[2023279209] Bijlage 2b raadsvoorstel - Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark De Bergen v7.0
Tekst van het document
Ruimtelijke onderbouwing Zonnepark De Bergen Izzy Projects 717081 | V7.0 10-11-2023
Pondera
Colofon
Hoofdvestiging Nederland
Soort document
Amsterdamseweg 13 6814 CM Arnhem 088 – pondera (088-7663372) info@ponderaconsult.com
Ruimtelijke onderbouwing
Postbus 919 6800 AX Arnhem
Versienummer
Vestiging South East Asia
Datum
Jl. Mampang Prapatan XV no 18 Mampang Jakarta Selatan 12790 Indonesia
10-11-2023
Vestiging North East Asia
Opdrachtgever
Suite 1718, Officia Building 92 Saemunan-ro, Jongno-gu Seoul Province Republic of Korea
Izzy Projects
Vestiging Vietnam 7th Floor, Serepok Building 56 Nguyen Dinh Chieu Street, Da Kao Ward, District 1 Ho Chi Minh City Vietnam
Projectnaam Zonnepark De Bergen
V7.0
Project nummer 717081
Auteur Edo van Baars
Nagekeken door Jan Willem Boersma
Disclaimer In het onderzoek is gebruik gemaakt van algemeen geaccepteerde uitgangspunten, modellen en informatie die ten tijde van het opstellen van dit rapport ter beschikking stonden. Aanpassingen in de uitgangspunten, modellen of gebruikte gegevens kunnen leiden tot andere uitkomsten. De aard en de nauwkeurigheid van de gebruikte gegevens voor het onderzoek bepalen in belangrijke mate de nauwkeurigheid en de onzekerheden van de berekende uitkomsten. Pondera is niet aansprakelijk voor gederfde inkomsten of schade die wordt geleden door opdrachtgever(s) en/of derden uit conclusies die gebaseerd zijn op gegevens die niet van Pondera afkomstig zijn. Deze rapportage is opgesteld met de intentie dat deze alleen gebruikt wordt door de opdrachtgever en slechts voor het doel waarvoor de rapportage is opgesteld. Er mag geen beroep worden gedaan op de informatie uit deze rapportage voor andere doeleinden zonder schriftelijke toestemming van Pondera. Pondera is niet verantwoordelijk voor de consequenties die kunnen voortvloeien uit het oneigenlijk gebruik van de rapportage. De verantwoordelijkheid voor het gebruik van (de analyse, resultaten en bevindingen in) de rapportage blijft bij de opdrachtgever. De Rechtsverhouding opdrachtgevers – architect, ingenieur en adviseur conform DNR 2011 is te allen tijde van toepassing.
Pondera werkt met een kwaliteitsmanagementsysteem dat door EIK gecertificeerd is volgens de ISO 9001:2015 norm.
Inhoudsopgave 1
Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
2
1
Aanleiding _______________________________________________________________ 1 Ligging plangebied ________________________________________________________ 2 Geldend bestemmingsplan __________________________________________________ 2 Procedurele context _______________________________________________________ 4 Leeswijzer _______________________________________________________________ 4
Beleidskader 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
3
5
Rijksbeleid_______________________________________________________________ 5 Provinciaal beleid _________________________________________________________ 6 Regionaal beleid _________________________________________________________ 14 Gemeentelijk beleid ______________________________________________________ 15 Conclusie beleidskader ____________________________________________________ 18
Huidige situatie plangebied 3.1 3.2 3.3 3.4
4
19
Plangebied _____________________________________________________________ 19 Nabijheid van woningen ___________________________________________________ 20 Water _________________________________________________________________ 21 Natuur _________________________________________________________________ 21
Planbeschrijving 4.1 4.2 4.3 4.4
5
22
Keuze voor grootschalig zonnepark __________________________________________ 22 Locatiekeuze ____________________________________________________________ 22 Beschrijving van het plan __________________________________________________ 23 Landschappelijke inpassing ________________________________________________ 24
Onderzoeks- en omgevingsaspecten 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5
6
Uitvoerbaarheid 6.1 6.2
31
Bedrijven en milieuzonering ________________________________________________ 31 Natuur _________________________________________________________________ 31 Cultuurhistorie en archeologie ______________________________________________ 34 Waterhuishouding ________________________________________________________ 37 Overige aspecten ________________________________________________________ 38
45
Economische uitvoerbaarheid _______________________________________________ 45 Maatschappelijke uitvoerbaarheid ____________________________________________ 45
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 1 van 1
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 1 van 1
1 Inleiding 1.1 Aanleiding Izzy Projects heeft, namens het Traais Energie Collectief, het voornemen een zonnepark te realiseren nabij het dorp Terheijden en het Markkanaal. Het plangebied behoort tot een agrarisch gebied waar de eigenaren willen overstappen op het oogsten van zonne-energie. In Figuur 1.1 is een kaart met de ligging van het plangebied opgenomen. Via het Traais Energie Collectief (TEC) is de gemeenschap in Terheijden betrokken bij het project en is het de beoogd eigenaar van het zonnepark na totstandkoming ervan.
Figuur 1.1 Ligging plangebied
Bron: Pondera Consult
Het zonnepark bestaat uit een veldopstelling van zonnepanelen met bijbehorende infrastructuur. Binnen het plangebied wordt tevens ruimte gereserveerd voor groenvoorzieningen, watergangen en een wandelpad. Het zonnepark heeft een bruto oppervlak van circa 15 hectare. De veldopstelling van zonnepanelen neemt circa 9,5 hectare in beslag, de overige 5,5 hectare wordt gebruikt om het project in te passen in het landschap. Met het zonnepark wordt elektriciteit opgewekt uit zonne-energie door gebruik te maken van PV-panelen (Photo Voltaic panelen). Hiermee kan een opgesteld vermogen van circa 11,2 Megawatt (MW) worden gerealiseerd. Het opgesteld vermogen van het zonnepark zal gemiddeld 10,4 GWh per jaar produceren, Dit is voldoende elektriciteit om 2/3 van alle huishoudens in Terheijden van stroom te voorzien. Voor de realisatie van het zonnepark is een omgevingsvergunning noodzakelijk. Het zonnepark wordt planologisch ingepast door middel van een afwijking als bedoeld in artikel 2.12, lid 1, sub a, onder 3 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). De voorliggende rapportage dient als zogeheten
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 1 van 46
‘goede ruimtelijke onderbouwing’ in de omgevingsvergunning voor de afwijking van het geldende bestemmingsplan.
1.2 Ligging plangebied Het plangebied ligt in het meest zuidelijkste punt van de gemeente Drimmelen in de provincie NoordBrabant. Het omvat een vijftal percelen ten zuidoosten van het dorp Terheijden en van bedrijventerrein Het Spijk. Het plangebied grenst aan de westkant aan de provinciale weg N285 (Wagenbergse Baan) en De Bergen ten noordoosten van het plangebied. Ten zuiden van het plangebied loopt het Markkanaal.
1.3 Geldend bestemmingsplan Ter plaatse geldt het bestemmingsplan “Buitengebied” van de gemeente Drimmelen (vastgesteld 23 december 2015) en het bestemmingsplan “Buitengebied - Veegplan 1” (vastgesteld 1 februari 2018). Ter plaatse van het plangebied geldt de bestemming ‘Agrarisch met waarden – Landschap’, de dubbelbestemming ‘Waarde – Archeologie 1’ en de dubbelbestemming ‘Waarde – Attentiegebied ehs’ (zie Figuur 1.2 en Figuur 1.3). Figuur 1.2 Uitsnede geldend bestemmingsplan (met kader detailuitsnede in rood)
Bron: ruimtelijkeplannen.nl
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 2 van 46
Figuur 1.3 Detailuitsnede geldend bestemmingsplan
Bron: ruimtelijkeplannen.nl
De tot ‘Agrarisch met waarden – Landschap’ bestemde gronden zijn hoofdzakelijk bestemd voor: •
behoud, herstel of duurzame ontwikkeling van het watersysteem en ecologische en landschappelijke waarden en kenmerken;
•
agrarisch gebruik.
De dubbelbestemming ‘Waarde - Archeologie 1’ geldt voor de bescherming van (hoge) verwachte archeologische waarden. Het is hier niet toegestaan om een bodemingreep uit te (laten) voeren voor zover het gaat om werkzaamheden dieper dan 30 centimeter. Vrijstelling van dit verbod wordt verleend als met behulp van een archeologisch onderzoek kan worden aangetoond dat er zich ter plekke geen archeologische waarden bevinden. Ter plaatse van de dubbelbestemming ‘Waarde – Attentiegebied ehs’ zijn de gronden mede bestemd voor het behoud, beheer en herstel van de waterhuishoudkundige situatie, gericht op het verbeteren van de condities voor de natuur(waarden). Een omgevingsvergunning is nodig indien de werkzaamheden invloed hebben op de waterhuishouding van het plangebied of indien er op een diepte van meer dan 60 cm onder het maaiveld wordt geploegd of gewoeld. Het plangebied valt binnen de ‘gebiedsaanduiding wetgevingszone – omgevingsvergunning groenblauwe mantel’ en binnen de ‘gebiedsaanduiding wetgevingszone – omgevingsvergunning schootsvelden’. De groenblauwe mantel is een bufferzone grenzend aan het kerngebied ‘natuur en water’. De bufferzone draagt bij aan de bescherming van de waarden in het kerngebied.
Ter plaatse van de aanduiding 'wetgevingzone - omgevingsvergunning schootsvelden' is het beleid gericht op het behoud en versterken van de herkenbaarheid van het schootsveld uit oogpunt van cultuurhistorische waarden.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 3 van 46
Het voorgenomen zonnepark past niet binnen het geldende bestemmingsplan.
1.4 Procedurele context In deze paragraaf wordt ingegaan op de procedurele context van het plan.
1.4.1 Planvorm afwijkingsbesluit Omdat het planvoornemen niet past in het geldende bestemmingsplan is een planologische procedure benodigd om het plan mogelijk te maken. De initiatiefnemer is voornemens voor het zonnepark een omgevingsvergunningaanvraag in te dienen voor afwijking van het bestemmingsplan. Via deze procedure (ex artikel 2.12 lid 1 sub a onder 3 Wabo) is het mogelijk om af te wijken van het geldende planologisch regime. Voorwaarde voor verlening van de vergunning is dat de activiteit niet in strijd mag zijn met een ‘goede ruimtelijke ordening’. Voorliggende ruimtelijke onderbouwing voorziet in de onderbouwing van de vergunningaanvraag.
1.4.2 Relatie met de m.e.r. In bijlage C en D van het Besluit milieueffectrapportage (Besluit m.e.r.) is aangegeven welke activiteiten in het kader van het bestemmingsplan plan-m.e.r.-plichtig, project-m.e.r.-plichtig of m.e.r. beoordelingsplichtig zijn. Sinds de inwerking m.e.r.-richtlijn (mei 2017) geldt voor alle activiteiten die voorkomen op de D-lijst dat onder de drempelwaarde een vormvrije m.e.r.-beoordeling moet worden gedaan (voor plannen/besluiten in kolom 3 en 4). Hierover moet het bevoegd gezag een besluit nemen; dat besluit is nodig voor onder andere de aanvraag voor een omgevingsvergunning. Een zonnepark staat als zodanig niet op de D-lijst in het Besluit m.e.r. waardoor er geen vormvrije m.e.r.-beoordeling nodig is.
1.4.3 Bevoegd gezag Primair is de gemeenteraad bevoegd gezag voor het vaststellen van een bestemmingsplan en burgemeester en wethouders voor het afwijken van het bestemmingsplan (met een verklaring van geen bedenkingen van de gemeenteraad). Het plangebied van dit project ligt binnen de gemeente Drimmelen. Deze gemeente is zodoende bevoegd gezag voor dit project.
1.5 Leeswijzer Dit hoofdstuk geeft de inleiding van het project. In hoofdstuk 2 wordt het beleidskader geschetst. Hoofdstuk 3 geeft een beschrijving van de huidige situatie van het plangebied. In hoofdstuk 4 wordt het plan voor het zonnepark beschreven. Vervolgens worden in hoofdstuk 5 de milieu- en omgevingsaspecten behandeld. Hoofdstuk 6 geeft ten slotte inzicht in de planologische uitvoerbaarheid van dit plan.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 4 van 46
2 Beleidskader Dit hoofdstuk beschrijft beleid en wet- en regelgeving specifiek op het gebied van duurzame (zonne)energie en ruimtelijke ordening. Hierbij komen eveneens nut en noodzaak van zonne-energie aan de orde, waarbij de doelstellingen van Rijk, provincie en gemeente ten aanzien van duurzame energie worden toegelicht.
2.1 Rijksbeleid 2.1.1 Nationaal Klimaatakkoord Vastgesteld in 2019. Doelstellingen uit het Energieakkoord, dat van 2013 tot en met 2023 liep, zijn integraal overgenomen in het Klimaatakkoord, dat loopt tot en met 2030 en verder. De doelen uit het Energieakkoord zijn grotendeels behaald, maar op het gebied waar dat nog niet het geval was, is dat meegenomen in de nieuwe doelen in het Klimaatakkoord. In 2030 moet 70% van de elektriciteit uit hernieuwbare bronnen komen. Windturbines op zee hebben dan een capaciteit van 22,2 GW (Klimaatakkoord: initieel 11,5 GW, later nog 10,7 GW toegevoegd). Op land leveren hernieuwbare bronnen 35 TWh per jaar. Om deze laatstgenoemde doelstelling te behalen, zijn 30 RES-regio’s opgericht. Elke RES-regio heeft in de RES 1.0 een bod gedaan, dat landelijk optelt tot de 35 TWh. De doelstelling van de RES West-Brabant wordt besproken in 2.3.1.
2.1.2 Nationale omgevingsvisie De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is een instrument van de nieuwe Omgevingswet en loopt vooruit op de inwerkingtreding van die wet. De NOVI is op 11 september 2020 door het Rijk vastgesteld als structuurvisie onder de bestaande Wet ruimtelijke ordening (Wro). Zodra de nieuwe Omgevingswet in werking is getreden, wat 1 januari 2024 zal gebeuren, geldt deze structuurvisie als een omgevingsvisie, zoals in de nieuwe wet bedoeld. De "Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte" (SVIR, maart 2012), die in de tijd voor de NOVI de 'kapstok' voor bestaand en nieuw rijksbeleid met ruimtelijke consequenties was en waarin onder ander zonne-energie eveneens was aangemerkt als een nationaal belang, komt door de NOVI te vervallen. De strategisch relevante delen van de SVIR gaan op in de NOVI. De NOVI is gericht op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu door (a) het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede leefomgevingskwaliteit en (b) doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.
Klimaatadaptie en de energietransitie vormen een van de vier prioriteiten van de NOVI, naast een duurzaam en economisch groeipotentieel, sterke en gezonde steden en regio's en de toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijke gebied. De NOVI is erop gericht om voor deze vier prioriteiten de nationale strategische beleidskeuzes te formuleren en hanteert daarbij als afwegingsprincipes dat combinaties van functies voor enkelvoudige functies gaan, dat kenmerken en identiteit van een gebied centraal staan en dat afwentelen wordt voorkomen. Ook gaat de voorkeur uit naar grootschalige clustering van duurzame energie. In de NOVI is de voorkeursvolgorde zon (m.a.w. de zonneladder) opgenomen, die in paragraaf 2.2.3 wordt toegelicht.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 5 van 46
2.1.3 Ladder duurzame verstedelijking In artikel 3.1.6, lid 2 Besluit ruimtelijke ordening (Bro) is voorgeschreven, dat indien een bestemmingsplan 'een nieuwe stedelijke ontwikkeling' mogelijk maakt, in de toelichting van het plan een verantwoording daarvan moet plaatsvinden volgens de systematiek van de ladder voor duurzame verstedelijking. Een zonnepark betreft geen stedelijke functie in de zin van de ladder voor duurzame verstedelijking. Dit vloeit voort uit jurisprudentie. De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 23 januari 2019 (201804681/1/A1) geeft aan dat functies die niet onder begripsbepaling zijn genoemd en ook niet in de handreiking zijn genoemd, niet als verstedelijking worden aangemerkt.
Conclusie Het voorgenomen zonnepark past binnen de doelstellingen van het Rijk om ruimte te bieden aan duurzame energieopwekking.
2.2 Provinciaal beleid In deze paragraaf wordt het provinciaal ruimtelijk beleid besproken. Dit ruimtelijk beleid wordt als toetsingskader gebruikt voor het initiatief van het realiseren van een zonnepark.
2.2.1 Energieagenda 2019 – 2030 Vastgesteld in 2019. Het doel is om in 2050 in Brabant 100% duurzame energie en een reductie van 90% van de CO2-uitstoot ten opzichte van 1990 te bereiken. Wijziging ten opzichte van de Energieagenda 2010-2020 is dat destijds met name economische innovatie het vertrekpunt was. In deze agenda staat de urgentie en de noodzaak van versnelling centraal, m.b.v. zowel versnelling van bestaande (besparing)maatregelen als innovatie. In 2030 moet reeds 50% van alle benodigde energie in Noord-Brabant uit duurzame bronnen worden opgewekt, en er moet 50% CO2 reductie t.o.v. 1990 zijn gerealiseerd. De uitvoering gaat via vijf transitiepaden, naar het model van de sectortafels van het Klimaatakkoord: elektriciteit, industrie, landbouw, vervoer en gebouwde omgeving. Het zonnepark draagt bij het aan de doelstelling van 100% duurzame energie opwekking in 2050.
2.2.2 Omgevingsvisie Noord-Brabant Vastgesteld in december 2018. De provincie geeft in de visie de hoofdlijnen van het ruimtelijk beleid tot aan 2030 (met een doorkijk naar 2050). De visie is bindend voor het ruimtelijk handelen van de provincie, heeft doorwerking op de provinciale (interim) Omgevingsverordening. De provincie geeft aan dat de transitie naar nieuwe vormen van duurzame energiewinning belangrijk zijn. Hierbij moet rekening worden gehouden met het draagvlak onder de bevolking. Onder andere door de mogelijkheid te bieden financieel mee te kunnen profiteren van de verkoop van energie opbrengsten. En er moet rekening worden gehouden met de draagkracht van het Brabantse landschap. Andere uitgangspunten zijn dat onder voorwaarden het opwekken van energie in Natuurnetwerk Brabant kan
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 6 van 46
worden toegestaan, rekening houdend met de ondergrond. En dat de Brabantse energieopgave in beginsel niet wordt afgewenteld op andere provincies. Ten aanzien van zonne-energie ziet de provincie mogelijkheden op daken in de gebouwde omgeving (in combinatie met bijvoorbeeld laadpalen), op braakliggende terreinen in stedelijke- en industriële gebieden en als zonnepark, indien er landschappelijke meerwaarde wordt gecreëerd. Op die manier wordt de claim op de schaarse ruimte zo beperkt mogelijk gehouden. In Brabantse natuurgebieden is geen plek voor (grootschalige) zonneparken, tenzij dit geen afbreuk doet aan de aanwezige natuurwaarden (denk bijvoorbeeld aan tijdelijke installaties in nog niet ingerichte natuurgebieden) en/of een bijdrage levert aan het vergroten en versterken van de natuurwaarden. Zonnepark de Bergen past binnen de Omgevingsvisie: zo zijn omwonenden – voor draagvlak nadrukkelijk betrokken om hun wensen voor het ontwerp van het park te kunnen uitspreken in zogenaamde kom-in-de-wei-sessies. De opbrengsten uit overtollige stroomverkoop blijven binnen het dorp Terheijden (naar leden van het TEC of als investering in lokale projecten). Wat betreft de landschappelijke draagkracht: de ondergrond wordt zoveel mogelijk ontzien door voldoende tussenruimte tussen de panelen, ontwikkeling van natte natuur (door verlaging maaiveld) en aanplant gebiedseigen kruiden.
Met dit zonnepark neemt de provincie Noord Brabant haar verantwoordelijkheid en wentelt de energieopgave niet af op andere provincies.
2.2.3 (interim) Omgevingsverordening Noord-Brabant Momenteel is de Interim Omgevingsverordening (IOV) van kracht, die per 1 januari 2024 wordt opgevolgd door de nieuwe Omgevingsverordening Noord-Brabant (gelijktijdig met inwerkingtreding van de Omgevingswet). Hieronder wordt ingegaan op de regels zoals opgenomen in de op 22 maart 2022 vastgestelde Omgevingsverordening Noord-Brabant. In deze omgevingsverordening zijn regels opgenomen waarvan de provincie het belangrijk vindt dat die door iedere gemeente worden toegepast bij ruimtelijke besluiten. Hieronder wordt ingegaan op de specifieke regels voor zonneparken. Vanuit zorgvuldig ruimtegebruik en behoud van landbouwgronden heeft plaatsing van zonnepanelen op daken in stedelijk gebied of op braakliggende gronden in of aansluitend op stedelijk gebied de voorkeur. Vanuit zorgvuldig ruimtegebruik bestaat er ook de mogelijkheid voor de ontwikkeling van zon door meervoudig ruimtegebruik in landelijk gebied. Bijvoorbeeld op (gunstig) gelegen daken van agrarische gebouwen, op waterbassins, bij rioolwaterzuiveringen of voormalige stortplaatsen. De verwachting is dat dit onvoldoende blijkt om in de toekomstige energiebehoefte te voorzien. Daarom wordt door de provincie ook de mogelijkheid geboden om onder voorwaarden en na zorgvuldige afweging ook zonneparken te ontwikkelen op landelijk gebied.
Hiervoor gelden de volgende voorwaarden (voortkomend uit artikel 3.41 IOV): Afwegingskader: •
Uit onderzoek blijkt dat de aanleg van het zonnepark noodzakelijk is omdat in onvoldoende mate voorzien kan worden in de behoefte voor duurzame energie: o door de ontwikkeling van andere vormen van duurzame energie; o
binnen stedelijk gebied (bebouwde kom);
o
door meervoudig ruimtegebruik in landelijk gebied of binnen bestaand ruimtebeslag op bouwpercelen; en
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 7 van 46
o
op gronden aansluitend op stedelijk gebied.
Inpassing in de omgeving: •
de ontwikkeling past in de gewenste ontwikkelingsrichting en inzicht is geboden in de maatregelen die worden getroffen om de impact op de omgeving te beperken;
Maatschappelijke meerwaarde: •
de ontwikkeling een maatschappelijke meerwaarde geeft, waaronder de mogelijkheid voor de
omgeving om te participeren in het project; Tijdelijkheid: •
is geborgd dat het zonnepark tijdelijk, voor ten hoogste 25 jaar, wordt toegestaan;
•
juridisch en financieel is geborgd dat na het verstrijken van de termijn de opstelling voor zonne-
energie en de daarbij behorende voorzieningen worden verwijderd; Regionale afstemming: •
de ontwikkeling past binnen de regionale afspraken;
•
de ontwikkeling is afgestemd met de netwerkbeheerder.
Hieronder wordt het zonnepark getoetst aan bovenstaande voorwaarden.
Afwegingskader Belangrijke voorwaarde bij de ontwikkeling van zonneparken is dat de energiebehoefte moet zijn onderzocht en een afweging voor de locatiekeuze moet hebben plaatsgevonden. De onderhavige ruimtelijke onderbouwing vormt het onderzoek, zoals de provincie dat verlangt. De energiebehoefte en de verdeling over verschillende duurzame energiebronnen wordt hieronder toegelicht. De motivatie voor de specifieke locatiekeuze en de uitgangspunten/voorwaarden komen hieronder in de paragraaf ter sprake, en in paragraaf 4.2. Dit onderzoek moet volgens het IOV 3.41 op aspecten als: •
Energiebehoefte en de verdeling over verschillende duurzame energiebronnen o o
Wat is de energiebehoefte op langere termijn?; Hoe kan daarin worden voorzien (wind, geothermie, zon)?;
o
Welke capaciteit kan opgewekt worden met zon op locaties in stedelijk gebied, aansluitend op
stedelijk gebied of door meervoudig ruimtegebruik in landelijk gebied? •
Locatiekeuze en de uitgangspunten/voorwaarden o
Zijn er onbenutte mogelijkheden in stedelijk gebied in omliggende gemeenten?
o
Welke locaties zijn geschikt voor de resterende opgave van duurzame energie voor de
ontwikkeling van monofunctionele zonneparken? o Welke randvoorwaarden zijn er daarbij vanuit omgevingskwaliteit / zorgvuldig ruimtegebruik? Energiebehoefte en de verdeling over verschillende duurzame energiebronnen Gemeente Drimmelen heeft in de RES 1.0 doelen afgesproken voor 2030, en richt zich op bijna energieneutraliteit in 2040, zoals vastgelegd in de gemeentelijke Toekomstvisie. In 2050 is de gemeente volledig energieneutraal.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 8 van 46
Vraag: wat is de energiebehoefte op langere termijn? De huidige energievraag (peiljaar 2021) binnen de gemeente Drimmelen (exclusief mobiliteit) is jaarlijks 570 GWh. Afgaande dat 15% warmtebesparing wordt behaald en de elektriciteitsvraag met 15% toeneemt (RES 1.0), is de energievraag in 2030 516,6 GWh.
Vraag: hoe kan daarin worden voorzien (wind, geothermie, zon)? In de RES 1.0 wordt uitgegaan van 1 zonnepark met een capaciteit van 10,7 GWh in Terheijden (in de RES wordt specifiek zonnepark De Bergen genoemd); 23 GWh aan opwekcapaciteit van grootschalige zon op dak; 8 windturbines langs de A16 die binnen de gemeente Drimmelen worden geplaatst. Kleinschalig zon op dak valt buiten de RES. Een duurzaam warmtenet is voorzien waarvan een deel al gerealiseerd is door de TREM (werkmaatschappij van TEC). Zonnepark De Bergen is onderdeel van het warmtenet: het gaat overtollige elektriciteit omzetten in duurzame warmte. In de RES 1.0 is geen opgave voor geothermie benoemd. Het is van belang dat hernieuwbare energie middels zonnepanelen wordt uitgebreid, aangezien Netbeheerder Enexis streeft naar de verhouding van 50% zonne-energie, 50% windenergie. Zodat er een relatief gelijkmatige invoeding van hernieuwbare stroom is op het netwerk. Aangezien het over het algemeen het op zonnige momenten relatief weinig waait, en vice versa. Zo de nijpende netcongestie gereduceerd. Gezien de bestaande en geplande capaciteit in Drimmelen is de verhouding 17,4% zon 82,6% (op basis van cijfers uit onderstaande Tabel 2.1). Zonnepark De Bergen draagt bij aan een gelijkmatigere verhouding. Netcongestie speelt in West Brabant, er zijn wachttijden voor aansluitingen voor grootverbruikers.
Door deze netcongestie is het lastig om zonneparken aan te sluiten op de korte termijn, de wachttijd kan volgens de netbeheerder oplopen tot 5-8 jaar. Gunstig voor zonnepark De Bergen is dat deze aansluiting reeds is aangelegd. Vraag: Welke capaciteit kan opgewekt worden met zon op locaties in stedelijk gebied, aansluitend op stedelijk gebied of door meervoudig ruimtegebruik in landelijk gebied? In onderstaande tabel 2.1 zijn onder stedelijk gebied de opwekmogelijkheden groot- en kleinschalig zon op dak geschaard. Onder aansluitend op stedelijk gebied of door meervoudig ruimtegebruik in landelijk gebied vallen wind en grootschalig zon op land. Tabel 2.1 Opwekcapaciteit
Bestaand
Concrete plannen t/m 2030
Stedelijk gebied
in GWh
in GWh
grootschalige zon op dak
2,8
kleinschalig zon op dak***
Bron
Jaar
5,1*
RES 1.0
2021
0,015
4,6**
Klimaatmonitor; Milieu Centraal
2022; 2023
0,4
118,3
RES 1.0
2021
Aansluitend op stedelijk gebied / meervoudig ruimtegebruik in landelijk gebied wind
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 9 van 46
grootschalig zon op land
2,8
5,4*
'
Totaal
6,015
133,4
= 139,4
'
Energievraag huidige energievraag totaal (excl. mobiliteit)
570
Klimaatmonitor
2021
w.v. warmte
463
‘
‘
w.v. elektriciteit
107
‘
‘
besparing warmte 15%
68,45
RES 1.0
2021
toename elektriciteit 15%
16,05
‘
‘
energievraag 2030
516,6
restopgave hernieuwbare energie
377,2
*Bij zon op land en grootschalig zon op dak is 50% van de geplande capaciteit meegenomen conform de NPRES systematiek, aangezien in de praktijk blijkt dat gemiddeld 50% van de capaciteit die gepland is, uiteindelijk niet gerealiseerd wordt. Dus in feite gaat het om 10,8 GWh; **Volgens het Beleidskader grootschalige zonnevelden is er op particuliere daken potentie voor 26 ha zonnepanelen. O.b.v. cijfers (Milieu Centraal, 2023) voor gemiddelde opbrengst en omvang per/van en paneel, resulteert dat in 4,6 GWh per jaar. Hier is uitgegaan van dat 26 ha wordt benut; *** Onder kleinschalige opwek wordt verstaan: <15 kWp, minder dan +/- 60 zonnepanelen. Kleinschalig zon op dak wordt niet meegenomen in de RES doelstellingen. In het energie behoefte onderzoek wordt het wel benoemd voor een zo volledig mogelijk beeld.
Zoals uit de tabel blijkt, resteert en er nog een energievraag van 377,2 GWh voor hernieuwbare opwek van energie, tot aan energieneutraliteit in 2050. In breder verband, in de RES regio, moet tot aan 2030 nog 25% van de capaciteit worden ingevuld met nieuwe projecten (dus niet bestaand of in de pijplijn). Voorkeursvolgorde zon (rijk) – zonneladder (provincie) In de Nationale Omgevingsvisie is door de rijksoverheid de voorkeursvolgorde zon opgenomen. Deze is door de provincie Noord-Brabant doorvertaald naar een zonneladder-systematiek in artikel 3.41 IOV. Het onderscheid tussen de nationale voorkeursvolgorde zon en provinciale zonneladder wordt gemaakt, omdat het zonnepark in de provinciale verordening meer gedetailleerd (met andere woorden: o.b.v. meer criteria) wordt beoordeeld, dat gunstig uitvalt voor dit zonnepark. De voorkeur bij de voorkeursvolgorde zon gaat uit van: (1) zonnepanelen op daken en gevels van gebouwen, daarna (2) onbenutte terreinen in het bebouwd gebied, daarna (3) ‘restgronden’ in het landelijk gebied, zoals langs infrastructuur en op voormalige vuilstorten en daarna (4) op functionele gronden zoals landbouw- en natuurgronden.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 10 van 46
Figuur 2.1 Voorkeursvolgorde zon
Bovenstaande figuur geeft de voorkeursvolgorde aan, maar dit houdt niet in dat er sprake moet zijn van ‘volgtijdelijkheid’: de diverse mogelijkheden kunnen gelijktijdig benut worden. Oftewel, voorkeur 1 hoeft niet ‘afgerond’ te zijn, voordat gestart mag worden met voorkeur 2. Het Rijk geeft hiermee aan dat het belangrijk is om vol in te zetten op voorkeur 1, maar niet te wachten met ontwikkeling van zonnevelden buiten de daken om. Ook de RES 1.0 onderschrijft dat: er wordt gelijktijdig ingezet op klein- en grootschalig zon op dak én zon op land, met in het achterhoofd dat enkel met (klein- en grootschalig) zon op dak de doelstelling niet wordt behaald. Ook de gemeente Drimmelen staat ook voor deze aanpak, waarbij projecten parallel op verschillende treden op de zonneladder kunnen worden gestart. Dit is noodzakelijk, gezien de gemeentelijke doelstelling om 95% CO2 reductie in 2050 te willen realiseren. Hiervoor is maximale inzet op zowel, windenergie, zonne-energie, duurzame warmte en besparing nodig. Aangaande het zonnepark De Bergen, valt dit in de voorkeursvolgorde zon van het Rijk onder voorkeur 4. Op provinciaal niveau via de zonneladder systematiek (art. 4.31 IOV), pakt deze gunstiger uit. Hier wordt namelijk ook rekening gehouden met of er sprake is van een locatie nabij stedelijk gebied en meervoudig ruimtegebruik. Van beide criteria is sprake bij dit zonnepark.
Motivatie locatiekeuze op landbouwgrond Voor zon op landbouwgrond is gekozen omdat het energie behoefte onderzoek laat zien de resterende energie opgave te groot is voor het aantal beschikbare hectares binnen stedelijk gebied (klein- en grootschalig zon op dak). Het plangebied ligt direct naast stedelijk gebied, waar een meer technologische invulling - een zonnepark – meer op zijn plaats is dan in landelijk gebied dat niet direct aan stedelijk gebied grenst. Daarnaast heeft de grondeigenaar – een agrariër –zelf de keuze gemaakt de grond ter beschikking te stellen voor het opwekken van duurzame energie in plaats van agrarisch gebruik. Een deel van het gebied blijft wel in agrarisch gebruik. En het is waarschijnlijk dat na de ontmanteling van het zonnepark de grond vruchtbaar genoeg is om opnieuw in te zetten als landbouwgrond, indien daar tegen die tijd de wens voor is. Zie de toelichting daarop in paragraaf 2.4.3 onder ‘meervoudig ruimtegebruik’. Er is geen onderzoek gedaan naar mogelijke andere locaties door de initiatiefnemer. Omdat het plan niet m.e.r. plichtig is, hoeft er door de initiatiefnemer ook niet naar andere alternatieven worden gekeken.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 11 van 46
Kader 2.1 voorkeursvolgorde zon
Toekomstige aanscherping voorkeursvolgorde zon Op 26 oktober 2023 heeft demissionair minister De Jonge de Tweede Kamer geïnformeerd (kamerbrief met kenmerk 2023-0000629635) over de actualisering van zijn beleid voor zonnepanelen. In de brief wordt ingegaan op de voorkeursvolgorde zon (een andere benaming voor de zonneladder). Uitgangspunt is het stimuleren van zonnepanelen op trede 1, 2 en 3 en het zoveel mogelijk vrijwaren van landbouw- en natuurgronden (trede 4). Voor trede 4 wordt toegewerkt naar regels met de strekking ‘nee, tenzij’, waarbij de voorwaarden tijdelijkheid en multifunctioneel gebruik in ieder geval zullen gelden. In de brief wordt aangegeven dat de aanscherping van de voorwaarden niet zullen gelden voor zonneparken die al vergevorderd zijn in de ontwikkelfase, zoals Zonnepark De Bergen.
Inpassing in de omgeving Vanuit het streven naar omgevingskwaliteit geldt als basis bij alle ontwikkelingen de toepassing van de principes voor een evenredige toedeling van functies, waarbij wordt gekeken naar de effecten van een ontwikkeling op omliggende waarden en functies (lagenbenadering) en hoe de ontwikkeling kan bijdragen aan de ontwikkeling van omgevingskwaliteit (meerwaardecreatie). Lagenbenadering Bij het kijken naar de effecten van een ontwikkeling op omliggende waarden en functies wordt de lagenbenadering toegepast. Daarbij worden de volgende lagen onderscheiden: •
de ondergrond, zoals het bodem- en watersysteem, aardkundige- en archeologische waarden;
•
de netwerklaag, zoals natuurnetwerk, energienetwerk, infrastructuur (incl. waterwegen) en een goede multimodale afwikkeling van het personen- en goederenvervoer; en
•
de bovenste laag, zoals cultuurhistorische- en landschappelijke waarden, de omvang van de
•
functie en de bebouwing, de effecten op bestaande en toekomstige functies, de effecten op lucht,
•
milieu, veiligheid en een gezonde leefomgeving.
Het toepassen van de lagenbenadering biedt inzicht in: •
welke effecten een ontwikkeling heeft op de lagen afzonderlijk, de lagen in onderlinge wisselwerking
•
met elkaar en het actief benutten van de factor tijd; en
•
hoe negatieve effecten worden voorkomen.
De effecten op de ondergrond, netwerklaag en bovenste laag worden besproken in hoofdstuk 5 over de (milieu)effecten. Meerwaardecreatie Meerwaardecreatie omvat een evenwichtige benadering van de economische, ecologische en sociale aspecten die in een gebied en bij een ontwikkeling zijn betrokken, waaronder de mogelijkheid om opgaven en ontwikkelingen te combineren en de bijdrage van een ontwikkeling aan andere opgaven en belangen die rechtstreeks met de ontwikkeling gemoeid zijn. De fysieke verbetering van de landschappelijke kwaliteit (kwaliteitsverbetering van het landschap) kan deel uitmaken van de meerwaardecreatie. De maatregelen die daartoe genomen zijn, worden gepresenteerd in het ontwerp in hoofdstuk 4 over het ontwerp.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 12 van 46
Maatschappelijke meerwaarde Naarmate de inbreuk op het landschap groter is, verwacht de provincie een grotere inspanning op het gebied van een bijdrage aan maatschappelijke doelen. Bijvoorbeeld als een zonnepark gerealiseerd wordt van 10 hectare dat dit bijdraagt aan sloop van vrijkomende opstallen elders. Maatschappelijke meerwaarde is ook gericht op de betrokkenheid van inwoners door participatie in het project of doordat de ontwikkeling bijdraagt aan maatschappelijke cohesie of (financiële) bijdragen aan andere maatschappelijke opgaven, zoals de ontwikkeling van natuur of landschap. Het enkele gegeven dat het project duurzame energie oplevert is niet voldoende. Daarbij staat maatschappelijke meerwaarde los van de verplichte kwaliteitsverbetering van het landschap. Betreffende het zonnepark wordt maatschappelijke meerwaarde gecreëerd doordat de winst, voortvloeiende uit de verkoop van een teveel aan elektriciteit, uitgekeerd wordt aan de leden van TEC en/of worden ingezet voor investeringen in de leefbaarheid van Terheijden. Leden van het Traais Energie Collectief bepalen samen waar de opbrengsten aan worden besteed. Tevens kunnen inwoners lokaal elektriciteit afnemen (en warmte), waardoor ze energie onafhankelijk zijn, en minder last ondervinden van schommelende energieprijzen.
Een andere aspect van meervoudig ruimtegebruik en maatschappelijke meerwaarde zijn de informatieborden over het zonnepark specifiek en de energietransitie in het algemeen die op het park komen te staan. Tevens wordt een kleinschalig bezoekerscentrum gerealiseerd om bijeenkomsten over dit thema (of andere thema’s) te organiseren. Dit is in lijn met het beleid van de gemeente Drimmelen om inwoners van meer kennis te voorzien over de energietransitie.
Tijdelijkheid De provincie gaat er in beginsel vanuit dat de realisatie van zonneparken voorziet in een tijdelijke behoefte. Vanwege dit tijdelijke karakter van zelfstandige opstellingen voor zonne-energie is de ontwikkeling op dit moment alleen mogelijk met de toepassing van een omgevingsvergunning inhoudende afwijking van het bestemmingsplan. Aan een dergelijke vergunning moet een termijn worden verbonden die ten hoogste 25 jaar bedraagt. Met daarbij de voorwaarde dat na het verstrijken van de termijn de opstelling voor zonne-energie wordt verwijderd en de vóór de verlening van de omgevingsvergunning bestaande toestand wordt hersteld. Voor de nakoming van deze voorwaarde moet financiële zekerheid worden gesteld. Wat betreft zonnepark De Bergen: in de Overeenkomst inzake zonnepark De Bergen (hierna: AoK) hebben de initiatiefnemer en de gemeente Drimmelen de financiële zekerheid voor de ontmanteling van het zonnepark vastgelegd na 25 jaar (AoK art 8.14). Het gebied zal in oorspronkelijke staat worden teruggebracht. In de AoK art 8.1 is afgesproken dat de zonnepanelen, constructieve elementen, ondergrondse en bovengrondse infrastructuur, hekwerken, bebouwing, verharding en alle andere bouwwerken en materialen die in het kader van het bouwplan in/op/aan het exploitatiegebied zijn aangebracht, worden verwijderd.
In AoK art 8.2 is vastgelegd dat 26 maanden vóór afloop van de omgevingsvergunning de initiatiefnemer een voorstel stuurt naar de gemeente voor de landschappelijke inpassing voor de periode na de ontmanteling van het zonnepark. De initiatiefnemer heeft aangegeven in gezamenlijkheid met gemeente en grondeigenaar te willen onderzoeken welke elementen met landschappelijke meerwaarde behouden kunnen blijven, om op te nemen in het voorstel. Zoals de natuurvriendelijke oever, boomgaard, verlaagd maaiveld voor waterberging en natte natuur, gebiedseigen kruidenvegetatie, parklint, uitgegraven watergang, etc.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 13 van 46
Regionale afstemming Vanuit een zorgvuldig gebruik van de open ruimte, afstemming van duurzame energieprojecten in een gebied en de in sommige gebieden beperkte capaciteit van het netwerk, geldt als randvoorwaarde dat projecten zijn afgestemd met omliggende gemeenten en de netwerkbeheerder. Bij de afweging spelen diverse aspecten een rol, zoals een efficiënte aansluiting op het energienet in samenspraak met de netwerkbeheerders, de kosten die gemoeid zijn met het aanleggen van energie infrastructuur maar ook aspecten rondom zorgvuldig ruimtegebruik en omgevingskwaliteit. Naast het onderling regionaal afstemmen vereist de provincie dat de ontwikkeling van een zonnepark in landelijk gebied moet passen in daarover gemaakte regionale afspraken. Betreffende de ontwikkeling van zonnepark De Bergen is netwerkbeheerder Enexis nauw betrokken. Speciaal voor het zonnepark heeft Enexis in april 2023 reeds een 10MVA netinpassing op het Middenspanningstransport Raadhuisstraat in Terheijden gerealiseerd. Hiervoor een is een Aansluit- en Transportovereenkomst gesloten. De aansluiting heeft geen transportbeperking. Het onderstation is Enexis voornemens nog te bouwen. Met omliggende gemeentes is afstemming geweest in het RES-verband, het zonnepark De Bergen is namelijk meegenomen in de RES 1.0 en daarmee bekend bij omliggende gemeentes.
Conclusie Het voorgenomen zonnepark past binnen de doelstellingen van de provincie om ruimte te bieden aan duurzame energieopwekking. En is tegelijkertijd in lijn met de voorwaarden van het IOV wat betreft het afwegingskader, inpassing in de omgeving, maatschappelijke meerwaarde, tijdelijkheid en regionale afstemming.
2.3 Regionaal beleid 2.3.1 RES 1.0 West-Brabant In 2021 is de RES vastgesteld. Deze is tot stand gekomen door de regionale samenwerking van 16 Brabantse gemeentes, waaronder Drimmelen. Hierin is afgesproken dat gemeentes zich inspannen om voor 2025 de benodigde vergunningen te hebben verleend. De West-Brabantse gemeenten hebben afgesproken dat ieder een deel van de zon-opgave voor zijn rekening neemt. Bij elkaar gaat het om een extra opwek van 0,8 TWh waarvan 0,5 TWh op daken en 0,3 TWh m.b.v. zonneparken. In de RES worden geen zoekgebieden voor zonne-energie aangewezen, om ruimte te bieden voor lokaal maatwerk. De RES 1.0 gaat bij toekomstige concrete projecten (‘in de pijplijn’) uit van 8 windmolens (118 TWh); 1 zonneveld in Terheijden, specifiek wordt De Bergen genoemd (10,7 GWh); grootschalig zon op dak (5,1 TWh). Er resteert nog een flinke energie opgave om ook in duurzame warmte te kunnen voorzien, zie Tabel 2.1. Tevens geeft de RES aan dat het streven naar 50% of meer lokaal eigendom nog niet wordt gehaald in de regio. Met de realisatie van het zonnepark wordt bijgedragen aan deze doelstelling, aangezien het een lokaal initiatief is, net als de afnemers.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 14 van 46
2.4 Gemeentelijk beleid 2.4.1 Omgevingsvisie Drimmelen In de Omgevingsvisie heeft Drimmelen haar waarden en ambities voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vastgelegd in november 2021, vooruitlopend op de Omgevingswet. Dit is de ruimtelijke uitwerking van de Toekomstvisie gemeente Drimmelen (vastgesteld maart 2020). De visie sluit aan op de doelstellingen van de RES 1.0 om 15% warmtebesparing te realiseren in 2030 (voor de gehele RES regio: besparing van 5,8 TWh naar 4,9 TWh)). Het doel van de energietransitie is om in 2040 zoveel mogelijk energieneutraal te zijn (programma Duurzaamheid) en in 2050 geheel energieneutraal te zijn. In de visie geeft de gemeente aan dat ze agrarische bedrijven helpt met nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden als dit gelijk opgaat met kwaliteitsverbetering van het landschap. Het meervoudig ruimtegebruik waarvan sprake is bij zonnepark De Bergen, kan als kwaliteitsverbetering van het landschap worden gezien.
2.4.2 Programma Duurzaamheid gemeente Drimmelen Vastgesteld in maart 2021. Het Programma Duurzaamheid Drimmelen is opgesteld in de geest van de Omgevingswet. Verduurzamen van de gemeente heeft een belangrijke sociale component. In de praktijk werken projecten het beste als ze door inwoners zelf worden bedacht en (voor het grootste deel) worden uitgevoerd. De gemeente Drimmelen is in 2050 een volledig energieneutrale gemeenschap. Ook samenwerking met energie coöperaties wordt als doel genoemd. Het TEC is hier een voorbeeld van.
2.4.3 Beleidskader grootschalige zonnevelden Vastgesteld in 2019. De gemeente Drimmelen erkent dat de opgave in de energietransitie groot is en dat zonnevelden invulling kunnen geven aan de gemeentelijke ambities om energieneutraal te worden. Vooruitlopend op een totale visie op de energietransitie is beleid opgesteld voor zonnevelden. De gemeente heeft drie leidende principes uitgewerkt waar een zonneveld aan dient te voldoen: •
ten eerste moet het initiatief een maatschappelijke meerwaarde hebben. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden: meervoudig ruimtegebruik, een bijdrage aan de energietransitie en sociale participatie;
•
ten tweede dient een nieuwe functie als energiebedrijf te zorgen voor een landschappelijke kwaliteitsverbetering;
•
ten derde heeft de gemeente het motto ‘leren door te doen’ hoog in het vaandel staan. Onder dit motto worden de komende drie jaren mogelijkheden geboden voor zonnevelden.
Hieronder wordt het initiatief getoetst aan deze drie principes.
Maatschappelijke meerwaarde Het zonnepark voldoet aan de drie genoemde mogelijkheden: Meervoudig gebruik De algemene wens van omwonenden tijdens de participatieve ‘kom-in-de-wei’ sessies was om het park voor meerdere functies te gebruiken. Dat is meegenomen in het ontwerp. Zo wordt grond naast energie opwekking ook gebruikt voor de volgende functies:
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 15 van 46
•
ontmoeting: er komt een bescheiden bezoekerscentrum bij de ingang van het zonnepark, waar bezoekers elkaar kunnen ontmoeten;
•
educatie: datzelfde bezoekerscentrum zal worden gebruikt voor educatieve sessies over de energietransitie en andere (duurzaamheids-)thema’s. Ook worden langs het wandelpad door het park informatieborden geplaatst over de energietransitie en het zonnepark;
•
recreatie: het zonnepark is overdag vrij toegankelijk om te bewandelen, en het parklint rondom de watergangen leent zich voor wandelen en hardlopen;
•
landbouw: er wordt een boomgaard van 1,4 ha aangeplant;
•
versterking biodiversiteit: de huidige landbouwgrond is een monocultuur, het tijdelijk gebruik voor 25 jaar van de grond biedt kansen voor verbetering van de biodiversiteit. Zo worden gebiedseigen kruiden ingezaaid. De panelen staan ver genoeg uit elkaar (in zuid-opstelling: 1,6-3 meter tussenruimte; oostwest opstelling: 2 meter tussenruimte) om regenwater door te laten. Ook kan natte natuur (door verlaging van 3 ha maaiveld) zich ontwikkelen. Dit biedt kansen voor de biodiversiteit in het gebied, die er voorheen niet waren. Tevens worden extra watergangen gevragen met natuurvriendelijke oevers en een boomgaard aangeplant. Na de ontmanteling van het zonnepark is de bodem naar alle waarschijnlijkheid vruchtbaar genoeg om eventueel opnieuw te kunnen worden ingezet voor agrarisch gebruik.
Bijdrage aan de energietransitie: Terheijden energieneutraal Zonnepark De Bergen is een volle dochteronderneming onder de Traaise Energie Maatschappij (TREM). TREM is het energiebedrijf (werkmaatschappij van het energiecollectief) in Terheijden dat de vergunningen en administratie inzet voor de levering van elektriciteit aan haar klanten (aansluitingen in Terheijden, met name particuliere kleinverbruikers). Alle stroom opgewekt door zonnepark De Bergen wordt geleverd aan TREM, dit wordt gedaan met een afnamecontract tussen zonnepark De Bergen en TREM. Op deze manier wordt voorzien dat de elektriciteit opgewekt in Zonnepark De Bergen in eerste instantie lokaal wordt afgenomen, dit is zowel fysiek als contractueel. In dit beleidskader wordt dit als voorbeeld genoemd van sociale participatie. Wat het zonnepark meer opwekt dan lokaal wordt afgezet door TREM wordt aangeboden aan een derde elektriciteitsafnemer (Hezelaer Energy). Hezelaer Energy heeft een grote klantbasis in én rondom Breda. Het zonnepark draagt bij aan het verder energieneutraal maken van het dorp Terheijden. Parallel aan het Eerste Traais Warmtebedrijf (een zusteronderneming van ZP De Bergen onder de TREM waarin een deel van de opgewekte elektriciteit uit Windmolen De Noord wordt ingezet voor warmteopwek) werkt TREM aan het Tweede Traais Warmtebedrijf (TTW). De bron van energie voor het TTW kan het zonnepark zijn.
Op die manier wordt gegarandeerd dat ook de warmte in het TTW duurzaam wordt opgewekt onder eigen regie. Sociale participatie: financiële afdracht wordt ingezet voor lokaal belang De gemeente Drimmelen vraagt een financiële bijdrage in de vorm van een jaarlijkse afdracht van €1,- per MWh geleverd vermogen. Dit komt overeen met ongeveer € 900,- per hectare per jaar. De gemeente Drimmelen gebruikt de bijdrage met als doel versnelling van de energietransitie, verbetering van het landschap/natuur of duurzaamheidsinitiatieven ten behoeve van onder andere de agrarische sector te ondersteunen. Tevens wordt aan de leden van het TEC de keuze voorgelegd om de winsten te investeren in lokale projecten, of zelf te incasseren.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 16 van 46
Landschappelijke kwaliteitsverbetering De locatiekeuze voor een zonneveld wordt beoordeeld op basis van (1) technische aspecten en vanuit (2) landschappelijk inpassing / belang, deze twee aspecten zijn gelijkwaardig aan elkaar. Dit wil zeggen dat indien een bepaalde locatie vanuit technisch oogpunt haalbaar is, het ook landschappelijk inpasbaar moet zijn wil het initiatief op goedkeuring kunnen rekenen. Technische aspecten Met betrekking tot de locatiekeuze zijn vanuit technisch oogpunt belangrijk: de nabijheid van nationale energie-infrastructuur, de aanwezigheid van grote afnemers en locaties die reeds voorzien zijn van een zware aansluiting. Het zonnepark wordt aangesloten op het elektriciteitsnet via Middenspanningstransport Raadhuisstraat in Terheijden (aansluiting groter dan 6 MVA). Ten behoeve van het Zonnepark De Bergen (ZP De Bergen) heeft Enexis in april 2023 reeds een 10MVA netinpassing op het Middenspanningstransport Raadhuisstraat in Terheijden gerealiseerd. Deze aansluiting is per heden beschikbaar om ZP De Bergen aan te sluiten en de opgewekte elektriciteit in het netwerk op te nemen. De aansluiting heeft geen transportbeperking. Hiermee is het ZP De Bergen technisch uitvoerbaar, ook in de huidige tijd van de transportbeperkingen in het elektriciteitsnetwerk. In de context van het beleidskader beschikt Zonnepark De Bergen nu al over het volgende: •
Levering aan het openbare net conform paragraaf 1.3 van het beleidskader.
•
Een “Zware Aansluiting” van 10 MVA. In termen van de technische afweging is deze zware aansluiting op het netwerk van Enexis nu al beschikbaar. De Zware aansluiting is door Zonnepark De Bergen BV gecontracteerd met Enexis. Via de Aansluit- en Transportovereeenkomst (ATO) is zonnepark De Bergen de enige entiteit die gebruik kan maken van deze aansluiting;
Landschappelijke inpassing / belang Het beleidskader vraagt bij ieder nieuw te ontwikkelen zonnepark om een passende landschappelijke inpassing. Voorgenomen plangebied behoort vanuit landschappelijk oogpunt bij ‘het zandgebied’. Het zandgebied vormt van oudsher het vestigingsgebied van de mens. De afwisseling van de diverse vormen van grondgebruik en de aanwezigheid van de bebouwingskernen zorgt voor een relatief kleinschalige structuur. Voor dit landschapstype zijn de volgende kwalitatieve ontwerprichtlijnen opgenomen in het beleidskader: •
De besloten inrichting van het landschap is uitgangspunt. Rekening moet worden gehouden met plaatselijke elementen;
•
Erfgrenzen worden volledig ingeplant met een houtsingel, bosje of bomenrij;
•
Bij de erfbeplanting dient gebruik te worden gemaakt van landschappelijke beplantingselementen en streekeigen soorten.
In het ontwerp van het zonnepark is nadrukkelijk rekening gehouden met plaatselijke elementen. Dat is terug te zien in de aanplant van gebiedseigen beplanting, afstemming op kavelstructuur en de geschiedenis van het gebied (eerbetoon aan de schans, verdedigingswerk) dat er in verwerkt is. Er is gekozen voor een (deels) open karakter van het park aan de westkant, zodat de voorbijganger ziet dat er gewerkt wordt aan een energieneutraal Terheijden en dat de vorm van het verdedigingswerk zichtbaar is. De erfgrenzen zijn dus niet volledig ingeplant. De initiatiefnemer heeft wel aangegeven dat hij bereid is hier nog aan bepaalde wensen te willen voldoen, mits schaduwwerking op de panelen wordt voorkomen. Vanwege de breedte van de watergangen rondom het park zal de schaduwwerking naar alle waarschijnlijkheid beperkt zijn.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 17 van 46
Volgens het beleidskader zijn dit algemene principeoplossingen die doorvertaald dienen te worden naar een specifieke situatie. In paragraaf 4.4 wordt nader ingegaan op het landschappelijke ontwerp van het voorgenomen zonnepark in relatie tot de ontwerprichtlijnen en gebiedsspecifieke kenmerken.
Leren door te doen In het plangebied wordt geëxperimenteerd met het effect van verschillende opstellingen op de onderbegroeiing, vegetatieontwikkeling, het ontwikkelen van natuurwaarden en de bodemkwaliteit. Conclusie
Het voorgenomen initiatief past binnen het gemeentelijk beleid. De gemeente Drimmelen streeft naar energieneutraliteit in 2050 en voorgenomen zonnepark levert hier een bijdrage aan. Het voorgenomen zonnepark past volledig binnen het gemeentelijk beleidskader voor grootschalige zonnevelden: het voldoet aan de drie leidende principes: Ten eerste heeft het initiatief een maatschappelijke meerwaarde. Deze meerwaarde zit in het meervoudig gebruik van het plangebied door naast energie opwekking ook ruimte te bieden voor educatie en recreatie. Het park wordt immers openbaar toegankelijk met een wandelpad tussen de zonnepanelen. Door informatieborden en een kleinschalig bezoekerscentrum biedt het zonnepark ook de mogelijkheid voor educatie. Daarnaast konden direct omwonenden participeren in het project. Het ontwerp van het zonnepark is mede op basis van randvoorwaarden gesteld door direct omwonenden gemaakt. In hoofdstuk 6 wordt nader toegelicht hoe de gemeenschap bij het project is betrokken. Ten tweede zorgt het zonnepark voor een landschappelijke kwaliteitsverbetering. Het oude verkavelingspatroon komt terug in het ontwerp van het zonnepark.
Verder wordt de zone achter de woningen aan De Bergen bestemd voor agrarische doeleinden en een boomgaard, wordt een bestaande sloot verbreed, komt er ruimte voor natte natuur en wordt in het plangebied een gebiedseigen mengsel van kruiden gezaaid. In Hoofdstuk 4 wordt nader ingegaan op de wijze van inpassing en de locatiekeuze van het voorgenomen zonnepark in relatie tot het gemeentelijk beleid. Ten derde past het zonnepark bij het motto ‘leren door te doen’. In het plangebied wordt namelijk geëxperimenteerd met het effect van verschillende opstellingen op de onderbegroeiing, vegetatieontwikkeling, het ontwikkelen van natuurwaarden en de bodemkwaliteit.
2.5 Conclusie beleidskader Het plan voor zonnepark de Bergen levert een bijdrage aan de doelstellingen ten aanzien van de opwekking van duurzame elektriciteit van Rijk, provincie, RES regio en gemeente. Het plan voor het betreffende zonnepark past binnen het gemeentelijk beleid ten aanzien van grootschalige zonnevelden, alsmede binnen het provinciaal beleid ten aanzien van een afweging van locaties. Het initiatief heeft een maatschappelijke meerwaarde en is landschappelijk goed zorgvuldig ingepast. Hiermee voldoet het initiatief aan het gemeentelijk beleid. In hoofdstuk 4 wordt de landschappelijke inpassing nader toegelicht in relatie tot het gemeentelijk en provinciaal ruimtelijk beleid. In paragraaf 6.2 wordt nader ingegaan op de wijze waarop de direct omwonenden zijn betrokken.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 18 van 46
3 Huidige situatie plangebied 3.1 Plangebied Tot op heden is het plangebied agrarisch in gebruik als weiland en maisland. Aan de westkant van het plangebied loopt een sloot en loopt de N285. Figuur 3.1 en Figuur 3.2 geven een impressie van het plangebied vanaf de N285. Het oosten van plangebied wordt begrensd door De Bergen. Vanaf deze weg is het zicht op het plangebied beperkt doordat bebouwing en bosschage het zicht belemmeren. Figuur 3.3 geeft een doorkijk op het plangebied waarbij het zonnepark niet aansluitend aan de weg komt te liggen maar op grotere afstand van de weg is gesitueerd. Ten zuiden en zuidoosten van het plangebied liggen agrarische percelen. Figuur 3.1 Zicht op noordelijk gedeelte plangebied vanaf provinciale weg
Bron: Google Maps Figuur 3.2 Zicht op zuidelijk plangebied vanaf provinciale weg
Bron: Google Maps
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 19 van 46
Figuur 3.3 Zicht op plangebied vanaf Bergen
Bron: Google Maps
3.2 Nabijheid van woningen De woningen die het meest in de nabijheid liggen van het plangebied, zijn gelegen ten noordoosten van het plangebied, aan De Bergen (zie Figuur 3.4). Deze woningen zijn met de achterkant richting het plangebied gelegen en grenzen aan het plangebied. Verder liggen er woningen aan de overzijde van de N285. De afstand van de woningen aan de overzijde van de N285 tot het plangebied bedraagt circa 240 meter. Voor deze woningen geldt dat er niet tot nauwelijks zicht is op het plangebied doordat het talud van de N285 het zicht op het plangebied wegneemt.
Figuur 3.4 Woningen rondom plangebied
Bron: Pondera Consult
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 20 van 46
3.3 Water Ten zuidoosten van het plangebied ligt het Markkanaal op een afstand van circa 90 meter tot het plangebied. De Mark ligt op een afstand van circa 100 meter ten zuidwesten van het plangebied. Tussen de Mark en het plangebied loopt de N285 en de Bredaseweg. Ten westen en zuiden grenzend aan het plangebied lopen schouwsloten.
3.4 Natuur De dichtstbijzijnde Natura 2000-gebieden zijn de Biesbosch, Hollands Diep en Ulvenhoutse Bos op een afstand van minimaal 9 kilometer. Het plangebied ligt niet binnen de begrenzing van het Natuurnetwerk Brabant (NNB), inclusief bijbehorende verbindingszones.
Ruimtelijke onderbouwingZonnepark De BergenRuimtelijke onderbouwing 717081 717081| Zonnepark De Bergen | V7.0 | 10-11-2023 Pagina 21 van 46
4 Planbeschrijving 4.1 Keuze voor grootschalig zonnepark De energietransitie vraagt om een energielandschap dat steeds meer draait op duurzame energiebronnen. Om de doelstellingen te halen is het nodig dat verschillende vormen van energieopwekking worden ingepast in het landschap. Zonne-energie is één van die duurzame energiebronnen uit deze energiemix. De opwekking van zonne-energie zorgt voor relatief weinig (negatieve) milieueffecten, maar er is wel sprake van een relatief groot ruimtebeslag. Een alternatief op het gebied van zonne-energie is het plaatsen van zonnepanelen op daken. Echter, niet al het dakoppervlak in Nederland is geschikt voor het opwekken van zonne-energie. Daarnaast worden de ambities en doelstellingen, zoals beschreven in hoofdstuk 2 niet gehaald door enkel zonnepanelen op daken. Grondgebonden zonneparken zijn derhalve nodig om de doelstellingen te behalen.
4.2 Locatiekeuze Het project maakt deel uit van het Traais Energie Collectief, een initiatief om Terheijden energieneutraal te maken door het opwekken van energie van eigen bodem. Hiervoor zou een locatie idealiter binnen de grenzen van de voormalige gemeente Terheijden liggen. De wens van het TEC is om tenminste 10 GWh per jaar op te wekken met het zonnepark ten behoeve van het energieneutrale dorp. De locatie is hiervoor geschikt. De locatie is door initiatiefnemer gekozen op basis van een aantal technische, fysieke en sociaaleconomische uitgangspunten. De belangrijkste zijn: •
de locatie past in het ruimtelijke beleid. Inhoudelijk houdt dit in dat de locatie bij voorkeur moet aansluiten bij bebouwd gebied. Deze afweging ziet de gemeente Drimmelen vanuit techniek en efficiency. Specifiek wordt de locatie begrensd door een industriegebied, een doorgaande weg (N285/Wagenberse Baan) en het Markkanaal. Binnen deze hoek is een goede inpassing realiseerbaar die aansluit bij de structuur van het landschap;