[2025014910] compleet concept programma duurzaamheid 2025 V3 incl opm en aanp Jürgen.docx
Tekst van het document
gemeente
Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................................... 3 1. Waarom maken we dit programma? ................................................................................................... 4 Blauwgroene DNA van Drimmelen ...................................................................................................... 4 Duurzaamheid is niet nieuw in Drimmelen ......................................................................................... 5 2. Hoe staat het er nu voor? .................................................................................................................... 6 Gemeentelijke Duurzaamheidsindex................................................................................................... 6 Op weg naar een energie-neutrale gemeenschap .............................................................................. 6 Stimuleren van duurzaam ondernemen en circulariteit ..................................................................... 6 Klimaatbestendige leefomgeving ........................................................................................................ 6 Duurzame mobiliteit in ontwikkeling .................................................................................................. 7 3.
Wat zijn onze ambities? ....................................................................................................................... 8 I.
Energietransitie ...................................................................................................................... 8
II.
Duurzaam ondernemen en circulariteit ................................................................................. 8
III.
Klimaatadaptatie .................................................................................................................... 9
IV.
Natuur en biodiversiteit ......................................................................................................... 9
V.
Duurzame mobiliteit .............................................................................................................. 9
4. Welke doelen willen we bereiken? .................................................................................................... 10 I.
Energietransitie .................................................................................................................... 10
II.
Duurzaam ondernemen en circulariteit ............................................................................... 12
III.
Klimaatadaptatie .................................................................................................................. 13
IV.
Natuur en biodiversiteit ....................................................................................................... 15
V.
Duurzame mobiliteit ............................................................................................................ 16
5. Hoe gaan we dat doen? ..................................................................................................................... 18 Samenwerking met partners ............................................................................................................. 18 Een duurzame gemeentelijke organisatie ......................................................................................... 18 Het EnergieBespaarTeam .................................................................................................................. 18 6. Hoe gaan we de resultaten monitoren? ............................................................................................ 20 7.Hoe gaan we communiceren? ............................................................................................................ 24 Gezamenlijke terugblik en dialoog .................................................................................................... 24 Vervolg: consistente communicatie en zichtbaarheid....................................................................... 24 Bijlage 1. Evaluatierapport 2024............................................................................................................ 25
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
2
Voorwoord In dit programma schetsen wij als gemeente Drimmelen onze ambities richting een duurzaam Drimmelen. We laten zien welke concrete stappen we de komende jaren zetten om die visie werkelijkheid te laten worden. Onze aanpak is doelgericht, uitvoerbaar en betaalbaar. Daarbij verliezen we het sociale aspect niet uit het oog: we willen juist bijdragen aan een samenleving met minder ongelijkheid en meer gelijke kansen voor iedereen. We hebben stevige ambities vastgelegd en duidelijke doelen gesteld voor de komende jaren. Tegelijkertijd realiseren we ons dat duurzaamheid volop in ontwikkeling is. Technologie, innovaties en maatschappelijke wensen veranderen in hoog tempo. Daarom evalueren we dit programma iedere bestuursperiode opnieuw, en passen we de uitvoering aan wanneer dat nodig is. Jaarlijks volgen we de voortgang op de voet en sturen we bij waar dat nodig is. Duurzaamheid gaat ons allemaal aan. Het vraagt soms om aanpassingen in hoe we wonen, reizen of werken. We begrijpen dat dit impact heeft op het dagelijks leven. Daarom vinden we het belangrijk om onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties goed te betrekken. Dat zoveel van u actief heeft meegedacht bij het maken van dit programma, waarderen we enorm. Uw ideeën en actieve deelname maken het verschil. Samen zetten we koers naar een groener, schoner en stiller Drimmelen.
Een gemeente waarin het gezond en pretÝg wonen is. Nu en in de toekomst.
Jürgen Vissers Wethouder Duurzaamheid
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
3
1. Waarom maken we dit programma? Het is voor iedereen een grote uitdaging om zich aan te passen aan de snel veranderende klimaatomstandigheden en tegelijkertijd de klimaatverandering te bestrijden om ernstige negatieve gevolgen te voorkomen. Hoewel we afhankelijk zijn van de nationale en internationale ontwikkelingen, vinden we dat we zelf ook actie moeten ondernemen. We dragen immers de verantwoordelijkheid om onze gemeente in goede staat door te geven aan toekomstige generaties. Dit programma gaat daarom over wat wij kunnen beïnvloeden of waar we een wettelijke taak hebben. We doen dingen graag goed. Dat betekent dat we niet alles kunnen doen en met dit programma dus ook keuzes moeten maken. Om die reden hebben we ervoor gekozen om stap voor stap onze belangrijkste opgaven op het gebied van duurzaamheid aan te pakken zonder het eigen karakter, de blauwgroene motor, te verliezen.
Blauwgroene DNA van Drimmelen Het blauwgroene profiel van Drimmelen benadrukt de harmonie tussen water, natuur en menselijke activiteit. Wij zetten ons in voor het behoud van natuurlijke rijkdommen, die tegelijkertijd ruimte biedt voor recreatie en economische ontwikkeling. Binnen de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) en binnen de Powerport regio Moerdijk nemen wij een belangrijke positie in als het gaat om landbouw, natuur en recreatie. Samen met onze samenwerkingspartners zetten wij in op verduurzaming van de landbouw en andere bedrijven, het versterken van de mogelijkheden van recreatief medegebruik, verduurzamen van de gebouwde omgeving en het ontwikkelen van natuur en ecologische verbindingen. Drimmelen is vanwege haar blauwgroene karakter extra kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering. De combinatie van laaggelegen polders, open water en natuurgebieden zoals de Biesbosch maakt de gemeente gevoelig voor wateroverlast, droogte en hittestress. Langdurige droogte tast de natuur aan en verhoogt de druk op landbouw en leefomgeving, terwijl hevige neerslag en een stijgende waterspiegel risico’s opleveren voor overstromingen. Ook verschuivingen in biodiversiteit en kwetsbaarheid van inwoners, zoals ouderen, vragen om een gebiedsgerichte aanpak. Daarom is klimaatadaptatie in Drimmelen geen luxe, maar noodzaak.
De afgelopen jaren zijn in Drimmelen steeds meer positieve veranderingen zichtbaar richting een duurzame leefomgeving. Inwoners vergroenen hun tuinen, leggen groene daken aan en nemen deel aan initiatieven rondom circulaire economie en afvalscheiding. Ook op het gebied van energie is vooruitgang geboekt: steeds meer woningen worden goed geïsoleerd en bewoners maken gebruik van het EnergieBespaarTeam voor ondersteuning bij energiebesparende maatregelen. Met dit programma willen we deze ontwikkelingen verder uitbreiden, monitoren en flexibel blijven inspelen op veranderingen.
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
4
Duurzaamheid is niet nieuw in Drimmelen Met het programma Duurzaamheid 2025 bouwen wij voort op een lange traditie. In 2012 en 2013 is samen met onze duurzaamheidspartners de Visie Duurzaamheid 2040 en het beleidsplan Duurzaamheid 2013 – 2017 opgesteld. Sinds 2021 wordt dit aangestuurd als een dynamisch programma dat met de jaren mee geactualiseerd zal worden. Met het nieuwe Programma Duurzaamheid bouwen wij voort op het Programma van 2021. We hanteren nog steeds de duurzame Big Five in ons beleid. De Toekomstvisie 2040 Voor & Door Drimmelen (2020)1 is nog steeds actueel en leidend voor het programma duurzaamheid In november 2021 is onze Omgevingsvisie2 vastgesteld. Een richtinggevend document waarin de gewenste ontwikkeling van onze leefomgeving wordt beschreven. Duurzaamheid is in de Omgevingsvisie een belangrijk thema. In de Omgevingsvisies zijn onze ambities vastgelegd met betrekking tot ons blauwgroene profiel en de toekomstbestendigheid van onze gemeente. Ook deze ambities horen thuis in het programma Duurzaamheid. Verder is er veel veranderd de afgelopen jaren. Er is nieuwe wet- en regelgeving en er zijn nieuwe inzichten en technieken ontwikkeld op lokaal, provinciaal, landelijk en Europees niveau. Er zijn ook nieuwe problemen ontstaan zoals de netcongestie. Alle reden dus om het Programma Duurzaamheid te actualiseren.
Samen met onze duurzaamheidspartners hebben we nieuwe doelstellingen en maatregelen geformuleerd. De maatregelen zijn verwerkt in een uitvoeringsplan wat een bevoegdheid van het college is en periodiek zal worden bijgesteld.
Leeswijzer We beginnen in hoofdstuk 1 met het doel van dit programma en het belang van een duurzame toekomst voor onze gemeente. Hier schetsen we waarom duurzaamheid nu en in de toekomst centraal moet staan in ons beleid en handelen. In hoofdstuk 2 kijken we terug op de afgelopen vijf jaar aan de hand van een evaluatie. Wat is er bereikt, wat zijn de leerpunten en hoe vormen die de basis voor de komende periode? Hoofdstuk 3 beschrijft onze ambities per duurzaamheidsthema. Voor elk thema geven we aan waar we naartoe willen en welke rol de gemeente daarbij speelt. Vervolgens gaan we in hoofdstuk 4 in op de doelen die we hebben opgesteld om deze ambities te verwezenlijken. Deze doelen geven richting en maken onze inzet meetbaar. In hoofdstuk 5 verwijzen wij nu naar het Uitvoeringsplan, een bijgaand document waarin alle maatregelen uitgebreid worden benoemd. Hoofdstuk 6 gaat over monitoring en voortgang. Hierin leggen we uit hoe we de uitvoering van het programma volgen, evalueren en waar nodig bijsturen.
1 2
Zie voor meer informatie Toekomstvisie 2040 Zie voor meer informatie Omgevingsvisie Drimmelen
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
5
Tot slot bevat hoofdstuk 7 informatie over het participatietraject en communicatie. We laten zien hoe we inwoners, organisaties en andere partners betrekken en hoe we transparant blijven over de voortgang en resultaten.
2. Hoe staat het er nu voor? Sinds 2021 hebben er veranderingen plaatsgevonden zoals de inwerkingtreding van de Omgevingswet, allerlei ontwikkelingen rond de energietransitie, het opstellen van actieplannen biodiversiteit en klimaatadaptie, nieuwe gemeentelijke nota economie en vrijetijdseconomie. Daarom hebben we eerst een terugblik gedaan in de vorm van een evaluatierapport om te kijken wat onze successen waren, en waar onze verbeterpunten liggen.
Gemeentelijke Duurzaamheidsindex Uit de evaluatie blijkt dat er op veel vlakken vooruitgang is geboekt. De gemeente scoort bovengemiddeld op de Gemeentelijke Duurzaamheidsindex, met een stijging van 6,2 naar 6,6, terwijl het landelijke gemiddelde in dezelfde periode op 6,2 ligt.3 Positieve ontwikkelingen zijn zichtbaar in de vermindering van de CO₂-uitstoot van woningen, een toename in energiebesparing, betere afvalscheiding en de versterking van natuurbeheer. Tegelijkertijd blijft de uitstoot van verkeer een aandachtspunt, mede doordat Drimmelen een landelijke gemeente is met beperkte bereikbaarheid per openbaar vervoer.
Op weg naar een energie-neutrale gemeenschap Op het gebied van energietransitie is meer dan de helft van de woningen inmiddels voorzien van energielabel B of beter. De gemeente ondersteunt bewoners actief via subsidies, het EnergieBespaarTeam en WijkUitvoeringsPlannen. De CO₂-uitstoot is in de afgelopen jaren afgenomen en het gebruik van zonnepanelen is toegenomen. Toch loopt de gemeente tegen beperkingen aan bij het aansluiten van nieuwe duurzame projecten vanwege overbelasting van het elektriciteitsnet.
Stimuleren van duurzaam ondernemen en circulariteit Duurzaam ondernemen en circulariteit zijn eveneens belangrijke speerpunten. De hoeveelheid restafval per persoon is aanvankelijk afgenomen, maar tijdens de coronajaren weer gestegen. Hoewel circulair ondernemen nog niet volledig is ingebed bij alle ondernemers, zijn er wel duidelijke stappen gezet, zoals de ontwikkeling van een zakelijk energieloket en beleid voor duurzame vrijetijdseconomie. Elektrisch varen in de Biesbosch willen we de komende jaren verder stimuleren. Daarnaast willen we het lokaal verkopen van (streek)producten aanmoedigen.
Klimaatbestendige leefomgeving Binnen de klimaatadaptatie werken we aan een klimaatbestendige inrichting van onze gemeente. Regenwater wordt meer bovengronds opgevangen, er zijn groene daken gerealiseerd en initiatieven
3
Bron: Gemeentelijke Duurzaamheidsindex
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
6
zoals regentonnen en de actie "tegel eruit, plant erin" worden breed gedragen. Hoewel het bewustzijn binnen de gemeentelijke organisatie groeit, moet klimaatadaptatie nog beter worden verankerd in beleid en uitvoering. Ook is er nog winst te behalen in de betrokkenheid van ondernemers op dit thema. Natuur en biodiversiteit vormen een stevig onderdeel van het beleid. Drimmelen zet in op ecologisch beheer van bermen en sloten en vergroent de openbare ruimte. Het bijenconvenant en het actieplan biodiversiteit zijn concrete voorbeelden van hoe de gemeente inzet op natuurinclusiviteit. In de planvorming wordt steeds vaker rekening gehouden met groen, maar dit moet nog structureler gebeuren. De samenwerking met groenpartners is goed en wordt verder uitgebouwd, al is er nog verbetering nodig in de communicatie over deze thema’s.
Duurzame mobiliteit in ontwikkeling Ten slotte is ook duurzame mobiliteit een belangrijk thema. Het aantal laadpunten voor elektrische voertuigen is in korte tijd verdubbeld en er zijn plannen voor mobiliteitshubs en snelfietsroutes. Openbaar vervoer zal vanaf 2030 volledig emissieloos zijn, en de gemeente stimuleert haar medewerkers om vaker thuis te werken of duurzaam te reizen. Het gebruik van deelmobiliteit wordt bevorderd en vrachtverkeer wordt in de dorpskernen beperkt. Samenvattend heeft Drimmelen tussen 2019 en 2024 duidelijke stappen gezet richting een duurzamere gemeente. De basis is gelegd, en op veel fronten is al resultaat geboekt. Tegelijkertijd zijn er nog belangrijke uitdagingen, zoals het verder terugdringen van verkeersuitstoot, het versterken van circulariteit en het structureel verankeren van klimaatadaptatie en biodiversiteit. De komende jaren zijn cruciaal om deze ambities verder te realiseren.
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
7
3. Wat zijn onze ambities? In 2020 is de Toekomstvisie 2040 vastgesteld, een koersdocument voor onze gemeente. Hierin zijn vier toekomstperspectieven beschreven die nog steeds actueel zijn en leidend voor het programma duurzaamheid. Zo willen we allereerst samen bouwen aan een toekomst waarin iedereen meedoet om een inclusieve en leefbare omgeving te creëren. Daarnaast willen we een levendige gemeente zijn waar aandacht is voor toekomstbestendige woningen voor iedere doelgroep en schone vervoerswijzen om de zes kernen met elkaar en de regio te verbinden. Verder willen we onze blauwgroene identiteit versterken door de belangrijke functie van natuur voor onze leefbaarheid voorop te stellen. We willen een groene omgeving waarin flora en fauna zich kan ontwikkelen, verspreiden en verplaatsen. De verduurzaming van de landbouw juichen wij toe. Tegelijkertijd zoeken we een balans tussen het beschermen van de Biesbosch en het benutten van economische kansen. Ten slotte willen we een toekomstbestendige gemeente zijn waarin we natuurlijke energiebronnen benutten, circulair handelen en rekening houden met de nadelige effecten van klimaatverandering. Op basis hiervan hebben we vijf hoofdopgaven, de Big Five, gekozen waarmee we deze visie willen verwezenlijken.
I.
Energietransitie
Ambitie: Verminderen van de CO2-uitstoot in 2030 met 55% vergeleken met 1990. In 2050 moet de uitstoot broeikasgassen in Nederland met 95% zijn afgenomen. In de gemeente Drimmelen leveren we hieraan onze bijdrage door voorop te lopen en lef te tonen, samen met onze inwoners en overige stakeholders. We zetten ons in voor een versnelde energietransitie, waarbij we de overstap maken van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen. Dit doen we door energie te besparen en duurzame energie op te wekken. Ook de overgang naar een aardgasvrije samenleving speelt hierbij een belangrijke rol. We streven ernaar om energiearmoede te verminderen en denken na over het energiesysteem van de toekomst. We staan open voor innovaties en houden rekening met de impact van de energietransitie op onze gemeente.
II.
Duurzaam ondernemen en circulariteit
Ambitie: In 2040 zit circulair handelen in het systeem van onze gemeenschap. Grondstoffen worden maximaal hergebruikt. Afval wordt maximaal gescheiden en al het bedrijfs-en huishoudelijk afval wordt gebruikt als grondstof in andere processen. We gaan aan de slag met circulariteit. Dit is van groot belang omdat de grondstoffen die we in al onze producten gebruiken wereldwijd opraken, wat gevolgen heeft voor iedereen, ook voor ons. In een circulaire economie zorgen we ervoor dat we geen (nieuwe) grondstoffen hoeven te gebruiken. Dit maakt ons minder afhankelijk van schaarse materialen en helpt ons de CO2-uitstoot te verminderen
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
8
die gepaard gaat met het winnen van grondstoffen en de productie van nieuwe producten. Door grondstoffen en producten dichterbij te halen of te houden, hoeven we ze ook minder te vervoeren, wat opnieuw bijdraagt aan het verlagen van de CO2-uitstoot. Deze nieuwe circulaire benadering biedt bovendien kansen voor de economie in Drimmelen. Daarom willen wij circulair werken en de inwoners en ondernemers van onze gemeente de kans geven om te profiteren van de nieuwe ‘groene’ economie.
III.
Klimaatadaptatie
Ambitie: Drimmelen is klimaatbestendig en waterrobuust in 2050: in Drimmelen heb je droge voeten en een koel hoofd. We willen ervoor zorgen dat Drimmelen ook over honderd jaar of langer een fijne plek blijft om te wonen, werken en verblijven. Daarom passen we onze gemeente geleidelijk aan om ons voor te bereiden op de extremere weersomstandigheden die voortkomen uit klimaatverandering, zoals hete en droge periodes of zware regenval. Dit proces noemen we klimaatadaptatie. We streven ernaar dat Drimmelen in 2050 klimaatbestendig is ingericht. We doen dit door te zorgen voor koelere plekken in de gemeente en ervoor te zorgen dat overtollig water snel in de grond kan trekken of tijdelijk wordt opgevangen, zodat het geleidelijk kan worden afgevoerd.
IV.
Natuur en biodiversiteit
Ambitie: In 2040 zijn we een krachtige blauwgroene motor waar natuur, de agrarische sector en recreatie centraal staan. We zetten ons in voor het behoud en de ontwikkeling van natuur in de Biesbosch, maar ook in de rest van onze blauwgroene gemeente. Het versterken van de biodiversiteit is van belang want iedere plant- en diersoorten in de gemeente speelt een rol in de natuur en in de voedselketen. Voor een deel doen we dat in de openbare ruimte, maar natuurlijk stimuleren we inwoners om ook een steentje bij te dragen. Daarnaast geven we richting aan de ontwikkeling van recreatie in ons natuurgebied zodat bezoekers worden uitgenodigd om op een gezonde en duurzame manier van de omgeving te kunnen genieten. Verder is er recent natuurinclusief beleid vastgesteld, wat inhoudt dat nieuwbouwontwikkelaars zich moeten houden aan biodiversiteit-stimulerende inrichtingsmaatregelen.
V.
Duurzame mobiliteit
Ambitie: In 2040 zijn de zes kernen van onze gemeente op een duurzame manier met elkaar en met de regio verbonden. Het aantal vervuilende verkeersbewegingen in de gemeente is dan fors teruggebracht, terwijl er een goede innovatieve infrastructuur tussen de verschillende kernen ligt. Duurzame mobiliteit in de gemeente Drimmelen richt zich op het bevorderen van milieuvriendelijke vervoerswijzen, zoals fietsen, wandelen en het gebruik van openbaar vervoer. De gemeente wil fietspaden en wandelroutes verbeteren om het gebruik van de fiets en te voet gaan aantrekkelijker te maken. Daarnaast zijn er initiatieven om het openbaar vervoer te optimaliseren, zodat het voor inwoners gemakkelijker wordt om van en naar hun bestemming te reizen zonder afhankelijk te zijn van de auto. Dit alles draagt bij aan een schonere en gezondere leefomgeving.
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
9
4. Welke doelen willen we bereiken? In dit hoofdstuk vertalen we onze ambities naar zowel operationele als strategische doelen, per thema. Veel van deze doelen zijn we de afgelopen jaren al aan het uitvoeren. Dit Programma omvat dus voortdurende maatregelen die ons helpen onze visie op korte termijn te verwezenlijken, maar ook maatregelen die we in de toekomst willen implementeren.
I.
Energietransitie Wij willen de lokale energietransitie stevig doorzetten. Om die reden hebben we een nieuw Programma Energie gemaakt. Aan de hand van verschillende hoofdopgaven leveren we een bijdrage aan de ambitie om de CO2-uitstoot in Nederland te verminderen. Dit programma bevat doelstellingen die naast het opwekken van duurzame energie en overstappen naar een aardgasvrije omgeving, ook doelstellingen rondom het verminderen van energie-armoede en het ontwikkelen van landelijke en regionale infrastructuren bevat.
Elektriciteit Duurzame elektriciteit is cruciaal voor de versnelling van de energietransitie en de vermindering van CO2-uitstoot, en draagt daarmee direct bij aan de nationale, regionale en lokale klimaatdoelstellingen. Vandaar dat voor onze gemeente de doelstellingen uit het Klimaatakkoord en de Regionale Energiestrategie West-Brabant (RES) 4leidend zijn. Deze RES 1.0, met daarin de regionale en lokale ambities voor duurzame energie-opwek, is in 2021 vastgesteld en heeft als doel om ten minste 35 TWh aan grootschalige duurzame elektriciteit op land op te wekken in 2030. Voor iedere Brabantse gemeente is een lijst opgesteld met gerealiseerde en potentiële projecten, waarover in 2023 een voortgangsrapportage is gemaakt. Opvallend is dat, in tegenstelling tot veel andere gemeenten, Drimmelen veel windenergie en weinig grootschalige zonne-energie opwekt. Op basis van dit doel willen wij als gemeente Drimmelen in 2030 substantiële bijdrage leveren van 2,0 TWh grootschalige wind- en zonne-energie, 0,5 TWh kleinschalig zon op dak en 0,2 TWh innovatie. Inmiddels hebben we al 8 windmolens langs de A16 geplaatst en willen we in 2030 een zonnepark in Terheijden hebben gerealiseerd. Aan deze individuele doelen voor 2030 blijven we als gemeente vasthouden, maar in 2025 wordt een nieuwe Regionale Energiestrategie (RES 2.0) vastgesteld.
Energie-infrastructuur Het landelijke energienetwerk wordt de komende jaren uitgebreid en versterkt. Dit is noodzakelijk om het systeem minder kwetsbaar te maken en om netcongestie te voorkomen. Daarnaast moet de energie die wordt opgewekt door windmolenparken op zee, op een betrouwbare manier kunnen worden aangesloten op het bestaande net.
4
Zie voor meer informatie Werkwijze | Regionale Energiestrategie
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
10
Vanwege de strategische ligging van onze gemeente krijgen we de komende jaren te maken met meerdere grootschalige energie-infraprojecten. Het gebied Drimmelen-Moerdijk-Geertruidenberg speelt een sleutelrol in de energievoorziening van Nederland. Het Rijk heeft plannen om in deze regio diverse infrastructurele projecten op het gebied van energie te realiseren. Vaak worden besluiten hierover genomen op Rijks- of Provinciaal niveau. Als gemeente hebben we daar beperkte invloed op en kunnen we dergelijke projecten niet tegenhouden. Toch vinden wij het belangrijk om nadrukkelijk op te komen voor de belangen van onze inwoners en ondernemers. We zetten ons daarom in om de balans tussen lusten en lasten van deze ontwikkelingen eerlijker te maken. Waar mogelijk streven we naar aansluiting op deze nieuwe energie-infrastructuur, zodat ook onze lokale gemeenschap – zowel inwoners als bedrijven – mee kan profiteren. Daarnaast pleiten we voor financiële compensatie, zodat we projecten kunnen realiseren die bijdragen aan de leefbaarheid en brede welvaart in Drimmelen. Want infrastructuur moet niet alleen door onze gemeente lopen, maar ook ten goede komen aan onze gemeente.
Kortom, we werken mee aan de ontwikkeling van landelijke en regionale energie-infrastructuren binnen de gemeente Drimmelen, om daarmee de lokale energietransitie te kunnen versnellen, de overlast zoveel mogelijk te beperken en waar mogelijk voordeel te behalen.
Gebouwde omgeving In lijn met de doelstellingen van het Nationale Klimaatakkoord richten wij ons actief op het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Dit sluit aan bij de koers die is uitgezet in onze Transitievisie Warmte5(TVW). Gemeenten hebben hierin een regierol: zij worden geacht samen met inwoners en ondernemers stappen te zetten om woningen en bedrijfspanden energiezuiniger te maken. Verduurzaming betekent niet altijd alleen isoleren of energiezuinige installaties plaatsen. Soms is het juist effectiever om te kiezen voor herstructurering, bijvoorbeeld door verouderde woningen te slopen en te vervangen door nieuwbouw. Budgetten kunnen immers maar één keer worden ingezet. In sommige situaties levert nieuwbouw niet alleen een duurzamer gebouw op, maar biedt het ook kansen om bredere opgaven in het gebied aan te pakken. Door herstructurering kunnen we tegelijk werken aan een groenere leefomgeving, een betere ruimtelijke inrichting en het toevoegen van woningen die beter aansluiten bij de vraag van vandaag. Zo ontstaan toekomstbestendige buurten met woningen die passen bij de behoeften van specifieke doelgroepen, op plekken waar zij het best tot hun recht komen. Op die manier maken we van verduurzaming een integraal verbeterproces voor zowel de gebouwde omgeving als de leefkwaliteit in de wijk. Drimmelen heeft deze taak met overtuiging opgepakt.
We zijn voortvarend van start gegaan en zien juist in de gebouwde omgeving een belangrijk aandachtsgebied waarop we als gemeente invloed kunnen uitoefenen én duurzame resultaten kunnen boeken. Dit doen we door het uitvoeren van Wijk Uitvoerings Plannen (WUP’s) voor iedere kern en het inzetten van het EnergieBespaarTeam (EBS).. We hebben als doel gesteld dat in 2050 alle woningen en overige panden in de gemeente Drimmelen aardgasvrij zijn. Daarnaast streven we naar 55% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. 5
Bekijk de Transitievisie Warmte op Transitievisie Warmte
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
11
Warmte Warmte is een basisbehoefte voor onze inwoners. Op dit moment is de warmtevoorziening nog grotendeels afhankelijk van fossiele brandstoffen, met name aardgas. Door woningen beter te isoleren en door strengere bouwnormen voor nieuwbouw neemt de warmtevraag al geleidelijk af. Toch zal er altijd behoefte blijven aan warmte, bijvoorbeeld voor het verwarmen van woonruimtes en voor warm tapwater. Om in de toekomst aan die behoefte te blijven voldoen, is het noodzakelijk om nu al na te denken over duurzame alternatieven. De warmtevoorziening van de toekomst moet dan ook een concrete bijdrage leveren aan onze ambitie om uiterlijk in 2050 alle gebouwen in de gemeente Drimmelen aardgasvrij te maken. Om dit te bereiken initiëren we duurzame, innovatieve warmteprojecten en scheppen we de juiste voorwaarden voor de realisatie van aardgasvrije wijken en – bedrijventerreinen. We ontwikkelen het ‘Warmteprogramma Drimmelen’, waarbij we ook ingaan op de rol en positie van de gemeente in de warmtetransitie en een uitwerking van de aanwijsbevoegdheid.
II.
Duurzaam ondernemen en circulariteit Bedrijven spelen een belangrijke rol in de circulaire economie, net zoals ze dat doen in de huidige 'lineaire' economie. Dit gebeurt op twee manieren. Ten eerste produceren ze de producten die wij als klanten kopen, en daarmee bepalen ze hoe deze worden gemaakt en uit welke materialen. Ten tweede genereren bedrijven ook zelf afval. We willen dat de bedrijven in Drimmelen optimaal profiteren van de nieuwe, 'groene' economie. Ondernemers zijn deskundigen in hun eigen vakgebied. Door hen te informeren over de circulaire economie, kunnen ze zelf ontdekken welke kansen er binnen hun bedrijf liggen. Op deze manier kunnen zij bijdragen aan de versnelling van de circulaire economie.
Duurzaam ondernemen We streven naar een gemeente met een bruisende lokale economie waarin de dorpskernen gekenmerkt worden door diverse winkels en bedrijven, streekproducten een handelsmerk vormen, de natuur en recreatiemogelijkheid profilerend zijn en bedrijventerreinen duurzaam zijn ingericht. Als gemeente willen we ook kritisch naar onszelf kijken. We hebben de afgelopen jaren al mooie circulaire resultaten behaald en zijn op de goede weg, maar we moeten nog een stapje extra zetten. Ons doel is om de samenwerking tussen verschillende vakgebieden te verbeteren, zodat we consistent het goede voorbeeld geven. Dit omvat het integreren van circulariteit in ons inkoopbeleid, en het hergebruiken van materialen. Daarom stellen wij als doel het bevorderen van duurzaam ondernemen binnen alle sectoren van de lokale economie waarbij de gemeente een voorbeeldfunctie speelt ten aanzien van gemeentelijke vastgoed en inkoopbeleid.
Overstap naar circulaire economie De circulaire economie hangt sterk af van onze keuzes: wat we aanschaffen, hoe we het gebruiken en hoe we het wegdoen. Niet alleen keuzes van de consument, ook bedrijven moeten hun processen hierop aanpassen. De Nederlandse economie moet in 2050 volledig circulair zijn. Dat betekent dat producten en grondstoffen opnieuw gebruikt worden en er bijna geen afval meer is. Door ondernemers bewust te maken van hun gedrag en hen te ondersteunen in het verminderen of zelfs
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
12
voorkomen van afval, zetten we stappen richting een circulaire economie. Wat je niet koopt, wordt immers geen afval. Door te repareren of tweedehands te kopen, hoeven we ook geen nieuwe producten te maken. Dit bespaart grondstoffen, vermindert het energieverbruik en helpt om uitstoot te voorkomen. Als gemeente kunnen we hierin een rol spelen door informatie te verstrekken en het gemakkelijker te maken voor iedereen. Hiermee werken we toe naar een circulaire economie in 2050 met als tussenstap 50% in 2030.
Afval-loos Drimmelen De mogelijkheden voor circulaire economie met betrekking tot huishoudelijk en bedrijfsafval liggen vooral in het voorkomen van afval en het efÏciënt winnen en hergebruiken van grondstoffen. Dit betekent vaak dat we de levensduur van producten kunnen verlengen door ze te repareren of tweedehands te gebruiken. Als een product uiteindelijk toch wordt weggegooid, kan het verbeteren van de inzameling van specifieke afvalstromen de circulaire aanpak ondersteunen. Hierdoor kunnen grondstoffen beter en waardevoller worden hergebruikt, en wordt er minder afval verbrand. We streven naar een Drimmelen dat in 2040 ‘afval-loos’ is. Er is een kringloop van grondstof naar grondstof voor zowel huishoudelijk afval als alle overige in de gemeente vrijkomende afvalstromen. Hiervoor stellen we een nieuwe beleidsnota op om de hoeveelheid restafval terug te brengen van 80 kg naar maximaal 60 kg per persoon per jaar. Voor het optimaliseren van de circulariteit is het belangrijk dat we de milieustraat professionaliseren. Tot die tijd geldt: de vervuiler betaalt.
Bedrijven en tuinbouw In 2030 stoten (agrarische) bedrijven in de gemeente Drimmelen 55% minder CO2 uit ten opzichte van 1990. Samen met het bedrijfsleven zetten we in op een circulaire en CO₂-arme industrie. In Drimmelen doen we dit door enerzijds een actieve rol te vervullen bij de (her)ontwikkeling van bedrijventerreinen en anderzijds door ondernemers te stimuleren en te ondersteunen bij het verduurzamen van hun bedrijfsvoering, zodat zij voldoen aan de geldende duurzaamheidswetgeving. In 2025 starten we een onderzoek naar de verduurzamingsmogelijkheden van de bedrijventerreinen Brieltjenspolder, Thijssenweg en de Zwingel. Voor het glastuinbouwgebied Plukmade zetten we het traject voort rondom de energievisie Plukmade. Daarbij volgen we de ontwikkelingen op het gebied van geothermie en het collectieve warmtenet Amernet nauwgezet. Ook willen we een praktisch document opstellen dat inzichtelijk maakt wat er allemaal komt kijken bij het verduurzamen van een bedrijventerrein.
III.
Klimaatadaptatie Klimaatverandering is zichtbaar in de leefomgeving van onze inwoners. In hun eigen tuin merken zij de gevolgen, zoals wateroverlast bij hevige regenval en extreme hitte, droogte en mogelijk bodemdaling. Ook de agrarische sector ondervindt hinder van klimaatverandering. Door samen te werken met inwoners, ondernemers, waterschappen en andere overheden, kunnen we de impact van klimaatverandering beperken.
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
13
In 2022 hebben we daarom een Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie opgesteld met maatregelen gericht op wateroverlast, hittestress, droogte, waterveiligheid en onze eigen organisatie. Dit document biedt een uitgebreide uitleg over de acties die we op korte termijn zullen uitvoeren. Binnen het Programma Duurzaamheid zetten we deze maatregelen voort en kijken we ook vooruit naar de toekomst.
Klimaatbestendigheid Klimaatadaptatie vereist ruimte en kan soms in conflict komen met andere doelstellingen, aangezien de beschikbare ruimte beperkt is. Door klimaatadaptatie te combineren met het vergroten van groenvoorzieningen, de energietransitie en het verbeteren van toegankelijkheid, streven we naar slimme oplossingen. Eén ding is echter zeker: we handelen klimaatbestendig. Ook na 2028 blijven we hiermee aan de slag door een nieuw Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie op te stellen. Hiervoor willen we nieuwe stresstesten en risicodialogen uitvoeren, evenals indicatoren ontwikkelen om te meten wat we de afgelopen jaren hebben bereikt. Verder nemen we klimaatadaptatie na 2030 structureel op in het Omgevingsplan, zodat nieuwe ontwikkelingen automatisch bijdragen aan een klimaatbestendige leefomgeving. Zo worden richtlijnen en regels opgesteld voor waterbeheer, vergroening en hittebestendigheid. Dit betekent onder andere regenwateropvang, waterdoorlatende bestrating en meer groen. Zo zorgen we ervoor dat Drimmelen duurzaam en toekomstbestendig wordt ingericht. Water en bodem krijgen een grotere rol Water en bodem spelen een cruciale rol in de ruimtelijke inrichting van Drimmelen. Door water en bodem medebepalend te maken, zorgen we voor een klimaatbestendige en duurzame leefomgeving.
Dit betekent dat bij bouwprojecten, infrastructuur en landgebruik altijd rekening wordt gehouden met waterbeheer en bodemeigenschappen. In ruimtelijke plannen laten we water en bodem zwaarder meewegen, afhankelijk van de functie van een gebied. Door water en bodem medebepalend te maken in ruimtelijke keuzes, versterken we niet alleen de natuurlijke balans, maar zorgen we ook voor een toekomstbestendig Drimmelen. Samen met partners werken we aan concrete maatregelen, zoals waterneutraal bouwen waarbij regenwater lokaal wordt opgevangen en benut en kiezen we zoveel mogelijk voor bovengrondse oplossingen, zoals oppervlaktewater, wadi’s en groene daken om wateroverlast te verminderen. Ook in het buitengebied nemen we maatregelen om water langer vast te houden, zodat landbouw en natuur minder kwetsbaar zijn voor droogte. Hiervoor werken we samen met het waterschap Brabantse Delta, Provincie Noord-Brabant en de ZLTO. Tot slot geven we uitvoering aan de Regionale Droogteagenda6, waarin we met diverse partijen samenwerken om de gevolgen van klimaatverandering te beperken.
Iedereen speelt een rol Gemeente, bedrijven, inwoners en maatschappelijke partners spelen allemaal een rol bij klimaatadaptatie en stresstesten. Om klimaatbestendig te worden, moeten we samen actie ondernemen. De gemeente kan dit niet alleen; inwoners, ondernemers, woningbouwverenigingen, projectontwikkelaars en financiële, maatschappelijke en sociale instellingen spelen allemaal een 6
Bekijk de droogteagenda op Droogteagenda Noord-Brabant
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
14
cruciale rol. Bewustwording is de eerste stap in klimaatadaptatie en vormt de basis voor een gezamenlijke aanpak. Met informatiecampagnes, bijeenkomsten en workshops stimuleren we inwoners en bedrijven om actief bij te dragen aan een groenere leefomgeving. We doen dit onder andere door deel te nemen aan het NK Tegelwippen, het subsidiëren van groene daken en gevels en eventuele andere klimaatadaptieve maatregelen, het inzetten van de Tuinklimaatcoach en het promoten van waterbesparende maatregelen. We moedigen inwoners en bedrijven aan om tuinen en bedrijfsterreinen te vergroenen en bestrating te verminderen. Ook stimuleren we het opvangen van regenwater, zodat minder water via het riool wordt afgevoerd. Kinderen zijn de toekomst, en door hen op jonge leeftijd te betrekken bij klimaatadaptatie kunnen we een blijvende gedragsverandering realiseren. Scholen worden daarom gestimuleerd om hun pleinen te vergroenen en duurzaamheid in hun lesprogramma op te nemen. Bij alle toekomstige bouw- en infrastructuurprojecten wordt klimaatadaptatie standaard meegenomen. Dit betekent dat nieuwe woonwijken en openbare ruimten worden ontworpen met aandacht voor waterberging, hittebestendigheid en biodiversiteit. We richten nieuwbouwwijken zo in dat ze direct natuurinclusief en klimaatbestendig zijn.
Bij nieuwbouwprojecten passen we bijvoorbeeld waterdoorlatende bestrating toe of slaan we water op in de fundering van wegen, waardoor gebieden waterneutraal worden ingericht. Ook houden we rekening met toenemende hitte.
IV.
Natuur en biodiversiteit Wij zijn de blauwgroene gemeente. Binnen de verstedelijkingsopgave die er ligt voor onze regio zetten wij ons in om die rol steeds sterker te vervullen. Natuur, landschap en (duurzame) landbouw zijn voor ons belangrijk. Een blauwgroene gemeente met levendige dorpen waar veel waardevol groen te vinden is. De kaders voor de bescherming, de kwaliteitsverbetering en nieuwe ontwikkelingen met betrekking tot het groen in Drimmelen liggen vast in het Integraal Groenbeleidsplan 2017-2026 en de beleidsnota Natuurinclusief bouwen en inrichten 2025. De ambitie is om de beeldkwaliteit van het openbaar groen in stand te houden en meer ruimte te geven aan natuurlijk groenbeheer. Ontwikkeling natuur en landschap Als het gaat om natuur en landschap is de Biesbosch natuurlijk onze grote trots. In dit Natura 2000 gebied staat de natuur centraal. We hebben dan ook als doelstelling bepaald om zuinig te zijn op de Biesbosch en in te zetten op verdere ontwikkeling van natuur en landschap. Biodiversiteit vormt een essentieel onderdeel van een gezonde leefomgeving in Drimmelen. Daarom wordt het Actieplan Biodiversiteit 2024-20257 uitgevoerd en werken we eind 2025 aan een nieuw plan voor 2026-2027. Dit actieplan richt zich op het vergroten van biodiversiteit en het creëren bewustzijn onder onze inwoners.
Een praktisch plan met acties die de biodiversiteit in onze gemeente verhogen. Binnen dat actieplan werken we nauw samen met onze groenpartners. Dat zijn de Madese Natuurvrienden, Kiemkracht Drimmelen, ZLTO Amerstreek, Stichting DeAmerkantOp, stichting BEI en de Agrarische Natuurvereniging Drimmelen en Moerdijk e.o. Die samenwerking is erg belangrijk en 7
Bekijk hier de praatprent Actieprogramma Biodiversiteit
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
15
leidt tot concrete resultaten. In onze gemeente zijn veel vrijwilligers acties die zich inzetten voor natuur en landschap. Door de netwerksamenwerking bereiken we veel en is er ruimte voor nieuwe initiatieven. Ecologische inrichting en beheer We zetten actief in op biodiversiteit via duurzaam en ecologisch beheer van bermen, sloten, openbaar groen en overige eigen gronden. Ecologische inrichting en beheer zijn namelijk essentieel voor een gezonde leefomgeving in Drimmelen. Daarom blijven we ecologisch maaibeheer toepassen en wordt dit waar mogelijk verder uitgebreid. Door gefaseerd te maaien en meer ruimte te geven aan bloeiende kruiden en grassen, ontstaat een natuurlijke balans die bijdraagt aan zowel biodiversiteit als klimaatadaptatie. Daarnaast zetten we in op omvorming van monotoon groen naar biodivers groen. Dit betekent dat saaie grasvelden en beplanting met weinig ecologische waarde worden vervangen door bloemrijke bermen, gevarieerde beplanting en structuurrijke groengebieden. Dit biedt meer leefruimte voor insecten en vogels. Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte wordt expliciet rekening gehouden met biodiversiteit. Tot slot onderzoeken we of er voorwaarden kunnen worden gesteld aan groene pacht- en gebruiksovereenkomsten.
Dit kan agrariërs en ondernemers stimuleren om duurzamer met de grond om te gaan en meer ruimte te geven aan biodiversiteit binnen hun bedrijfsvoering. Hetgeen ook past binnen het blauwgroene karakter van de gemeente. Bewustwording We zetten samen in op het vergroten van de bewustwording, betrokkenheid en participatie vanuit de inwoners en organisaties en ondersteunen initiatieven en maatregelen. Bewustwording en educatie spelen een cruciale rol in het verduurzamen van Drimmelen. Daarom organiseert de gemeente samen haar partners verschillende bewustwordingsacties. Hiermee stimuleren we inwoners om bij te dragen aan een groenere en klimaatbestendige leefomgeving, bijvoorbeeld door minder verharding in tuinen en het gebruik van waterbesparende maatregelen. De samenwerking met groenpartners zetten we voort om kennis en middelen optimaal te benutten. We vergaderen vier keer per jaar met onze groenpartners tijdens het periodiek groenoverleg. Daarnaast wordt educatie rondom natuur en klimaatadaptatie bevorderd. Groene schoolpleinen spelen hierin een belangrijke rol, doordat ze kinderen van jongs af aan in contact brengen met natuur en duurzaamheid. Door scholen te ondersteunen bij de vergroening van hun buitenruimte en educatieve programma’s aan te bieden, zorgen we voor meer bewustzijn en betrokkenheid bij de volgende generatie.
V.
Duurzame mobiliteit Om de gemeente op een duurzame manier met elkaar en de regio te verbinden behandelen we verschillende soorten verkeersbewegingen in dit Programma. We bouwen hierbij verder op het beleidsplan Verkeer en Vervoer 2018-20288, en zetten in op het verminderen van het aantal verplaatsingen, het stimuleren van schonere en zuinigere vervoerswijzen, en het bevorderen van langzaam verkeer.
8
Bekijk hier het beleidsplan Verkeer en Vervoer
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
16
Fietsen en wandelen Fietsen is schoon en gezond. Met de elektrische fiets is fietsen steeds vaker een alternatief voor de auto, ook voor langere afstanden. We stimuleren dit door onder andere het fietsennetwerk te verbeteren. Bredere, veilige en verbeterde fietspaden rondom de gemeente, een goed bereikbaar station, snelfietspaden (doorfietsroutes) onderzoeken en uiteindelijk aanleggen dragen hieraan bij. Het veiliger maken van de sport- en schoolroutes hebben een positieve bijdragen aan het aantal schonere verplaatsingen en het stimuleren van wandelen en fietsen. Bij behoefte organiseren we een actiedag georganiseerd om het gebruik van de elektrische fiets te promoten
Openbaar vervoer Om de CO₂-uitstoot van mobiliteit te verlagen en de leefomgeving gezonder en toegankelijker te maken, stimuleren we het gebruik van openbaar vervoer binnen en buiten de gemeente. We zetten in op beter bereikbare haltes, aantrekkelijke overstappunten en de inzet van schone en emissievrije voertuigen. Zo maken we het OV een volwaardig en duurzaam alternatief voor de auto. Elektrisch vervoer Elektrisch vervoer speelt een sleutelrol in het terugdringen van uitstoot en het verbeteren van de leefomgeving. In Drimmelen stimuleren we het gebruik van elektrische voertuigen door te zorgen voor voldoende laadpunten en door elektrisch rijden aantrekkelijk en toegankelijk te maken. Daarbij willen we ook onderzoeken of deelmobiliteit, zoals elektrische deelauto’s en deelfietsen, een optie is voor de gemeente. Zo kunnen inwoners op een duurzame manier reizen zonder zelf een voertuig te bezitten. Daarnaast willen we in de toekomst onderzoeken hoe we op innovatieve manieren kunnen laden, bijvoorbeeld via slimme straatverlichting of deeloplossingen. Op die manier bouwen we samen aan een stillere, schonere en duurzamere gemeente. Stil en duurzaam varen De Biesbosch en omliggende wateren zijn van grote waarde voor natuur, recreatie en toerisme. Tegelijkertijd zorgen traditionele vaartuigen voor geluidsoverlast en uitstoot.
Daarom onderzoeken we als gemeente hoe we varen in dit gebied stiller en duurzamer kunnen maken. We kijken naar mogelijkheden voor elektrisch varen, stille en duurzame aandrijftechnieken en de infrastructuur die daarvoor nodig is, zoals laadvoorzieningen op en rond het water. Zo willen we de rust, natuurkwaliteit en beleving van het gebied behouden én versterken.
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
17
5. Hoe gaan we dat doen? Om de doelen voor de komende jaren te bereiken gaan we aan de slag met concrete plannen. Per pijler hebben we alle maatregelen geconcretiseerd opgenomen in een uitvoeringsplan. Sommige van deze maatregelen zijn we al aan het uitvoeren en zijn daarom doorlopend. Het uitvoeringsplan vindt u in de aparte bijlage bijgaand dit document. Er zijn ook maatregelen die over meerdere pijlers gaan. Deze behandelen we eerst.
Samenwerking met partners Duurzaamheid doe je samen. Gelukkig beschikt onze gemeente over een sterk netwerk van betrokken inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties die zich actief inzetten voor een duurzame toekomst. Zij hebben waardevolle input geleverd bij het actualiseren van dit programma en blijven een belangrijke partner in de uitvoering ervan. Het onderhouden en versterken van dit netwerk is essentieel. Daarom organiseren we jaarlijks een netwerkbijeenkomst en versturen we elk kwartaal een nieuwsbrief. Tijdens deze momenten delen we de voortgang van het programma, onder andere op basis van de Monitor Duurzaamheid, en gaan we in gesprek over kansen, knelpunten en nieuwe ideeën. Daarnaast benutten we het netwerk om initiatieven met elkaar te verbinden en samenwerkingen te stimuleren. Zo bouwen we met elkaar verder aan een duurzaam Drimmelen.
Een duurzame gemeentelijke organisatie Duurzaamheid binnen de gemeentelijke organisatie krijgt om verschillende redenen aandacht: soms vanwege landelijke verplichtingen en soms door lokaal beleid. Er is veel betrokkenheid en enthousiasme rondom dit thema, maar er zijn ook veel andere onderwerpen die aandacht vragen. Daarom is goede samenwerking binnen de organisatie cruciaal. Een duurzame organisatie ontstaat alleen als afdelingen met elkaar samenwerken en inzicht hebben in elkaars initiatieven. Als iedereen weet wat de duurzaamheidsdoelen zijn, kunnen we elkaar versterken en sneller stappen zetten. Om dat te bereiken, is het belangrijk dat duurzaamheid stevig wordt verankerd in onze werkprocessen, in de rolverdeling en in de beschikbare capaciteit. Daarnaast is het ontwikkelen van een gezamenlijke mindset essentieel. We willen binnen de organisatie actief werken aan bewustwording en kennisdeling over het belang van duurzaamheid. Zo zorgen we ervoor dat duurzaam denken en doen niet iets bijzonders is, maar een vanzelfsprekend onderdeel wordt van ons dagelijks werk. Duurzaamheid wordt dan het nieuwe normaal binnen de gemeente Drimmelen.
Het EnergieBespaarTeam Sinds een jaar heeft de gemeente Drimmelen een eigen EnergieBespaarTeam (EBT). Dit team helpt bewoners hun energiekosten en CO₂-uitstoot te verlagen, terwijl het wooncomfort en de gezondheid in huis worden verbeterd. Het EBT doet dit door bewoners actief te ondersteunen bij het nemen van
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
18
kleine energiebesparende maatregelen. Vervolgens begeleiden ze bewoners – ook financieel – bij vervolgstappen zoals het verbeteren van de basisisolatie van hun woning. Binnen de gebouwde omgeving werken we met een doelgroepenaanpak, waarbij extra aandacht uitgaat naar huishoudens die te maken hebben met energiearmoede. Dit betreft bewoners van slecht geïsoleerde huur- of koopwoningen met een WOZ-waarde onder het gemeentelijk gemiddelde. Voor huurders ligt de focus op bewustwording, informatievoorziening en kleine maatregelen. De (sociale) verhuurder speelt hierin ook een rol. In totaal zijn er circa 3.000 woningen geselecteerd die in aanmerking komen voor een bezoek van het EBT. Indien nodig verwijst het team bewoners door naar SWO, onze technisch medewerker, lekcheckers of energieambassadeurs. Naast het geven van praktische tips en inzicht in energieverbruik, speelt het EBT ook een verbindende rol tussen bewoners en de gemeente. Wat het EBT ziet bij bewoners thuis kunnen wij weer meenemen in andere projecten, denk bijvoorbeeld aan vergroenen van tuinen.
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
19
6. Hoe gaan we de resultaten monitoren? De monitor van het Programma Duurzaamheid zet op een rij hoe wij de aankomende jaren aan de slag zullen gaan om onze ambities te realiseren. Het doel van een monitor voor duurzaamheid in Drimmelen is om jaarlijks de voortgang en effectiviteit van duurzaamheidsinitiatieven en -beleid te volgen en te evalueren. Enkele specifieke doelen zijn: 1. Inzicht in prestaties: De monitor biedt gegevens en inzichten over hoe goed de gemeente presteert op het gebied van duurzaamheid, zoals energieverbruik, CO2-uitstoot, afvalbeheer en biodiversiteit. 2. Beleidsontwikkeling: Door het verzamelen en analyseren van gegevens kan de gemeente beter onderbouwde beslissingen nemen en beleid ontwikkelen dat gericht is op het verbeteren van duurzaamheid. 3. Transparantie en verantwoording: Een monitor maakt het mogelijk om transparant te zijn over de voortgang van duurzaamheidsdoelen en verantwoording af te leggen aan inwoners en andere belanghebbenden. 4. Betrekken van de gemeenschap: Het kan ook dienen als een middel om inwoners en lokale organisaties te betrekken bij duurzaamheidsinitiatieven, door hen inzicht te geven in de impact van hun acties en de voortgang van gemeentelijke projecten. 5.
Identificeren van verbeterpunten: De monitor helpt bij het identificeren van gebieden waar verbetering nodig is, zodat de gemeente gerichte acties kan ondernemen om haar duurzaamheidsdoelen te bereiken. Kortom, een monitor voor duurzaamheid zal een essentieel instrument zijn voor de hele gemeente om onze duurzaamheidsinspanningen te meten, te verbeteren en te communiceren. Voor het ontwikkelen van de monitor hebben we indicatoren opgesteld die aansluiten bij onze ambities en doelstellingen van de vijf pijlers. Deze kunnen indien nodig aangepast worden.
1.
Energietransitie:
We hebben ervoor gekozen om de volgende indicatoren te gebruiken om de vooruitgang van de energietransitie te meten: CO2-reductie: Deze indicator is cruciaal omdat het de vermindering van koolstofdioxide-uitstoot meet, wat een directe impact heeft op het milieu en de klimaatverandering. Door de CO2-reductie te volgen, kan de gemeente beoordelen of haar inspanningen om fossiele brandstoffen te verminderen en duurzame alternatieven te omarmen effectief zijn. Duurzame energie-opwek: Deze indicator omvat de productie van energie uit hernieuwbare bronnen, zoals zonnepanelen, windmolens en warmtepompen. Ook het aantal woningen zonder aardgasaansluitingen valt hieronder. Het meten van duurzame energie-opwek is belangrijk om te zien in hoeverre de gemeente overstapt op schone energiebronnen en haar afhankelijkheid van fossiele brandstoffen vermindert. Dit geeft inzicht in de transitie naar een duurzamer energiesysteem. Energieverbruik: Het monitoren van het totale energieverbruik helpt de gemeente te begrijpen hoe efÏciënt energie wordt gebruikt binnen de gemeenschap. Door deze indicator te volgen, kan de gemeente trends in energieverbruik identificeren, zoals stijgingen of dalingen, en gerichte maatregelen nemen om energie-efÏciëntie te bevorderen.
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
20
Samen zullen deze indicatoren een totaal beeld van de voortgang van de energietransitie in de Drimmelen bieden. Ze helpen niet alleen bij het evalueren van de effectiviteit van beleid en initiatieven, maar ook bij het stellen van nieuwe doelen en het betrekken van de gemeenschap en andere organisaties bij duurzame praktijken.
2. Duurzaam ondernemen en circulariteit Om de voortgang van de doelstellingen en ambitie binnen ‘duurzaam ondernemen en circulariteit’ te meten, zullen de volgende indicatoren gebruikt worden: Het aantal kantoren met Energielabel A: Deze indicator heeft betrekking op al het gemeentelijk vastgoed met een functie als kantoorpand. Door hiervoor maatregelen te treffen - denk hierbij bijvoorbeeld aan isolatiemaatregelen, het plaatsen van zonnepanelen, etc. - zullen deze panden minder energie verbruiken. Dat zal, op haar beurt, weer bijdragen aan de doelstelling om het CO2verbruik te reduceren. Het aantal KG restafval per persoon per jaar: Het verminderen van restafval van 80 kg per persoon per jaar naar 60 kg per persoon per jaar draagt bij aan de circulariteit waar wij naar streven binnen deze gemeente. Minder restafval betekent minder gebruik van grondstoffen en meer hergebruik van grondstoffen. Met deze indicator willen wij meten of mensen bewuster omgaan met ‘afval’. In plaats van dat zij, bijvoorbeeld, kapotte apparatuur wegdoen, wordt er een tweede leven gegeven hieraan. Onder deze indicator valt ook het beter scheiden van afval. Dit alles met als doel circulariteit te bevorderen.
Het aantal repair cafés/vintage winkels/ tweedehandswinkels: Ook het aantal repair cafés, vintage winkels en tweedehandswinkels zegt iets over de mogelijkheid om bewuster en duurzamer om te gaan met spullen, wat weer kan leiden tot circulariteit. Op dit moment zijn er twee repair cafés in de gemeente (Terheijden en Made). Dit zou in elke kern moeten zijn zodat de drempel voor bewoners om hun apparatuur te repareren in plaats van weg te gooien lager wordt. Ook het aantal vintage winkels en tweedehands winkels moet bijdragen aan het onderling verkopen van spullen in plaats van het weggooien. Wederom past dit bij de circulaire doelstelling die wij hebben binnen deze gemeente.
3. Klimaatadaptatie Het aantal uitgevoerde maatregelen uit het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie: Deze indicator geeft inzicht in de voortgang en effectiviteit van de inspanningen om de gemeente klimaatbestendig te maken. Door het aantal uitgevoerde maatregelen te volgen, kan de gemeente beoordelen of de geplande acties daadwerkelijk worden uitgevoerd en welke impact ze hebben op het verbeteren van de klimaatbestendigheid. Dit helpt bij het identificeren van succesverhalen en gebieden waar extra aandacht nodig is, en draagt bij aan het behalen van de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en klimaatadaptatie. Aan de hand hiervan kunnen de nieuwe uitvoeringsprogramma’s verbeteren. Het aantal aangelegde groene daken, gevels en geveltuinen: Hiermee krijgen we inzicht in de voortgang van vergroening en klimaatadaptatie binnen de gemeente. Door het aantal gerealiseerde groene daken, gevels en geveltuinen te volgen, kan de gemeente beoordelen of de geplande vergroening daadwerkelijk plaatsvindt en welke impact dit heeft op de leefomgeving. Aan de hand
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
21
hiervan kan er ook verkend worden hoe dit aantrekkelijker gemaakt kan worden voor inwoners, bijvoorbeeld door het uitvoeren van campagnes of subsidies. Het aantal m2 grijs naar groen: Het omzetten van grijze oppervlakken zoals tegels naar groene gebieden zoals gras, bomen en planten is een belangrijke maatstaf de gemeente. Dit helpt namelijk bij het verminderen van hittestress en verbetert de waterafvoer, wat overstromingen helpt voorkomen. Door dit aantal in kaart te brengen kunnen we ook onderzoeken in welke gebieden van de gemeente er bijvoorbeeld een grotere kans op hittestress en wateroverlast is. Het aantal georganiseerde campagnes, evenementen en bewustwordingsacties: Deze acties zijn gericht op het informeren en betrekken van de gemeenschap bij duurzaamheidsinitiatieven. Door het aantal en de effectiviteit van deze campagnes te volgen, kan de gemeente inzicht krijgen in hoe goed de boodschap over duurzaamheid wordt overgebracht en hoeveel mensen worden bereikt. Effectieve campagnes kunnen leiden tot een verhoogd bewustzijn en gedragsverandering onder de inwoners, wat essentieel is voor het succes van duurzaamheidsdoelen. Bovendien kunnen deze campagnes helpen bij het identificeren van gebieden waar meer inspanning nodig is en waar de gemeenschap mogelijk extra ondersteuning of informatie nodig heeft
4. Natuur en biodiversiteit Het aantal nieuw aangelegde natuur- en groengebieden: Ecologische verbindingszones zijn speciaal aangelegde gebieden die natuurgebieden met elkaar verbinden. Ze zorgen ervoor dat dieren en planten zich kunnen verplaatsen tussen verschillende leefgebieden, wat essentieel is voor de uitwisseling van genen en het voorkomen van habitatfragmentatie. Daarnaast helpen deze gebieden bij het opvangen van wateroverlast, het verminderen van hittestress en het verbeteren van de luchtkwaliteit. Door het aantal hectares nieuw aangelegde natuur- en groengebieden te meten, kan de gemeente inzicht krijgen in de voortgang en effectiviteit van de maatregelen. Het aantal hectares ecologisch beheerde bermen en groenstroken: Hierbij staat het bevorderen van de biodiversiteit en het ondersteunen van natuurlijke processen voorop. Er wordt aandacht besteed aan het creëren van bloemrijke bermen die aantrekkelijk zijn voor insecten. Bij het maaien wordt een deel van de vegetatie altijd ongemaaid gelaten (tot 25%) om insecten en andere kleine dieren een schuilplaats te bieden. Door dit percentueel bij te houden kunnen we in de loop van de jaren monitoren hoeveel vooruitgang we boeken. Het aantal natuurinclusieve nieuwbouwwijken: Vanaf 1 januari 2025 moeten alle nieuwe woningbouwprojecten in Drimmelen natuurinclusief worden gebouwd en ingericht.
Dit betekent dat bij de planning en uitvoering van bouwprojecten rekening wordt gehouden met natuurwaarden en biodiversiteit. Het beleid omvat een puntensysteem dat helpt bij het integreren van natuurinclusieve maatregelen in bouwprojecten. Voorbeelden zijn nestkasten voor vogels en vleermuizen, groene daken en gevels, en faunapassages die ervoor zorgen dat de dieren veilig kunnen bewegen tussen verschillende leefgebieden. Dit puntensysteem zorgt voor transparante en consistente richtlijnen en normen waarbij de gemeente de plannen op effectieve wijze kan goedkeuren.
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen
22
Het aantal hectares monotoon groen veranderd naar biodivers groen: Biodivers groen biedt een breed scala aan voordelen voor zowel de natuur als de inwoner. Het verhoogt bijvoorbeeld de biodiversiteit en draagt bij aan een robuuster en veerkrachtiger ecosysteem. Deze indicator duidt op een jaarlijkse telling van plekken waar we binnen de openbare ruimte van de gemeente het monotoon groen hebben omgezet naar inheems.