[2024034694] 240710_Rozenbloemstraat61Made_Ruimtelijke onderbouwing incl. alle bijlagen
Tekst van het document
4.3.11 Verkeers- en sociale veiligheid Met het voornemen zal het aantal verkeersbewegingen beperkt toenemen. Voor het bepalen van de toekomstige verkeersgeneratie van de nieuwe woning is gebruik gemaakt van de CROW publicatie 381 ‘Toekomstbestendig parkeren; van parkeerkencijfers naar parkeernormen’. Voor het bepalen van het aantal verkeersbewegingen is uitgegaan van het gemiddelde aantal verkeersbewegingen. Als verdere uitgangspunten zijn genomen de stedelijkheidsgraad ‘weinig stedelijk’ en gebiedstype ‘rest bebouwde kom’. Het minimale aantal verkeersbewegingen per etmaal voor een vrijstaande koopwoning is 7,8 en het maximale aantal verkeersbewegingen is 8,6. Er zullen dus circa 8,2 verkeersbewegingen per etmaal gegenereerd worden als gevolg van het plan. Deze toename is uiterst gering, en zal geen nadelige gevolgen hebben voor het bestaande wegennet. Er zal geen onevenredige aantasting plaatsvinden van de verkeers- en sociale veiligheid.
Ruimtelijke onderbouwing “Rozenbloemstraat 61 te Made” - 10 juli 2024
37
5
Economische en maatschappelijke uitvoerbaarheid
5.1 Economische uitvoerbaarheid Naast de planologische haalbaarheid van het project zoals getoetst in voorgaande paragrafen, zal ook inzicht moeten worden gegeven in de financiële uitvoerbaarheid van het project (artikel 3.1.6. van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro)). Onderdeel van de Wet ruimtelijke ordening vormt de mogelijkheid om bij de ontwikkeling van bouwlocaties een eerlijke verdeling van kosten en opbrengsten voor publieke voorzieningen af te dwingen. Dit vindt plaats door een exploitatieplan,waarin deze verdeelsleutel vastligt. In de toelichting op elk bestemmingsplan moet aandacht worden besteed aan het exploitatieplan. In het Bro (artikel 6.2.1) is voorgeschreven voor welk type bouwplannen een exploitatieplan moet worden opgesteld, indien het kostenverhaal niet anderszins is verzekerd. Het gaat om onder andere nieuwbouwplannen, zoals thans aan de orde. Uiteraard moet sprake zijn van kosten, die verhaalbaar zijn. Welke kosten verhaalbaar zijn (kostensoortenlijst) is ook in het Bro geregeld (artikel 6.2.3 t/m 6.2.5). Van een exploitatieplan kan worden afgezien indien het verhaal van kosten op een andere wijze verzekerd is en/of het instellen van inrichtingseisen via een exploitatieplan niet nodig is. In het voorliggende geval zijn de gronden niet in eigendom van de gemeente.
De gemeente zal, om haar kosten te dekken, een anterieure overeenkomst afsluiten met de initiatiefnemer. 5.2 Maatschappelijke uitvoerbaarheid Het opstellen van ruimtelijke besluiten dient zorgvuldig te gebeuren. In dat kader blijft het van belang dat diverse instanties, burgers en maatschappelijke organisaties bij de voorbereiding van dergelijke besluiten worden betrokken zodat in een vroeg stadium knelpunten, belangen en verbeterpunten kunnen worden gesignaleerd. De verplichting hiertoe vloeit voort uit de artikelen 3.1.1 en 3.1.6 sub e. van het Bro in samenhang met het in artikel 3:2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) gecodificeerde zorgvuldigheidsbeginsel. Omgevingsdialoog In het kader van de omgevingsdialoog is het planinitiatief in de periode van 26 oktober t/m 18 november voorgelegd aan grondeigenaren, bewoners en bedrijven in de buurt. Met een groot aantal adressen zijn persoonlijke gesprekken gevoerd, waarbij de tekeningen van de toekomstige woning zijn getoond. Alle betrokkenen hebben aangegeven geen bezwaren te hebben tegen de voorgenomen ontwikkeling. Verder zijn er twee adressen geïnformeerd middels een brief. Een van de twee adressen is al geruime tijd onbewoond en met de bewoner van het andere adres is mondeling moeizaam contact te krijgen. Op de brieven die gestuurd zijn zijn geen reacties ontvangen.
Van de omgevingsdialoog is een kort verslag gemaakt dat als bijlage bij deze ruimtelijke onderbouwing is gevoegd.
38
Ruimtelijke onderbouwing “Rozenbloemstraat 61” - 10 juli 2024
Ruimtelijke onderbouwing “Rozenbloemstraat 61 te Made” - 10 juli 2024
39
Spijksedijk 8 4207 GN Gorinchem t 0183 - 821 497 w welmersburgstedenbouw.nl e info@welmersburg.nl
Bijlage 1: Verkennend archeologisch onderzoek
Transect-rapport 5322 Made, Rozenbloemstraat 61 Gemeente Drimmelen (NB) Archeologisch bureauonderzoek (BO) en inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase
Overijsselhaven 127 3433 PH Nieuwegein
Auteur
J. Ponstein
Versie
Versie 1.3
Projectcode
24030012
Datum
09-07-2024
Opdrachtgever
Welmers Burg stedenbouw
Uitvoerder
Transect b.v.
T: 030-7620705 E: informatie@transect.nl
Overijsselhaven 127 3433 PH Nieuwegein Veldonderzoek
L. Jansen of Lorkeers (KNA Prospector) G. Laclé
Onderzoeksmelding
5606118100
Bevoegde overheid
Gemeente Drimmelen
Adviseur bevoegde overheid
Regioarcheologen West Brabant (RWB)
Status
Beoordeeld door Bevoegde Overheid
Beheer documentatie
Transect, Nieuwegein
Voorblad
Foto van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (21-05-2024)
Autorisatie Naam Drs. T. Nales (Senior KNA Prospector)
Datum
Paraaf
09-07-2024
ISSN: 2211-7067
© Transect, Nieuwegein Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Transect aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.
Samenvatting In opdracht van Welmers Burg Stedenbouw heeft Transect b.v. in mei 2024 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Rozenbloemstraat 61 in Made (gemeente Drimmelen). Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend veldonderzoek (IVO). De vraagstelling van deze onderzoeken richt zich op het vaststellen en toetsen van de archeologische verwachting en de bepaling in hoeverre de voorgenomen ingrepen in het kader van de planvorming effect hebben op eventuele archeologische resten in het gebied. • Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied aan de rand van een dekzandrug ligt. Zowel in noordelijke, westelijke als zuidelijke richting ligt de overgang naar een dekzandwelving (een helling) binnen 100 m. Vanwege de hogere ligging in het landschap, en de nabijheid van een gradiënt, is het landschap zeer geschikt geweest voor bewoning vanaf het LaatPaleolithicum. De verwachting op resten uit de periode Laat-Paleolithicum-Vroege Middeleeuwen is hoog. Resten uit deze periode worden verwacht in de top van het dekzand. Vanwege het voorkomen van laarpodzolgronden in het plangebied wordt de top van het dekzand verwacht op 30-50 cm -Mv. Made, waarin het plangebied ligt, dateert uit de 14e eeuw.
Er zijn losse vondsten gedaan uit de Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd, gerelateerd aan de Sint Bernarduskerk, 500 m ten zuiden van het plangebied. Op de 1718-1775 kaart van Nicolaes Visscher lag het plangebied in de oude kern van Made. Op de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 doet het plangebied dienst als bouwland. Het plangebied grenst op deze kaart aan een huis en erf. Bovendien vormt de Rozenbloemstraat, waaraan het plangebied ligt, een verbindingsweg naar de Voorstraat, de oude kern van Made. De oudste bebouwing in het plangebied stamt uit 1925. De verwachting op resten uit de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd is hoog. Deze worden verwacht in een bouwlanddek of in de bouwvoor. • Op basis van de resultaten van het veldonderzoek is de hoge archeologische verwachting uit het bureauonderzoek naar laag bij te stellen. In het plangebied is dekzand aangetroffen met daarop een (recent) verstoorde bouwvoor. Het dekzand ligt op een diepte van 85 tot 170 cm -Mv (0,3 tot 1,3 +NAP). Alleen in boring 1 is het dekzand vanaf een diepte van 215 cm -Mv (0,05 m -NAP) aanwezig. Sporen van podzolering ontbreken en er zijn geen gley-verschijnselen (Cg-horizont) aanwezig. Getuige de aanwezigheid van brokken humeus zand in de top van het dekzand is deze verstoord geraakt.
Eventuele vindplaatsen uit de steentijd (Laat-Paleolithicum-Mesolithicum) en vindplaatsen die zich kenmerken door grondsporen (Neolithicum-Nieuwe Tijd) worden daardoor niet meer intact verwacht. Deze verwachting kan naar laag worden bijgesteld. Advies Het voornemen bestaat om in het plangebied de bestaande gebouwen te slopen en vervolgens een nieuw woning te bouwen. Uit het onderzoek blijkt dat in het plangebied sprake is van een lage archeologische verwachting. Daarom worden in het kader van de nieuwbouw in het plangebied geen aanvullende maatregelen adviseren. Wel geldt, dat op het moment dat onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, geldt een wettelijke meldingsplicht conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 en 5.11, deze vondsten te melden bij de bevoegde overheid (gemeente Drimmelen). Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de bevoegde overheid (de gemeente Drimmelen) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied.
Inhoud 1. Aanleiding
1
2. Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek
2
3. Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied
3
4. Planvorming en consequenties toekomstig gebruik
5
5. Beleidskader
6
6. Landschap, geomorfologie en bodem
7
7. Beschrijving bekende archeologische kenmerken
10
8. Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen
15
9. Gespecificeerde archeologische verwachting
22
10.
Resultaten veldonderzoek
25
11.
Beantwoording onderzoeksvragen
27
12.
Conclusie en Advies
28
13.
Geraadpleegde bronnen
29
Bijlage 1: Plantekening
32
Bijlage 2: Archeologische beleidskaart van de gemeente Drimmelen
33
Bijlage 3: Geomorfologie
35
Bijlage 4: Hoogtekaart
38
Bijlage 5: Bodemkaart
40
Bijlage 6: Archeologische verwachtingskaart gemeente Drimmelen
41
Bijlage 7: Archeologische informatie
47
Bijlage 8: Boorpuntenkaart
48
Bijlage 9: Foto’s van boringen
49
Bijlage 10: Boorbeschrijvingen
52
1. Aanleiding In opdracht Welmers Burg Stedenbouw heeft Transect b.v.1 in mei 2024 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Rozenbloemstraat 61 in Made (gemeente Drimmelen). De aanleiding voor het onderzoek vormt de aanvraag van een omgevingsvergunning ten behoeve van de realisatie van een nieuwe woning in het gebied. In het plangebied geldt in het omgevingsplan Gemeente Drimmelen een Waarde – Archeologie 1. Vanwege deze aanduiding is een archeologisch onderzoek verplicht bij bodemingrepen, die groter zijn dan 100 m2 en dieper dan 50 cm -Mv reiken. Dit betekent dat gezien de omvang van de voorgenomen van de toekomstige ontwikkeling (circa 250 m2 met bodemingrepen dieper dan 50 cm -Mv) archeologisch vooronderzoek nodig is. Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.2 en het Plan van Aanpak (Ponstein, 2024).
1 Transect b.v. voldoet aan de eisen zoals gesteld in de kwaliteitsnorm ‘BRL SIKB 4000’, versie 4.2, en is gecertificeerd door
middel van een procescertificaat. Transect b.v. is certificaathouder van de volgende protocollen: ‘KNA Protocol 4001 Programma van Eisen’, ‘KNA Protocol 4002 Bureauonderzoek’, ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Overig’, ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Proefsleuven’ en ‘Protocol 4004 Opgraven’, en staat geregistreerd bij het RCE en de SIKB.
1
2. Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een gecombineerd onderzoek, te weten een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase. Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische verwachting, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare en nieuwe informatie over de archeologie, cultuurhistorie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, bepalen van de kans dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen. Hiervoor is onder andere het centraal Archeologisch Informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geraadpleegd, waarin de Archeologische MonumentenKaart (AMK) is opgenomen. Aanvullende (cultuur)historische informatie is verkregen uit historische kaarten. Om inzicht te krijgen in de opbouw en ontwikkeling van het landschap zijn onder andere de bodemkaart en beschikbare geologische en geomorfologische kaarten geraadpleegd. Ook is er navraag gedaan bij de Heemkundekring Made en Drimmelen voor aanvullende informatie (via algemene e-mailadres; d.d. 15-05-2024). Deze informatie is in deze rapportage verwerkt.
Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de gespecificeerde archeologische verwachting, door het verzamelen van informatie over de feitelijke bodemopbouw, bodemreliëf en bodemintactheid in het plangebied. Hiermee ontstaat inzicht in de landschapsvormende processen en landschappelijke eenheden uit het verleden. Op basis hiervan kan een oordeel worden gegeven over waar, wanneer en in hoeverre het gebied in het verleden geschikt was voor de mens. Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd in de vorm van een booronderzoek (IVO-O). De toegepaste methodiek in het veld wordt beschreven bij de beschrijving van de veldresultaten (Hoofdstuk 10). Het onderzoek probeert hiermee aan de hand van feitelijke informatie antwoord te geven op de volgende vragen: • Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen? •
Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante bodemniveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze?
•
In hoeverre zijn de archeologisch relevante bodemniveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat)?
•
Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiëren in laag, middelhoog en hoog?
Het resultaat van het archeologisch vooronderzoek is dit rapport met een conclusie omtrent het risico dat eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied worden verstoord als gevolg van de voorgenomen plannen. Op basis van dit rapport neemt het bevoegde overheid een beslissing in het kader van de vergunningverlening of planprocedure. Het rapport bevat waar mogelijk gegevens over de – verwachte – aan- of afwezigheid, aard, omvang, ouderdom, gaafheid, conservering en (relatieve) kwaliteit van archeologische waarden. Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4002 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.2 (KNA 4.2). Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4003 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 4.2 (KNA 4.2).
2
3. Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied Gemeente
Drimmelen
Plaats
Made
Toponiem
Rozenbloemstraat 61
Kaartblad
44D
Centrumcoördinaat
113.924/ 410.842
Binnen het archeologisch bureauonderzoek is onderscheid gemaakt in het plangebied en het onderzoeksgebied. Het plangebied is het gebied waarin de geplande bodemingrepen zullen plaatsvinden. Het onderzoeksgebied omvat het plangebied en een deel van het direct omringende gebied en wordt bij het onderzoek betrokken om tot een beter inzicht te komen in de archeologische, (cultuur)historische en bodemkundige situatie in het plangebied. Het onderzoeksgebied beslaat in dit geval een straal van circa 500 meter rond het plangebied. Het plangebied ligt aan de Rozenbloemstraat 61 in Made (gemeente Drimmelen). De ligging van het plangebied is weergegeven in figuur 1. Kadastraal gezien omvat het plangebied het perceel MDE01 Sectie T nummer 2308. Het voornemen is het zuidwestelijke deel van dit perceel af te splitsen om daarop de nieuwe woning te realiseren. De begrenzing van het plangebied wordt bepaald door de grenzen van het nieuwe perceel Het plangebied is circa 560 m2 groot.
3
Figuur 1: Ligging van het plangebied (met rode lijnen aangegeven, bron: www.pdok.nl).
4
4. Planvorming en consequenties toekomstig gebruik Kader
Aanvraag omgevingsvergunning
Oppervlakte plangebied
560 m2
Planvorming
Nieuwbouw woning Sloop bijgebouwen
Omvang verstoringen
95 m2 woning 200 m2 sloop
Bodemverstorende werkzaamheden Diepte verstoring
Sloopwerkzaamheden, graafwerkzaamheden, heiwerkzaamheden Onbekend (>50 cm)
Het voornemen bestaat om in het plangebied een nieuwe woning te realiseren. Hiervoor moeten twee bijgebouwen worden gesloopt. Een inrichtingstekening van de toekomstige situatie is weergegeven in bijlage 1. Om de herontwikkeling mogelijk te maken, is een omgevingsvergunning nodig, aangezien de voorgenomen ingrepen groter zijn dan door het omgevingsplan wordt toegestaan. De bodemingrepen zullen naar verwachting het bodemarchief en daarmee eventueel aanwezige archeologische waarden aantasten. De nieuwe woning heeft een omvang van 95 m2. De te slopen bijgebouwen hebben een omvang van 200 m2. Er is een overlap van 40 m2 tussen de bijgebouwen en de te realiseren woning. Waarschijnlijk zullen onder de toekomstige bebouwing ook heipalen nodig zijn. Hoe diep de ingrepen zullen reiken is echter nog niet bekend, aangezien de technische tekeningen voor de bebouwing nog worden opgesteld. Er zijn geen effecten op het grondwaterpeil voorzien.
5
5. Beleidskader Onderzoekskader
Aanvraag omgevingsvergunning
Beleidskader
Omgevingsplan Gemeente Drimmelen 2024
Onderzoeksgrens
100 m2 en dieper dan 50 cm –Mv
In 1992 heeft Nederland het Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed ondertekend; ook wel het Verdrag van Malta of Valletta genoemd, naar het eiland en de plaats waar het is ondertekend. Het Verdrag is in 1998 geratificeerd en op 1 september 2007 via de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (Wamz) geïmplementeerd. De Wamz is een wijzigingswet en omvat een wijziging van de Monumentenwet 1988, de Wet Milieubeheer, de Ontgrondingenwet en de Woningwet, op grond waarvan overheden onder andere bij bodemingrepen verplicht rekening moeten houden met het behoud van archeologische waarden. Sinds juli 2016 is het behoud en beheer van het Nederlandse erfgoed geregeld door Erfgoedwet, die de Monumentenwet 1988 vervangt. Het deel van het erfgoedbeheer dat betrekking heeft op de besluitvorming in de fysieke leefomgeving is sinds 1 januari 2024 opgenomen in de Omgevingswet. Hierin is bepaald dat gemeentes rekening moeten houden met het belang van het behoud van cultureel erfgoed bij het vaststellen van het omgevingsplan. Hieronder vallen dus ook bekende en/of aantoonbaar te verwachten archeologische monumenten. Dit is vastgesteld in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) artikel 5.130, lid 1.
In het belang van de archeologische monumentenzorg kan een gemeente vanuit het Omgevingsplan lokale regels stellen door monumenten (concreet) in de bodem te beschermen of ze juist vakkundig op te laten graven (lid 3, 4 en 5). Ook kunnen ze vanuit het Omgevingsplan eisen stellen aan het onderzoek, waaronder het onderzoeksthema en de onderzoeksvorm. Gemeentes hebben tot 2031 om tot een Omgevingsplan op te stellen. Tot die tijd geldt een Tijdelijk Omgevingsplan. In het Omgevingsplan van de gemeente Drimmelen staat, dat het plangebied een Waarde – Archeologie 1 heeft (bron: https://omgevingswet.overheid.nl/regels-op-de-kaart). Deze regels zijn gebaseerd op de gemeentelijke beleidskaart, waarop aan het plangebied is aangeduid als bekende vindplaats (2023; bijlage 2). Bij bouwwerken en/of bodemingrepen die groter zijn dan 100 m2 én dieper reiken dan 50 cm -Mv is daarom archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk. Gezien het grotere verstoringsoppervlakte en -diepte betekent dat in dit geval er in het kader van de aanvraag van een omgevingsvergunning een archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk is (zie hoofdstuk 4). In het kader van de omgevingsvergunning dient de aanvrager een rapport aan de gemeente te overleggen, waarin de archeologische waarde van het plangebied naar het oordeel van Burgemeester en Wethouders in voldoende mate is vastgesteld.
Afhankelijk van de uitkomsten van het archeologisch (voor-)onderzoek dat hiervoor nodig is, kunnen aan de ontwikkeling regels worden verbonden ter behoud van belangrijke archeologische waarden. Deze kunnen bestaan uit technische aanpassingen of een veiligstellende opgraving. Het archeologisch vooronderzoek kan hiertoe worden uitgebreid met een al dan niet gecombineerd karterend en waarderend onderzoek, zodat op basis van de KNAwaarderingssystematiek een waardestelling kan worden opgemaakt.
6
6. Landschap, geomorfologie en bodem Archeoregio
Brabants zandgebied
Geomorfologie
Dekzandrug
Maaiveld
1,90 – 2,00 m +NAP
Bodem
Bebouwd
Grondwater
GWT-VI
Landschapsgenese Het plangebied ligt landschappelijk gezien in het Zuid-Nederlandse zandgebied en maakt deel uit van het Kempisch plateau. Dit gebied is een tektonisch doch relatief stabiel stijgingsgebied ten westen van de Centrale Slenk (Schokker, 2003). Hiermee heeft het een relatief hoge ligging en kent het een eigen geologische ontwikkeling (Berendsen, 2005; Tebbens, 2016). De genese ervan gaat terug tot in het vroeg-Pleistoceen, circa 1,1 miljoen jaar geleden. Toen is onder invloed van het dal van Breda, een rivierdal vanwaar voorlopers van de Rijn, Maas en lokale beken in het gebied vanuit het midden van België hebben afgewaterd. Dit dal is waarschijnlijk gevormd tijdens de overgang van het Vroeg- naar het Midden Pleistoceen en is later opgevuld met een pakket fijn zand (Lammers e.a., 1981). Ten oosten van het dal vormde zich in de loop van het Midden-Pleistoceen vervolgens ter hoogte van Oosterhout een dik pakket matig grof tot uiterst grof grindhoudend zand, vermoedelijk door een vlechtend riviersysteem van de Rijn-Maas. Dit pakket behoort geologisch gezien tot de Formatie van Sterksel (de Mulder e.a., 2003) en bevindt zich naar verwachting in de ondergrond van het plangebied. Later in het Pleistoceen hield de fluviatiele invloed in het gebied op (circa 850.000 jaar geleden).
Onder invloed van een zeer koud klimaat trad in dit landschap periglaciale erosie op, waardoor glooiingen en hoogteverschillen in het landschap konden ontstaan. Als gevolg van dit klimaat en de afwezigheid van vegetatie traden vervolgens grootschalige verstuivingen van zand op, met name gedurende de koudste perioden van de laatste ijstijd, het Weichselien (circa 120.000 tot 10.000 jaar geleden). Het zand verstoof door sterke winden vanuit de drooggevallen beddingen van beken en rivieren en vanuit het drooggelegen Noordzee-bekken. Het zand werd als dekzand in een dunne deken op de oude rivierafzettingen afgezet in welvingen en (tegen het einde van het Weichselien) in hoge ruggen. De vorming van dekzand vond plaats in verschillende fasen (Van Zijverden en de Moor, 2014; Schokker, 2003). Er is hierin onderscheid te maken in jong dekzand en oud dekzand. Het jonge dekzand omvat daarbij zand dat volledig onder invloed van de wind is afgezet in de laatste koude periode van het Weichselien (vanaf circa 20.000 jaar geleden). De verstuivingen waren toen zodanig dat dit heeft geleid tot de vorming van enkele zeer grote dekzandruggen, die dwars door NoordBrabant lopen (in de lijn Geertruidenberg – ’s-Hertogenbosch). Ook op lokaal niveau hebben zich duinen, ruggen en welvingen gevormd. Deze kunnen soms zelfs wel één tot twee meter boven hun omgeving uitsteken.
Het oude dekzand is een verzamelnaam voor het lemige tot sterk lemig zand dat in eerdere perioden is afgezet. Hoewel het oude dekzand hoofdzakelijk onder invloed van de wind tot stand is gekomen, omvat het onder meer ook fluvio-periglaciale afzettingen; (dek)zand dat onder invloed van afstromend water is verplaatst en afgezet. Deze afzettingen karakteriseren zich veelal als zand- en leemlagen waarbinnen sprake is van verspoeld plantenmateriaal en een slechte sortering van het zand. Vanaf het begin van het Holoceen (vanaf 10.000 jaar geleden) trad een drastische opwarming op. De gemiddelde jaartemperaturen stegen en het werd vochtiger waardoor vegetatiegroei kon toenemen. 7
Hierdoor werd de zandverstuiving aan banden gelegd en trad in de top van het dekzand bodemvorming op (podzolering). In de lagere gebiedsdelen rondom de koppen en ruggen stroomden beken en kon als gevolg van de vernatting veenvorming optreden. Deze veenvorming trad met name vanaf 3500 v. Chr., toen sprake was van een snelle stijging van het grondwaterspiegel (als gevolg van een hoge relatieve zeespiegelstijging; Berendsen, 2005). Dit leidde tot de vorming van hoogveen, dat in de loop van de 13e eeuw vrijwel volledig ontgonnen is en voor turfwinning is afgegraven. Het plangebied zelf maakt geen deel uit van een vervening en lag vermoedelijk hoger in het dekzandlandschap (bron: Turfdatabank Antwerpen). Het aangrenzende, lager gelegen gebied ten oosten van het plangebied maakte deel uit van de vervening De Plukmade. Dit gebied is sinds 1325 uitgeveend. Het gebied daar had veel te lijden onder overstromingen, in het bijzonder de Sint Elisabethsvloed van 1421. Vanwege de hogere ligging van het plangebied op een dekzandrug is het plangebied waarschijnlijk niet overstroomd. De ontwatering van de natte gebieden leidde tot een verdroging van de hoger gelegen gronden. Deze verdroging leidde tot een aanpassing in de landbouwstrategie, waarbij door middel van plaggenbemesting en het aanbrengen van potstal de gronden vruchtbaar gehouden moesten worden (Van Doesburg e.a.
2007; Berendsen, 2005). Het steken van de heideplaggen leidde echter tot een verder gaande uitputting van de directe omgeving, waarbij een evenzo toegenomen houtproductie uiteindelijk leidde tot kale vlaktes. Doordat vocht en begroeiing verdwenen waren, had de wind vrij spel en traden opnieuw verstuivingen op, zo ook op de hoger gelegen terreindelen rondom Made. Deze leidden al reeds in de Late Middeleeuwen tot het ontstaan van stuifzandgebieden Geologie In boring B44D0468 (114350, 409760 (RD)), 1000 m ten zuiden van het plangebied, uit het Dinoloket van TNO dagzoomt de Formatie van Boxtel. De bovenste 80 cm van deze formatie bestaat uit zeer fijn, sterk humeus zand. Tot 305 cm -Mv (1,15 m -NAP) bestaat de formatie uit zeer fijn zand. De Formatie van Boxtel dekt de Formatie van Sterksel af. Deze bestaat uit fijn zand met enkele lagen grof zand. Geomorfologie Op de geomorfologische kaart is het plangebied aangeduid als bebouwd (bijlage 3, www.pdok.nl). In de omgeving van het plangebied zijn wel landschapsvormen gekarteerd. Ten noorden (op 20 m) van het plangebied ligt dekzandwelvingen (3L41; bijlage 3; bron: www.pdok.nl). De landschappelijke basiskaart Pleistoceen van de gemeente Drimmelen (2023, bijlage 3) geeft het plangebied weer op de rand van een dekzandrug, binnen 60 m van de overgang naar een dekzandwelving.
Het verschil in reliëf maakt dit een aantrekkelijke locatie voor jager-verzamelaars vanaf het Paleolithicum. Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Op basis van het AHN valt af te leiden dat het maaiveld in het plangebied op 1,9 – 2,0 m +NAP ligt (bron: www.ahn.nl; versie 4; bijlage 4). Het maaiveld binnen het plangebied is relatief vlak en vertoont weinig verschillen. Het plangebied ligt 1,30 m hoger dan de weilanden direct ten noorden van het plangebied. Dit kan het de resultaten zijn van ophoging tijdens de ontwikkeling van het gebied. Bodem en grondwatertrap Ook op de bodemkaart is het plangebied aangeduid als bebouwd. Op 50 m ten noorden van het plangebied zijn laarpodzolgronden te verwachten (kaartcode cHn21, bijlage 5, www.pdok.nl). Dit zijn over het algemeen zandgronden met een humusrijke, zwarte bovengrond die tussen 30 en 50 cm dik is. Ze zijn ontstaan op de relatief jonge ontginningen door plaggenbemesting waardoor een matig dikke A-horizont is ontstaan (De Bakker, 1966).
8
De grondwatertrap in het plangebied is VI (op de bodemkaart). Dit houdt in dat de gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) tussen 40 cm -Mv en 80 cm -Mv voor kan komen. De gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) kan daarentegen beneden 120 cm -Mv liggen (Knotters e.a., 2018). De wisselingen in grondwaterstanden leiden ertoe dat organische resten, zoals bot- of plantenmateriaal, binnen 120 cm -Mv worden aangetast als gevolg van oxidatie. Binnen 120 cm -Mv kunnen wel anorganische resten, zoals vuursteen en aardewerk, of verbrande organische resten worden aangetroffen. Beneden 120 cm -Mv kunnen daarnaast theoretisch gezien ook onverbrande organische resten worden aangetroffen
9
7. Beschrijving bekende archeologische kenmerken Wettelijk beschermd monument
Nee
AMK terrein
Nee
Gemeentelijke kaart
Bekende vindplaats
Archeologische waarden en/of informatie
Nee
Wettelijk beschermde status Het plangebied heeft volgens het centraal archeologisch informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geen archeologisch wettelijk beschermde status. Archeologische Monumentenkaart (AMK) Het plangebied is niet opgenomen op de Archeologische MonumentenKaart (AMK). Archeologische verwachting Op de gemeentelijke beleidskaart van Drimmelen (2023) is het plangebied aangeduid als bekende vindplaats (bijlage 2). Deze classificatie is toegekend aan monumenten, bekende vindplaats inclusief bufferzone, archeologische structuren en relevante cultuurhistorische elementen (Ellenkamp, 2023).Volgens de archeologische verwachtingskaart heeft het plangebied een hoge verwachting op vindplaatsen gerelateerd met bewoning uit de Paleolithicum-Mesolithicum. Voor de periode BronstijdNieuwe Tijd is er kans voor het aantreffen van vindplaatsen gerelateerd aan bewoning, beakkering, begraving, en economische en infrastructurele activiteiten. Het plangebied ligt net buiten de historische bewoningskern gedurende de Late Middeleeuwen-Nieuwe Tijd (bijlage 6; gemeente Drimmelen). Bekende archeologische waarden In het plangebied zijn voor zover bekend in het verleden geen archeologische waarnemingen gedaan en heeft in het verleden niet eerder onderzoek plaatsgevonden.
Op Archis3 ligt het plangebied binnen de kaders van onderzoek 2391682100, maar deze laatste is verkeerd geplaatst. Onderzoek 2391682100 is gedaan aan de Rozenbloemstraat 63 (Exaltus en Orbons, 2013), 50 m ten oosten van het plangebied. In de omgeving van het plangebied is wel informatie bekend (bijlage 7). In tabel 1 is een overzicht gegeven van de verschillende onderzoeken in de omgeving van het plangebied, in tabel 2 zijn de verschillende vondstmeldingen weergegeven. Informatie uit overige bronnen Er is geen aanvullende informatie uit overige bronnen verkregen. Er is één vindplaats in de omgeving bekend, 450 m ten zuiden van het plangebied, gerelateerd aan de Sint-Bernarduskerk (Pels-Ouweneel en Rendering, 2022). Het betreft een goot en bezinkput uit de 19 e - 20e eeuw. De goot ligt op 100 cm -Mv (1,30 m +NAP). De bezinkpunt reikt tot 170 cm -Mv (0,60 – 0,79 m +NAP). Zowel bovenin als onderin een 20e eeuwse ophogingslaag zijn losse vondsten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd gedaan. De ophogingslaag is ca. 140 cm dik. De top van de Chorizont ligt op 140 cm -Mv (1,00 m +NAP). Aan de Rozenbloemstraat 63, 50 m ten oosten van het plangebied is de bovengrond verstoord tot 75 – 125 cm -Mv (1,50 – 1,00 m +NAP). Hieronder ligt de schone C, bestaande uit lemig zand (Exaltus en Orbons, 2013).
10
Tabel 1: Overzicht van de archeologische onderzoeken rondom het plangebied (<500 m).
Zaak-ID
Toponiem
Afstand-windrichting
Type onderzoek
Bevindingen
Bron
4660646100
Boerenhoekstraat
115 m ten zuidwesten
Bureauonderzoek
Het plangebied ligt op terrasafzettingswelvingen op de noordrand van een lage dekzandrug met laardpozolgronden en geooreerdgronden. De archeologische verwachting wordt gekoppeld aan oude bebouwing en de hiermee samenhangende ontwikkeling van een nederzetting in de Late Middeleeuwen-Nieuwe Tijd. Er geldt een middelhoge verwachting voor resten uit de Nieuwe Tijd vanwege de ligging aan de rand van de historische kern van Made. Echter is door de grondbewerking, vervening, en vergravingen de bodem mogelijk verstoord.
Bouter (2019)
4733019100
Marktstraat, Molenplein en Kerkstraat
450 m ten zuiden
Bureauonderzoek
Het plangebied ligt op een dekzandrug die aan de rand van het veen- en kleigebied ligt. Op grond van de ouderdom van de dekzandrug, kunnen in het plangebied theoretisch gezien vindplaatsen uit de periode Laat-Paleolithicum – Vroege Middeleeuwen aanwezig zijn. Er geldt daarom een hoge archeologische verwachting voor de periode Laat-Paleolithicum – Vroege-Middeleeuwen. Voor wat betreft de periode Late-Middeleeuwen – Nieuwe Tijd is de archeologische verwachting eveneens hoog. Voor de Late-Middeleeuwen zal het wel voornamelijk gaan om sporen van landgebruik, aangezien het plangebied in de LateMiddeleeuwen in gebruik was als gemeenschappelijke weide. In de omgeving van
Verboom-Jansen (2019)
11
het plangebied zijn in de historische weide sporen van landgebruik vanaf de Late-Middeleeuwen aangetroffen. Vanaf 1531 was echter een molen in het noorden van het plangebied aanwezig, waardoor wel nederzettingssporen en wegen vanaf de Nieuwe Tijd aanwezig kunnen zijn. Archeologische vondsten en/of sporen uit deze periode kunnen vanaf direct onder de huidige bestrating aanwezig zijn. 2391682100
Rozenbloemstraat 63
Rond het plangebied
Booronderzoek
Uit het booronderzoek blijkt dat de bodem binnen het plangebied uit een sterk verstoorde toplagen bestaat die gemiddeld 90 cm dik zijn. Onder de verstoorde toplagen is direct het schone gele zand van de C-horizont aangetroffen. Uit de aanwezigheid van moderne insluitsels in de verstoorde lagen blijkt dat de bodemverstoring het gevolg moet zijn van bodemingrepen die in de 20ste eeuw hebben plaatsgevonden. Geen archeologische indicatoren zijn aangetroffen.
Exaltus en Orbons (2013)
4902033100
Kloosterstraat 22
425 m ten zuiden
Booronderzoek
Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek blijkt dat er in het plangebied een geroerd plaggendek aanwezig is van 70 tot 90 cm dik. Hieronder ligt direct de C-horizont. Vanwege het ontbreken van een podzolprofiel kan de verwachting op het aantreffen van sporen en vondsten uit het Paleolithicum-Mesolithicum als laag gesteld worden. Voor de overige perioden kan de verwachting gehandhaafd blijven.
Hos (2021)
12
4915245100
SintBernarduskerk
450 m ten zuiden
Booronderzoek
In 2020 is een booronderzoek uitgevoerd rondom de Sint-Bernarduskerk. De natuurlijke ondergrond bestaat in het gehele gebied uit dekzand vanaf een diepte van 75-180 cm -Mv. Er is tot een diepte van 75-180 cm -Mv een geplaagd pakket zand aangetroffen. Op basis van de aanwezigheid van het puin en de gelaagdheid van dit pakket betreffen het waarschijnlijk historische ophooglagen. Tot een diepte van 110-120 cm -mv wordt geïnterpreteerd als een oud bouwlanddek. Tijdens het veldonderzoek zijn geen eenduidig dateerbare archeologische indicatoren aangetroffen.
Verboom-Jansen en Rap (2021)
22276192100
Rozenbloemhof
330 m ten zuidwesten
Booronderzoek
Rapport niet raadpleegbaar via Dans Easy en Archis3
Groot (2010)
2301366100
Rozenbloemhof
330 m ten zuidwesten
Proefsleuvenonderzoek
Rapport niet raadpleegbaar via Dans Easy en Archis3
Craane en Sopphie (2012)
5138968100
Centrumplan
455 m ten zuiden
Proefsleuvenonderzoek
Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn twee werkputten aangelegd. Drie ophogings-puinlagen uit de 20ste eeuw waren aangetroffen. Zowel de onderste als bovenste ophogings-/puinlaag bevatte vondsten uit de Late-Middeleeuwen t/m de 20ste eeuw. Twee sporen waren aangetroffen uit de periode Nieuwe Tijd C.
Pels-Ouweneel en Rendering (2022)
13
Tabel 2: Overzicht van de vondstmeldingen rondom het plangebied (<500 m).
Zaak-ID
Toponiem
Afstandwindrichting
Datering
Type onderzoek
Omschrijving vondstmelding
5138968100
Centrumplan
455 m ten zuiden
Middeleeuwen Nieuwe tijd
Proefsleuven
Vondsten: pijpaarde (x5), glas, keramiek (x18), bouwaardewerk (x7(
14
8. Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen Landschapstype2 Cultuurhistorische elementen
Kempisch zandgebied 3
Nee
Aard historisch landgebruik
Bouwland
Historische bebouwing aanwezig
Nee
Bebouwing van cultuurhistorische waarde
Nee
Het grondgebruik, dat over de jaren heen in het plangebied heeft plaatsgevonden, kan zijn sporen in de ondergrond hebben achtergelaten. Enerzijds herbergen oude kaarten informatie omtrent voormalig landgebruik die inzicht kan geven in de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen (bijvoorbeeld historische boerenplaatsen en wegen), maar anderzijds ook in de negatieve effecten, die landgebruik op de oorspronkelijke bodem heeft gehad (en daarmee op eventueel aanwezige archeologische resten). Met dit laatste wordt niet alleen gedoeld op omwerking van de bodem door omwoeling, egalisatie, ontgraving en sanering, maar ook ophoging en ontwatering die kunnen hebben geleid tot verkleuring, verdroging en verstikking van de bodem. Historische achtergronden van het cultuurlandschap en -situatie Made is van oorsprong een straatdorp ontstaan op de smalle randzondetussen klei en zand in de 14e eeuw, als buiten poorterij van Geertruidenberg (bron: CHW3). Op deze plek bevond zich de stadsweide van Geertruidenberg, ook wel de Meede genoemd. Gebaseerd op de rationele verkaveling in het gebied is het aannemelijk dat grote delen vanuit Made in westelijke richting gelijkmatig zijn ontgonnen. Deze gronden werden in opdracht van de Graaf van Holland of de heren van Breda en Strijen uitgegeven om ontgonnen te worden (Leenders, 2013).
Het veen werd bij deze ontginning verwijderd door turf te steken voor de stedelijke bevolking van Holland. Daarna kon het gebied worden gebruikt voor akkerbouw (bron: www.drimmelen.nl). Onder het veen lagen arme zandgronden die door plaggenbemesting vruchtbaar werden gehouden. De omgeving van Made werd getroffen door de Sint-Elisabethsvloed in 1421, maar de dorpskern van Made en het plangebied lagen hoog genoeg om geen last te hebben van deze overstroming (Koopmanschap e.a., 2011). In de Middeleeuwen vestigden zich een reeks boerderijen langs de Voorstraat, 900 m ten oosten van het plangebied. Onder invloed van gunstige ligging langs verkeerswegen vestigden zich ook ambachts- en handelslui. Hierdoor ontstonden rond de Voorstraat verschillende buurtjes (bron: CHW3). Na de middeleeuwen ontstond er een nieuw stratenpatroon in de vorm van een onregelmatige ster. De Rozenbloemstraat, waaraan het plangebied ligt, is een parallelstraat van de Voorstraat, en staat aangeduid als lijn van hoge waarde op de CHW3. Op de historische kaart Zuydhollandia Strice Sumta van Joan Blaeu uit 1644-1645 (figuur 2) is voornamelijk de bebouwing in het centrum van Made weergeven; de kerk en de molen. Het plangebied ligt ten westen van de Voorstraat.
Volgens de 1718-1775 kaart van Nicolaes Visscher ligt het plangebied ligt het plangebied net buiten de oude kern van Made (figuur 3; bron: oldmagsonline.org). Op de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (figuur 4) is te zien dat de Rozenbloemstraat is bewoond. Het plangebied deed toen volgens de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel (OAT) dienst als bouwland. Op perceel 456, direct ten westen van het plangebied, staat een huis en erf. De eerste bebouwing in het plangebied staat aangeven op de kaart uit 1925 (figuur 8). De huidige bebouwing in het plangebied dateert uit 1933 (bron: bagviewer.kadaster.nl).
2 Archis3 3 Cultuurhistorische Waardenkaart Noord-Brabant (CHW, 2010; herziening 2024)
15
Militair Erfgoed Op de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) is het plangebied niet aangeduid als aandachtsgebied. Ook zijn er geen verwachtingen op militaire objecten, raketinslagen of aan de Wereldoorlogen gerelateerde verschijnselen (bronnen: www.ikme.nl; www.vergeltungswaffen.nl, www.bunkerinfo.nl; www.tracesofwar.com, www.explosievenopsporing.nl, www.bhic.nl). Huidig gebruik en bodemverstoringen In het plangebied staan ten tijde van het onderzoek twee bijgebouwen uit 1933 (oppervlak ca. 200 m2). Het oostelijke deel van het plangebied (120 m2) is betegeld De rest van het plangebied is tuin. Op de historische kaart uit 1925 staat bebouwing aangeven. Mogelijk heeft er historische sloop plaatsgevonden voor de aanbouw van de huidige bebouwing. Ook is het mogelijk bij deze aanbouw de bodem is verstoord. Op 7 oktober 2022 heeft een verkennend bodem en asbestonderzoek plaatsgevonden aan de Rozenbloemstraat 61. Het is niet bekend of hierbij ook het plangebied is onderzocht. Volgens de resultaten van dit onderzoek is de grond niet verontreinigd met asbest (bron: nazca4u.nl). Het plangebied staat verder niet op de provinciale ontgrondingenkaart aangeduid (NoordBrabant, 2005). Andere aanwijzingen voor bodemverstoringen in het terrein zijn er niet.
16
Figuur 2: Uitsnede van de kaart van Blaeu (1644-1645; bron: oldmapsonline.org). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
Figuur 3: Uitsnede van de kaart van Nicolaes Visscher uit 1718-1775 (bron: oldmapsonline.org). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
17
Figuur 4: Het plangebied (rood omlijnd) op het Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl).
Figuur 5: Uitsnede van een topografische kaart uit 1880 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
18
Figuur 6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1899 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
Figuur 7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1910 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
19
Figuur 8: Uitsnede van een topografische kaart uit 1940 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
Figuur 9: Uitsnede van een topografische kaart uit 1970 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
20
Figuur 10: Uitsnede van een topografische kaart uit 1995 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
Figuur 11: Uitsnede van een luchtfoto uit 2019. Het plangebied is met rode lijnen weergegeven (bron: www.pdok.nl).
21
9.
Gespecificeerde archeologische verwachting
Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied aan de rand van een dekzandrug ligt. Zowel in noordelijke, westelijke als zuidelijke richting ligt de overgang naar een dekzandwelving (een helling) binnen 100 m. Vanwege de hogere ligging in het landschap, en de nabijheid van een gradiënt, is het landschap zeer geschikt geweest voor bewoning vanaf het Laat-Paleolithicum. De verwachting op resten uit de periode Laat-Paleolithicum-Vroege Middeleeuwen is hoog. Resten uit deze periode worden verwacht in de top van het dekzand. Vanwege het voorkomen van laarpodzolgronden in het plangebied wordt de top van het dekzand verwacht op 30-50 cm -Mv. Made, waarin het plangebied ligt, dateert uit de 14e eeuw. Er zijn losse vondsten gedaan uit de Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd, gerelateerd aan de Sint Bernarduskerk, 500 m ten zuiden van het plangebied. Op de 1718-1775 kaart van Nicolaes Visscher lag het plangebied in de oude kern van Made. Op de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 doet het plangebied dienst als bouwland. Het plangebied grenst op deze kaart aan een huis en erf. Bovendien vormt de Rozenbloemstraat, waaraan het plangebied ligt, een verbindingsweg naar de Voorstraat, de oude kern van Made. De oudste bebouwing in het plangebied stamt uit 1925. De verwachting op resten uit de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd is hoog.
Deze worden verwacht in een bouwlanddek of in de bouwvoor. Stratigrafische positie Archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum-Vroege Middeleeuwen bevinden zich in de top van het dekzand. Vanwege het voorkomen van laarpodzolgronden in het plangebied wordt de top van het dekzand verwacht op 30-50 cm -Mv. Archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd worden verwacht in een bouwlanddek of bouwvoor. Complextypen In het plangebied kunnen uit de periode Laat-Paleolithicum-Neolithicum grondsporen en jachtkampementen aangetroffen worden. Jachtkampementen kenmerken zich door een dichte vondstenstrooiing van onder andere fragmenten bewerkt vuursteen, hetgeen met name afhankelijk is van de langdurigheid en/of intensiteit van eventuele bewoning op die plek. Voor de periode BronstijdVroege Middeleeuwen zijn vindplaatsen gerelateerd op bewoning, beakkering, en grafvelden te verwachten. Vindplaatsen gerelateerd aan bewoning, begraving en economische en infrastructurele activiteiten uit de Late Middeleeuwen-Nieuwe Tijd kunnen aanwezig zijn. De omvang ervan kan variëren tussen circa 100 en 1000 m2. De aanwezigheid hiervan is in eerste instantie afhankelijk van de intactheid van de top van het dekzand in het gebied. Wat betreft huisplaatsen (500 – 2000 m2) kenmerken deze zich naar verwachting door de aanwezigheid van een cultuurlaag.
Hierin zijn afvalresten aanwezig in de vorm van aardewerk, al dan niet verbrand bot en baksteenresten. Ook zullen in deze lagen grondsporen aanwezig zijn als onderdeel van palen van structuren (huizen, bijgebouwen) en afval- en beerkuilen en waterputten. De gespecificeerde archeologische verwachting is nader weergegeven in onderstaande tabel 3. Prospectiekenmerken, zoekstrategie en advies Op basis van de tijdens het bureauonderzoek verworven resultaten is het in eerste instantie de vraag in hoeverre in het plangebied nog archeologisch relevante niveaus aanwezig zijn. De niveaus, de top van het dekzand en eventueel een bouwlanddek, kunnen verstoord zijn geraakt bij de aanbouw van de huidige bebouwing in 1933. Dit is bepalend voor het vaststellen van de archeologische verwachting.
22
Om dit te kunnen toetsen, dient de lithologische opbouw van de ondergrond en de mate van intactheid van de bodem te worden vastgelegd. Dit kan plaatsvinden door middel van een verkennend booronderzoek. Op grond van dit onderzoek kan dan een uitspraak worden gedaan of en in hoeverre archeologische resten te verwachten zijn.
23
Tabel 2: Gespecificeerde archeologische verwachtingstabel.
1
Archeologische verwachting Datering
2 3 4 5
Complextype Omvang Diepteligging Gaafheid en conservering
6 7
Locatie Uiterlijke kenmerken (artefacten en type indicatoren) Mogelijke verstoringen
8
Reden Hoog Laat-Paleolithicum-Vroege Het plangebied is gelegen op een dekzandrug, Middeleeuwen vlakbij de overgang naar een dekzandwelving. Hoog Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd Made dateert uit de 14e eeuw. Binnen 500 m van het plangebied zijn losse vondsten gedaan uit de Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd. In 1718-1775 lag het plangebied in de oude kern en in 18111832 lag het plangebied naast een huis en erf. De Rozenbloemstraat is een verbindingsweg naar de Voorstraat, de oude kern van Made. Nederzettingen (jachtkamp), huisplaatsen, sporen van landgebruik 100-1000 m2 (omvang jachtkamp); 500-2000 m2 (omvang huisplaats, algemeen) Top van het dekzand (30-50 cm -Mv); bouwlanddek of bouwvoor +/Mogelijk is de bodem verstoord bij de aanbouw van de huidige bebouwing in 1933 Ten zuidwesten van het plangebied, 95 m2 nieuwbouw. Vindplaatsen kenmerken zich naar verwachting door vondsten of cultuurlagen. Mogelijk is de bodem verstoord bij de aanbouw van de huidige bebouwing in 1933
24
10. Resultaten veldonderzoek Onderzoeksmethodiek Het doel van het booronderzoek is het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting in het plangebied, zoals deze is opgesteld in Hoofdstuk 9. Hiertoe is in het plangebied in het kader van de realisatie van een nieuwe woning een verkennend booronderzoek uitgevoerd (conform het opgestelde Plan van Aanpak; Ponstein, 2024). De boringen zijn daarbij gebruikt om zowel de mate van intactheid van de bodem als de bodemopbouw zelf te bepalen. In totaal zijn in het plangebied vijf boringen gezet (boring 1-5). De boringen hebben een diepte tot maximaal 220 cm -Mv en zijn handmatig gezet met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. Beneden de grondwaterspiegel (circa 200 cm -Mv) is gebruik gemaakt van een gutsboor met een diameter van 3 cm. De boringen zijn beschreven volgens de NEN5104 en de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB; SIKB 2008). Deze beschrijvingen zijn terug te vinden in bijlage 10. De boringen zijn gelijkmatig uitgezet om inzicht te krijgen in de bodemopbouw van de plek waar gebouwd zal worden. De ligging van de boringen is opgenomen in bijlage 8. De coördinaten van de boorpunten zijn bepaald met een meetlint aan de hand van de bestaande topografie en de hoogte is aan de hand van het AHN bepaald (bron: www.ahn.nl).
Veldwaarnemingen Het plangebied is ten tijde van het onderzoek bebouwd met een bijgebouw en een schuur. De boringen waren in de tuin rondom de bijgebouw en schuur gezet. Foto’s van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek zijn weergegeven in figuur 11.
Figuur 12: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (21-05-2024).
25
Bodemopbouw en lithologie Onderin de boringen is dekzand aanwezig. Daarop ligt een humeuze bouwvoor. Het dekzand bestaat uit zwak siltig, matig fijn (grijs)geel zand. Het dekzand is tussen een diepte van 85 tot 170 cm -Mv (0,3 tot 1,3 +NAP). Daarop ligt een (recent) bouwvoor. De bouwvoor varieert in dikte. In boring 1 is de bouwvoor tot aan een diepte van 215 cm -Mv (0,05 m -NAP) aanwezig. In de bouwvoor bij boring 1 zijn baksteen- en zandbrokken aanwezig, waaruit geconcludeerd is dat de laag het gevolg is van moderne verstoring. In de rest van de boringen is de bouwvoor tussen 75 tot 110 cm dik. De bouwvoor bestaat uit zwak siltig, matig humeus, en matig fijn donkerbruin zand. Fragmenten van bouwpuin waren aangetroffen in de bouwvoor tussen een diepte van 55 tot 170 cm -Mv (0,3 tot 1,5 m +NAP). Archeologische indicatoren In de grondmonsters zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Er zijn uitsluitend baksteenfragmenten aangetroffen. Dit is niet verzameld, maar genoteerd in de boorstaten. Interpretatie Op basis van de resultaten van het veldonderzoek is de hoge archeologische verwachting uit het bureauonderzoek naar laag bij te stellen. In het plangebied is dekzand aangetroffen met daarop een (recent) verstoorde bouwvoor. Het dekzand ligt op een diepte van 85 tot 170 cm -Mv (0,3 tot 1,3 +NAP).
Alleen in boring 1 is het dekzand vanaf een diepte van 215 cm -Mv (0,05 m -NAP) aanwezig. Sporen van podzolering ontbreken en er zijn geen gley-verschijnselen (Cg-horizont) aanwezig. Getuige de aanwezigheid van brokken humeus zand in de top van het dekzand is deze verstoord geraakt. Eventuele vindplaatsen uit de steentijd (Laat-Paleolithicum-Mesolithicum) en vindplaatsen die zich kenmerken door grondsporen (Neolithicum-Nieuwe Tijd) worden daardoor niet meer intact verwacht. Deze verwachting kan naar laag worden bijgesteld.
26
11. Beantwoording onderzoeksvragen 1.
Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen? Het plangebied ligt oorspronkelijk aan de rand van een dekzandrug. Rondom de dekzandrug zijn dekzandwelvingen en ontgonnen veenvlaktes aanwezig. Het verschil in reliëf maakt dit een aantrekkelijke locatie voor jager-verzamelaars vanaf het Paleolithicum.
2.
Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante niveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze? Dekzandafzettingen zijn aangetroffen tussen een diepte van 85 tot 215 cm -Mv.
3.
In hoeverre zijn de archeologisch relevante niveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat)? Dekzand is aanwezig vanaf een diepte van 85 tot 215 cm -Mv. Bovenop is een (recent) verstoorde bouwvoor aanwezig. Sporen van podzolering ontbreken en er zijn geen gleyverschijnselen (Cg-horizont) aanwezig. Getuige de aanwezigheid van brokken humeus zand in de top van het dekzand is deze verstoord geraakt.
4.
Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiëren in laag, middelhoog en hoog? Op basis van de resultaten van het veldonderzoek is vastgesteld dat in het plangebied sprake is van een lage archeologische verwachting op de aanwezigheid van archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum-Nieuwe tijd.
27
12. Conclusie en Advies Conclusie • Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied aan de rand van een dekzandrug ligt. Zowel in noordelijke, westelijke als zuidelijke richting ligt de overgang naar een dekzandwelving (een helling) binnen 100 m. Vanwege de hogere ligging in het landschap, en de nabijheid van een gradiënt, is het landschap zeer geschikt geweest voor bewoning vanaf het LaatPaleolithicum. De verwachting op resten uit de periode Laat-Paleolithicum-Vroege Middeleeuwen is hoog. Resten uit deze periode worden verwacht in de top van het dekzand. Vanwege het voorkomen van laarpodzolgronden in het plangebied wordt de top van het dekzand verwacht op 30-50 cm -Mv. Made, waarin het plangebied ligt, dateert uit de 14e eeuw. Er zijn losse vondsten gedaan uit de Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd, gerelateerd aan de Sint Bernarduskerk, 500 m ten zuiden van het plangebied. Op de 1718-1775 kaart van Nicolaes Visscher lag het plangebied in de oude kern van Made. Op de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 doet het plangebied dienst als bouwland. Het plangebied grenst op deze kaart aan een huis en erf. Bovendien vormt de Rozenbloemstraat, waaraan het plangebied ligt, een verbindingsweg naar de Voorstraat, de oude kern van Made. De oudste bebouwing in het plangebied stamt uit 1925. De verwachting op resten uit de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd is hoog.
Deze worden verwacht in een bouwlanddek of in de bouwvoor. • Op basis van de resultaten van het veldonderzoek is de hoge archeologische verwachting uit het bureauonderzoek naar laag bij te stellen. In het plangebied is dekzand aangetroffen met daarop een (recent) verstoorde bouwvoor. Het dekzand ligt op een diepte van 85 tot 170 cm -Mv (0,3 tot 1,3 +NAP). Alleen in boring 1 is het dekzand vanaf een diepte van 215 cm -Mv (0,05 m -NAP) aanwezig. Sporen van podzolering ontbreken en er zijn geen gley-verschijnselen (Cg-horizont) aanwezig. Getuige de aanwezigheid van brokken humeus zand in de top van het dekzand is deze verstoord geraakt. Eventuele vindplaatsen uit de steentijd (Laat-Paleolithicum-Mesolithicum) en vindplaatsen die zich kenmerken door grondsporen (Neolithicum-Nieuwe Tijd) worden daardoor niet meer intact verwacht. Deze verwachting kan naar laag worden bijgesteld. Advies Het voornemen bestaat om in het plangebied de bestaande gebouwen te slopen en vervolgens een nieuw woning te bouwen. Uit het onderzoek blijkt dat in het plangebied sprake is van een lage archeologische verwachting. Daarom worden in het kader van de nieuwbouw in het plangebied geen aanvullende maatregelen adviseren.
Wel geldt, dat op het moment dat onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, geldt een wettelijke meldingsplicht conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 en 5.11, deze vondsten te melden bij de bevoegde overheid (gemeente Drimmelen). Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de bevoegde overheid (de gemeente Drimmelen) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied.
28
13. Geraadpleegde bronnen Archeologische kaarten en databestanden: • Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2007. • Archeologisch Informatie Systeem III (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2016. • www.ruimtelijkeplannen.nl • archis.cultureelerfgoed.nl • www.kadastralekaart.com • www.archieven.nl • www.pdok.nl • www.ahn.nl • Bodemkaart van Nederland 1:50.000 (Stiboka) • Geomorfologische kaart van Nederland • www.bodemloket.nl • bagviewer.kadaster.nl • www.kadaster.nl • www.dinoloket.nl • landschapinnederland.nl/bronnen-en-kaarten/archeologische-landschappenkaart • www.brabant.nl/onderwerpen/cultuur-en-erfgoed/erfgoed/cultuurhistorische-waarden-inbrabant • www.bhic.nl • beeldbank.cultureelerfgoed.nl • www.topotijdreis.nl • library.wur.nl/WebQuery/geoportal/raf • noordbrabant.omgevingsrapportage.nl • www.ikme.nl • www.tracesofwar.com • www.euroradar.nl/explosieven-opsporing/ruimingskaart/ Lijst met afbeeldingen Figuur 1: Ligging van het plangebied (met rode lijnen aangegeven, bron: www.pdok.nl). ...................... 4 Tabel 1: Overzicht van de archeologische onderzoeken rondom het plangebied (<500 m). ................. 11 Tabel 2: Overzicht van de vondstmeldingen rondom het plangebied (<500 m). ...................................
14 Figuur 2: Uitsnede van de kaart van Blaeu (1644-1645; bron: oldmapsonline.org). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 17 Figuur 3: Uitsnede van de kaart van Nicolaes Visscher uit 1718-1775 (bron: oldmapsonline.org). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. .......................................................................................... 17 Figuur 4: Het plangebied (rood omlijnd) op het Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl). ............................................................................................................. 18 Figuur 5: Uitsnede van een topografische kaart uit 1880 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 18 Figuur 6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1899 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 19 Figuur 7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1910 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
................................................................................................................ 19 Figuur 8: Uitsnede van een topografische kaart uit 1925 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is 29
met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 20 Figuur 9: Uitsnede van een topografische kaart uit 1995 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 21 Figuur 10: Uitsnede van een luchtfoto uit 2019. Het plangebied is met rode lijnen weergegeven (bron: www.pdok.nl). ........................................................................................................................................ 21 Tabel 3: Gespecificeerde archeologische verwachtingstabel. ................................................................ 24 Figuur 11: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (21-05-2024)............................ 25
Literatuur Bakker, H. de, 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland. In: Boor en Spade. Bakker, H. de en J. Schelling, 1989. Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De hogere niveaus. Wageningen. Berendsen, H.J.A. & E. Stouthamer (eds.), 2001. Palaeogeographical development of the Rhine-Meuse delta, the Netherlands. Assen. Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland. Assen (Fysische Geografie van Nederland). Derde, geheel herziene druk. Berendsen, H.J.A., 2004. De vorming van het land. Assen (Fysische geografie van Nederland). Vierde, geheel herziene druk. Bouter, H. E. 2019. Boekenhoekstraat, Burgemeester van Campenhoutstraat e.o., Made, gemeente Drimmelen. Een bureauonderzoek. ADC-rapport 4821, Amersfoort. Exaltus, R., J. Orbons. 2013. Rozenbloemstraat 63, Made. ArcheoPro-rapport 12119, Eijsden. Hos, T. H. L. 2021. Archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek. Kloosterstraat 22 te Made. Econsultancy rapportnr. 13309.002, Boxmeer. Lammers, W. R. Reiling en E. Zilverberg, 1981. Verslag van een Kwartair geologisch veldwerk in NoordBrabant. Scriptie V.U., Amsterdam (uit Stiboka, 1987). Leenders, K.A.H.W., 2013. Verdwenen venen. Een onderzoek naar de ligging en exploitatie van thans verdwenen venen in het gebied tussen Antwerpen, Turnhout, Geertruidenberg en Willemstad, 1250 1750. Actualisatie 2013.
Woudrichem (Pictures Publishers). Mulder, E.F.J de., M.C. Geluk, I. Ritsema, W.E. Westerhof & T.E. Wong 2003, De ondergrond van Nederland, Groningen. Pels-Ouweneel, A., B. Rendering. 2022. Made, Centrumplan – Uitbreiding kerk. Gemeente Drimmelen (NB). Een inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefsleuven, karterende en waarderende fase. Transect-rapport 3864, Nieuwegein. Schokker, J., 2003. Patterns and processes in a Pleistocene fluvio-aeolian environment (Roer Graben, south-eastern Netherlands), Utrecht (Thesis, Nederlandse Geografische Studies 314). Verboom-Jansen, M. 2019. Made, Marktstraat, Molenplein en Kerkstraat. Gemeente Drimmelen (NB). Een archeologische Bureauonderzoek (BO). Transect-rapport 2359, Nieuwegein. 30