11 02 Bijlage Nota Grondbeleid Drimmelen def
Tekst van het document
Nota grondbeleid 2023 Grip op gebiedsontwikkeling
Versie
:
1.4
Status
:
Definitief
Datum
:
21 augustus 2023
Contactpersoon
:
Jelmer Blom / Paul Kuijten
INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE .......................................................................................................................................................................................................... 2 Samenvatting.................................................................................................................................................................................................................... 4 1. Impactanalyse ........................................................................................................................................................................................................ 4 2. Rolkeuze ................................................................................................................................................................................................................... 4 3. Strategie ................................................................................................................................................................................................................... 5 4. Sturingsmomenten .............................................................................................................................................................................................. 5 1.
2.
3.
4.
5.
INLEIDING ............................................................................................................................................................................................................... 6 1.1.
Waarom een nota grondbeleid? ......................................................................................................................................................... 6
1.2.
Richtinggevend Grondbeleid ............................................................................................................................................................... 6
1.3.
Speerpunten grondbeleid ..................................................................................................................................................................... 7
1.4.
Was / wordt ................................................................................................................................................................................................. 8
DOELTREFFEND GRONDBELEID: HOE DOE JE DAT? .............................................................................................................................. 9 2.1.
We onderzoeken de huidige situatie ................................................................................................................................................ 9
2.2.
De maatschappelijke score.................................................................................................................................................................... 9
2.3.
De financiële businesscase ................................................................................................................................................................. 11
2.4.
Een integrale afweging ........................................................................................................................................................................ 11
DE ROL VAN DE GEMEENTE ......................................................................................................................................................................... 12 3.1.
Urgentie en belang ................................................................................................................................................................................ 12
3.2.
De gemeente als regisseur ................................................................................................................................................................. 12
3.3.
De gemeente als motivator ............................................................................................................................................................... 12
3.4.
De gemeente als facilitator ................................................................................................................................................................ 13
3.5.
Onze rol is niet in beton gegoten ................................................................................................................................................... 13
WELKE STRATEGIE PASSEN WE TOE? ....................................................................................................................................................... 14 4.1.
Strategieën ................................................................................................................................................................................................ 14
4.2.
Onze strategie is niet in beton gegoten ....................................................................................................................................... 14
4.3.
Welke instrumenten hebben we tot onze beschikking? ........................................................................................................ 15
IN HET GEBIEDSONTWIKKELINGSPROCES ............................................................................................................................................. 16 5.1.
Proces en procesinvulling ................................................................................................................................................................... 16
5.2.
De initiatieffase, het idee .................................................................................................................................................................... 16
5.3.
De definitiefase, kaderstellend ......................................................................................................................................................... 16
5.4.
De ontwerpfase, het plan krijgt vorm ............................................................................................................................................ 17
5.5.
De voorbereidingsfase, De gemeenteraad stelt het ruimtelijk besluit vast ................................................................... 18
5.6.
De realisatiefase: de afronding van het project. ........................................................................................................................ 18
5.7. 6.
Kleine (particuliere) initiatieven ........................................................................................................................................................ 18
STURINGSMOGELIJKHEDEN EN INFORMATIEVOORZIENING ........................................................................................................ 19 6.1.
Sturingsmogelijkheden in proces .................................................................................................................................................... 19
6.2.
Periodieke informatievoorziening aan de gemeenteraad ..................................................................................................... 21
Bijlage 1: Instrumentarium ....................................................................................................................................................................................... 22 1. Zelfrealisatie ......................................................................................................................................................................................................... 22 2. Kostenverhaal ...................................................................................................................................................................................................... 22 3. Kavelruil ................................................................................................................................................................................................................. 22 4. Gronduitgifte ....................................................................................................................................................................................................... 22 5. Erfpacht .................................................................................................................................................................................................................. 22 6.
Strategische aankoop ...................................................................................................................................................................................... 22 7. Minnelijk verwerven.......................................................................................................................................................................................... 23 8. Voorkeursrecht ................................................................................................................................................................................................... 23 9. Onteigening ......................................................................................................................................................................................................... 23 Bijlage 2: Samenhang nota’s ................................................................................................................................................................................... 24 Bijlage 3: Doelenkader ............................................................................................................................................................................................... 25
SAMENVATTING Het grondbeleid heeft tot doel om onze ambities te verwezenlijken. Dit vraagt om een dynamische aanpak want iedere ontwikkeling vraagt om maatwerk. Waar nodig nemen we meer grip en geven we sturing in ontwikkelingen. De gemeente Drimmelen voert richtinggevend grondbeleid. Voor die afweging maken we gebruik van een integrale impactanalyse van een ruimtelijke ontwikkeling. We maken vervolgens onderscheidt in de rol van de gemeente en vervolgens bepalen we welke strategie het beste past bij het proces en welke instrumenten we daarbij inzetten.
1. IMPACTANALYSE We beoordelen wat het maatschappelijk en financieel rendement is van een ontwikkeling op onze ambities.
2. ROLKEUZE Onze rolkeuze is afhankelijk van de impactanalyse, omgevingsfactoren en de tijdspanne waarbinnen een ontwikkeling plaats kan vinden. De mate van urgentie bepaalt welke rol we kiezen.
Nota Grondbeleid Drimmelen
4
3. STRATEGIE Afhankelijk van onze rol kiezen we een bijpassende ontwikkelstrategie. We kunnen ervoor kiezen om een grondpositie in te nemen als dit past bij onze rol.
4. STURINGSMOMENTEN In het proces zitten drie belangrijke sturingsmomenten voor de gemeenteraad:
Programma’s en beleid
Conform besluit delegatie en advies van naar 11 mei 2023;
Ruimtelijk besluit: vaststelling van het bestemmingsplan (vanaf 2024: omgevingsplan) met vertaling van het ambitiekader naar de ruimtelijke invulling.
Tussentijdse bijstelling: door B&W voorgestelde scopewijziging (via de cyclus van Planning en Control) aan de raad.
Nota Grondbeleid Drimmelen
5
1. NLEIDING De gemeente Drimmelen heeft een rijk landschap van zand en klei, water, groen, natuur en weidse uitzichten, met een prima voorzieningenniveau en op forensafstand van de Randstad. Mooie dorpslinten die we koesteren, prachtige pleinen waar we samenkomen, voorzieningen voor jong en oud, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Zes levendige dorpen, drie buurtschappen en een aantrekkelijk buitengebied. Een hele fijne plek om te wonen en een feest om te verblijven. Ontwikkelingen op het gebied van energie, gezondheid, klimaat, circulaire landbouw, economie, wonen en de groene omgeving hebben impact op onze omgeving. Net als veel andere gemeenten heeft onze gemeente te maken met vergrijzing en jongeren die wegtrekken uit de gemeente. Daarbij is er een tekort aan woningen voor kleine huishoudens. Dit betekent dat wij in de komende jaren zowel een kwantitatieve als een kwalitatieve nieuwbouwopgave hebben. Om hieraan sturing te geven hebben we de ‘Nota Grondbeleid: grip op gebiedsontwikkeling’ opgesteld waarbij we sturen op de realisatie van onze ambities en kiezen voor een integrale aanpak bij gebiedsontwikkelingen.
1.1. WAAROM EEN NOTA GRONDBELEID?
1.2. RICHTINGGEVEND GRONDBELEID
Een Nota Grondbeleid voorziet in het afwegingskader en
De gemeente Drimmelen voert richtinggevend grondbe-
uitgangspunten bij het uitvoeren van de ruimtelijke ambi-
leid. Dit wil zeggen dat per ontwikkeling wordt afgewogen
ties van de gemeente. Grondbeleid is geen doel op zich.
welke rol en strategie het beste past bij de opgave. De af-
Het moet de gemeente helpen om haar maatschappelijk
weging is gebaseerd op de impact die de ontwikkeling kan
doelen als sociale woningbouw, onderwijs, sport, cultuur
hebben bij het realiseren van beleidsambities. De wijze
e.a, te realiseren. Het grondbeleid voorziet voor een deel
waarop deze afweging wordt gemaakt, is beschreven in
in de ‘gereedschapskist’ waarmee invulling wordt gegeven
hoofdstuk 2.
aan ruimtelijke ambities.
In hoofdstukken 3 en 4 beschrijven we de rollen en de stra-
Wij zien grondbeleid als een werkwijze voor het bepalen
tegieën die we onderscheiden en de wijze waarop we be-
van een strategie om onze beleidsdoelstellingen te reali-
palen welke rol en strategie we passend vinden bij een
seren via ruimtelijk ingrijpen. Als gemeente hebben wij
ruimtelijke ontwikkeling.
verschillende beleidsambities die staan beschreven in de Omgevingsvisie, onderhavige programma’s en overige beleidsstukken. Veel van deze beleidsambities kunnen (deels) gerealiseerd worden door middel van ruimtelijke ontwikkelingen. In deze Nota Grondbeleid wordt beschreven hoe met ruimtelijke ontwikkelingen wordt bijgedragen aan de realisatie van de gemeentelijke beleidsambities en welke afwegingen daarbij gemaakt worden. Iedere ruimtelijke ontwikkeling vraagt om een aanpak op maat. Gebiedsontwikkeling is steeds complexer geworden, waardoor de vraag voor sturing vanuit de gemeente toeneemt. Onderwerpen waardoor de complexiteit toeneemt zijn onder andere recente bewegingen op het ge-
De rol en strategie zegt iets over de mate waarin wij regie voeren op een ruimtelijke ontwikkeling. Het zegt echter nog niets over de manier waarop we aan ruimtelijke ontwikkelingen werken. In hoofdstuk 5 gaan we dieper in op het proces dat we doorlopen en de momenten waarop de gemeenteraad wordt meegenomen in de besluitvorming. Tot slot gaan we in hoofdstuk 6 verder in op de sturingsmogelijkheden en informatievoorzieningen die de gemeenteraad ter beschikking heeft. Voor een totaal overzicht hoe de Nota Grondbeleid zich verhoudt tot andere beleidsnota’s verwijzen we naar het schema in Bijlage 2.
bied van duurzaamheid, betaalbaarheid van woningen en (nationale) regel- en wetgeving. Er is behoefte aan een flexibele aanpak en waar nodig meer sturing.
Nota Grondbeleid Drimmelen
6
1.3. SPEERPUNTEN GRONDBELEID De volgende speerpunten gelden als leidraad: 1)
De gemeente voert richtinggevend grondbeleid.
2)
Bij iedere ontwikkeling bepalen wij onze rol en
7)
forme prijs conform het vastgestelde grondprijzenbeleid. Differentiatie in grondprijzen is mogelijk en heeft aandacht.
strategie. 3)
De gemeente hanteert een afwegingskader voor
8)
4)
Wanneer er sprake is van een groot gemeentelijk belang en/of wanneer een goede ruimtelijke ordening in het gedrang komt, kan de gemeente
5)
De gemeente hanteert bij grondverkoop de algemene verkoopvoorwaarden.
het bepalen van het gemeentelijke belang en de urgentie van een ontwikkeling.
De uitgifte van grond gaat tegen een marktcon-
9)
Bij facilitair grondbeleid stelt de gemeente een anterieure overeenkomst op en maakt afspraken over onder andere de (financiële) bijdrage, het programma en locatie eisen.
besluiten om over te gaan tot actieve grondver-
10) Bij een facilitair project waarbij het kostenverhaal
werving (door het inzetten van het bijbehorende
en financiële bijdrage anterieur niet is verzekerd
instrumentarium).
stelt de gemeente kostenverhaalregels op in een
Het college van B&W kan grondaankopen doen
Omgevingsplan.
tot een bedrag van € 2,- miljoen en informeert de
11) De gemeente hanteert het voorzichtigheids- en
gemeenteraad over elke aankoop. Bij aankopen
realisatieprincipe waar het gaat om winsten en
die dit bedrag overschrijden, wordt de gemeen-
verliezen. Dit principe is in regels en richtlijnen
teraad vóór het sluiten van de koopovereenkomst
vastgelegd in het Besluit Begroting en Verant-
geconsulteerd via een raadsconsultatiebrief of zij
woording (BBV).
nog advies wil uitbrengen over de mogelijke aankoop. Als hiervan gebruikt gemaakt wordt, wordt de koop opgeschort tot de raad zich uitgesproken heeft.
6)
Een gemeentelijke grondexploitatie met een negatief resultaat wordt uitsluitend vastgesteld wanneer er sprake is van een sterke bijdrage aan de gemeentelijke beleidsdoelen.
Nota Grondbeleid Drimmelen
7
1.4. WAS / WORDT Onderstaande tabel geeft de belangrijkste verschillen weer tussen de huidige en nieuwe Nota Grondbeleid. Was
Wordt
Overwegend facilitair grondbeleid
Richtinggevend grondbeleid
Het grondbeleid en de in te zetten instrumenten moeten de
Nu komt nóg meer de focus te liggen op de bijdrage aan
beleidsdoelen en de (kwaliteit van de) ruimtelijke ontwikke-
(maatschappelijke) beleidsdoelen. Het college stelt voor elk
ling blijven faciliteren.
complex project of project met meer dan 12 woningen een projectopdracht vast met daarin hoe het project bijdraagt aan de ambities (ambitiekader).
Het kenmerkende van het grondbeleid van Drimmelen is dat
Ongewijzigd.
maatwerk wordt gezocht om door onderhandeling en samenwerking tussen gemeente en aanvrager/gegadigde bestuurlijk gewenste invullingen tot stand te laten komen. Gemeente is terughoudend in actief handelen.
Bij een hoge mate van urgentie en maatschappelijk belang kan worden overgegaan op een actievere rolinvulling door de gemeente.
De strategie tot verkoop en aankoop van gronden volgt uit
Ongewijzigd.
de afweging urgentie, belang en de noodzaak van een grondpositie om een ontwikkeling mogelijk te maken.
Nota Grondbeleid Drimmelen
8
2. DOELTREFFEND GRONDBELEID: HOE DOE JE DAT? Het grondbeleid is erop gericht om de keuzes te maken gebaseerd op de maatschappelijke impact van een ontwikkeling. De maatschappelijke behoeften die zijn vertaald in de beleidsambities staan aan de basis van een integrale gebiedsontwikkeling. De gemeente wil dat een gebiedsontwikkeling uiteindelijk meerwaarde oplevert. We doen dat door in beeld te brengen wat de huidige situatie van een locatie is en waarom hier een ontwikkeling nodig is. Aan de hand van ons ambitiekader maken we inzichtelijk wat de maatschappelijke en financiële impact is van een ontwikkeling. Met dit inzicht zijn wij in staat om een goede afweging te maken over onze rol en strategie.
2.1. WE ONDERZOEKEN DE HUIDIGE SITUATIE Aangezien een maatschappelijke behoefte aan de basis staat van een integrale gebiedsontwikkeling, starten we aan de ‘intaketafel’ met het bepalen waarom een ontwikkeling nodig en/of gewenst is. De aanleiding voor een ontwikkeling kan betrekking hebben op een ongewenste situatie vanuit een tekort aan
Vanuit ambitie
een of meerdere sectorale doelen of maatschappelijke kernwaarden. Bijvoorbeeld te weinig woningen voor de juiste doelgroep of klimaatadaptatie. De ongewenste situatie kan ook betrekking hebben op sociale of fysieke problematiek in een gebied. Wij definiëren vier hoofdgroepen om de aanleiding van een gebiedsontwikkeling te identificeren.
Directe aanleiding
Indirecte aanleiding
Er is behoefte aan een locatie om bepaalde beleidsambi-
Derden benaderen de gemeente met een voorstel. Het
ties en/of opgaven te realiseren. In dit geval heeft de ge-
gaat hier dan om een ontwikkeling die niet past binnen
meente algemene beleidsambities die zij willen realise-
de huidige planologische kaders, waardoor medewer-
ren en moet de gemeente op zoek naar een locatie om
king van de gemeente nodig is.
hier invulling aan te geven.
Vanuit locatie
Er is sprake van ongewenste situatie op een bepaalde lo-
Er ontstaat een spontane kans op een locatie die in ei-
catie. In dit geval moet worden nagedacht over hoe deze
gendom is van de gemeente, bijvoorbeeld wanneer een
ongewenste situatie door middel van een gebiedsont-
schoolgebouw leeg komt te staan en er geen invulling
wikkeling opgelost kan worden. Dit kan een aanleiding
van onderwijs meer nodig is.
zijn om te overwegen om dit gebied te gaan ontwikkelen/verbeteren.
2.2. DE MAATSCHAPPELIJKE SCORE Op basis van de analyse van de huidige situatie beoorde-
en +3 betekent dat de huidige situatie zelfs vooruitstrevend is op de beleidsambities.
len we de impact van ontwikkelingen in relatie tot onze
Door de diversiteit van de onderliggende doelen, is de
maatschappelijke ambities zoals sociale woningbouw,
score veelal een bereik (bijvoorbeeld een score van -2 tot
onderwijs, sport, cultuur en anders. De overkoepelende
0). Dit houdt in dat op bepaalde onderdelen de beoorde-
beleidsdoelen uit alle beleidsdocumenten zijn vertaald
ling is dat het voldoet aan beleid, maar op onderdelen de
naar een doelenkader (Bijlage 3: Doelenkader).
score onder de maatschappelijke ambitie ligt. Daarmee is
Eerst wordt de score per hoofdthema (zie Kader 1) van de huidige situatie bepaald. We geven een score aan van -3 tot en met +3 per hoofdthema. Waarbij -3 aangeeft dat de huidige situatie ver achterligt op de beleidsambities
Nota Grondbeleid Drimmelen
de toelichting hoe wij tot de score komen belangrijk. De scores met de toelichting geven aan waar de knelpunten zitten en maken hiermee inzichtelijk wat onze projectdoelen zijn. Deze leggen we vast in een ambitiekader voor de betreffende ruimtelijke ontwikkeling.
9
-3 -2 -1
0 +1 +2 +3
WONEN & VOORZIENINGEN ECONOMIE SAMENLEVING KLIMAAT EN ENERGIE GROEN EN NATUUR
Kader 1: Hoofdthema’s scorekaart De basis van de scorekaart zijn onze bestaande beleidsnota’s, waarin de ambities en toekomstvisies staan opgenomen inclusief de daarin opgenomen maat-
Score huidige situatie
schappelijke doelen. Deze zijn gestructureerd naar de maatschappelijke hoofdthema’s waarop we onder an-
Figuur 1: Voorbeeld matrix huidige situatie
Dit inzicht is vervolgens de basis waarmee wij in dialoog
dere via gebiedsontwikkelingen invulling willen geven.
bepalen wat de gewenste maatschappelijk impact is die
Deze hoofdthema’s betreffen:
de ontwikkeling kan hebben. We formuleren een eerste
streefbeeld van de gewenste maatschappelijke impact.
De gemeente streeft naar een passende woning-
Dit doen we door gebruik te maken van dezelfde score-
voorraad met een focus op specifieke doelgroe-
kaart. Voor de gewenste situatie geven we ook een score
pen, en zijn daarbij duurzaam en toekomstbesten-
aan van -3 tot en met +3 per hoofdthema. De toelichting
dig. Ook dient het voorzieningenniveau te worden
op de score is hierbij belangrijk. Hiermee maken we, voor
behouden met aantrekkelijke centra.
elke opgave op dezelfde wijze, concreet waar wij de maatschappelijke opgave zoals sociale woningbouw,
Wonen en voorzieningen
Economie
sport, onderwijs, cultuur en anders, zien en welke priori-
Het hoofdthema (recreatieve) economie bevat de
teit de maatschappelijke ambities krijgen in de betref-
elementen die de aantrekkingskracht van Drimme-
fende opgave. Op deze manier bepalen wij het maat-
len bevorderen. Lokale bedrijven dragen bij aan de
schappelijk rendement van een ruimtelijke ontwikkeling.
leefbaarheid, werkgelegenheid en aantrekkelijk-
-3 -2 -1
heid voor bewoners en bezoekers van de ge-
0 +1 +2 +3
WONEN & VOORZIENINGEN ECONOMIE SAMENLEVING KLIMAAT EN ENERGIE GROEN EN NATUUR
meente.
In Drimmelen is er voldoende ruimte om te sporten, bewegen en spelen. De leefomgeving is toegankelijk en veilig voor iedere inwoner, ongeacht
Score huidige situatie Score toekomstige situatie Figuur 2: Voorbeeld maatschappelijk score van de gewenste situatie
Samenleving
de leeftijd, achtergrond of beperking.
Klimaat en energie Dit hoofdthema omvat de elementen die moeten zorgen voor de overstap naar hernieuwbare energie en klimaatbestendige samenleving.
Groen en natuur Dit thema zit in het DNA van de gemeente. Het behoud en het versterken van onze natuurgebieden zijn van essentieel belang voor de beleving en biodiversiteit.
Nota Grondbeleid Drimmelen
10
2.3. DE FINANCIËLE BUSINESSCASE
geldstromen vergelijken we met de ramingen in de situ-
Om een goede integrale afweging te kunnen maken, zet-
atie die zou ontstaan na de realisatie van de beoogde ge-
ten we de maatschappelijke rendementen naast de finan-
biedsontwikkeling. We bouwen zo een eigen financiële
ciële impact. De beoordeling van de financiële impact wil-
businesscase die uit meerdere geldstromen binnen de
len we breder trekken dan we tot op heden gedaan heb-
gemeentebegroting bestaat.
ben. Om zo volledig mogelijk in beeld te brengen welke impact de ontwikkeling heeft, moeten we ook inventariseren welke integrale financiële effecten direct en indirect verband houden met die ruimtelijke ontwikkeling. Op dit moment “beoordelen” we veel gebiedsontwikkelingen
Dit kan ook prima via een ingroeimodel ontwikkeld worden. Immers iedere geldstroom die meer in beeld wordt gebracht dan alleen de grondexploitatie geeft al meer inzicht in de te verwachten financiële gevolgen van een beoogde gebiedsontwikkeling.
nog vooral financieel vanuit een grondexploitatie. De grondexploitatie is de financiële vertaling van het grond-
2.4. EEN INTEGRALE AFWEGING
transformatieproces. Dat proces omvat de inkoop, het
Een kernonderdeel van ons grondbeleid is dat we een in-
bouw- en woonrijp maken en de verkoop van de bij een
tegrale afweging maken om zo tot de beste en gewenste
ontwikkeling betrokken grond, inclusief alle bijbehorende
ontwikkelingen te komen. We beoordelen wat het maat-
proceskosten. Voor dit onderdeel is en blijft de grondex-
schappelijk en financieel rendement is. Wanneer we de
ploitatie een belangrijk financieel instrument.
matrix voor maatschappelijk rendement en de financiële
Een gebiedsontwikkeling heeft echter ook financiële ge-
businesscase naast elkaar zetten, dan geeft dit het inte-
volgen op de lange termijn. Er ontstaat als het ware een
graal rendement van een gebiedsontwikkeling weer. Niet
nieuwe economie in en rondom het plangebied. Dat is
alle ontwikkelingen hebben een sluitende financiële bu-
zeker de situatie als het een grote ontwikkeling betreft.
sinesscase, zeker wanneer de ambities hoog zijn. Het in-
Om die reden willen we ook meer financiële gevolgen
zicht in het integraal rendement dat we nu in beeld bren-
voor de gemeente in beeld brengen bij grote en com-
gen, kan ertoe bijdragen dat de gemeenteraad een be-
plexe gebiedsontwikkelingen dan alleen diegene welke
grotingstekort accepteert.
rechtstreeks uit de directe grondexploitatie voortvloeien.
De maatschappelijke- en financiële impact gebruiken wij
We bekijken ook wat de belangrijkste financiële geldstro-
om een integrale afweging te maken.
men waren in de gemeentebegroting in de situatie voor de gebiedsontwikkeling.
INCIDENTEEL GRONDEXPLOITATIE INVESTERINGEN VASTGOED OPENBARE RUIMTE
om te bepalen of een ontwikkeling gewenst en/of re-
x
0
+
aliseerbaar is.
x x
Bij een keuze tussen ontwikkelingen helpt het inzicht om te kunnen prioriteren en/of keuzes te maken als er meer locaties of varianten voor ontwikkelingen zijn.
STRUCTUREEL KAPITAALLASTEN OPENBARE RUIMTE BELASTINGEN GEMEENTEFONDS
Bij een keuze voor een ontwikkeling helpt het inzicht
te beoordelen of de maatschappelijke rendementen
x
optimaal zijn of dat een andere afstemming tot een
x x x
Figuur 3: Voorbeeld financieel effect van de gewenste situatie
Daarbij kan gedacht worden aan het onderhoud van de openbare ruimte, de opbrengst van de gemeentelijke belastingen en de eventuele aanwezigheid van gemeentelijk
Bij een keuze in de ontwikkeling helpt het inzicht om
beter, meer gewenst resultaat leidt.
Om maatschappelijke doelen die voor de gemeente van zwaarwegend belang zijn, zijn wij bereid op financieel gebied minder opbrengsten of verlies te accepteren.
Tot slot is het hanteren van de matrixen een werkwijze die binnen de verantwoordelijkheden van het college valt.
(maatschappelijk) vastgoed. Deze bestaande financiële
Nota Grondbeleid Drimmelen
11
3. DE ROL VAN DE GEMEENTE In hoofdstuk 2 is omschreven hoe het maatschappelijke belang van een ontwikkeling wordt bepaald. Op basis van de impact, in combinatie met de urgentie wordt bepaald welke rol wij aannemen. We maken een keuze tussen de prototype rollen: regisseur, motivator of facilitator.
3.1. URGENTIE EN BELANG Als een ontwikkeling noodzakelijk is voor de realisatie van onze beleidsambities heeft deze een hoge urgentie. Een goede indicatie voor de urgentie is de tijdspanne waarbinnen we de ontwikkeling willen realiseren: korte termijn (binnen circa 5 jaar), middellange termijn (binnen circa 10) of lange termijn (meer dan 10 jaar of tijdspanne irrelevant). Uiteraard kunnen ook andere (omgevings-) factoren de urgentie bepalen, bijvoorbeeld leegstand. De mate van urgentie en het belang van de gemeente bepaalt welke rol we kiezen in het proces.
3.2. DE GEMEENTE ALS REGISSEUR We nemen een rol als regisseur wanneer we een duidelijk belang hebben bij de ontwikkeling en we graag de touwtjes in handen nemen. De ontwikkeling is essentieel voor het uitvoeren
bespoedigen, anderzijds vanwege de complexiteit (bijvoorbeeld versnipperd eigendom of eigenaar die niet wil meebewegen) of wanneer we kansen zien voor onze ambities die we niet willen laten schieten. Uiteraard is onze grondpositie afhankelijk van de context en de risico’s.
3.3. DE GEMEENTE ALS MOTIVATOR We nemen een rol als motivator wanneer we het belang van de ontwikkeling in zien, maar de ontwikkeling voor ons een lage of een matige urgentie heeft. De ontwikkeling draagt in belangrijke mate bij aan het uitvoeren van onze ambities, zoals bijvoorbeeld Made Noord-West. De tijdspanne waarbinnen we de ontwikkeling gerealiseerd willen zien speelt hierbij een beperktere rol. Realisatie is wenselijk binnen 10 jaar of er is sprake van een matig gemeentelijk belang.
van onze ambities en heeft vaak een
We zijn als motivator actief en betrokken bij de ontwik-
hoge urgentie. De tijdspanne waarbinnen we de ontwik-
keling. We geven duidelijk aan wat het gewenste eindre-
keling gerealiseerd willen zien speelt een belangrijke rol.
sultaat is. We prikkelen en motiveren marktpartijen om
Realisatie is wenselijk binnen 5 jaar of als er sprake is van
de gebiedsontwikkeling op te pakken. We hoeven geen
een groot gemeentelijk belang, zoals bijvoorbeeld het E-
trekkersrol, zolang de ontwikkeling voldoende voortgang
veld in Terheijden.
boekt.
We hebben als regisseur een duidelijke trekkersrol en
Als motivator kiezen we voor een ontwikkelstrategie
dragen daarbij ook de verantwoordelijkheid voor het ge-
waarbij we samenwerken met marktpartijen of de
hele proces. We geven duidelijk aan wat het gewenste
ontwikkeling aan de markt overlaten
eindresultaat is en wij sturen hier actief op.
Een grondpositie is als motivator niet noodzakelijk. Een
Als regisseur hebben we een vrije keuze voor de
marktpartij kan zelfstandig onze visie op het gebied ont-
ontwikkelstrategie
wikkelen. Wanneer de situatie hierom vraagt kunnen we
Een grondpositie is als regisseur gewenst, maar niet noodzakelijk. Ook een marktpartij kan onder onze regie de ontwikkeling uitvoeren. Vanuit strategisch of anticiperend oogpunt kúnnen we een grondpositie innemen. De keuze voor het wel of niet innemen van een grondpositie is afhankelijk van de mate waarin we sturing willen geven
een grondpositie innemen. We kunnen kiezen voor een samenwerking als we kansen zien voor onze ambities die we niet willen missen, of vanwege de complexiteit van de ontwikkeling. Ook kunnen we onze strategie aanpassen als de situatie hierom vraagt en meer sturing gewenst is. Dit kan aan de orde zijn wanneer de ontwikkeling onvol-
aan de ontwikkeling. Enerzijds kan dit om het proces te Nota Grondbeleid Drimmelen
12
doende voortgang boekt. Dit kan ook wanneer de belan-
ontwikkeling en draagt de volledige verantwoordelijk-
gen van de ontwikkeling en de realisatie van onze ambi-
heid. Wij toetsen de ontwikkeling en beperken ons tot
ties in het gedrang komen.
onze wettelijke taken.
3.4. DE GEMEENTE ALS FACILITATOR
Als facilitator laten we de ontwikkeling over aan de markt
We nemen een rol als facilitator wan-
Een grondpositie is als facilitator niet gewenst. Omdat het
neer we geen direct belang hebben bij
initiatief en de verantwoordelijkheid bij de marktpartij
de ontwikkeling, het initiatief komt
ligt, nemen we ook geen grondpositie in om eventueel
vanuit de marktpartij en heeft voor
het proces te bespoedigen. Wel kan het voorkomen dat
ons een lage of geen urgentie. De ontwikkeling draagt
wij grond, die al in eigendom is, inbrengen om de ont-
niet of slechts beperkt bij aan de uitvoering van onze am-
wikkeling te kunnen realiseren.
bities. De tijdspanne waarbinnen we de ontwikkeling gerealiseerd willen zien speelt geen rol of er is sprake van
3.5. ONZE ROL IS NIET IN BETON GEGOTEN
een klein gemeentelijk belang, zoals bijvoorbeeld bij
Indien een marktpartij een ontwikkeling onvoldoende
Plukmadehof.
voortvarend oppakt, kan het zijn dat we gedurende het
We schetsen de ontwikkelkaders, zodat de ontwikkeling minimaal bijdraagt aan de belangrijkste gemeentelijke ambities. De initiatiefnemer geeft zelf invulling aan de
Nota Grondbeleid Drimmelen
proces onze rol of strategie bijstellen. Wanneer de belangen van een marktpartij voldoende groot zijn, is volledige grip en sturing geen noodzaak.
13
4. WELKE STRATEGIE PASSEN WE TOE? Nadat we onze rol gekozen hebben, kunnen we een passende strategie toepassen voor de gebiedsontwikkeling. In het voorgaande hoofdstuk is per rol al aangeven welke strategie we kunnen toepassen. In dit hoofdstuk geven wij per strategie aan onder welke voorwaarden we die strategie kiezen.
4.1. STRATEGIEËN Het grondbeleid heeft tot doel om onze gemeentelijke ambities te verwezenlijken. Het doel heiligt niet altijd de middelen. Een grondpositie als gemeente kan daarbij helpen, maar is niet altijd noodzakelijk. Grondposities zeggen namelijk niets over de feitelijke rol van de gemeente in een gebiedsontwikkeling. Een grondpositie kan natuurlijk ook een gegeven zijn, al voordat een ontwikkeling
4.1.3. De gemeente faciliteert en de marktpartij ontwikkelt Bij deze strategie is het niet wenselijk om een grondpositie in te nemen. Omdat het initiatief en de verantwoordelijkheid bij de marktpartij ligt, nemen we ook geen grondpositie in om eventueel het proces te bespoedigen. Bij de strategie Faciliteren passen alle rollen.
in gang is gezet. Dit kan een ander licht werpen op onze rolkeuze. Afhankelijk van onze rol kunnen we kiezen uit de volgende strategieën:
Net als onze rolkeuze, kan ook de strategie door voortschrijdend inzicht wijzigen gedurende het planproces. In-
Actief - De gemeente ontwikkelt zelf
Samenwerken - De gemeente en marktpartijen ontwikkelen samen
4.2. ONZE STRATEGIE IS NIET IN BETON GEGOTEN
Faciliteren - De gemeente faciliteert en de marktpartij ontwikkelt
4.1.1. De gemeente ontwikkelt zelf Bij deze strategie nemen we zelf een
dien een marktpartij een ontwikkeling voortvarend oppakt, kan het zijn dat we gedurende het proces onze rol of strategie bijstellen. Wanneer de belangen van een marktpartij voldoende groot zijn, hebben we geen noodzaak aan volledige grip en sturing. Andersom kunnen we ook de regie nemen als de situatie hierom vraagt.
actieve grondpositie in. De keuze voor een grondpositie is afhankelijk van de context, kansen en de risico’s. Zo kunnen we vanuit strategisch of anticiperend oogpunt kiezen om grondpositie in te nemen. Bij de strategie Actief past onze rol als regisseur.
4.1.2. De gemeente en marktpartijen ontwikkelen samen Bij deze strategie werken we samen met marktpartijen, al dan niet in combinatie met een grondpositie. In een samenwerking houden we sturing op de ontwikkeling, maar dragen we het risico samen met de marktpartijen. Bij de strategie Samenwerken past onze rol als regisseur en motivator.
Nota Grondbeleid Drimmelen
14
4.3. WELKE INSTRUMENTEN HEBBEN WE TOT ONZE BESCHIKKING?
leid. De meest voorkomende instrumenten die wij kun-
Voor gebiedsontwikkelingen is er een divers instrumen-
Een toelichting van deze instrumenten is opgenomen als
tarium beschikbaar voor de uitvoering van het grondbe-
in Bijlage 1: Instrumentarium bij deze nota.
INSTRUMENTEN
Regisseur
nen toepassen zijn opgenomen in onderstaande figuur.
Motivator
Facilitator
Zelfrealisatie
Kostenverhaal
Kavelruil
Gronduitgifte
Erfpacht
Strategische aankoop
Minnelijk verwerven
Voorkeursrecht gemeenten
Onteigening
Figuur 4: Instrumenten per rol
Nota Grondbeleid Drimmelen
15
5. IN HET GEBIEDSONTWIKKELINGSPROCES In de vorige hoofdstukken is toegelicht op welke wijze bij een ontwikkeling de maatschappelijke- en financiële impact wordt bepaald, de keuze voor een rol wordt gedaan en welke strategie (of een combinatie) wordt toegepast. Dit hoofdstuk richt zich op het proces van een gebiedsontwikkeling en hoe de voorgenoemde afwegingen zich verhouden tot de ontwikkelfases in de tijd.
5.1. PROCES EN PROCESINVULLING
5.3. DE DEFINITIEFASE, KADERSTELLEND
Wij volgen de standaard werkwijze voor een gebiedsont-
In de definitiefase van de gebiedsontwikkeling heeft de
wikkelingsproces, conform projectmatig werken. Project-
gemeente altijd een regierol. Dit is een belangrijke stap
matig werken verdeelt een project in fasen, waarbij de
voor de verdere invulling van het proces. In deze fase
uitwerking van een ontwikkeling van grof naar fijn ver-
analyseren we de wenselijkheid, de potentie en de urgen-
loopt. De sturingsmogelijkheden op de ontwikkeling ne-
tie van de ontwikkeling. In de analyse beantwoorden we
men dan ook steeds verder af. De rol en strategie die we
de volgende vier vragen:
initieel kiezen, kan veranderen tijdens het proces omdat het project hierom vraagt of omdat de bestuurlijke urgentie verandert.
1.
Draagt de ontwikkeling bij aan de ambities?
2.
Hoeveel draagt de ontwikkeling potentieel bij aan de ambities?
3.
Binnen welke tijdspanne willen we onze ambities realiseren en hoe belangrijk vinden we dat?
4. Mate van invloed Definitiefase Initiatieffase Ontwerpfase Voorbereidingsfase Realisatiefase
Welke strategie past het beste bij de ontwikkeling?
5.3.1. Draagt de ontwikkeling bij aan de ambities? Is het antwoord op deze vraag nee, dan is de ontwikkeling niet wenselijk en verleent de gemeente in principe Tijd
geen medewerking. Is het antwoord ja, dan kijken we naar
Figuur 5: Invloed tijdens ontwikkelproces
de potentie van de ontwikkeling.
In de initiatief- en definitiefase zetten we de eerste stap rol en strategie. In deze fase hebben we de meeste stu-
5.3.2. Hoeveel draagt de ontwikkeling potentieel bij aan de ambities? Om de potentie van het gebied of de ontwikkeling te be-
ringsmogelijkheden. De ontwerpfase is de volgende stap.
oordelen, kijken we in eerste instantie naar het maat-
De procesinvulling van deze fase is afhankelijk van de rol
schappelijk en financieel rendement. Het bepalen hiervan
en strategie die we kiezen, we ontwikkelen zelf of we la-
is omschreven in hoofdstuk 2. De potentie bepalen we
ten het aan de markt over. In de laatste fasen, de voorbe-
daarnaast op basis van de investeringsbereidheid, het
reiding- en realisatiefase zijn onze sturingsmogelijkheden
draagvlak, de gebiedskwaliteit, de marktontwikkelingen,
beperkt.
enzovoorts. Door deze analyse vooraf te maken, kunnen
in het gebiedsontwikkelingsproces. Hier kiezen we onze
we het te verwachten succes van deze gebiedsontwikke-
5.2. DE INITIATIEFFASE, HET IDEE
ling inschatten en daar de gepaste rol en strategie voor
In de initiatieffase wordt het idee van een gebiedsontwik-
kiezen.
keling geboren en onderzocht of het een kans van slagen
5.3.3. Binnen welke tijdspanne willen we onze ambities realiseren en hoe belangrijk vinden we dat? Als een ontwikkeling noodzakelijk is voor de realisatie van
heeft. De initiatiefnemer van de ontwikkeling kan zowel de gemeente als een private initiatiefnemer zijn.
onze ambities heeft deze een hoge urgentie. Een goede indicatie voor de urgentie is de tijdspanne waarbinnen we Nota Grondbeleid Drimmelen
16
de ontwikkeling willen realiseren. De mate van urgentie
ontwikkeling. Hierbij zorgen wij dat alle relevante vakdis-
en het belang van de gemeente bepaalt welke rol we kie-
ciplines betrokken en beschikbaar zijn aan de omge-
zen in het proces.
vingstafel waar dit uitgewerkt wordt. De kosten van inzet
van de omgevingstafel komen voor rekening van de ini-
Ontwikkeling met hoge urgentie en/of groot gemeentelijk belang: gemeente als Regisseur
Ontwikkeling met matige urgentie en/of matig gemeentelijke belang: gemeente als Motivator
Ontwikkeling met lage of geen urgentie en/of klein gemeentelijk belang: gemeente als Facilitator
tiatiefnemer. De uitkomst hiervan vormt de basis voor de volgende fase.
5.4. DE ONTWERPFASE, HET PLAN KRIJGT VORM In deze fase wordt onder andere het stedenbouwkundig ontwerp opgesteld. In het stedenbouwkundig ontwerp wordt uitgewerkt waar welke functie gewenst is en welke bouwmassa's men voor ogen heeft. Hierbij wordt rekening gehouden met de kaders die in de definitiefase zijn gesteld. Grofweg hebben we in de ontwerpfase keuze uit twee verschillende procesinvullingen:
Proces waarin de gemeente zelf ontwikkelt (lopende grondexploitaties/ projecten waarvoor een grondexploitatie is vastgesteld) + (nieuwe grondexploitaties/ projecten waarvoor nog een grondexploitatie moet worden vastgesteld)
Proces waarin de marktpartij ontwikkelt (facilitair project/ projecten waarvoor een anterieure overeenkomst wordt gesloten)
Deze processen gelden voor alle gebiedsontwikkelingen. Binnen deze processen worden dezelfde belangrijke proFiguur 6: Verband urgentie-belang en rolinvulling
ducten opgesteld. Het verschil tussen de twee processen
5.3.4. Welke strategie past het beste bij de ontwikkeling? Op basis van onze rol kunnen we vervolgens een pas-
zit in de mate van onze betrokkenheid. Die is afhankelijk van de gekozen rol en strategie.
sende ontwikkelstrategie kiezen:
5.4.5. Proces 'gemeente ontwikkelt' De gemeente draagt bij deze procesinvulling zelf de eind-
Actief - de gemeente ontwikkelt zelf
verantwoordelijkheid voor de producten. Om het proces
Samenwerken - de gemeente en marktpartijen ont-
en de voortgang te borgen, stelt de gemeente een
wikkelen samen
grondexploitatie op waarin de kosten en opbrengsten
Faciliteren - de gemeente faciliteert en de marktpar-
van de ontwikkeling worden meegenomen. Het is de in-
tij ontwikkelt
steek dat de kosten die de gemeente maakt, gedekt wor-
den uit de opbrengsten. Deze procesinvulling is bijvoorAls het gaat om een plan van een private initiatiefnemer,
beeld van toepassing wanneer we als gemeente een rol
een faciliterende strategie, wordt een intentieovereen-
kiezen als regisseur met een strategie waarbij we zelf het
komst gesloten tussen de gemeente en de initiatiefnemer
gebied ontwikkelen.
(met uitzondering van kleine initiatieven). Na het sluiten van deze overeenkomst wordt in gezamenlijkheid ge-
5.4.6. Proces ‘markt ontwikkelt’ De gemeente draagt bij deze procesinvulling (vaak) geen
werkt aan het uitwerken van de uitgangspunten voor de
eindverantwoordelijkheid voor de producten. Om het
Nota Grondbeleid Drimmelen
17
proces en de voortgang te borgen, werken we voorna-
het proces met een marktpartij sluiten we voor de start
melijk met overeenkomsten/contracten tussen ons en de
van de ontwerpfase een anterieure overeenkomst voor
marktpartijen. Deze procesinvulling is bijvoorbeeld van
het kostenverhaal met de initiatiefnemers. Hier heeft de
toepassing wanneer we als gemeente een rol kiezen als
gemeenteraad geen rol.).
facilitator. We zijn in dit proces dan eerder faciliterend en toetsend dan sturend. We stellen de kaders en ondersteunen de marktpartij alleen op verzoek.
5.6. DE REALISATIEFASE: DE AFRONDING VAN HET PROJECT. Ook onze betrokkenheid in de realisatiefase is afhankelijk
5.4.7. Mengvormen zijn ook mogelijk Als we samen met marktpartijen ontwikkelen dragen we een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de producten. Het proces en de voortgang kunnen we dan borgen in zowel een grondexploitatie als overeenkomsten (al dan niet met een rechtsvorm met eigen verantwoording). We kunnen hierbij als gemeente participeren in een publiek-private samenwerking, zoals een joint venture, een bouwclaimmodel, of een concessiemodel.
5.5. DE VOORBEREIDINGSFASE, DE GEMEENTERAAD STELT HET RUIMTELIJK BESLUIT VAST In deze fase stelt de gemeenteraad het ruimtelijk besluit vast, bijvoorbeeld een bestemmingsplan (vanaf 2024: omgevingsplan ). Met dit ruimtelijk besluit leggen we een nadere invulling voor de gebiedsontwikkeling vast. Bij bepaalde buitenplanse omgevingsplanactiviteiten heeft de gemeenteraad voorafgaand aan besluitvorming een bin-
van de gekozen rol en strategie. Bij een proces met de gemeente als initiatiefnemer zijn we zelf verantwoordelijk voor de eindproducten, zoals de grondverkoop/tender. De sturingsmogelijkheden van de gemeenteraad zijn in deze fase beperkt. We informeren de gemeenteraad over de voortgang van de gebiedsontwikkeling en uiteindelijk de afsluiting van de grondexploitatie (hoofdstuk 6).
5.7. KLEINE (PARTICULIERE) INITIATIEVEN De procesinvulling zoals hierboven omschreven gaat primair over gebiedsontwikkelingen met een (grote) maatschappelijke impact. Dit geldt niet voor kleine particuliere initiatieven (tot 12 woningen). Voor dergelijke initiatieven is een zware ambtelijke inzet niet nodig (na aanpassing omgevingsplan), mits ze passen binnen onze ambities. Hier kiezen we automatisch voor een faciliterende rol en strategie.
dend advies uit kunnen brengen, zoals bijvoorbeeld bij
Kleinere particuliere initiatieven waar we aan meewerken
het toevoegen van 12 of meer woningen in de dorpsker-
kennen een vergelijkbare procesinvulling - ook hiervoor
nen (toepassing adviesrecht, raadsbesluit van 11 mei
sluiten we een anterieure overeenkomst - maar dan min-
2023).
der uitgebreid. We kijken in de ontwikkelfase ook naar de bijdrage aan onze ambities en haalbaarheid. Zie ook paragraaf 6.1.2 waarbij we meer uitleggen over het advies-
In het proces met de gemeente als initiatiefnemer stelt de
recht dat geldt bij initiatieven tot 12 woningen.
gemeenteraad ook (jaarlijks) een grondexploitatie vast als financieel kader. Meer hierover leest u in hoofdstuk 6. In
Nota Grondbeleid Drimmelen
18
6. STURINGSMOGELIJKHEDEN EN INFORMATIEVOORZIENING In dit hoofdstuk lichten we de sturingsmogelijkheden en de wijze waarop we de gemeenteraad informeren toe. Dit is in figuur 6 schematisch weergegeven. We splitsen de sturingsmogelijkheden in tweeën: sturingsmogelijkheden in het proces en de periodieke sturingsmogelijkheden. Hierbij is het belangrijk om te realiseren dat de mogelijkheden om bij te sturen afnemen naarmate het proces vordert.
Figuur 6: Sturingmomenten en informatievoorzieningen
6.1. STURINGSMOGELIJKHEDEN IN PROCES In het gebiedsontwikkelingsproces heeft de gemeente-
realiseren, een nieuw gebiedsontwikkelingsproject opgepakt. De gemeenteraad heeft hierbij de volgende
raad verschillende sturingsmogelijkheden tot haar be-
Programma’s en beleid
schikking afhankelijk van de fase waarin de ontwikkeling
Conform besluit delegatie en advies van naar 11 mei 2023 (registratienummer: 2022037633;
zich bevindt en de gekozen rol en strategie. In deze paragraaf hebben we de sturingsmogelijkheden van de ge-
Ruimtelijk besluit: vaststelling van het bestem-
meenteraad weergegeven per type project voor beide
mingsplan (vanaf 2024: omgevingsplan) met verta-
verschillende procesinvullingen:
ling van het ambitiekader naar de ruimtelijke invul-
Proces waarin de gemeente zelf ontwikkelt (lopende grondexploitaties/ projecten waarvoor een grondexploitatie is vastgesteld) + (nieuwe grondexploitaties/ projecten waarvoor nog een grondexploitatie moet worden vastgesteld)
Proces waarin de marktpartij ontwikkelt (facilitair project/ projecten waarvoor een anterieure overeenkomst wordt gesloten).
ling.
Tussentijdse bijstelling: door B&W voorgestelde scopewijziging (via de cyclus van Planning en Control) aan de raad.voorgelegd
Vaststellen projectkaders en vaststellen grondexploitatie Nieuwe projecten waarvoor een grondexploitatie geopend gaat worden, staan aan het begin van het gebieds-
6.1.1. Proces waarin de gemeente zelf ontwikkelt In het proces waarin de gemeente zelf ontwikkelt, wordt
ontwikkelingsproces, de initiatieffase. Het eerste product
op basis van de wens om beleidsdoelstellingen te kunnen
opdrachten worden door het College van B&W vastge-
dat opgeleverd wordt, is een projectopdracht. Projectsteld met een budget om het project op te werken tot
Nota Grondbeleid Drimmelen
19
een ontwerpplan. Het ontwerpplan wordt informatief met de gemeenteraad besproken met het vaststellen
6.1.2. Proces waarin de marktpartij ontwikkelt In deze procesinvulling is sprake van ruimtelijke ontwik-
van de grondexploitatie om de benodigde budgetten
kelingen waarbij de marktpartij de grondexploitatie voert.
toe te wijzen en in eventuele verliezen te voorzien.
We hebben dan zowel privaatrechtelijke mogelijkheden
Vaststellen ruimtelijk besluit Met een projectopdracht wordt naast de organisatorische aangelegenheden, ingegaan op de maatschappelijke meerwaarde van het project, de bijdrage die het levert aan de programmatische doelstellingen van de ge-
om te sturen als publiekrechtelijke: er zal afgeweken moeten worden van het omgevingsplan. In dit proces heeft de gemeenteraad de volgende afwegingsmomenten:
meenteraad;
meente, een motivering van de keuzes die gemaakt zijn (en het verantwoorden waarom niet voor een alternatief is gekozen) en een doorrekening van het financiële ren-
Sturing door vaststellen ruimtelijk besluit door ge-
Tijdens de realisatiefase zijn geen kaderstellende beslissingen meer mogelijk.
dement – tot lang na oplevering van het vastgoed. In deze verantwoording wordt ook aangegeven welke rol we in het project aannemen en welke (grond)instrumenten we inzetten om het project te kunnen uitvoeren. Dit is ook de basis voor verdere uitwerking naar het ruimte-
Figuur 7: Hoofdstappen van plannen waarbij de markt ontwikkelt
lijk besluit waarmee het project juridisch-planologisch mogelijk wordt gemaakt. Uiteindelijk is het aan de gemeenteraad om het ruimtelijk besluit te nemen.
Vaststellen ruimtelijk besluit
Bijsturen
Als een nieuw ruimtelijk besluit nodig is voor het project
Marktinzichten of gewijzigde beleidsinzichten kunnen
dan kan dit via een Omgevingsvergunning buitenplanse
aanleiding zijn voor het College van B&W om de pro-
omgevingsplanactiviteit en een wijziging van een omge-
grammering bij te stellen. Hieronder is opgesomd hoe
vingsplan(deel).
deze bijsturing aan de gemeenteraad wordt voorgelegd, afhankelijk van de mate waarin de wijzigingen effect hebben op de totale ontwikkeling:
Bij kleinschalige ontwikkelingen is vaak een reguliere procedure mogelijk. Een uitgebreide procedure mag alleen voor een activiteit met aanzienlijke gevolgen voor de fy-
Kleinschalige bijsturingen zonder al te ingrijpende
sieke leefomgeving en waartegen naar verwachting ver-
gevolgen voor de grondexploitatie en de uitgangs-
schillende belanghebbenden bedenkingen zullen hebben
punten van het ontwikkelingsplan gaan mee in de
of als de aanvrager hierom verzoekt (artikel 16.65 Ow). De
jaarlijkse actualisatie bij de jaarrekening;
reguliere procedure betreft wettelijk een bevoegdheid
Grootschaligere aanpassingen met een financieel
van het College van B&W.
gevolg >€ 250k negatief op het resultaat van de grondexploitatie worden: (1) vooraf aangekondigd bij het vaststellen van het betreffende ruimtelijke beleidsstuk en verwerkt in de jaarrekening. Alternatief is dat (2) het separaat als wijziging van het ontwikkelingsplan en grondexploitatie aan de gemeenteraad wordt voorgelegd via de cyclus planning en control (P&C-cyclus)
Onder de Omgevingswet krijgt de gemeenteraad de mogelijkheid om gevallen aan te wijzen waarin het een adviesbevoegdheid heeft bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (artikel 16.15a, onder b, Ow). Dit advies moet door het College van B&W op grond van artikel 16.15b Ow in acht worden genomen. Anders dan nu het geval is, moet de gemeenteraad gevallen aanwijzen waarbij hij wél betrokken wil worden. In verband met de flinke woningbouwopgave heeft de gemeenteraad besloten een koppeling te leggen van het delegatiebesluit met het adviesrecht (registratienummer: 2022037633; raadsbesluit van
Nota Grondbeleid Drimmelen
20
11 mei 2023) en de lijst met opsomming van categorieën
verantwoording van de aankopen die hebben plaatsge-
van buitenplanse omgevingsactiviteiten waarover hij ad-
vonden maken hiervan deel uit, inclusief de waardering
vies wil uitbrengen herzien vastgesteld. Dit geldt onder
van de bestaande voorraad aan strategisch verworven
meer voor ontwikkelingen die 12 of meer woningen toe-
gronden.
voegen binnen de dorpskernen.
6.2. PERIODIEKE INFORMATIEVOORZIENING AAN DE GEMEENTERAAD Zoals hiervoor vermeld heeft de gemeenteraad verschillende sturingsmogelijkheden in het proces van de ge-
6.2.7. Raadsbrieven In het delegatiebesluit dat een koppeling legt met het adviesrecht is naast de vaste producten uit de P&C-cyclus ook afgesproken om:
1x per half jaar (in april en oktober) een raads-
biedsontwikkeling. In deze paragraaf lichten we toe op
brief Woningbouw te sturen, waarin alle plan-
welke wijze we de gemeenteraad periodiek voorzien van
nen, van groot tot klein, worden genoemd;
informatie.
6.2.3. Begroting In de begroting stellen we de gemeenteraad jaarlijks in
Bij gevoelige plannen, ook kleiner dan 12 woningen, zal het college de raad proactief informeren.
de gelegenheid om sturing te geven op onze ambities via de paragraaf grondbeleid. In de paragraaf grondbeleid gaan we expliciet in op nieuwe ontwikkelingen in de
Deze werkwijze rondom delegatie en advies zal na een
markt. We stellen beleidskeuzes voor over vernieuwing,
jaar na inwerkingtreding Omgevingswet geëvalueerd
toevoeging en uitneming van de programmering. Daar-
worden.
door is de gemeenteraad op de hoogte van de meest recente ontwikkelingen. 6.2.4. Voorjaarsnota Met de voorjaarsnota legt het College van B&W verantwoording aan de gemeenteraad af over de uitvoering van de plannen in het lopende financiële jaar en eventuele afwijkingen hierin. 6.2.5. Najaarsnota Met de najaarsnota legt het College van B&W verantwoording aan de gemeenteraad af over de uitvoering van het beleid over de periode januari tot en met augustus van het betreffende jaar. Het College van B&W geeft hiermee inzicht in de resultaten van het beleid en geeft ook aan waar de financiële resultaten afwijken van de geraamde bedragen. 6.2.6. Jaarrekening We leggen in de paragraaf grondbeleid van de jaarrekening verantwoording af over het gevoerde beleid. We gaan hierbij onder andere in op marktontwikkelingen, de vraag- en aanbodverhoudingen, de risico’s en de reserves. De jaarstukken bieden inzicht in de gerealiseerde kosten en opbrengsten van de door de gemeenteraad vastgestelde grondexploitaties (en afwijkingen). Ook de
Nota Grondbeleid Drimmelen
21
BIJLAGE 1: INSTRUMENTARIUM 1. ZELFREALISATIE Het zelfrealisatiebeginsel houdt in dat grondeigenaren die aangeven in staat en bereid te zijn een plan te realiseren volgens de uitvoering en fasering die de gemeente voor ogen staat, niet kunnen worden onteigend. Het kan gaan om bijvoorbeeld de aanleg van woonwijken, bedrijventerreinen en voorzieningen. Zelfrealisatie hangt samen met het eigendomsrecht. Het onteigeningsinstrument kan niet succesvol worden ingezet als een eigenaar in een onteigeningsprocedure kan aantonen bereid en in staat te zijn zelf de bestemming te realiseren.
2. KOSTENVERHAAL Met de Aanvullingswet Grondeigendom wordt dit instrument ondergebracht in de Omgevingswet, in de vorm van kostenverhaalsregels. Het kostenverhaal is nu opgenomen in de grondexploitatiewet (Afdeling Grondexploitatie van de Wet ruimtelijke ordening, Wro).
Stedelijke kavelruil is een vrijwillige herverkaveling in het stedelijk gebied. Stedelijke kavelruil is een nieuw instrument in de Omgevingswet. De achtergrond is dat er in stedelijke gebieden vaak sprake is van complexe grondeigendomssituaties, die het voor gemeenten moeilijk maken om gebieden te (her)ontwikkelen. Het herverkavelinginstrument biedt de mogelijkheid om grond (al dan niet met compensatie) te ruilen tussen partijen en de ruil notarieel vast te leggen. In tegenstelling tot het herverkavelingsinstrument voor het landelijk gebied (Wilg) beschikt de regeling voor stedelijke kavelruil in de Aanvullingswet Grondeigendom (en uiteindelijk in de Omgevingswet) niet over afdwingbare instrumenten.
4. GRONDUITGIFTE Het doel van een grondexploitatie is om tot de uitgifte van bouwrijpe grond te komen. De gemeente bepaalt zelf onder welke voorwaarden zij de gronden gaat uitgeven en voert hiermee maximaal de regie. Omwille van het re-
Gemeenten zijn bij gebiedsontwikkeling verplicht kosten
aliseren van de maatschappelijke doelen kunnen expli-
te verhalen op grondeigenaren. In de praktijk zijn dit vaak
ciete keuzes gemaakt worden inzake de grondprijzen. In
ontwikkelende partijen. De kostenverhaalregels in het
de Grondprijsbrief is beschreven hoe de grondprijzen
Omgevingsplan is één van de centrale instrumenten en
worden bepaald.
biedt gemeenten de mogelijkheid om kosten en opbrengsten van gebiedsontwikkeling met elkaar in ver-
5. ERFPACHT
band te brengen. In de kostensoortenlijst is aangegeven
Erfpacht is een zakelijk recht en een instrument dat hoort
welke kosten verhaald moeten worden en wanneer. In de
bij actief grondbeleid. Gemeenten hebben de grond in
praktijk komt het meestal niet tot het vaststellen van een
eigendom, maar geven die langdurig in erfpacht uit aan
kostenverhaalregels, omdat ontwikkelende partijen een
de gebruikers ervan tegen een eenmalige of jaarlijks ge-
(privaatrechtelijke) overeenkomst afsluiten met de ge-
indiceerde canon. Via erfpacht kunnen gemeenten ten
meente over het kostenverhaal en de wijze waarop het
opzichte van de publiekrechtelijke regels aanvullende
gebied tot ontwikkeling wordt gebracht. Dit heeft de
voorwaarden stellen aan het grondgebruik en aan de op-
voorkeur omdat in een overeenkomst sprake is van een
stallen. Het recht van erfpacht is geregeld in Boek 5 van
zekere mate van contractsvrijheid. Een overeenkomst
het Nederlandse Burgerlijk Wetboek (BW), Titel 7.
biedt voor beide partijen, zowel markt als overheid, vooraf zekerheid over de ontwikkeling.
6. STRATEGISCHE AANKOOP Een strategische aankoop betreft de aankoop van grond
3. KAVELRUIL
al dan niet bebouwd nog voordat de financiële- of ruim-
Bij herverkaveling landelijk gebied is sprake van een her-
telijke kaders zijn vastgesteld.
indeling van het grondgebruik (landinrichting). Dit gebeurt onder meer door het inbrengen en opnieuw toedelen van gronden aan eigenaren en gebruikers.
Deze anticiperende en strategische aankopen stelt de gemeente in staat om slagvaardig en discreet onroerende zaken aan te kopen om haar doelstellingen en ambities te waarborgen.
Nota Grondbeleid Drimmelen
22
Ook kunnen ze ingezet worden om gewenste ontwikke-
aan de overheid die het voorkeursrecht heeft gevestigd.
lingen te stimuleren in het bredere perspectief van ruim-
Dit instrument gaat grondspeculatie (oververhitting van
telijke ontwikkeling of om ongewenste ontwikkelingen
de markt) tegen en is functioneel in het bereiken van de
tegen te gaan.
gemeentelijke ruimtelijke ambities.
• Het College van B&W kan grondaankopen doen tot
9. ONTEIGENING
een bedrag van € 2,- miljoen en informeert de gemeenteraad over elke aankoop.
Met onteigening kunnen we als overheid dwingend een grondpositie innemen. Onteigening is een zwaar juridisch
• Bij aankopen die dit bedrag overschrijdt, wordt de
instrument wat we enkel inzetten als we echt niet anders
gemeenteraad voor het sluiten van de koopovereen-
kunnen. De onteigende ontvangt hiervoor een vergoe-
komst geconsulteerd via een raadsconsultatiebrief.
ding op basis van volledige schadeloosstelling. We kunnen alleen onteigenen als dit echt noodzakelijk is. Ontei-