangen en bermen, meer variatie in beplanting en extensief onderhoud. Zo kunnen jong en oud (blijven) genieten van mooie natuur. Klimaatverandering zorgt ook in Drimmelen voor hittestress. Dat verminderen we door aanleggen van natuurlijke schaduw- en koelteplekken (dorpsbosjes) in combinatie met betere biodiversiteit. Wat gaan we daarvoor doen? Vergroten biodiversiteit In 2026 werken we aan het versterken van de biodiversiteit op basis van het programma Duurzaamheid en het nieuwe Actieplan Biodiversiteit 2026–2027. Dit nieuwe actieplan stellen we eind 2025 op in samenwerking met onze groenpartners en op basis van de evaluatie van het vorige actieplan (2024–2025). Wat is het resultaat? In 2026 starten we met de uitvoering van de eerste acties uit het Actieplan Biodiversiteit 2026–2027 en het programma Duurzaamheid (onderdeel natuur).
Het nieuwe actieplan bevat concrete maatregelen en projecten om de biodiversiteit te behouden en te vergroten. Hiermee zetten we gerichte stappen richting een groener, biodiverser en klimaatbestendiger dorp. Plaatsen extra bomen (Hittestress) In 2024 inventariseerden we verschillende locaties om te bepalen waar extra bomen gerealiseerd kunnen worden. Dit kan in ieder geval gedeeltelijk samengaan met het realiseren van de dorpsbosjes uit het coalitieakkoord. We streven naar een locatie in elk dorp. In Lage Zwaluwe en Wagenberg sluiten we zoveel mogelijk aan op de dorpsvisies, met daarbij een goede participatie van de inwoners uit de betreffende wijk. In 2026 vindt de aanleg plaats, waarbij we tevens kijken of er volwaardige verblijfsplekken van gemaakt kunnen worden. Bij integrale reconstructies en nieuwbouw bekijken we per project of en waar we extra groen en bomen kunnen toevoegen. Wat is het resultaat? In 2026 leggen we in alle dorpen dorpsbosjes aan die we zoveel mogelijk als volwaardige verblijfsplekken inrichten.
2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte Wat willen we bereiken? Veiliger maken van alle kernen voor alle weggebruikers Voor leefbare dorpen verbeteren we de bereikbaarheid, bijvoorbeeld: kinderen veilig naar school iedereen veilig naar sportlocaties auto in de buurt parkeren gemakkelijk naar lokale winkels openbaar vervoer (OV) blijft beschikbaar is er geen OV, dan is er een alternatief oplossingen waar gemengd verkeer gevaar oplevert. Bijvoorbeeld splitsen zwaar en langzaam verkeer, tegenhouden of beperken ongewenst verkeer. Wat gaan we daarvoor doen? Landbouwverkeer op N285
18
Na het vaststellen van het kwaliteitsnetwerk landbouwverkeer stuurden we de provincie een verzoek om de N285 open te stellen voor landbouwverkeer. Zo ontlasten we onze dorpen. De eerste inhoudelijke gesprekken met de provincie zijn geweest. Het gaat hierbij om een proef. Wat is het resultaat? We blijven ons inzetten om samen met de provincie een proef te starten met landbouwverkeer op de N285. Voor het toestaan van landbouwverkeer op de N285 zijn we afhankelijk van de provincie. In 2026 voeren we een proef uit met landbouwverkeer op de N285 of we zijn nog in gesprek om de proef op de N285 toe te staan. Realisatie bypass Zoutendijk We leggen een bypass (rondweg) voor zwaar verkeer aan om de kern Hooge Zwaluwe te ontlasten. We doen dit om de leefbaarheid en verkeersveiligheid in Hooge Zwaluwe te verbeteren. Tegelijkertijd leggen we een Ecologische Verbindingszone aan, beveiligen we de spoorwegovergang op de Zoutendijk en voeren we werkzaamheden uit aan het wegdek. Wat is het resultaat? In 2026 is de bypass aangelegd en zijn de werkzaamheden aan de Ecologische Verbindingszone afgerond. Ook is het wegdek van de Zoutendijk en de Zonzeelseweg opgeknapt. Hierdoor is voor bewoners in Hooge Zwaluwe de verkeersveiligheid en leefbaarheid verbeterd.
Veiligere fietsroutes In alle kernen van de gemeente Drimmelen treffen we verkeersmaatregelen en infrastructurele aanpassing om het voor kinderen veiliger te maken om zelfstandig naar sport en school te lopen en te fietsen. Wat is het resultaat? In 2026 ronden we het project Veilige Sport- en Schoolroutes af. In alle kernen van onze gemeente zijn dan maatregelen getroffen om het voor kinderen veiliger te maken om zelfstandig naar de sportvereniging of school te lopen of te fietsen. Visie Lage Zwaluwe (omleiding Flierstraat) In 2024 hebben we een verkeerscirculatieplan Lage Zwaluwe opgesteld. Dit is onderdeel van de visie Lage Zwaluwe. Uit het verkeerscirculatieplan komen maatregelen waar we mee aan de slag gaan. In 2025 hebben we een pilot gehouden met een zogeheten knip in de Onderstraat in Lage Zwaluwe. Wat is het resultaat? In 2026 gaan we aan de slag met een pilot éénrichtingsverkeer op de Nieuwlandsedijk, Kerkstraat en Dorpsstraat in Lage Zwaluwe. Tijdens en na de pilot onderzoeken en bekijken we of en op welke manier we éénrichtingsverkeer gaan instellen. Fietsveiligheid Zonzeelseweg We realiseren een fietspad langs de Zonzeelseweg, tussen de Wagenbergsestraat en Zwaluwseweg. Dit doen we om het voor fietsers veiliger te maken. Ook nemen we maatregelen om de snelheid van gemotoriseerd verkeer te verlagen.
Wat is het resultaat? In 2026 is het aanvullende onderzoek naar de natuurwaarden afgerond, zijn de benodigde vergunningen geregeld en is het fietspad aangelegd. Tegelijkertijd zijn snelheidverlagende maatregelen gerealiseerd en is de weg opgeknapt. 2.3 Water Wat willen we bereiken? Klimaatadaptatie: een water -en volksgezondheidsveilige omgeving
19
In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) staan uitgangspunten voor aanpassingen vanwege klimaatverandering. Adaptatie betekent niet voorkomen, maar leren omgaan met veranderende omstandigheden. We willen de gevolgen van klimaatveranderingen beperken. We ondernemen actie zodat wateroverlast bij extreme regenbuien beperkt blijft en houden rekening met droogte, hitte en hoge rivierstanden. Dit heeft bijvoorbeeld gevolgen voor woningbouw of andere ruimtelijke ontwikkelingen. Wat gaan we daarvoor doen? Water Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) richt zich op het beperken van wateroverlast, droogte, hittestress en overstromingen, met als einddoel een klimaatbestendig en waterrobuust Nederland in 2025. Om dit lokaal te vertalen is het water- en rioleringsplan (WRP) en uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie opgesteld. Wat is het resultaat? In 2026 zetten we verdere stappen om de maatregelen uit het uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie te realiseren en uit te voeren. In het bemalingsgebied Made Laag zijn we begonnen met het aanleggen van een hemelwatersnelweg: een rioolsysteem waardoor regenwater sneller en beter wordt afgevoerd. Inmiddels is er een functioneel ontwerp opgesteld en vindt integrale afstemming plaats. In 2026 werken we het ontwerp verder uit. Na de realisatie van de hemelwatersnelweg is het bemalingsgebied Made Laag afgekoppeld van het riool.
Dit zorgt ervoor dat regenwater beter wordt vastgehouden en afgevoerd, waardoor verdroging en wateroverlast worden tegengegaan. Daarmee leveren we een bijdrage aan het waterrobuust maken van de gemeente Drimmelen. Dijkverzwaringen Dijkversterking Moerdijk - Drimmelen Van Moerdijk tot Drimmelen ligt een primaire kering die ons beschermt tegen het hoogwater van het Hollands Diep en de Amer. Deze dijk is ongeveer 17 km lang en voldoet niet meer aan de wettelijke veiligheidseisen. Brabantse Delta is met name aan het kijken hoe de dijk te verstevigen. De dijkversterking is onderdeel van het landelijk Hoogwaterbeschermingsprogramma. Het project startte in 2015 en kreeg in 2020 een bredere opzet onder de naam GEA-WAD, vanwege strengere landelijke normen. Naast dijkversterking worden nu ook systeemoplossingen onderzocht, zoals het afsluiten van riviermondingen met keermiddelen. De aanpak bestaat uit twee sporen. In Spoor 1 wordt gekeken naar het versterken van de afgekeurde dijkvakken, met als doel opname in het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). In Spoor 2 wordt onderzocht of er alternatieve oplossingen mogelijk zijn die het hele watersysteem veiliger maken. De ingangstoets bij het HWBP loopt. Daarna start de verkenning van systeemoplossingen. Het uiteindelijke doel is een toekomstbestendige bescherming tegen overstromingen voor Geertruidenberg en omgeving.
Wat is het resultaat? Dijkversterking Moerdijk - Drimmelen Het project bevindt zich in de Verkenningsfase waarin onderzoek wordt verricht naar technische en ruimtelijke mogelijkheden. De gemeente, provincie Noord-Brabant, Ministerie, ZLTO en andere gebiedspartners zoeken gezamenlijk naar het meest comfortabele alternatief en mogelijke koppelkansen. In 2026 wordt een plan van aanpak verwacht. De uiteindelijke realisatie duurt nog tot 2033.
Wat gaat programma 2 kosten?
20
Tabel Prg.2 Programma 2. Openbare ruimte
Realisatie
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
(bedragen x € 1.000,-) Natuur en Groen
Lasten
-2.873 N
-2.920 N
-2.902 N
-2.902 N
-2.902 N
-2.902 N
Verkeer en inrichting openbare ruimte
Lasten
-5.289 N
-6.115 N
-6.294 N
-6.254 N
-6.318 N
-6.278 N
Water
Lasten
-2.635 N
-2.937 N
-3.123 N
-3.263 N
-3.324 N
-3.356 N
-10.797 N
-11.972 N
-12.318 N
-12.419 N
-12.544 N
-12.536 N
Totaal lasten
Natuur en Groen
Baten
22 V
5 V
5 V
5 V
5 V
5 V
Verkeer en inrichting openbare ruimte
Baten
326 V
209 V
272 V
272 V
272 V
272 V
Water
Baten
3.636 V
4.186 V
3.718 V
3.943 V
3.714 V
3.603 V
0,36
0,31
0,53
-0,79
-0,69
-0,91
Totaal baten
3.984 V
4.400 V
3.996 V
4.220 V
3.991 V
3.880 V
Saldo van baten en lasten excl. mutaties reserves
-6.813 N
-7.572 N
-8.323 N
-8.199 N
-8.553 N
-8.656 N
correctie afrondingslijn
Indicatoren Prog. 2 2.1 Tabel Prg.Ind.2-1 Thema 2.1 Natuur en Groen
Realisatie 2022
Realisatie 2023
Realisatie 2024
Streefwaarde 2025
Streefwaarde 2026
1. Maandelijkse schouw openbaar groen voldoet aan afgesproken kwaliteitsniveau
96%
96%
95%
> 90%
> 90%
2. Tevredenheid burgers over onderhoud openbaar groen
6,0
5,8
6,0
6,5
6,5
2.2 Tabel Prg.Ind.2-2 Thema 2.2 Verkeer en inrichting openbare ruimte
Realisatie 2022
Realisatie 2023
Realisatie 2024
Streefwaarde 2025
Streefwaarde 2026
1. Onderhoudsniveau wegen Kwaliteit B (ingedikt)
96%
96%
93%
> 90%
> 90%
2. Onderhoudsniveau voetpaden en hoofdfietspaden Kwaliteit B
96%
96%
94%
> 90%
> 90%
3. Plaatsen Laadpalen (st)
-
-
20
30
30
4. VerLedden armaturen (st)
651
381
160
150
150
2.3 Tabel Prg.Ind.2-3 Thema 2.3 Water 1. Vervangen verharding door Groen/ groene verharding (m2)
Realisatie 2022
Realisatie 2023 -
2.900
Realisatie 2024 500
Streefwaarde 2025 2.000
Streefwaarde 2026 2.000
21
3. Ruimte, wonen, duurzaamheid en economie 3.1 Woningbouw en ruimte Wat willen we bereiken? Voldoende woningen bouwen in alle kernen en alle prijsklassen Omschrijving Voor leefbaarheid van de dorpen is het belangrijk dat we genoeg woningen bouwen. Bouwen, bouwen, bouwen is het motto van de komende jaren. Bouwen voor ouderen, voor een fijn huis waar ze vitaal oud worden. Bouwen voor jongeren, om uit te vliegen in hun eigen woonplaats. Ons doel is doorstroming op de woningmarkt en woningen voor ieders portemonnee. Deze woningen bouwen we volgens de Drimmelense Norm: energieneutraal, natuurinclusief, rekening houdend met klimaatverandering. Scherpe keuzes op ruimtelijk gebied We zijn trots op ons buitengebied en willen dit nog beter maken. Grote ruimtelijke opgaven zoals de energietransitie vragen scherpere keuzes. Dit vraagt ook aanscherping van ons beleid. De omgevingsvisie geeft inwoners en ondernemers ruimte voor eigen initiatieven en gezamenlijke projecten voor hun dorp en buitengebied. Tegelijkertijd verwacht de provincie dat wij duidelijk aangeven welke ontwikkelingen wij willen op grote lijnen en in welk gebied. De uitgangspunten van de raad in de Omgevingsvisie en Toekomstvisie zijn onze leidraad. Subdoelen: De bouw van nieuwe woningen versnellen van 100 naar 200 woningen per jaar, met nadruk op 2022-2026.
Voldoende betaalbare woningen bouwen en houden, aansluitend bij de Woondeal. Nieuwe plannen liggen in een groene omgeving en zijn duurzaam, natuurinclusief en energieneutraal. Actualiseren ruimtelijk beleid voor meer helderheid. Wat gaan we daarvoor doen? Bouw 100 duurzaam verplaatsbare woningen De realisatie van de 100 duurzame verplaatsbare woningen (flexwoningen) heeft meer tijd gevraagd dan aanvankelijk voorzien. De eerste 18 flexwoningen aan de Markstraat te Terheijden worden inmiddels tot tevredenheid bewoond. De tweede 21 flexwoningen aan de Ligne te Made worden in december 2025 geplaatst. Voor de resterende 60 woningen is in mei 2025 een aanbestedingsprocedure gestart waarbij een contractpartij de woningen uiterlijk juni 2026 gerealiseerd moet hebben. Wat is het resultaat? De gunning voor de realisatie van deze woningen heeft plaatsgevonden en er is een akkoord over de te sluiten huur-en ontwikkelingsovereenkomst. De resterende 60 flexwoningen zullen uiterlijk 1 juli 2026 in gebruik genomen kunnen worden. Bouw 800 woningen Onze ambitie in deze collegeperiode is 800 woningen toe te voegen aan onze woningvoorraad. Tot nu toe zijn er 385 woningen opgeleverd. We hebben nog een slag te slaan: het zwaartepunt van de opleveringen ligt in 2025 en 2026.
Dit is logisch, omdat we aan het begin van deze collegeperiode onze ambitie flink hebben verhoogd, terwijl planvorming en woningbouw nu eenmaal tijd kosten. Helaas haalden we in 2024 ons doel niet om 200 woningen te bouwen. Dit komt vooral doordat enkele grotere projecten zijn uitgesteld, zoals Kloosterstraat (51 woningen), Zuideindsestraat (43 woningen) en Verlengde Elsakkker (88 woningen). De laatste wacht nog op een uitspraak van de Raad van State. Wat is het resultaat? We willen per jaar starten met de bouw van gemiddeld 200 woningen. We verwachten van de volgende projecten de start bouw in 2026:
22
De Biezen Lage Zwaluwe, fase III, onderdeel 3 (45 woningen) Made Oost II, fase 1, (73 woningen) De Ligne Made zowel zuid als noord (24 woningen) Plukmadehof Made (10 woningen) Zuideindsestraat Made (43 woningen) Brabantstraat Terheijden (herstructurering, van 6 naar 18 woningen) Lageweg Terheijden flexwoningen (70 woningen) Verlengde Elsakker Wagenberg (88 woningen, gefaseerde uitvoering) Hofstad Wagenberg (9 woningen) Dorpsstraat 28 Wagenberg (8 woningen) Omdat ruimte schaars is, juichen wij transformatie en herstructurering toe. De Brabantstraat in Terheijden is met sloop-nieuwbouw een voorbeeld van herstructurering. Daarnaast verwachten we met Dorpsstraat 28 een mooie transformatie van de voormalige Legowinkel in Wagenberg naar woningbouw. Opstellen omgevingsplan Elke gemeente is vanuit de Omgevingswet verplicht een gemeentebreed omgevingsplan op te stellen vóór 2032. We hebben ons aangemeld voor deelname aan SPRONG. Diverse Brabantse gemeenten en de provincie bundelen hierin expertise en capaciteit om planologische procedures te versnellen en zo sneller het omgevingsplan gereed te maken. Wij hebben als doel veel sneller dan 2032 (uiterlijke termijn) het basis omgevingsplan klaar te hebben. Het jaar 2026 zal grotendeels in het teken staan van het bouwen aan ons omgevingsplan.
Wat is het resultaat? In de eerste helft van 2026 werken we met SPRONG aan de milieuregels in het omgevingsplan. In de loop van het jaar worden deze als pakketje/bouwsteen opgeleverd. Dit is het tweede pakketje/bouwsteen (na de bouwregels). We verwachten de voor Drimmelen uitgewerkte regels ook in 2026 aan te bieden aan de gemeenteraad, voor het wijzigen van ons omgevingsplan. Het gemeente brede omgevingsplan zal dit jaar (tot en met 2027) een belangrijk project zijn. Actualiseren Omgevingsvisie Onze Omgevingsvisie dient geactualiseerd te worden. Goede onderdelen behouden we, andere onderdelen scherpen we aan. Om te bepalen welke onderdelen aanscherping nodig hebben, is gestart met het evalueren van de huidige Omgevingsvisie. In 2026 wordt fase 2 opgestart. Tijdens deze fase wordt de actualisatie van de omgevingsvisie uitgevoerd. De verwachting is dat eind 2026/begin 2027 de actualisatie gereed en vastgesteld is.
Wat is het resultaat? Het resultaat is een Omgevingsvisie die iedereen duidelijkheid geeft over de langetermijnambities, beleidsdoelen en ontwikkelingsrichtingen voor de leefomgeving van de gemeente. De zogeheten 'kaders' van de gemeenten. In de Omgevingsvisie zijn duidelijke integrale, gebiedsgerichte keuzes gemaakt die de ontwikkelingen in de gemeente richting en perspectief geven. Volkshuisvestelijk programma Het Volkshuisvestelijk Programma wordt, na wettelijke verankering, de vervanger van het huidige Programma Wonen 2030 'Drimmelen groeit'. Aangezien het huidige Programma Wonen is ingehaald door de tijd en de woningnood om de nodige oplossingen vraagt, gaan we hiermee aan de slag. In het Volkshuisvestelijk Programma borgen we niet alleen de woningbouwprogrammering, maar ook de betaalbaarheid van woningen, de geschiktheid van woningen voor ouderen, de woonzorgvisie, het huisvesten van urgente aandachtsgroepen en hoe we onze (toekomstige) inwoners voldoende kans bieden op een woning.
23
Wat is het resultaat? In 2026 werkt een integraal projectteam van de gemeente aan het opstellen van het nieuwe Volkshuisvestelijk Programma. Dit doen we op basis van een nieuw woningbehoefteonderzoek voor onze gemeente, dat in de eerste helft van 2026 gereed zal zijn. Ook betrekken we de gemeenteraad, de woningcorporatie, marktpartijen, zorginstellingen en inwoners hierbij in verschillende participatiemomenten. We borgen het bouwen van (meer dan) voldoende woningen, met minimaal 40% betaalbare (koop)woningen, 30% sociale huurwoningen en een aanzienlijk deel levensloopbestendige woningen - in lijn met nationale regelgeving en regionale afspraken.
Beleid huisvesting arbeidsmigranten Naar aanleiding van het kritische Rekenkamerrapport en voor menswaardige en kwalitatief goede huisvesting voor arbeidsmigranten en leefbare dorpen hebben we het beleid huisvesting arbeidsmigranten herzien. Het herziene beleid is unaniem vastgesteld door de gemeenteraad. Wat is het resultaat? We geven uitvoering aan het herziene beleidsplan en het bijbehorende uitvoeringsprogramma. We schalen op van 6 integrale controles in 2025 naar 18 integrale controles in 2026. In de eerste helft van 2026 brengen we het aantal woningen dat kamergewijs verhuurd wordt in beeld door middel van de nulmeting kamergewijze verhuur. In de tweede helft van 2026 gaan we aan de slag met kamerverhuurbeleid, Hierin stellen we een maximum voor het aantal personen dat per woning via kamergewijze verhuur mag wonen. Daarnaast voeren we in de eerste helft van 2026 een totaalcontrole uit van het nachtregister, waarmee we inzicht krijgen in de locaties voor nachtverblijf en controleren we op naleving van de verplichting tot het betalen van verblijfsbelasting. Huisvesting aandachtsgroepen In het district de Baronie, waar de gemeente Drimmelen onderdeel van uitmaakt, werken we samen aan de districtelijke taakstellingen op het gebied van vluchtelingen uit Oekraïne, de huisvesting van statushouders en de opvang van asielzoekers.
Hiervoor is een gezamenlijk plan van aanpak opgesteld ‘Samen vangen we het op’. Iedere gemeente neemt naar rato de taakstelling voor zijn rekening. In de gemeente Drimmelen zijn deze taken ondergebracht in het programma Huisvesting aandachtsgroepen. Wat is het resultaat? Statushouders: Er is nog steeds een achterstand op de taakstelling huisvesting statushouders. Er is een wetsvoorstel ingediend om de voorrangsregeling voor statushouders bij de huisvesting in de sociale huursector af te schaffen. Dit betekent dat statushouders niet langer voorrang krijgen op andere woningzoekenden bij het toewijzen van sociale huurwoningen. Het wetsvoorstel ligt bij de Raad van State en moet nog goed gekeurd worden door de Eerste Kamer. Op het moment dat dit wetsvoorstel wordt aangenomen en de gemeentelijke taakstelling tegelijkertijd wel blijft bestaan, wordt de gemeente wellicht verplicht een doorstroomvoorziening of andere faciliteit te maken. Hoe dit moet en welke financieringen daarvoor beschikbaar zouden zijn, is op dit moment nog volstrekt onduidelijk. Oekraïense vluchtelingen: De status van Oekraïense vluchtelingen is verlengd tot 4 maart 2027. De gemeente voldoet op dit moment volledig aan haar taakstelling en het aantal plekken zal de taakstelling en heeft daarbovenop ongeveer 15-20% extra plekken voor Oekraïense vluchtelingen.
Vanuit het Rijk wordt momenteel gewerkt aan een Nationale terugvaloptie na maart 2027. Deze optie gaat uit van gedeeltelijke terugkeer maar vooral ook van integratie van deze vluchtelingen. Op het moment dat de terugvaloptie in werking zal treden, zal dit een grote belasting zijn op het sociaal domein, met name op participatie en op de reguliere (sociale huur)woningvoorraad. Naar verwachting ontstaat in 2026 meer duidelijkheid en is hier extra inzet op nodig. Op dit moment kunnen we nog niet zeggen hoe groot deze inzet moet zijn en waar deze concreet uit bestaat. Asiel: de opvang op Brieltjenspolder 18 Made blijft in 2026 open. Het college heeft in het voorjaar 2025 besloten het zoeken naar een tweede locatie on hold te zetten vanwege het ontbreken van financiële kaders vanuit het Rijk. Aan het ministerie van Asiel en Migratie is een melding gedaan dat Drimmelen om deze reden niet zal voldoen aan de gevraagde aantallen in de spreidingswet. Eveneens hebben we COA uitgenodigd met ons in gesprek te gaan over een eventueel volgende locatie en financiering hiervan. 3.2 Duurzaamheid 24