[2024009906] Bijlage 2o Bijlage 12 bij toelichting - Quickscan Wet natuurbescherming II - Econsultancy
Tekst van het document
RAPPORTAGE Quickscan Wet natuurbescherming Horenhilsedijk Hooge Zwaluwe
Rapport quickscan Wet natuurbescherming Horenhilsedijk, Hooge Zwaluwe Opdrachtgever
Aveco de Bondt Boschstraat 35-37 4811 GB Breda
Rapportnummer
23045.002
Versienummer
D2
Status
Definitief
Datum
6 oktober 2023
Opsteller1
Mevrouw A.A.M. van Buren, BSc
Kwaliteitscontrole
Mevrouw M.M.J. van der Aa, MSc
1
VRIJGAVE In onze rapportages en offertes wordt niet gewerkt met handtekeningen en/of parafen. Middels ons kwaliteitssysteem worden offertes en rapporten aantoonbaar vrijgegeven.
KWALITEITSZORG Econsultancy is lid van het Netwerk Groene Bureaus (NGB). Het NGB is een vereniging van ecologische advies- en onderzoeksbureaus die werkt aan de kwaliteit van advisering gericht op natuur, landschap, water, milieu en ruimte en die de belangen behartigt van groene adviesbureaus. Het Netwerk hanteert een gedragscode die opdrachtgevers en andere belanghebbenden een basis biedt om de leden aan te spreken op de kwaliteit van hun werk. CERTIFICERING Econsultancy werkt volgens een dynamisch kwaliteits- en milieusysteem, zoals beschreven in het kwaliteits- en milieuhand-boek. Ons kwaliteits- en milieusysteem is gecertificeerd volgens de eisen in de NENEN-ISO 9001 en NEN-EN-ISO 14001. Daarnaast staat veilig werken bij Econsultancy voorop en zijn we gecertificeerd voor VCA*. BETROUWBAARHEID Dit onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd conform de toepasselijke en van kracht zijnde regelgeving ten aanzien van natuurwetgeving. Het onderzoek betreft een momentopname en geeft een inschatting van de geschiktheid van de onderzoekslocatie voor beschermde soorten en het al dan niet voorkomen van soorten. De gebruikte informatie omtrent verspreiding van soorten is deels afkomstig uit de NDFF en mag niet zonder toestemming worden verstrekt aan derden of op enige andere wijze openbaar gemaakt worden.
Econsultancy accepteert op voorhand geen aansprakelijkheid ten aanzien van mogelijke beslissingen die de opdrachtgever naar aanleiding van het door Econsultancy uitgevoerde onderzoek neemt. Al onze rapportages worden opgesteld conform de ‘Handreiking omgaan met AVG in bodemonderzoeken’ opgesteld door de VKB (29 juni 2022). Hiermee voldoet de rapportage aan de eisen die de wet en NEN normen ons stellen en wordt tevens voldaan aan de AVG. GELDIGHEID ONDERZOEK In het algemeen kan gesteld worden dat een quickscan geldig is voor een periode van 2 tot 3 jaar, tenzij in deze periode de ecologische omstandigheden wezenlijk zijn veranderd en/of de Wet natuurbescherming, dan wel inzichten hieromtrent zijn gewijzigd. Bij uitstel van de uitvoering van een project met meer dan 3 jaar verdient het de aanbeveling de resultaten van de quickscan opnieuw te toetsen. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbende.
INHOUDSOPGAVE 1
INLEIDING .................................................................................................................................................. 1
2
GEBIEDSBESCHRIJVING .............................................................................................................................. 2 2.1 2.2
Huidig gebruik onderzoekslocatie en omgeving ............................................................................ 2 Toekomstig gebruik van de onderzoekslocatie en voorgenomen ingrepen .................................. 6
3
ONDERZOEKSMETHODIEK ......................................................................................................................... 8
4
OVERZICHT VAN DE NATIONALE NATUURWETGEVING ............................................................................ 9 4.1 4.2 4.3 4.4
5
AANGETROFFEN EN TE VERWACHTEN BESCHERMDE SOORTEN ............................................................ 12 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6
6
Vogels ........................................................................................................................................... 12 Vleermuizen ................................................................................................................................. 15 Overige zoogdieren ...................................................................................................................... 16 Reptielen, amfibieën en vissen .................................................................................................... 19 Ongewervelden ............................................................................................................................ 21 Planten ......................................................................................................................................... 21
TOETSING AAN SOORTENBESCHERMING ................................................................................................ 23 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6
7
Zorgplicht ....................................................................................................................................... 9 Soortenbescherming ...................................................................................................................... 9 Gebiedenbescherming ................................................................................................................. 10 Houtopstanden ............................................................................................................................ 11
Broedvogels .................................................................................................................................. 23 Vleermuizen ................................................................................................................................. 26 Overige zoogdieren ...................................................................................................................... 26 Algemene grondgebonden zoogdieren ........................................................................................ 28 Amfibieën ..................................................................................................................................... 28 Vissen ........................................................................................................................................... 29
TOETSING AAN GEBIEDENBESCHERMING ............................................................................................... 31 7.1 7.2
Natura 2000 ................................................................................................................................. 31 Natuurnetwerk Nederland ........................................................................................................... 32
8
HOUTOPSTANDEN ................................................................................................................................... 34
9
SAMENVATTING EN CONCLUSIES ............................................................................................................ 35
Bijlage 1 Bijlage 2
toelichting verbodsbepalingen Wet natuurbescherming verklarende woordenlijst
23045.002
1
INLEIDING
Econsultancy heeft van Aveco de Bondt opdracht gekregen voor het uitvoeren van een quickscan Wet natuurbescherming aan de Horenhilsedijk te Hooge Zwaluwe. De quickscan Wet natuurbescherming is uitgevoerd in het kader van de voorgenomen herontwikkeling van de onderzoekslocatie betreffende de aanleg van een nieuwe verbindingsweg en heeft als doel in te schatten of er op de onderzoekslocatie planten- en diersoorten aanwezig of te verwachten zijn, die volgens de Wet natuurbescherming een beschermde status hebben en die mogelijk negatieve invloed kunnen ondervinden door de voorgenomen ingreep. Tevens is beoordeeld of de voorgenomen ingreep invloed kan hebben op Natura 2000gebieden, houtopstanden die middels de Wet natuurbescherming zijn beschermd, of op gebieden die deel uitmaken van het Natuurnetwerk Nederland. Econsultancy is eerder betrokken geweest bij ecologische advisering en ecologisch onderzoek op de onderzoekslocatie. Dit betreft: een quickscan flora en fauna (rapport 9630.003, D2, d.d. 23 maart 2020); een effectenanalyse NNB en ecologische verbindingszone (rapport 9630.005, D1, d.d. 10 december 2019) en aanvulling (d.d. 5 augustus 2020); een aanvullend ecologisch onderzoek naar de grote modderkruiper (rapport 9630.008, D1, d.d. 28 september 2020).
Econsultancy is lid van de branchevereniging Netwerk Groene Bureaus en werkt volgens de door het Netwerk opgestelde gedragscode en protocollen.
23045.002 versie D1
1 / 38
2
GEBIEDSBESCHRIJVING
2.1 Huidig gebruik onderzoekslocatie en omgeving De onderzoekslocatie (onderzoekslocatie ± 4,9 ha en projectlocatie ± 1,4 ha) ligt aan de Horenhilsedijk. De onderzoekslocatie ligt op circa 0,5 kilometer ten westen van de kern van Hooge Zwaluwe. De percelen, waar de onderzoekslocatie deel van uitmaakt, zijn kadastraal bekend als gemeente Hooge en Lage Zwaluwe, percelen ZLWOO-L-694 (dijkperceel), ZLWOO-L-26 (middenperceel) en ZLWOO-L-27 (zuidperceel). In figuur 2.1 is de topografische ligging van de onderzoekslocatie weergegeven. Volgens de topografische kaart van Nederland zijn de coördinaten van het midden van de onderzoekslocatie X = 109.862, Y = 411.362.
Figuur 2.1 Topografische ligging van de onderzoekslocatie.
De onderzoekslocatie betreft agrarisch gebied. Het is een deel van een weiland waar geen bebouwing of bomen aanwezig zijn. Het weiland is omsloten door watergangen. Ook loopt er een watergang met kwelindicatoren door het weiland heen. De watergang aan de westzijde is een wat bredere sloot die aangemerkt is als Natuurnetwerk Brabant (NNB). De watergangen hebben natuurlijke oevervegetatie, welke tijdens het veldbezoek deels gemaaid was.
23045.002 versie D1
2 / 38
De omgeving van de onderzoekslocatie bestaat uit agrarisch gebied en het dorp Hooge Zwaluwe bevindt zich aan de oostzijde van de onderzoekslocatie. Op het perceel direct ten noordoosten van de onderzoekslocatie is een steenuilkast aanwezig. Westelijk gelegen langs de onderzoekslocatie is een kleine bosschage en een rij wilgen aanwezig. Buiten de onderzoekslocatie is een aantal kleine poelen en meertjes aanwezig. Op 2 km ten zuiden bevindt zich een N-weg, op 3,5 km ten noorden ligt de rivier Amer, op 3,8 km ten zuiden bevindt zich de snelweg A 59 en op 4,5 km ten westen ligt een spoorlijn. In figuur 2.2 is een luchtfoto van de onderzoekslocatie en de directe omgeving weergegeven. Figuur 2.3 t/m 2.14 geven een impressie van de onderzoekslocatie, middels foto’s die zijn genomen tijdens het veldbezoek.
23045.002 versie D1
3 / 38
Figuur 2.2. Luchtfoto van de onderzoekslocatie (rood) en projectlocatie (blauw) en de directe omgeving.
Figuur 2.3. Westelijk aanzicht van het weiland, gezien vanaf de Zoutendijk.
23045.002 versie D1
Figuur 2.4. Zuidelijk aanzicht van de sloot aan de zuidwestzijde.
Figuur 2.5. Recent gemaaide vegetatie langs de oever aan de zuidwestzijde.
4 / 38
Figuur 2.6. Noordoostelijk aanzicht van het weiland.
Figuur 2.7. Muizenhol in het weiland.
Figuur 2.9. Molshopen in het weiland.
Figuur 2.10. Zuidwestelijk aanzicht van Figuur 2.11. Wilgenrij ten westen van de sloot aan de westzijde, inclusief een het weiland. kleine bosschage.
Figuur 2.12. Dichtbegroeide sloot aan de noordzijde.
Figuur 2.13. Steenuilkast ten noordoos- Figuur 2.14. Noordelijk aanzicht van het ten van de onderzoekslocatie. weiland, gezien vanaf de Horenhilsedijk.
23045.002 versie D1
Figuur 2.8. Doorgang van ganzen van de oever naar het water aan de zuidwestzijde.
5 / 38
2.2 Toekomstig gebruik van de onderzoekslocatie en voorgenomen ingrepen De initiatiefnemer is voornemens een onbelichte nieuwe verbindingsweg (60 km/u) te realiseren tussen de Horenhilsedijk en Zoutendijk ten behoeve van het verminderen van de verkeersstroom door het dorp Hooge Zwaluwe (zie figuur 2.15). Hiermee wordt het doorgaand verkeer om Hooge Zwaluwe heen geleidt, waarmee wonen in het dorp rustiger wordt (zie de rode lijn in figuur 2.16). Bij de voorgenomen plannen wordt bij de noordelijke aansluiting een talud en duiker aangebracht. De westelijk gelegen brede watergang zal bij de ingreep onaangetast blijven. Wel zal de verbindingsweg op de westelijke gedeeltes van drie smalle watergangen gerealiseerd worden, deze zullen dan voor een klein deel gedempt worden. Volgens de ecologische visie die Econsultancy heeft opgesteld (rapportnummer 9630.001, d.d. 18-11-2019) zal de groenstrook tussen de verbindingsweg en het Natuurnetwerk Brabant ingericht worden als Ecologische Verbindingszone (EVZ). De groenstrook zal bij de herinrichting ook de focus leggen op verschillende doelsoorten, zoals waterspitsmuis, kleine martermachtigen, Noordse woelmuis en watervleermuis, waarbij het bieden van leefgebied prioriteit is. Redenerend vanuit de doelsoorten zullen habitatkenmerken worden gerealiseerd zoals deze voor plas dras oevers worden beschreven in de ecologische visie.
De inrichting van de beoogde EVZ zal daarom met name vanuit de doelsoorten worden gemotiveerd.
Figuur 2.15. Voorgenomen situatie van de verbindingsweg tussen de Horenhilsedijk en Zoutendijk (2019).
23045.002 versie D1
6 / 38
Figuur 2.16. Luchtfoto van de plaats van de onderzoekslocatie (gele cirkel) met de voorgenomen situatie (rood) en de oude situatie (blauw) (2019).
23045.002 versie D1
7 / 38
3
ONDERZOEKSMETHODIEK
Het onderzoek is uitgevoerd middels het verrichten van een bureauonderzoek en een veldbezoek. Op deze wijze is inzicht verkregen in de aanwezigheid van geschikt habitat en de daarbij te verwachten beschermde soorten, gesitueerd op of nabij de onderzoekslocatie. Het veldbezoek is afgelegd op 11 september 2023. Tijdens dit veldbezoek is de gehele onderzoekslocatie, alsmede de directe omgeving, beoordeeld. Gedurende het veldbezoek is gelet op de mogelijke aanwezigheid van beschermde en bedreigde soorten op basis van het aanwezige habitat. Verder is aan de hand van verspreidingsatlassen, andere standaardwerken en op basis van “expert judgement” nagegaan welke bijzondere planten- en diersoorten er voor kunnen komen op de onderzoekslocatie en zijn omtrent gebiedsbescherming gegevens van de provincie Noord-Brabant opgevraagd. Actuele verspreidingsgegevens van flora en fauna zijn uit de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) opgevraagd. De quickscan Wet natuurbescherming is een toets van de ecologische potenties van de onderzoekslocatie en betreft geen volwaardig soort(en) specifiek onderzoek. Er zijn in het onderhavige onderzoek geen inventarisaties uitgevoerd van soorten en soortgroepen. Een ecologische inventarisatie beslaat meerdere veldbezoeken gedurende de voor de soortgroep meest gunstige periode van het jaar.
23045.002 versie D1
8 / 38
4
OVERZICHT VAN DE NATIONALE NATUURWETGEVING
Dit hoofdstuk geeft achtergrondinformatie over de natuurwetgeving waaraan de voorgenomen ingreep op de onderzoekslocatie wordt getoetst. Er wordt een globale toelichting gegeven ten aanzien van potentiële overtredingen van de Wet natuurbescherming bij de meest voorkomende soorten en soortgroepen. Dit hoofdstuk is niet toegespitst op de situatie op de onderzoekslocatie, maar geeft enkel een beschrijving van de vigerende wetgeving. De Wet natuurbescherming is gericht op: • • •
het beschermen en ontwikkelen van de natuur, mede vanwege de intrinsieke waarde en het behouden en herstellen van de biologische diversiteit; het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de natuur ter vervulling van maatschappelijke functies; het verzekeren van een samenhangend beleid gericht op het behoud en beheer van waardevolle landschappen, vanwege hun bijdrage aan de biologische diversiteit en hun cultuurhistorische betekenis, mede ter vervulling van maatschappelijke functies.
De bevoegdheid voor het verlenen van ontheffingen en vrijstellingen bij soortenbescherming ligt grotendeels bij de provincies. De provincie is bevoegd gezag voor de toetsing van handelingen met mogelijke gevolgen voor beschermde dier- en plantensoorten (de soortenbeschermingsbepalingen) én voor Natura 2000-gebieden (de gebiedenbeschermingsbepalingen). Alleen bij ruimtelijke ingrepen waarmee grote nationale belangen zijn gemoeid, blijft het Rijk bevoegd gezag.
4.1 Zorgplicht Het eerste artikel in de Wet natuurbescherming heeft betrekking op de zorgplicht en heeft betrekking op het voorkomen of beperken van schade aan soorten en gebieden, voor zover deze niet middels overige verbodsbepalingen zijn gereguleerd. Het gaat daarbij in de praktijk vooral om minder streng beschermde soorten, waarbij het onnodig doden, verwonden of beschadigen dient te worden vermeden. In bijlage 1 wordt dit artikel nader toegelicht.
4.2 Soortenbescherming Bij een quickscan wordt in beeld gebracht of er (potentiële) vaste rust- of voortplantingsplaatsen aanwezig zijn van de soorten uit de verschillende beschermingsregimes. Vervolgens wordt beoordeeld of de voorgenomen ingreep verstorend kan zijn en of nader onderzoek noodzakelijk wordt geacht. De Wet natuurbescherming onderscheidt beschermingsregimes voor soorten op grond van internationale verdragen, aangevuld met soorten die vanuit een nationaal oogpunt beschermd worden. Hierdoor zijn er in de Wet natuurbescherming drie verschillende verbodsartikelen per categorie soorten; •
soorten van de Vogelrichtlijn (artikel 3.1);
23045.002 versie D1
9 / 38
• •
soorten van de Habitatrichtlijn en de verdragen van Bern en Bonn (artikel 3.5); andere soorten (artikel 3.10).
In bijlage 1 worden deze artikelen nader toegelicht.
4.3 Gebiedenbescherming Indien een plangebied in of nabij een beschermd gebied is gelegen, dan dient te worden bepaald of er een (extern) effect valt te verwachten. Het gaat daarbij om Natura 2000-gebieden en gebieden behorend tot het Natuurnetwerk Nederland. Natura 2000 Natura 2000 is de benaming voor een Europees netwerk van natuurgebieden waarin belangrijke flora en fauna voorkomen, gezien vanuit een Europees perspectief. Met Natura 2000 wil men deze flora en fauna duurzaam beschermen. De staatssecretaris van Economische Zaken heeft voor Nederland ruim 160 Natura 2000gebieden aangewezen. Gezamenlijk hebben ze een oppervlak van ruim 1,1 miljoen hectare. Ze maken deel uit van een samenhangend netwerk van natuurgebieden in de Europese Unie die zijn aangewezen op grond van de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Het doel van Natura 2000 is het keren van de achteruitgang van de biodiversiteit. Binnen een gebied kan spanning optreden tussen economie en ecologie. In een zogenaamd beheerplan leggen Rijk en provincies vast welke activiteiten, op welke wijze mogelijk zijn. Uitgangspunt is steeds het realiseren van ecologische doelen met respect voor en in een zorgvuldige balans met wat particulieren en ondernemers willen. Het opstellen gebeurt daarom in overleg met alle direct betrokkenen, zoals beheerders, gebruikers, omwonenden, gemeenten, natuurorganisaties en waterschappen.
Samen geven ze invulling aan beleven, gebruiken en beschermen. Daar draait het om in de Nederlandse Natura 2000-gebieden (bron: Regiegroep Natura 2000). Het is verboden zonder vergunning van gedeputeerde staten een project te realiseren dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied. (artikel 2.7, lid 2). Handelingen die een negatieve invloed hebben op Natura 2000-gebieden, worden slechts onder strikte voorwaarden toegestaan. Een vergunning is vereist. Door middel van het Nederlandse vergunningsstelsel wordt een zorgvuldige afweging gewaarborgd. De vergunningen zullen beoordeeld en afgegeven worden door de desbetreffende provincie.
23045.002 versie D1
10 / 38
Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbinden met elkaar en met het omringende agrarisch gebied. Het Natuurnetwerk Nederland bestaat uit: • bestaande natuurgebieden, waaronder de 21 Nationale Parken; • gebieden waar nieuwe natuur aangelegd wordt; • landbouwgebieden, beheerd volgens agrarisch natuurbeheer; • ruim 6 miljoen hectare grote wateren: meren, rivieren, de Noordzee en de Waddenzee; • alle Natura 2000-gebieden. Conform artikel 1.12 van de Wet natuurbescherming dragen gedeputeerde staten in hun provincie zorg voor de totstandkoming en instandhouding van een samenhangend landelijk ecologisch netwerk, genaamd ‘Natuurnetwerk Nederland’. Zij wijzen daartoe in hun provincie gebieden aan die tot dit netwerk behoren. De planologische begrenzing en beschermingsregimes van het Natuurnetwerk Nederland loopt via het traject van de provinciale ruimtelijke structuurvisies en verordeningen.
4.4 Houtopstanden De bescherming van houtopstanden conform hoofdstuk 4 van de Wet natuurbescherming heeft als doel om het aanwezige areaal bos in Nederland te behouden. Onder houtopstanden vallen alle zelfstandige eenheden van bomen, boomvormers of struiken van een oppervlakte van tien are of meer of rijbeplanting die meer dan twintig bomen omvat. In bijlage 1 (tabel VI) worden de regels nader toegelicht. Wanneer houtopstanden geveld worden, niet vallende onder artikel 4.1 van de Wet natuurbescherming, geldt een meldingsplicht bij Gedeputeerde Staten van desbetreffende provincie (artikel 4.2 Wnb). Op basis van deze melding wordt door de provincie beoordeeld of de voorgenomen velling aanvaardbaar is in het kader van natuur- en landschapswaarden. Indien er geen bezwaar is om de houtopstanden te kappen, verplicht artikel 4.2 van de Wet natuurbescherming om binnen 3 jaar na het vellen of tenietgaan van de houtopstand op dezelfde grond houtopstanden opnieuw aan te planten. Er geldt een algehele vrijstelling van de herplantplicht voor houtopstanden die gekapt worden in het kader van natuurbeheer en natuurbehoud. Indien bij de voorgenomen ontwikkeling herplantplicht geldt, maar niet voldaan kan worden aan de herplantplicht op de projectlocatie zelf, dan dient een ontheffing aangevraagd te worden met betrekking tot de herplantplicht bij de desbetreffende provincie.
De provincie toetst vervolgens of voldaan wordt aan de bij de provinciale verordening gestelde regels voor herbeplanting op andere perceelsgronden. Deze regels hebben onder andere betrekking op de kwaliteit, oppervlakte en locatie van de andere grond en de natuurwaarde van de te vellen houtopstand. Tevens kan ontheffing verleend worden van herplantplicht ter plaatse, indien gewerkt wordt via een door het ministerie goedgekeurde gedragscode die gebruikt mag worden door een van de betrokken partijen voor een wijze van vellen en een wijze van herplanten.
23045.002 versie D1
11 / 38
5
AANGETROFFEN EN TE VERWACHTEN BESCHERMDE SOORTEN
Het voorkomen van planten- en diersoorten in een gebied wordt mede bepaald door de aanwezigheid van geschikt leefgebied. Een soort kan in zijn leefgebied gebruik maken van verschillende plekken om te verblijven. Al deze plekken (biotopen) kunnen een bepaalde functie voor de soort vervullen. In dit hoofdstuk wordt op basis van het aanwezige habitat/verblijfsmogelijkheden samen met verspreidingsgegevens beschreven welke beschermde soorten binnen de onderzoekslocatie kunnen voorkomen. Afhankelijk van de soort wordt ingegaan op de potentiële aanwezigheid van vaste rust- of voortplantingsplaatsen, foerageergebied en verbindingsroutes. Tevens wordt beoordeeld of de voorgenomen plannen een negatief effect kunnen hebben op de mogelijk aanwezige beschermde soorten. In hoofdstuk 6 wordt beschreven welke juridische implicaties dit voor het project heeft.
5.1 Vogels Broedvogels (nesten jaarrond beschermd) Deze categorie betreft broedvogels waarvan de nesten altijd beschermd zijn, ook als ze niet voor voortplanting in gebruik zijn. Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF zijn in de afgelopen vijf jaar binnen drie kilometer van de onderzoekslocatie vogelsoorten waargenomen waarvan de nestlocaties jaarrond beschermd zijn. Deze soorten zijn: gierzwaluw, huismus, slechtvalk, ooievaar, buizerd, havik, sperwer, ransuil, wespendief, boomvalk, roek, grote gele kwikstaart, kerkuil, en steenuil. Wegens het ontbreken van bebouwing, nestkasten en ruimtelijke objecten zoals hoogspanningsmasten en ooievaarspalen op de onderzoekslocatie, kunnen nestlocaties van de gierzwaluw, huismus, slechtvalk en ooievaar worden uitgesloten. De buizerd, havik, sperwer, ransuil, wespendief en boomvalk broeden in bossen of halfopen landschappen, vaak hoog in een boomkruin, waar ze grote nesten maken of hergebruiken. De nesten bevinden zich minimaal op zes meter hoogte vanaf de grond. De boomvalk broedt eveneens in nesten in hoge bomen maar ook in hoogspanningsmasten. De roek broedt in kolonieverband in clusters hoge bomen in groen buitengebied, maar ook in stadsparken. Nesten van de roek kunnen voorkomen vanaf minimaal zeven meter hoogte, maar doorgaans bevinden de nesten zich op een hoogte van 14 meter of hoger.
Op de onderzoekslocatie zijn geen bomen of struiken aanwezig. Hiermee zijn nestlocaties voor deze soorten op voorhand uitgesloten. De bomenrijen die nét buiten de onderzoekslocatie zijn gelegen bieden ook geen mogelijkheden. Deze bomen zijn te klein voor deze soorten om in te nesten. Broedgevallen op en binnen 75 meter van de onderzoekslocatie kunnen derhalve worden uitgesloten. De grote gele kwikstaart broedt en foerageert vrijwel uitsluitend aan de oevers van beken en rivieren, liefst met loofbos of loofbomen omzoomd. Bij voorkeur zijn deze beken en rivieren snelstromend. De grote gele kwikstaart nestelt graag vlak bij stromend water in een nis in een muur, onder een brug of bij boomwortels in oevers. De onderzoekslocatie vormt geen geschikt habitat voor de grote gele kwikstaart door het ontbreken van snelstromende waterlichamen en plekken om te nestelen. Nader onderzoek naar de grote gele kwikstaart als broedvogel op de onderzoekslocatie wordt niet noodzakelijk geacht.
23045.002 versie D1
12 / 38
De kerkuil is een bewoner van (half)open landschappen, veelal het boerenland of locaties die in verbinding staan met agrarisch- en/of groen buitengebied. Kerkuilen vestigen zich graag in deels open gebouwen zoals schuren of kerktorens, die over geschikte ruimtes beschikken of waar nestkasten aanwezig zijn. Er zijn geen gebouwen op de onderzoekslocatie aanwezig die potentieel kunnen functioneren als vaste rust- en nestlocatie voor de kerkuil. Volgens het NDFF-uitvoerportaal zijn in de afgelopen vijf jaar geen kerkuilen op de onderzoekslocatie waargenomen. In een straal van drie kilometer rondom de onderzoekslocatie zijn geen nestlocaties bekend. Derhalve wordt een nader onderzoek naar het gebruik van de onderzoekslocatie als vaste rust- en broedplaats en essentieel foerageergebied van de kerkuil op basis van bovengenoemde informatie niet noodzakelijk geacht. Op het perceel direct ten noordoosten van de onderzoekslocatie, tussen de Horenhilsedijk en Bosseweg, is een steenuilkast aanwezig. De steenuil jaagt vanaf lage paaltjes in een open (begraasd) weidelandschap op kleine zoogdieren zoals veldmuizen, op kleine vogels en insecten. Deze omstandigheden zijn aanwezig op en direct naast de onderzoekslocatie, waardoor het gebied potentieel geschikt is als foerageerhabitat voor de steenuil.
Het essentiële foerageergebied van de steenuil rondom de steenuilkast is weergegeven in figuur 5.1 (vastgesteld in overleg met een lokale steenuildeskundige). Volgens de vrijwillige uilenbescherming in Noord-Brabant is de kast in 2015 - 2019 bezet en wordt het gebied ten westen van de onderzoekslocatie regelmatig gebruikt om te foerageren. Uit de gegevens van de NDFF van de afgelopen vijf jaar (2018-2023) is enkel één keer één waarneming gedaan van de steenuil in 2021. Steenuilen zijn erg honkvast en gebruiken ondanks weinig geregistreerde recente waarnemingen de steenuilkast zeer waarschijnlijk ook de aankomende jaren. Door de nieuwe verbindingsweg worden verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming waarschijnlijk overtreden. Mitigerende maatregelen zijn nodig om overtreding te voorkomen (zie hoofdstuk 6).
23045.002 versie D1
13 / 38
Figuur 5.1. Luchtfoto van de onderzoekslocatie met de locatie van een steenuilkast, NDFF steenuil waarnemingen en functioneel leefgebied van de steenuil (d.d. 18-11-2019).
Broedvogels waarvan nesten situatie-afhankelijk jaarrond beschermd zijn (categorie 5) De broedvogels waarvan het nest in uitzonderlijke gevallen eveneens jaarrond is beschermd, zijn voornamelijk holenbroeders zoals spechten en mezen, of makers van grote nesten zoals ekster en zwarte kraai. Voor de vogelsoorten in deze categorie geldt een jaarronde nestbescherming enkel bij ecologisch zwaarwegende redenen. Uit verspreidingsgegevens van de NDFF blijkt dat er in de afgelopen vijf jaar binnen drie kilometer van de onderzoekslocatie de volgende categorie 5 broedvogelsoorten zijn waargenomen: blauwe reiger, boerenzwaluw, boomklever, boomkruiper, bosuil, ekster, gekraagde roodstaart, groene specht, hop, grote bonte specht, huiszwaluw, ijsvogel, kleine bonte specht, koolmees, oeverzwaluw, pimpelmees, spreeuw, tapuit, torenvalk, zeearend, zwarte kraai en zwarte roodstaart. Tijdens het veldbezoek zijn 2 torenvalken waargenomen. Ze vlogen over het onderzoeksgebied heen om vervolgens op de hoogspanningsmast te rusten. Het gaat hierbij om soorten die ook in de directe omgeving voldoende broedgelegenheid hebben. Er zijn derhalve geen bijzondere ecologische omstandigheden die rechtvaardigen dat de nesten van genoemde soorten op de onderzoekslocaties een jaarrond beschermde status zouden moeten hebben.
Het werken buiten het broedseizoen is voldoende om overtreding van de Wet natuurbescherming te voorkomen (zie hoofdstuk 6).
23045.002 versie D1
14 / 38
Overige broedvogels De beplanting op de onderzoekslocatie kan nestgelegenheid bieden aan broedvogelsoorten zoals watervogels en bijvoorbeeld kieviet. Tijdens het veldbezoek zijn de volgende soorten waargenomen: meerkoet, grote Canadese ganzen, soepganzen, ± 200 grauwe ganzen en 2 knobbelzwanen. De nesten van deze soorten zijn alleen beschermd op het moment dat ze als zodanig in gebruik zijn. Overtredingen van verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming zijn te voorkomen door te werken buiten het broedseizoen (zie hoofdstuk 6).
5.2 Vleermuizen Volgens verspreidingsgegevens en de verspreidingsatlas van de NDFF is de onderzoekslocatie gelegen in een deel van Nederland waar de volgende vleermuissoorten kunnen voorkomen: gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, laatvlieger, gewone grootoorvleermuis en meervleermuis. Verblijfplaatsen op de onderzoekslocatie De onderzoekslocatie is geheel onbebouwd en er zijn geen bomen aanwezig, waardoor uitgesloten kan worden dat er verblijfplaatsen van vleermuizen aanwezig zijn. Overtreding van de Wet natuurbescherming ten aanzien van vleermuizen is niet aan de orde. Verblijfplaatsen buiten de onderzoekslocatie Naast de onderzoekslocatie bevinden zich woonhuizen. Eventuele verblijfplaatsen hierin ondervinden door de afstand tot de bouwlocatie en de aard van de ingreep, geen hinder van de ingreep op de onderzoekslocatie. Foerageerhabitat De onderzoekslocatie zal, gelet op het aanwezige habitat, mogelijk gebruikt kunnen worden door in de omgeving verblijvende vleermuizen als gewone dwergvleermuis, laatvlieger en meervleermuis om te foerageren. De plannen zullen echter geen aantasting van belangrijk foerageerhabitat vormen voor vleermuizen. Door de voorgenomen ingreep zal het aanbod van foerageermogelijkheden niet in het geding komen. In de directe omgeving is meer geschikt foerageerhabitat voor vleermuizen aanwezig van vergelijkbare kwaliteit.
Het betreft de agrarische gebieden en de poelen in de omgeving, het kleine bos ten zuidoosten (op 700 meter) en de bomenrij ten noorden van de onderzoekslocatie. Geadviseerd wordt om tijdens de werkzaamheden verlichtingsarmaturen te gebruiken die naar beneden schijnen of andere vleermuisvriendelijke verlichting (amberkleurig) toe te passen (zie hoofdstuk 6). Vliegroutes Vleermuizen maken veelal gebruik van lijnvormige (donkere) landschapselementen als houtsingels, beken, rietkragen en lanen om zich te verplaatsen tussen verblijfplaatsen en foerageergebieden. Doordat dergelijke lijnvormige elementen ontbreken op de onderzoekslocatie, of onaangetast blijven (oevervegetatie), worden er geen potentiële vliegroutes aangetast. Geadviseerd wordt om tijdens de werkzaamheden verlichtingsarmaturen te gebruiken die naar beneden schijnen of andere vleermuisvriendelijke verlichting (amberkleurig) toe te passen (zie hoofdstuk 6) om verstoring van vliegroutes te voorkomen.
23045.002 versie D1
15 / 38
5.3 Overige zoogdieren Alle zoogdieren in Nederland zijn beschermd. Voor sommige algemeen voorkomende soorten geldt een provinciale vrijstelling bij ruimtelijke ontwikkeling. Op deze wijze is er onderscheid te maken in streng beschermde en minder streng beschermde soorten. Streng beschermde soorten Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF van de afgelopen vijf jaar ligt de onderzoekslocatie binnen het verspreidingsgebied van de volgende streng beschermde grondgebonden zoogdieren: bunzing, wezel, hermelijn, steenmarter, bever, otter, wolf, eekhoorn, das en waterspitsmuis. De bunzing, wezel en hermelijn (kleine marterachtigen) leven bij voorkeur in open, droog natuur- en cultuurlandschap zoals bossen, wei- en akkerland. Ze zoeken graag dekking op, bijvoorbeeld bij bosschages, steenhopen, houtstapels of heggen. Ook bewonen ze vaak oude holen van muizen, ratten en konijnen. Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit woelmuizen. Daarnaast eten ze ook bosmuizen, (woel)ratten, vogeltjes, eieren, en sporadisch jonge konijnen en haasjes. Kleine marterachtigen doorkruisen hun leefgebied regelmatig en slapen op verschillende rustplaatsen in dat gebied. Op de onderzoekslocatie en daaraan grenzend zijn sporen gevonden van woelmuizen, mollen en (woel)ratten (figuur 5.2 en 5.3). Woelrat is een belangrijke voedselbron en het nest van een mol kan gebruikt worden als verblijfplaats.
Daarnaast laat de onderzoekslocatie verschillende begroeide randen langs de oevers zien die dekking geven aan verplaatsende of foeragerende kleine marterachtigen (figuur 5.4). Tijdens het veldbezoek dat is afgelegd op 28 oktober 2019 zijn meerdere wissels van kleine marterachtigen aangetroffen langs de oevers die duiden op het gebruik van de onderzoekslocatie als functioneel leefgebied. Daarnaast zijn destijds ook gevlochten langwerpige keutels gevonden. Een DNAonderzoek dat toen is uitgevoerd heeft uitgewezen dat de gevonden keutels van wezel zijn. Naast de wissels en keutels zijn in 2019 ook langs de oever een hol met daarnaast een plukplaats en nog een tweede plukplaats gevonden. De prooiresten op de plukplaatsen waren van rivierkreeft en slak. Dit kunnen gebruikssporen van rat of kleine marterachtigen zijn. Goede schuilmogelijkheden voor de bunzing, wezel en hermelijn én de aanwezigheid van voldoende geschikt voedsel voor deze soorten zijn aanwezig op de onderzoekslocatie (zie hoofdstuk 6).
Figuur 5.2. Muizenholletje.
23045.002 versie D1
Figuur 5.3. Molshopen.
16 / 38
Figuur 5.4. Dichtbegroeide oever.
De steenmarter komt voor in verschillende landschapstypen, maar is vooral te vinden in de nabijheid van dorpen en boerderijen en tegenwoordig ook in grote steden. Daarnaast komt hij vooral voor in parklandschap, maar ook in volkomen bosloze gebieden. De voorkeur gaat uit naar gebieden met kleinschalige landbouw, oude schuren en heggen. Elementen als groenstroken, bosjes, greppels en bermen zijn van belang, omdat hij daar zijn eten zoekt. Steenmarters gebruiken hooizolders, loze ruimtes onder het dak, schuurtjes, maar ook stenenstapels of takkenhopen, als verblijfplaats. Een steenmarter heeft binnen zijn territorium verscheidene verblijfplaatsen. Tijdens het veldbezoek zijn geen sporen, zoals uitwerpselen of prooiresten, aangetroffen die duiden op het gebruik van de onderzoekslocatie als vaste rust- of voortplantingsplaats door deze soort. Daarnaast zijn geen geschikte verblijfplaatsen aanwezig op de onderzoekslocatie voor de steenmarter, vanwege het ontbreken van gebouwen, stenenstapels en takkenhopen. Gelet op het ontbreken van geschikte verblijfplaatsen en sporen kan worden gesteld dat de onderzoekslocatie niet in gebruik is door de steenmarter.
De NDFF waarnemingen van bever hebben vooral betrekking op het 1,1 km ten noorden van het plangebied gelegen natuurgebied Domeinenput, op de watergang de Zwaluwse Haven die verbonden is aan de rivier de Amer en op natuurgebied de Winput, 500 meter ten westen van de onderzoekslocatie gelegen. In Nederland komen bevers voor in het overgangsgebied tussen land en water zoals moerassen, langs beken, rivieren en meren. De bever heeft een voorkeur voor rustige rivieren en meren omzoomd door broekbossen met bomen als wilg en es. De aanwezigheid van bossen op de oevers is een vereiste. De onderzoekslocatie en directe omgeving is niet geschikt als rust- of voortplantingsplaats omdat het water te ondiep is en er geen bos aanwezig is. Echter zijn in 2019 direct ten westen van de onderzoekslocatie, aan de westelijke oever van de brede watergang, beversporen waargenomen in de vorm van gevelde wilgen. Ook is er destijds een afgekloven berenklauw aangetroffen in de noordelijke hoek van de onderzoekslocatie, wat kan duiden op foerageergebied van de bever. De noordwestelijke watergang van het plangebied vormt geschikt foerageergebied voor deze soort, alsook het aangrenzende gebied met wilgenrij (zie hoofdstuk 6). De otter leeft in oeverzones met voldoende dekking en rust van allerlei soorten stromende wateren, zoals meren, plassen, rivieren, kanalen, beken en moerassen.
Ze leven in schoon en zoet water, waar voldoende voedsel, dekking en rust is. In brakke en zoute wateren komen ze alleen voor als er zoet water in de omgeving
23045.002 versie D1
17 / 38
is, omdat ze dat nodig hebben voor het schoonhouden van hun pels en als drinkwater. De otter is een schuw dier en meestal ’s nachts actief. Overdag verblijft de otter in een dagrustplaats die zich bevindt op oevers in dichte oevervegetaties (onder andere riet), struwelen en bosschages, maar ook in kunstmatige holten. De waarneming van de otter is gedaan op 3 kilometer ten noorden van de onderzoekslocatie. De wateren bij de onderzoekslocatie bieden rustplaatsen voor de otter, vanwege de aanwezigheid van dichte oevervegetaties en bosschages (zie hoofdstuk 6). De wolf is 2 maal op 2,5 kilometer ten westen van de onderzoekslocatie waargenomen. Deze soort past zich zeer gemakkelijk aan, waardoor ze zich ook wijd hebben verspreid. Het nest van een wolf bevindt zich vaak in een grot of zit verscholen onder boomwortels of tussen de rotsen. De soort graaft soms ook een hol of vergroot holen van andere dieren zoals vos en das. Wolven eten knaagdieren, haasachtigen, hoefdieren, vogels en aas. Grotere prooidieren zijn eland, edelhert, wild zwijn, rendier, bever en ree. Wolven leggen soms op een dag grote afstanden af bij het achtervolgen en bejagen van groot wild, tot wel 60 kilometer. Tijdens het veldbezoek zijn geen grote holen aangetroffen, daarmee is de onderzoekslocatie ongeschikt als voortplantingsplaats voor de wolf.
Daarnaast is de wolf slechts 2 maal waargenomen, waardoor het onwaarschijnlijk is dat de onderzoekslocatie functioneel leefgebied vormt voor de wolf. De eekhoorn komt voor in loofbos, naaldbos of gemengd bos, maar ook in tuinen, parken en houtwallen in de buurt van bos. Mits er voldoende voedsel beschikbaar is, komen ze ook in bebouwd gebied voor. Het is belangrijk dat groenstructuren met elkaar in verbinding staan om volledig de eekhoorn van voldoende habitat te voorzien. Vaste rust- en verblijfplaatsen van de eekhoorn bestaan uit bladernesten die als een bal in de boomtop bevestigd zitten. Er zijn geen bomen aanwezig op de onderzoekslocatie. De onderzoekslocatie en directe omgeving voldoen niet aan de eisen die eekhoorns stellen aan hun leefomgeving, namelijk aaneengesloten bosrijke landschappen met voedselbomen. Nader onderzoek naar de eekhoorn wordt derhalve niet noodzakelijk geacht. De das komt voornamelijk voor op de Veluwe, in oostelijk Noord-Brabant en Zuid-Limburg. De das leeft in allerlei soorten open biotopen, met een voorkeur voor kleinschalig akker- en weidelandschap met verspreide bosjes, heggen en houtwallen. Dassen zijn alleseters, maar eten voornamelijk regenwormen die ze ’s nachts in weilanden en open gebieden opsporen. Verder zoeken ze in bermen, akkerranden en slootkanten naar eten zoals insecten(larven), kevers, gevallen fruit, maïs, koren en knaagdieren.
De onderzoekslocatie is matig geschikt leefgebied en door het ontbreken van reliëf en/of schuilmogelijkheden ongeschikt als vaste rust- en verblijfplaats door dassen. Hiermee is de onderzoekslocatie geen onderdeel van essentieel functioneel leefgebied van de das. Dassen zullen hun leefgebied mogelijk hebben in natuurgebieden ten zuidoosten van de onderzoekslocatie. Nader onderzoek naar de das wordt niet noodzakelijk geacht. De waterspitsmuis komt voor in en langs schoon, niet te voedselrijk, vrij snel stromend tot stilstaand water met een behoorlijk ontwikkelde watervegetatie en ruig begroeide oevers. Hij komt voor bij beken, rivieren, sloten, plassen en daar waar grondwater opwelt. Ook wordt hij veelvuldig aangetroffen langs de binnenduinrand, natuurlijke duinmeren en kunstmatige infiltratiegebieden. Er moet in de oevers voldoende schuilmogelijkheid zijn waar de waterspitsmuis zich kan terugtrekken om zijn prooien op te eten. De waterspitsmuis leeft in het water en tot maximaal 1 meter van de oever af. Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF zijn er de afgelopen vijf jaar in een straal van enkele kilometers geen waterspitsmuizen waargenomen. Volgens de zoog-
23045.002 versie D1
18 / 38
dieren verspreidingsatlas is de soort wel in de wijde omgeving waargenomen. Direct ten zuiden van de onderzoekslocatie is zeer geschikt waterrijk leefgebied aanwezig voor de waterspitsmuis. Ook is de westelijke sloot op de onderzoekslocatie, met schoon water en ontwikkelde water- en oevervegetatie, geschikt als leefgebied (zie hoofdstuk 6). Licht beschermde soorten De onderzoekslocatie vormt geschikt habitat voor een aantal soorten grondgebonden zoogdieren. Het gaat daarbij om algemene soorten als ree, konijn, haas, egel, vos, mol en (woel)muizen. Tijdens het veldbezoek zijn meerdere (muizen)holen en molshopen waargenomen. Tijdens het veldbezoek in 2019 is ook een grote wissel, met daarnaast een afgekloven berenklauw, richting de bredere watergang in de noordelijke punt van de onderzoekslocatie waargenomen. Deze wissel was destijds waarschijnlijk in gebruik door ree en mogelijk ook door de vos of das. Dit duidt op mogelijk gebruik van de onderzoekslocatie door de bovengenoemde soorten. Door de voorgenomen werkzaamheden bestaat de kans dat holen van mol, (woel)muis en konijn worden vergraven (zie hoofdstuk 6).
5.4 Reptielen, amfibieën en vissen Reptielen Volgens gegevens van de NDFF is in de afgelopen vijf jaar in de directe omgeving van de onderzoekslocatie het volgende streng beschermde reptiel waargenomen: levendbarende hagedis. De levendbarende hagedis heeft de voorkeur om zich te vestigen op heide- en hoogveengebieden. De soort komt ook voor in open bossen en ruige graslanden, in bermen van (spoor)wegen en in een beperkt deel van de duinen. Ze komen voor op het grootste deel van de Nederlandse zandgronden en in Zuid-Limburg. De levendbarende hagedis is een vochtminnende soort die in de genoemde landschapstypen veel wordt aangetroffen op oevers en vochtige terreindelen. Overwinteringsplaatsen van deze soort bestaan voornamelijk uit grote grasen zeggepollen, oude zoogdierholen, onder boomstroken e.d., boven het grondwaterniveau. Schraal begroeide, naar het zuiden geëxposeerde plekken op hellingen warmen het snelst op en genieten de voorkeur voor deze soort om actief te worden. De waarnemingen van de levendbarende hagedis zijn allemaal gedaan ten oosten van de onderzoekslocatie langs de spoorweg, op 1,2 kilometer afstand. Op de onderzoekslocatie ontbreekt daarnaast een schraal begroeide helling, waardoor het suboptimaal habitat voor de levendbarende hagedis vormt. Nader onderzoek naar de levendbarende hagedis wordt niet noodzakelijk geacht.
Amfibieën Volgens gegevens van de NDFF zijn binnen enkele kilometers rondom de onderzoekslocatie in de afgelopen 5 jaar de volgende streng beschermde soorten waargenomen: kamsalamander, rugstreeppad, Alpenwatersalamander en poelkikker. De kamsalamander wordt aangetroffen in bosrijke landschappen, met houtwallen of struweel. Het landschap wordt vaak gekenmerkt door kleinschaligheid in de directe omgeving van het voortplantingswater. Kamsalamanders komen zelden in akkerbouwgebieden voor. Ze komen relatief veel voor langs de grote rivieren, in beekdalen en op landgoederen. Het voortplantingsbiotoop moet een niet geheel beschaduwde poel zijn met permanent water. Op de onderzoekslocatie is geen geschikt voortplantingsbiotoop voor de kamsalamander
23045.002 versie D1
19 / 38
aanwezig, vanwege het ontbreken van een geschikte poel. De enige waarneming van de kamsalamander is gedaan op 2,5 kilometer ten noorden van de onderzoekslocatie in een achtertuin van de Lage Zwaluwe in 2018. Derhalve wordt een nader onderzoek naar de kamsalamander niet noodzakelijk geacht. De rugstreeppad wordt voornamelijk aangetroffen op terreinen met een hoge natuurlijke of door mensen ingebrachte dynamiek. De rugstreeppad heeft een voorkeur voor losgrondig zanderige bodems gelegen op snel opwarmende bodemplaatsen en ondiep (tijdelijk) water. Het (tijdelijke) water dient bij voorkeur vegetatieloos en zonder concurrentie van andere amfibieën of van waterinsecten te zijn. In ondiep (tijdelijk) water vindt tevens de voortplanting plaats. Wegens het ontbreken van geschikt water op de onderzoekslocatie is een voortplantingsplaats uit te sluiten. Wegens het ontbreken van losgrondig zanderige bodems is landhabitat eveneens uitgesloten. Bovendien is de enige waarneming van de rugstreeppad gedaan op 1,8 kilometer ten westen van de onderzoekslocatie. Nader onderzoek naar de rugstreeppad wordt niet benodigd geacht. Echter kan door de voorgenomen ingreep meer geschikt habitat voor de rugstreeppad ontstaan in de vorm van tijdelijke plassen, vergraafbaar zand en schuilmogelijkheden.
Door het treffen van maatregelen voorafgaand en tijdens de werkzaamheden kan kolonisatie van het plangebied door de rugstreeppad en eventuele overtreding van de Wet natuurbescherming voorkomen worden (zie hoofdstuk 6). De Alpenwatersalamander is in allerlei typen water te vinden, zolang het niet snel stromend of rijk aan vis is. Deze soort overwintert voornamelijk op het land, maar er zijn ook waarnemingen van kleine aantallen dieren die de hele winter in het water verblijven. Deze soort is weinig kieskeurig wat zijn landbiotoop betreft en kan zelfs in tuinen worden aangetroffen. Wel dienen voor de overwintering holten, houtwallen, overhoekjes, houtstapels, stenen, afvalhopen, kelders, groeven en/of (vleermuis) bunkers aanwezig te zijn. Door de gevarieerde watergangen op en rondom de onderzoekslocatie, kan het voorkomen van de Alpenwatersalamander niet volledig worden uitgesloten. Door het treffen van maatregelen voorafgaand en tijdens de werkzaamheden kan eventuele overtreding van de Wet natuurbescherming worden voorkomen (zie hoofdstuk 6). De poelkikker is een opportunistische soort en komt voor in verschillende landschapstypen zoals bos, heide, hoogveen, maar ook in half natuurlijke graslanden, kleipolders met kwel en laagveen. De poelkikker gebruikt twee typen (vaste) rust- en voortplantingsplaatsen die in een jaarcyclus gebruikt worden.
De voorkeur van voortplantingswateren van de poelkikker gaat uit naar zwak zure, schone, stilstaande en met zon beschenen poelen, vennen en sloten. De poelkikker is een goede zwemmer waardoor wateroppervlakten met diepteverschil kunnen functioneren als voortplantingswater mits ondiepe gedeeltes aanwezig zijn voor de opwarming en ontwikkeling van eieren. De poelkikker geeft voorkeur aan voortplantingswateren met een rijke submerse en emerse watervegetatie. Winterverblijfplaatsen worden gebruikt vanaf circa oktober en bevinden zich op tal van plekken waaronder bijvoorbeeld: muizenholen, zelf gegraven holen in de grond, onder takkenhopen en stapels puin. Door de gevarieerde watergangen op en rondom de onderzoekslocatie, kan het voorkomen van de poelkikker niet volledig worden uitgesloten. Door het treffen van maatregelen voorafgaand en tijdens de werkzaamheden kan eventuele overtreding van de Wet natuurbescherming worden voorkomen (zie hoofdstuk 6). Algemeen voorkomende amfibieën De onderzoekslocatie vormt geschikt landhabitat voor algemene amfibieënsoorten als bruine kikker en gewone pad. De sloot die zich aan de westzijde van de onderzoekslocatie bevindt kan onderkomen en voortplan-
23045.002 versie D1
20 / 38
tingsmogelijkheden bieden aan beide soorten. Op de onderzoekslocatie kunnen deze soorten beschutting vinden tussen de ruigte langs de oever. Voor de te verwachten soorten geldt in het kader van de Wet natuurbescherming een vrijstelling, waardoor een ontheffing bij verstoring niet noodzakelijk is. Bij demping van delen van de watergangen op de onderzoekslocatie is het echter wel noodzakelijk om aandacht te schenken aan de zorgplicht (zie hoofdstuk 6). Vissen De grote modderkruiper is verspreid in de omgeving van de onderzoekslocatie waargenomen. De watergangen op de onderzoekslocatie kunnen geschikt leefgebied vormen voor de grote modderkruiper alsook andere vissoorten. De watergangen aan de noord-, oost- en westzijde zijn ondiep en hebben veel (water)planten, ook is er kwel aanwezig, waardoor het zeer geschikt leef- en voortplantingsgebied voor de grote modderkruiper is. De voorgenomen plannen kunnen een negatief effect hebben op de mogelijk aanwezige beschermde soorten doordat bij de werkzaamheden de watergangen direct en indirect aangetast kunnen worden. Nader onderzoek in 2020 heeft uitgewezen dat de grote modderkruiper aanwezig is op de onderzoekslocatie (zie hoofdstuk 6).
5.5 Ongewervelden Libellen Er zijn slechts enkele libellensoorten die binnen de Wet natuurbescherming een strenge bescherming genieten. Deze zijn voor wat betreft hun verspreiding gebonden aan specifieke habitateisen, die veelal alleen in natuurgebied zijn te vinden. Beschermde soorten zijn op de onderzoekslocatie niet te verwachten. Vlinders Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF is in de afgelopen vijf jaar in een straal van drie kilometer de volgende streng beschermde vlindersoort aangetroffen: teunisbloempijlstaart. De teunisbloempijlstaart komt voor op open plekken in vochtige bossen, bosranden en warme open plaatsen. De waardplanten van deze soort zijn wilgenroosje, teunisbloem, basterdwederik en kattenstaart. Er zijn geen waardplanten van de teunisbloempijlstaart op de onderzoekslocatie aangetroffen, waardoor het voorkomen van een (deel van de) populatie van deze soort op voorhand redelijkerwijs kan worden uitgesloten. Nader onderzoek naar de teunisbloempijlstaart wordt derhalve niet noodzakelijk geacht. Overige soorten Overige beschermde soorten, zoals vliegend hert, Europese rivierkreeft, vermiljoenkever en platte schijfhoren, zijn op de onderzoekslocatie uit te sluiten. Er is geen geschikt habitat voor dergelijke beschermde soorten op de onderzoekslocatie aanwezig en er zijn geen waarnemingen bekend in de directe omgeving van de onderzoekslocatie.
5.6 Planten De onderzoekslocatie bestaat uit grasland, bestaande uit een pioniervegetatie met verschillende ruigtesoorten. Tijdens het veldbezoek zijn geen beschermde vaatplanten waargenomen op de onderzoekslocatie. De
23045.002 versie D1
21 / 38
meeste beschermde vaatplanten en de daarbij horende specifieke groeiomstandigheden zijn zeldzaam te noemen. De juiste specifieke groeiomstandigheden voor beschermde vaatplanten zijn niet aanwezig op de onderzoekslocatie. De aanwezigheid van beschermde vaatplanten op de onderzoekslocatie kan daarom redelijkerwijs worden uitgesloten.
23045.002 versie D1
22 / 38
6
TOETSING AAN SOORTENBESCHERMING
Als gevolg van de voorgenomen ingreep op de onderzoekslocatie kunnen er overtredingen van verbodsbepalingen uit soortbeschermingsparagrafen uit de Wet natuurbescherming optreden. In dit hoofdstuk wordt beschreven voor welke soorten er sprake is van dreigende overtreding van de Wet natuurbescherming en of met eenvoudige maatregelen overtreding is te voorkomen. Verder wordt beschreven voor welke soorten een vervolgtraject noodzakelijk is, bijvoorbeeld omdat toetsing van de ingreep aan de Wet natuurbescherming op basis van de huidige onderzoeksinspanning niet mogelijk is, en wat de eventuele consequenties zijn ten aanzien van ontheffingen.
6.1 Broedvogels Jaarrond beschermde broedvogels De steenuil en zijn leefgebied zijn beschermd volgens artikel 3.10 van de Wet natuurbescherming. De soort staat tevens vermeld in de EU-vogelrichtlijn. De nesten van steenuilen zijn het hele jaar beschermd en vallen onder categorie 1 van vogelnesten: ‘nesten die behalve gedurende het broedseizoen als nest, buiten het broedseizoen in gebruik zijn als vaste rust- en verblijfplaats’. De steenuil heeft twee relevante typen voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen: (1) Nesten die als voortplantingsplaats worden gebruikt. De nesten worden in de rest van het jaar, buiten
de voortplantingsperiode, vaak ook gebruikt als rustplaats. Het nest wordt als voortplantings- en broedplaats gebruikt van februari tot juli, als de jongen uitvliegen. De steenuil is vaak trouw aan zijn nestplek, maar wisselt soms ook wel van nestplaats binnen een territorium. Deze nestplaatsen bevinden zich vaak op hetzelfde erf. Als nestgelegenheid de beperkende factor is of is geworden, kunnen steenuilen nieuw aanbod, zoals steenuilkasten, gaan gebruiken. (2) Steenuilen hebben daarnaast ook andere plekken op het erf die ze regelmatig gebruiken als rust-
plaats. Het mannetje gebruikt een verblijfplek in de directe omgeving van het nest als het vrouwtje aan het broeden is. Overdag verblijven de uilen tijdens rustperioden vaak op vaste roestplekken. Dit doen ze in de dekking van beplanting of gebouwen of in de nestholte. Al deze plekken worden niet gerekend tot de vaste rustplaatsen, maar zijn wel onderdelen van de functionele leefomgeving die hoort bij het nest. Essentieel foerageergebied is direct rond de voortplantings- en broedlocatie gelegen en van groot belang gedurende het broedseizoen en daarbuiten, overig foerageergebied wordt eveneens tot het leefgebied gerekend. De onderzoekslocatie maakt onderdeel uit van het functioneel leefgebied en draagt daarmee bij aan het functioneren van de voortplantingsplaats (nestkast). Bij de voorgenomen plannen is er geen sprake van afname van het oppervlak van geschikt leefgebied, maar wel een relevante permanente aantasting van de functionaliteit. De werkzaamheden en voorgenomen nieuwe situatie hebben een negatief effect op de functionele leef-
23045.002 versie D1
23 / 38
omgeving van de kast ten tijde van bezetting van de steenuilkast. Wanneer functioneren van de voortplantingsplaats in het geding komt is er sprake van een overtreding. Door de aanleg van de verbindingsweg (60 km/u) wordt een barrière gecreëerd in essentieel foerageerhabitat van de steenuil (dit is vastgesteld met een lokale steenuildeskundige). Ook is er een verhoogde kans op verwonden of doden van individuen door aanrijding met een voertuig en kunnen de werkzaamheden voor de aanleg van de verbindingsweg verstorend zijn tijdens het broedseizoen. Er is derhalve sprake van een negatieve invloed op het functioneel leefgebied van de steenuil. Bij de voorgenomen werkzaamheden in het leefgebied van de steenuil zal overtreding van de Wet natuurbescherming optreden. Door het treffen van mitigerende maatregelen zal de functionaliteit van het leefgebied behouden moeten worden en zal schade aan individuen moeten worden voorkomen. Indien mitigerende maatregelen genomen worden is een negatief effect van de voorgenomen plannen op de steenuil en daarmee een overtreding te voorkomen. Aanbevolen wordt voorafgaand van de uitvoering de werkwijze, benodigde maatregelen en de verantwoordelijkheden van de betrokken partijen vast te laten leggen in een ecologisch werkprotocol door een ecoloog dat bij de uitvoerende partij onder de aandacht dient te worden gebracht.
Mitigerende maatregelen voor de steenuil Het werken buiten het kwetsbare broedseizoen (februari tot en met juli) met verlichting te allen tijde van de steenuilkast af gericht en mitigerende maatregelen ten gunste van functioneel leefgebied van steenuil zijn nodig om schade aan (leefgebied van) individuen te voorkomen. Voorafgaand aan de start van de werkzaamheden dienen maatregelen te worden genomen om de functionaliteit van het leefgebied te behouden. Er dient een veilige route naar het westen van de onderzoekslocatie gelegen foerageergebied gecreëerd te worden en het mogelijk verlies van foerageerhabitat dient gecompenseerd te worden binnen het territorium van de steenuil in een straal van 200 tot maximaal 300 meter. Dit wordt gedaan bij de voorgenomen werkzaamheden door de aanleg van een bomenrij en bloem- en kruidenrijk grasland ten oosten van de nieuwe verbindingsweg (zie figuur 6.1). Dit zorgt voor verbetering van de voedselvoorziening door aantrekking van prooidieren als muizen, insecten en vogels. Ook biedt dit nieuwe nest- en schuilgelegenheid. De bomenrij zorgt er tevens voor dat de steenuil hoog zal vliegen indien deze aan de andere kant van de nieuwe verbindingsweg wilt jagen. Hierdoor zijn minder verkeersslachtoffers te verwachten.
Daarnaast zal het verkeer door de nieuwe verbindingsweg voor het grootste deel niet meer langs het steenuilnest worden geleid, aangezien het grootste deel van het (zware) verkeer vanaf Lage Zwaluwe komt. Hierdoor wordt overlast en schade aan de nestkast verminderd door de aanleg van de nieuwe verbindingsweg.
23045.002 versie D1
24 / 38
Figuur 6.1. Landschappelijk inrichtingsplan Nieuwe Verbindingsweg Hooge Zwaluwe.
23045.002 versie D1
25 / 38
Algemene broedvogels Voor de algemene broedvogelsoorten die op de onderzoekslocatie zijn te verwachten geldt dat, indien het groen buiten het broedseizoen wordt verwijderd, er geen overtredingen plaats zullen vinden met betrekking tot deze soorten. Artikel 3.1 van de Wet natuurbescherming (het is verboden nesten te beschadigen, te vernielen of weg te nemen) is van toepassing. De nesten mogen echter wel worden weggenomen wanneer deze op dat moment niet in gebruik zijn. In de Wet natuurbescherming wordt geen vaste periode gehanteerd voor het broedseizoen. Globaal kan voor het broedseizoen de periode maart tot eind augustus worden aangehouden. Geldend is echter de aanwezigheid van een broedgeval op het moment van ingrijpen.
6.2 Vleermuizen Alle vleermuissoorten zijn opgenomen in bijlage IV van de EU-Habitatrichtlijn, dier- en plantensoorten van communautair belang die strikt moeten worden beschermd. Vleermuizen worden ook benoemd in Bijlage II van de conventie van Bonn. Op de onderzoekslocatie zijn geen bebouwing en bomen aanwezig, waardoor verblijfplaatsen van vleermuizen kunnen worden uitgesloten. Echter kan de onderzoekslocatie wel als foerageergebied en vliegroute gebruikt worden. Belangrijk hierbij is dat de zorgplicht in acht wordt genomen. Voor foeragerende en overvliegende vleermuizen wordt geadviseerd om tijdens het actieve vleermuisseizoen (1 april t/m 30 oktober), tijdens de werkzaamheden in de avond en nacht, vleermuisvriendelijk licht te gebruiken. Door de verlichting vleermuisvriendelijk in te richten zullen mogelijke foerageergebieden en vliegroutes in de omgeving niet in hun functie worden beperkt. Vleermuisvriendelijke verlichting is amberkleurig, de armaturen zijn weggericht van de naastgelegen bomen en het overige groen, en de verlichting is zo min mogelijk diffuus.