10 02 Bijlage Beleidsvisie VTE Drimmelen - def.pdf
Tekst van het document
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
1
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE DRIMMELEN
Colofon Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, mei 2021 Opdrachtgever Gemeente Drimmelen Bert Koekkoek, Annemieke van Zwieten Auteurs
drs. T (Tinco) Lycklama S. (Sanne) Meekes, MSc. J. (Jeske) van Gerven, BSc. Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Jansbuitensingel 30 6811 AE Arnhem T 06-53383550 e-mail: lycklama@ruimteenvrijetijd.nl www.ruimteenvrijetijd.nl
Foto’s
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, gemeente Drimmelen
2
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
Inhoud 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Inleiding .......................................................................................................... 4 Aanleiding Leeswijzer Proces totstandkoming visie Relatie voorgaande beleidsvisie Context
4 4 5 5 6
2 Visie........................................................................................................................ 9 2.1 2.2 2.3
De droom Ambities Doelen
9 9 10
3 Drimmelen in beeld .......................................................................................... 12 3.1 3.2 3.3
Het DNA van Drimmelen Omvang vrijetijdseconomie Drimmelen Waardering van de bestemming Drimmelen
12 13 15
4 Speerpunten van beleid .................................................................................. 17 4.1 4.2
Sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen Speerpunten op basis van SWOT-analyse
17 20
5 Regie op toeristische ontwikkeling ............................................................... 25 5.1 5.2 5.3 5.4
Keuze prioritaire doelgroepen Toeristisch profiel Drimmelen Uitnodigingskader initiatiefnemers Randvoorwaarde voor de uitvoeringsagenda
25 28 29 30
Uitvoeringsagenda .............................................................................................. 31 Speerpunt 1: Ontwikkelen onderscheidend toeristisch profiel Speerpunt 2: Verbetering toeristisch recreatief aanbod - kwaliteit en diversiteit Speerpunt 3: Vormgeven van de informatievoorziening en promotie Speerpunt 4: Sturen op evenwicht door spreiding bezoekers Speerpunt 5: Verbreden voordelen naar alle inwoners en ondernemers Speerpunt 6: Versterken van kansrijke samenwerkingen Overzichtstabel acties uitvoeringsagenda
31 32 35 37 38 40 42
Bijlage 1: Overzicht bronnen en geïnterviewde personen ........................... 50 Bijlage 2: Leefstijlanalyse van vraag en aanbod ............................................ 53 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
3
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
De beleidsvisie vrijetijdseconomie bestaat uit onderstaande onderdelen: ▪ Ambities en doelen; zie hoofdstuk 2; ▪ Huidige situatie: Drimmelen in beeld, zie hoofdstuk 3; ▪ Speerpunten: dit zijn de punten waar de gemeente prioriteit aan geeft en aangeeft hoe hieraan gewerkt gaat worden, zie hoofdstuk 4; ▪ Uitnodigingskader: spelregels die uitnodigend én kaderstellend zijn, zie hoofdstuk 5; ▪ Uitvoeringsagenda: dit omvat een agenda met concrete acties die de gemeente en andere stakeholders ondernemen.
In het coalitieakkoord van 2018 ‘Een mooi en gezond Drimmelen maken we SAMEN!’ is ruim aandacht voor toerisme en recreatie1 in Drimmelen. Economie & Recreatie vormt één van de zes programmalijnen voor de coalitieperiode 2018 -2022. In het akkoord staat de volgende ambitie: Drimmelen moet recreatief op de kaart gezet worden en de kansen met betrekking tot de Biesbosch moeten benut worden. De gemeente ziet kansen in: ▪ Het verbeteren van de promotie en informatievoorziening; ▪ Het verbeteren van het aanbod en de toeristische infrastructuur;
In onderstaande figuur staat de samenhang van de verschillende visieonderdelen schematisch weergegeven.
De inzet op toerisme en recreatie draagt bij aan een gezonde economie, goed voorzieningenniveau en werkgelegenheid, kortom een jaarrond leefbaar Drimmelen. Het bewaken van de balans tussen natuur en recreatie is ook van belang voor de gemeente. De gemeente ziet ook dat de kracht van toerisme en recreatie vooral zit in een gezonde en goed functionerende sector. Dit vraagt om nauwe samenwerking en co-creatie met ondernemers, marketingorganisaties en belangenpartijen om het vrijetijdsprofiel van Drimmelen nog beter op de kaart te zetten. Om de doelen uit het coalitieakkoord te realiseren is een beleidsvisie op toerisme en recreatie nodig en bijbehorende uitvoeringsagenda. Het laatste beleidsplan Vrijetijdseconomie voor gemeente Drimmelen stamt uit 2013 en herziening is nu gewenst, gezien de kansen die recreatie en toerisme bieden voor Drimmelen.
Figuur 1.1: In bovenstaande figuur staat de relatie aangegeven tussen de visie, de strategie en de uitvoering van deze beleidsvisie.
Recreatie (door inwoners in de vertrouwde omgevingen) en toerisme (door bezoekers van buiten voor een dagje of een verblijf met overnachting) vormen samen de sector vrijetijdseconomie. 11
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
4
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
Samenhang hoofdstukken visie Hoe kunt u deze beleidsvisie het beste lezen? Er loopt een rode draad door de beleidsvisie heen. Dit betekent dat de acties in de uitvoeringsagenda logisch voorkomen uit de voorgaande speerpunten. En dat de speerpunten gebaseerd zijn op de SWOT-analyse en de meegegeven ambities en doelen met recreatie en toerisme. Steeds staat aangegeven hoe en waarom de gemeente tot bepaalde keuzes komt en daarmee richting geeft aan het beleid.
Gemeenteraad De gemeenteraad heeft ook input geleverd voor deze beleidsvisie in een opinieronde op 13 februari 2020. De punten uit deze opinieronde zijn meegenomen in het opstellen van deze beleidsvisie vrijetijdseconomie.
De vorige beleidsnota Vrijetijdseconomie liep van 2014-2018. De resultaten zijn in 2019 geëvalueerd en grotendeels positief, maar er zijn ook beleidsdoelen die niet of heel beperkt zijn gerealiseerd. De belangrijkste punten die voortkwamen uit de uitvoerige evaluatie zijn: ▪ Een doel dat ruimschoots gehaald is, is dat er geen verdere afname van het aantal bezette ligplaatsen in de havens was, en dat het aantal passanten met 1% per jaar steeg. ▪ Er zijn veel projecten gerealiseerd in de periode 2014-2018 die aanvankelijk geen plek hadden in de nota. Deze projecten kwamen tot stand door ondernemers, gemeente en andere partijen zoals Staatsbosbeheer. Enkele voorbeelden van de 58 projecten die gerealiseerd werden: ➢ Laarzenpad aangelegd bij ‘t Gat van den Ham; ➢ Succesvolle werving van de World Crank Cup (wereldkampioenschap roofvissen) voor 3 jaar; ➢ In Hooge Zwaluwe is een restaurant gerealiseerd in een kerk, een unieke horecagelegenheid voor bewoners en bezoekers; ➢ Toekomstvisie voor de haven van Terheijden is opgesteld en er is gestart met de uitvoering. Deze beleidsvisie nodigt initiatiefnemers expliciet uit middels een uitnodigingskader, zodat dit succes voortgezet kan worden. ▪ De doelen uit de nota 2014-2018 waren SMART geformuleerd. Het ontbrak echter aan meetinstrumenten voor de monitoring, waardoor monitoring niet of weinig heeft plaatsgevonden.
In deze visie worden acties en doelstellingen zoveel mogelijk SMART geformuleerd en wordt rekening gehouden met eenvoudige monitoring daarvan.
Met deze nota zet de gemeente een stip op de horizon die voldoende uitdagend is, maar wel bereikbaar. Wanneer veel partijen dezelfde toekomst ambiëren, is de kans op succes groter dan wanneer de gemeente zelfstandig de stip op de horizon bepaalt en de strategie naar die toekomst uitvoert. Om die reden is er een zorgvuldig proces doorlopen om tot deze visie te komen. De volgende stakeholders zijn op onderstaande wijze betrokken bij het opstellen van deze beleidsvisie: ▪
▪ ▪ ▪
▪
Verkennende gesprekken met negen organisaties die recreatie en toerisme in Drimmelen vertegenwoordigen, o.a. ondernemers, samenwerkingsverbanden, vertegenwoordigers van NP de Biesbosch (zie bijlage 1 voor een overzicht van de geïnterviewde personen); Bedrijfsbezoeken in het kader van een vraag-aanbodanalyse met behulp van leefstijlen (zie bijlage 2 voor overzicht aanbod); Werksessie ‘integrale kijk op toerisme’ met de gemeente. Hierin is vanuit diverse beleidsvelden naar toeristisch beleid te kijken en vice versa. Filmpje, enquête en drie online stakeholderbijeenkomsten waarbij input, betrokkenheid en commitment vanuit het toeristische veld is verkregen voor deze beleidsvisie en de uitvoeringsagenda. (zie bijlage 1 voor een overzicht van de genodigden); De gemeente heeft ook via verschillende (sociale) media geïnteresseerden opgeroepen om zich te melden en input te leveren.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
5
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
▪
▪
In de nota 2014-2018 was veel aandacht voor informatievoorziening en promotie. Hier zijn echter weinig stappen in gezet. Dit geldt ook voor het intensiveren van de samenwerking tussen stakeholders en het vormen van een gezamenlijk fonds, voor uitvoering van activiteiten. Veel projecten die geagendeerd waren voor 2014-2018 zijn niet goed van de grond gekomen. Het ontbrak de gemeente intern aan capaciteit om projecten goed te realiseren. Voor deze nieuwe nota dient dan ook een ambtelijk trekker benoemd te worden. Hiervoor dient de huidige capaciteit en tijdelijke investering (die eind 2021 afloopt) behouden te worden.
Regio West-Brabant Het aanbod aan vrijetijdsactiviteiten wordt door de samenwerkende 17 gemeentes binnen de Regio West-Brabant genoemd als manier om het vestigingsklimaat en de (regionale) economie te versterken. Er is veel draagvlak voor vrijetijdseconomie binnen de samenwerking; in 2017 is door Dynamic Concepts onderzoek gedaan naar de potentie van vrijetijdseconomie als vierde speerpunt naast ruimte, economie, werkgelegenheid en mobiliteit. De regio ziet vooral kansen voor het uitbouwen van enkele sterktes die het gebied kent: 1.
2. 3. 4.
Deze beleidsvisie staat op zichzelf, maar heeft sterke relaties met andere regio‘s en beleidsvelden. We schetsen deze ontwikkelingen in paragraaf 1.5.1 en paragraaf 1.5.2. Tot slot staat in paragraaf 1.5.3 staat ook aangegeven wat het effect van de coronacrisis is op dit beleid. 1.5.1
5.
Regionale context Omdat regionale afstemming en samenwerking mogelijk kansen biedt, staat in deze paragraaf de context van Drimmelen geschetst voor de provincie NoordBrabant en de Regio West-Brabant.
1.5.2
Provincie Noord-Brabant Brabant richt zich sterk op short-break binnenlandse vakanties en is een ‘familie-vriendelijke’ bestemming. De provincie profileert zich ook als zodanig en is hierin succesvol2. De invloed van de grote attractieparken, zoals de Efteling en Beekse Bergen zijn belangrijk. Beide trekpleisters liggen op goede reisafstand van Drimmelen; zo’n 30 autominuten.
Erfgoed – o.a. de historische binnensteden van Bergen op Zoom en Breda, de grafkelder van het huis Nassau, het Brabantse wielerverleden, de Zuiderwaterlinie. Aanwezigheid van speelparken die landelijk aan populariteit winnen. Erg hooggewaardeerde fiets- en wandelmogelijkheden Natuur en landschap – o.a. de Biesbosch, de Brabantse Wal en de aanwezigheid van natuurpoorten. Evenementen en festivals – o.a. het bloemencorso in Zundert, vele andere festivals en de groeipotentie hiervan.
Relatie met andere beleidsstukken Toekomstvisie Begin 2020 werd de Toekomstvisie 2040 van de gemeente Drimmelen vastgesteld. Deze toekomstvisie geeft aan waar Drimmelen aan wil werken. Dat zijn de volgende vier thema’s: 1. Samen bouwen aan de toekomst 2. Een levendige gemeente 3. De blauw-groene motor 4. Toekomstbestendige gemeente Deze beleidsvisie vrijetijdseconomie draagt bij aan deze thema’s door in te zetten op het vergroten van de leefbaarheid in de gemeente. Dit door middel
22
Bron: Visit Brabant, monitoring 2018.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
6
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
van aantrekkelijk vrijetijdsaanbod, voor eigen inwoners en voor gasten van de gemeente. Het vrijetijdsaanbod draagt bij aan de (lokale) economie en is duurzaam. De vrijetijdseconomie kan ook sommige andere economische ontwikkelingen steunen of versnellen.
jaren uit komt te zien en hoe de Biesbosch als belangrijk icoon onderdeel wordt van het Nationale Park nieuwe stijl NL Delta. De visie is opiniërend besproken in de gemeenteraad en wordt uitgewerkt in een uitvoeringsplan. Visie en uitvoeringsplan worden ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd.
Omgevingsvisie De Omgevingsvisie is een integrale visie op strategisch niveau en gaat over de fysieke leefomgeving en hoe de kwaliteit hiervan kan worden verbeterd. In de visie komen verschillende thema’s aan bod, waaronder bijvoorbeeld hoe we met recreatieve voorzieningen om willen gaan. Daarnaast wordt ingegaan op thema’s als duurzaamheid, energietransitie en gezondheid. De visie vormt een integraal afwegingskader voor initiatieven in de fysieke leefomgeving. De onderdelen van onze leefomgeving, waar we trots op zijn, willen we graag beschermen. Onderdelen waar we minder trots op zijn willen we daarentegen graag verbeteren. De doelen die de gemeente Drimmelen wil bereiken worden in de Omgevingsvisie vertaald in ambities. De Omgevingsvisie is één van de instrumenten van de Omgevingswet. Uiteindelijk zal ook een doorvertaling plaatsvinden naar het Omgevingsplan. De voorbereidingen voor de Omgevingsvisie zijn in 2020 gestart. De visie zal in de loop van 2021 worden vastgesteld. De beleidsvisie Vrijetijdseconomie geeft input aan de Omgevingsvisie (zie ook uitnodigingskader hoofdstuk 5).
In de visie staat balans centraal. Balans tussen natuur en recreatie. Tevens staat aangeven hoe op deze balans kan worden gestuurd. De belangrijkste instrumenten hiervoor zijn een (nieuwe) Biesboschverordening, recreatiezonering, welke in nauwe afstemming met de gebruikers wordt opgesteld, en toezicht en handhaving. De doelen en de acties die in de gebiedsvisie staan zijn mede tot stand gekomen in overleg met de gemeente Drimmelen. 1.5.3
Ook de vrijetijdssector in Drimmelen is door de coronacrisis geraakt, hoewel dit per (deel)sector weer erg verschilt. De huidige situatie vraagt om een gezamenlijke visie en kader om de vrijetijdssector te ondersteunen. Samenwerking en een duidelijke stip op de horizon zijn nu meer dan ooit nodig om de kansen van toerisme te benutten.
Programma Duurzaamheid Gemeente Drimmelen In 2021 wordt het programma duurzaamheid vastgesteld dat door de gemeente Drimmelen is opgesteld. De beleidsvisie Vrijetijdseconomie draagt bij aan de doelen die in het programma duurzaamheid gesteld worden, onder andere door randvoorwaarden te stellen aan initiatiefnemers in de vrijetijdssector, zie uitnodigingskader hoofdstuk 5) en door middel van projecten die de gemeente in samenhang met de stakeholders initieert.
Naar de toekomst toe is het nog lastig om in te schatten wat de effecten van COVID-19 zijn. De verwachting is dat de groei op termijn weer zal herstellen. Deze visie gaat ook over de (middel)lange termijn en is vooral bedoeld om ook na het coronatijdperk richting te geven aan de gezamenlijke inspanningen op het gebied van de vrijetijdseconomie. Het verdient wel aanbeveling om de prognoses steeds opnieuw te bekijken en indien nodig de doelen uit dit plan te herijken. Er is hiertoe op dit moment nog geen aanleiding.
Gebiedsvisie ‘Balanceren in de Biesbosch’ Recent (december 2020) is de gebiedsvisie ‘Balanceren in de Biesbosch’ opgesteld. De visie geeft aan hoe de (netwerk)samenwerking er de komende BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
Effecten COVID-19 In januari 2021 verscheen de eerste effectmeting van COVID-19 op toerisme over 2020 van het NBTC. Het blijkt dat we in Nederland 65% minder buitenlandse gasten hebben ontvangen en ook 25% minder binnenlandse gasten (in vergelijking met het jaar ervoor). Dit is een logisch gevolg van de pandemie.
7
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
8
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
Op nationaal niveau groeit toerisme sterk 3, door een toename van buitenlandse en binnenlandse toeristen. Dit biedt kansen voor Drimmelen om op in te spelen. Het belang van aantrekkelijke buitenruimte, waar Drimmelen over beschikt, is in het licht van de coronacrisis ook gegroeid. Toerisme past ook bij Drimmelen omdat er sprake is van een aantal bijzondere kwaliteiten. Drimmelen wil zich hiermee in de toekomst meer profileren, met aanbod dat beleefbaar is voor recreanten en toeristen. Dat is ook nodig in een tijd waarin alle regio’s zich inspannen om de gunsten van de bezoeker. De gemeente Drimmelen werkt de komende jaren aan onderstaande ambities: ▪ Het versterken van de vrijetijdseconomie (bestedingen en werkgelegenheid), door kansen voor toeristische ontwikkeling te benutten; ▪ Het versterken van het bestaande toeristische profiel (Biesbosch, watersport) en verkennen van de kansrijkheid op verbreding van dit profiel; ▪ Het beleefbaar en zichtbaar maken van een helder toeristisch profiel, met aantrekkelijk aanbod en éénduidige informatievoorziening; ▪ Toerisme is in balans. Toerisme moet niet voor overlast zorgen (bij inwoners of in de natuur), maar juist bijdragen aan leefbaarheid en maatschappelijke doelen, waaronder aan duurzaamheid.
Dit vraagt om een proactieve houding vanuit de gemeente en sturing op ontwikkeling die zich kenmerken door kwaliteit en een passende schaal; ▪ Zowel inwoners als bezoekers moeten baat hebben bij ontwikkelingen. ▪ De gemeente streeft naar co-creatie in dit beleid. Dat betekent dat beleid wordt uitgevoerd in samenwerking met het toeristisch-recreatieve veld (ondernemers en andere initiatiefnemers), maatschappelijke organisaties en (regionale) marketingpartijen.
3
Deze groei was pre-corona en de verwachting is dat deze groei zich (op termijn) weer herstelt.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
9
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
▪
De kansen voor toerisme worden benut door regionale samenwerking, o.a. met de provincie en door regiomarketing.
Concreet wil de gemeente met dit beleidsplan de volgende doelen bereiken: ▪
▪ ▪
▪
▪
Versterking van het verblijfsrecreatieve profiel om meerdaags verblijf aantrekkelijker te maken. Het doel is om het aantal overnachtingen in 2025 met 25% te laten groeien ten opzichte van 20204. Dit kan in bestaand aanbod (bijv. door seizoensverlenging) en in nieuw te realiseren aanbod. Toename van de bestedingen per dag per recreant van € 18,25 (in 2020) naar € 22,50 gemiddeld in 2025. Dit is een groei van ca. 25%. De gemeente Drimmelen stelt, samen met het toeristisch-recreatieve veld, een éénduidig toeristisch profiel op in 2021 met gezamenlijke verhalen, waar iedereen trots op is. Bezoekers gaan Drimmelen waarderen om meer dan alleen de Biesbosch. Over vijf jaar doet de gehele gemeente mee en profiteert iedereen van toerisme. De gemeente zorgt ook voor het monitoren van deze doelen aan de hand van concrete indicatoren5. De gemeente stuurt op passende toeristische ontwikkeling en nodigt initiatiefnemers uit actief bij te dragen aan de leefbaarheid en leefomgeving, zie het uitnodigingskader (hoofdstuk 5).
In de uitvoeringsagenda worden er concrete acties aan deze doelen gekoppeld.
Dit doel is afgeleid van een jaarlijkse groei van gemiddeld 5% van het toerisme (buitenlands en binnenlands). Drimmelen wil hier dus kansen verzilveren conform de landelijke verwachte groei.
Bijv. door de cijfers aangaande de vrijetijdseconomie in beeld te brengen en te kijken naar het aandeel werkgelegenheid, particuliere verhuur, actieve stichtingen, etc.
4
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
5
10
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
11
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
Verschillende dorpen, verschillende sterktes De gemeente bestaat uit diverse dorpen: Drimmelen, Made, Terheijden, Hooge Zwaluwe, Lage Zwaluwe en Wagenberg. Ieder dorp kent eigen sterktes op toeristisch-recreatief vlak. Hieronder staan de meest opvallende genoemd.
▪ ▪ ▪
Het dorp Drimmelen functioneert als de grootste uitvalsbasis binnen de gemeente voor een bezoek aan de Biesbosch. Het havengebied (de oude haven en de nieuwe haven) vormt het hart van het toeristisch aanbod van het dorp, of zelfs van de gemeente. In het havengebied liggen verschillende horecagelegenheden, een supermarkt en andere aanbieders van watersportdiensten. Het historische centrum van het dorp is erg aantrekkelijk, met de Herengracht, historische bebouwing en recreatieve routes die er doorheen lopen.
Het DNA van Drimmelen; De omvang van de vrijetijdseconomie in Drimmelen; De waardering van de bestemming Drimmelen.
Gemeente Drimmelen is trots op haar blauwgroene profiel. Het blauwe is terug te vinden in het vele water. Natuurlijk is er de Biesbosch, maar ook de Amer, de Mark nabij Terheijden en de diverse plassen en vennen, die typerend zijn voor het poldergebied. Het groene vinden inwoners en bezoekers in de natuur, zowel de Biesbosch als de polders hebben een rijke natuur met veel groen.
Made vormt het inkoopcentrum van de gemeente. Made heeft een groot en divers winkelaanbod, maar leegstand dreigt, wat de aantrekkelijkheid van het inkoopcentrum onder druk zet. Echter; het centrum wordt momenteel stevig opgewaardeerd. Het dorp heeft ook een regionale functie voor inkopen. In Made liggen enkele historische panden die het dorp karakter geven en het openluchtzwembad De Randoet.
De veelzijdige Biesbosch Het meest kenmerkende voor Gemeente Drimmelen is de aanwezigheid van de Biesbosch. Deze ligt voor een groot deel op het grondgebied van Drimmelen. Recreanten gaan naar de Biesbosch voor de natuurbeleving, de bijzondere begroeiing en de dieren en/of om te vissen. Er is ook een groep recreanten die specifiek naar het gebied komt om te genieten van de rust en de vrijheid, door bijvoorbeeld voor anker te gaan in een stille kreek of door te zonnebaden op een strandje. Een kleine groep bezoekers komt niet zozeer voor de Biesbosch zelf maar voor de activiteit die er ondernomen kan worden. Dus het gezellig varen met een boot, los van de context. De Biesbosch is hiermee een aantrekkelijke bestemming voor veel doelgroepen met uiteenlopende motieven.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
Terheijden en Wagenberg hebben vooral aantrekkelijk aanbod voor fietsers en wandelaars. Er zijn diverse (dag)horecazaken, een fietspont over de Mark gelegen aan de mooie haven van Terheijden naar de Haagse Beemden en er zijn routes. De Kleine Schans (en daarmee het verhaal van de Zuiderwaterlinie) vormt een belangrijke bezienswaardigheid. Ook het recent vernieuwde openluchtzwembad ‘Het Puzzelbad’ is een trekpleister voor inwoners en gasten. De dorpen liggen gunstig ten opzichte van Breda en worden veel bezocht door inwoners van de stad. Een vaarverbinding voert watersporters van Terheijden naar de singel van Breda. Inwoners en gasten van Terheijden en Wagenberg maken ook veel gebruik van het aanbod in Breda.
12
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
Hooge en Lage Zwaluwe zijn dijkdorpen met een lintbebouwing. In beide dorpen is nog goed de oorsprong terug te zien met veel Hollandse invloeden op de bouwstijl. In Lage Zwaluwe is een belangrijke toegangspoort voor de Biesbosch, met een grote haven waarin diverse partijen actief zijn. Daarnaast vaart een pont vanaf Lage Zwaluwe naar de Biesbosch en beschikt Lage Zwaluwe over een Toeristisch Overstap Punt, waar diverse wandel- en fietsroutes starten. Daarnaast ligt er ook een geluksplek in Lage Zwaluwe; De Put. Deze geluksplek maakt onderdeel uit van de Geluksroute van de gemeente Drimmelen en is een parel die de moeite waard is om te bezoeken.
Zuiderwaterlinie. De Zuiderwaterlinie is de oudste, langste én meest gebruikte van alle Nederlandse waterlinies. Een unieke ketting van 11 Brabantse vestingsteden en hun ommeland, verbonden door het typisch Nederlandse verhaal van verdedigen met het water. Het DNA van Drimmelen Drimmelen is, samenvattend, als volgt te typeren: ▪ De Biesbosch; een natuurparel voor verschillende doelgroepen met verschillende motieven. ▪ Watersport en -recreatie: De Amer en Biesbosch bieden hiertoe voor de (grote) watersport alle mogelijkheden, maar ook de rivier de Mark aan de Zuidkant biedt mogelijkheden voor kleine waterrecreatie (kanoën, etc.) ▪ Typisch Brabantse dorpen; dorpen met ieder een eigen karakter dankzij authentieke bebouwing, verhalen, bezienswaardigheden en evenementen waar van de typisch Brabantse gezelligheid geproefd kan worden. ▪ Het rijke en historische polderlandschap; diverse landschappen (zand en klei) en vergezichten waar de geschiedenis zichtbaar is in het landschap (o.a. Kleine Schans), toegankelijk gemaakt door fiets- en wandelroutes.
Het rijke polderlandschap Het buitengebied van Drimmelen herbergt vele producenten van (landbouw)producten. De voedselproductie is op veel plekken zichtbaar en tekenen het landschap in de polder. Ook zijn er diverse verkooppunten (aan huis) voor streekproducten. In de gemeente ligt een wandel- en fietsknooppuntennetwerk dat voert langs bezienswaardigheden, dorpen, horeca, rustplekken en vergezichten. De Kleine Schans, (linie)geschiedenis in het landschap De Kleine Schans in Terheijden is gebouwd in 1639 om de scheepvaart op de Mark en de verbinding Breda-Moerdijk te beschermen. De polders rond de Kleine Schans Terheijden konden onder water worden gezet. Rond 1862 bestond maar liefst 300 hectare van het dorp uit moeras. Dit lieflijke dorpje heeft echter een serieus oorlogsverleden. Spanjaarden en Staatsen voerden zware gevechten bij de Kleine Schans in Terheijden. Om de oprukkende vijand tegen te houden inundeerden ze om de haverklap de polders rond de vele schansen en linies (de Spinolaschans, de Linie Munnikenhof en de Linie Den Hout).
In deze paragraaf staat de omvang van toerisme en recreatie in de gemeente Drimmelen centraal, weergegeven in onderstaande parameters: ▪ Werkgelegenheid ▪ Omvang aanbod ▪ Aantal dagbezoeken en bestedingen ▪ Aantal overnachtingen en bestedingen 3.2.1 Werkgelegenheid In 2015 bedroeg het aantal banen in de sector recreatie en toerisme in Drimmelen 480. Dit aantal vormt hiermee 5,5% van het totaal aantal banen in de gemeente. De werkgelegenheid in de vrijetijdseconomie is in 2017 fors opgelopen tot 830 banen, oftewel 9,1% van het totale aantal banen. De oorzaak
Daarnaast maakt de Kleine Schans met de Linie van de Munnikenhof, Linie van den Hout (gemeente Oosterhout) en de voormalige Spinolaschans (gemeente Breda), als cultuurhistorische objecten onderdeel uit van de Stelling BredaGeertruidenberg. Deze stelling vormt samen met nog andere stellingen de BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
13
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
van de toename is niet bekend. In de laatste jaren is de werkgelegenheid weer iets gedaald naar 810 banen in 2019 (8,5%)6. De werkgelegenheid is hiermee een fors stuk groter dan provinciaal gezien, daar bedraagt de werkgelegenheid door recreatie en toerisme 6,2% (in 2019) van het totaal aantal banen.
verblijfsaccommodaties 986 bedden aan. Het aantal horecazaken dat gericht is op toerisme lijkt beperkt, maar in het havengebied van Drimmelen en in Made en Lage Zwaluwe zijn enkele concentraties. De watersport is omvangrijk in Drimmelen. Er zijn 10 bedrijven met 2.300 ligplaatsen en 300 huurboten aanwezig. Ook vaart een grote rederij vanaf Drimmelen. Veruit de belangrijkste bestemming voor de boten is De Biesbosch.
3.2.2 Omvang aanbod Het totaal aan toeristisch-recreatieve ondernemingen in Drimmelen omvat 72 bedrijven, zie tabel 3.1. Deze aanbodlijst is gebaseerd op gegevens vanuit de gemeente Drimmelen, aangevuld met eigen waarnemingen7.
3.2.3 Aantal dagbezoeken en bestedingen In het Toeristisch Effect Onderzoek (TEO, 2020) is een inschatting gemaakt op basis van een extrapolatie van veldonderzoek dat uitgevoerd werd. Veldwerk Optimaal schat het aantal in op 306.5008 bezoeken per jaar. Enkele indicatoren9 om dit cijfer te onderbouwen zijn: ▪ Rondvaartboten en pontjes, samen goed voor 105.000 gasten in 2017 ▪ Het Biesboschcentrum, 50.000 gasten in 2017 ▪ Enkele grote evenementen (Top 100 Made, Sensation Waailand en Power Weekend), samen 32.000 gasten in 2017 ▪ De Biesbosch trekt jaarlijks ongeveer 1 miljoen bezoekers.
Tabel 3.1 aanbod toerisme en recreatie gemeente Drimmelen Categorie Verblijfsrecreatie Horeca Dagrecreatie Waterrecreatie Totaal
Aantal
Omschrijving
29
Aanbod voor overnachtingsmogelijkheden
25
Fastfood, catering en bezorgdiensten zijn niet meegenomen
8
Recreatieve voorzieningen en dagactiviteiten, maar geen watersport
10
Bootverhuur, jachthavens, rondvaart- en watersportbedrijven en zwembaden
Tevens blijkt dat dagrecreanten gemiddeld €18,25 uitgeven per dag. De totale besteding komt daarmee op 5,6 miljoen euro. Daarvan wordt 51% besteed aan horecabezoek, 33% aan cultuur/dagattracties en 12% aan winkelen.
72
3.2.4 Aantal overnachtingen en bestedingen door toeristen Het aantal overnachtingen in de periode 2008 – 2012 is gemiddeld 115.000 nachten geweest10. Dit cijfer is afgeleid uit de toeristenbelasting, die ook in de jachthavens geheven wordt. In 2018 bedroeg het aantal overnachtingen 109.595 en voor 2020 wordt het aantal geschat op 118.000 op basis van de
In de gemeente Drimmelen is vooral veel aanbod aan kleinschalige verblijfsrecreatie. Naast enkele B&B’s, vakantiehuizen en campings, waaronder diverse mini-campings zijn er twee hotels gevestigd. Gezamenlijk bieden de
Cijfers komen uit LISA.nl, geraadpleegd op 19-08-2020. Het aantal banen heeft betrekking op het totaal aantal fulltimers, parttimers en uitzendkrachten. 7 Deze lijst is mogelijk niet compleet. Mocht u onverhoopt niet op de lijst staan, verzoeken we u zich te melden bij de gemeente.
De dagbezoeken werden door Veldwerk Optimaal afgeleid van het geprognotiseerde aantal overnachtingen. In het rapport werd uitgegaan van 678.432 dagbezoeken. Omdat het aantal overnachtingen bijgesteld is, werd het aantal dagbezoeken ook bijgesteld. 9 Cijfers zijn afkomstig uit een onderzoek dat de gemeente in de periode 2014-2017 uitvoerde onder ondernemers en organisaties in Drimmelen. 10 Het Beleidsplan Vrijetijdseconomie 2014-2018 (Gemeente Drimmelen, 2013).
6
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
8
14
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
geprognotiseerde toeristenbelasting11. De cijfers schommelen enigszins per jaar, met een lichte toename over de laatste jaren. In dit aantal overnachtingen zitten ook overnachtingen van arbeidsmigranten. Zij hebben andere wensen en doen andere bestedingen dan toeristen. Het is niet bekend hoe groot het aandeel overnachtingen is door arbeidsmigranten.
Uit het Toeristisch Effect Onderzoek (TEO) van Veldwerk Optimaal BV, dat in 2020 uitgevoerd werd in Drimmelen, blijkt een besteding van € 45,67 per verblijfstoerist per dag, wat neerkomt op 5,3 miljoen euro per jaar bij 118.000 overnachtingen. Echter, niet alle 118.000 overnachtingen worden gerealiseerd door verblijfstoeristen. In dit cijfer zitten namelijk ook overnachtingen van arbeidsmigranten verwerkt, al is niet bekend om hoeveel overnachtingen het gaat. Wij verwachten dat zij een lagere besteding per persoon per dag realiseren, waardoor de besteding van 5,3 miljoen euro per jaar waarschijnlijk wat lager uitvalt. Wij stellen wel als doel om het onderscheid tussen verblijfstoeristen en arbeidsmigranten beter inzichtelijk te krijgen.
Op het water vinden meer overnachtingen plaats dan op het land. Ongeveer 55% van de overnachtingen vindt plaats op een boot, tegen 45% van de overnachtingen op het vasteland. Dit zijn overigens schattingen op basis van gemiddelde overnachtingen per boot. In vergelijking met omliggende gemeentes lijkt Drimmelen een gemiddelde speler te zijn als het gaat om het aantal overnachtingen, gebaseerd op de toeristenbelasting die wordt geïnd. In onderstaande tabel worden de aantallen overnachtingen van omliggende gemeentes ingeschat, op basis van de bekende gegevens met betrekking tot de geschatte toeristenbelasting in 2020.
De geschatte totale bestedingen van dagrecreatie (5,6 miljoen) en verblijfsrecreatie (5,3 miljoen) komt neer op 10,9 miljoen euro in 2020.
In het Toeristisch Effect Onderzoek (TEO) werd aan de 538 respondenten gevraagd om een rapportcijfer te geven aan de bestemming Drimmelen. De verblijfsgasten gaven een gemiddeld punt van 7,9. De dagrecreanten gaven Drimmelen gemiddeld een 7,7.
Tabel 3.2 Geschat aantal overnachtingen per gemeente in 2020 Gemeente
Toeristenbelasting in 2020 (schatting)
Tarief
Geschat aantal overnachtingen
Drimmelen
€ 118.000
€1,00 p/p/p/n
118.000
Dordrecht
€ 300.000
€2,00 p/p/p/n voor logies en €0,75 p/p/p/n voor staanof ligplaatsen
150.000 tot 400.000
Geertruidenberg
€ 25.000
€1,00 p/p/p/n
25.000
Altena
€144.000
€1,20 p/p/p/n
120.000
De suggesties die respondenten noemden ten aanzien van het versterken van toerisme en recreatie in de gemeente Drimmelen, hadden met name betrekking op: ▪ Verbeteren van toeristische informatievoorziening; ▪ Meer horeca-aanbod; ▪ Meer aanbod fietsverhuur. Bron: CBS
Bron: CBS. NB Gezien de coronacrisis in 2020 en de gevolgen voor toerisme, zal dit bedrag mogelijk anders uitvallen. 11
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
15
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
Deze suggesties hebben ook een plek gekregen in de speerpunten en de uitvoeringsagenda.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
16
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
De SWOT die we voor deze visie hebben ontwikkeld geeft weer wat de sterke en zwakke punten zijn van het toeristisch-recreatief product van de gemeente Drimmelen. Dit is de interne analyse en betreft aspecten waar de gemeente zelf invloed op uit kan oefenen. Ook staan de kansen en bedreigingen weergegeven vanuit de omgeving (de externe analyse). Kansen en bedreigingen bevinden zich buiten de invloedsfeer, maar hierop kan worden ingespeeld. De SWOT-tabel staat op de volgende bladzijde.
▪ ▪ ▪
▪ ▪
Een bronnenstudie is uitgevoerd naar verschillende cijfers, feiten en (beleids)documenten (zie bijlage 1); Negen organisaties die het toeristisch-recreatieve veld vertegenwoordigen zijn geraadpleegd in verkennende gesprekken (zie bijlage 1); Met diverse ondernemers zijn korte gesprekken gevoerd over sterktes, zwaktes, kansen en uitdagingen. Deze gesprekken zijn tijdens de bedrijfsbezoeken (in het kader van het leefstijlonderzoek) gevoerd; Een online enquête werd uitgezet onder stakeholders in de gemeente Drimmelen. Deze werd door 57 respondenten ingevuld; 18 Personen participeerden in online stakeholdersbijeenkomsten, gehouden op 14 december 2020.
De SWOT resulteert in speerpunten. Deze zijn uitgewerkt in paragraaf 4.2. Per speerpunten worden de belangrijkste opgaven genoemd.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
17
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
Tabel 4.1 SWOT-analyse toeristisch-recreatief product gemeente Drimmelen Interne analyse - sterke punten S1. Aanwezigheid van de Biesbosch als toeristische trekker. Het heeft een nationaal imago en merk als Nationaal Park en mensen het associëren het met water en natuurschoon. S2. Overige aantrekkelijke toeristische elementen zijn de jachthavens en watersportmogelijkheden, een goed fietsnetwerk en een gevarieerd agrarisch- en linielandschap; S3. Er is veel energie op het thema vrijetijdseconomie; de gemeente Drimmelen beschikt over een gemotiveerd team en ondernemers willen zich inzetten voor toerisme.
Externe analyse - Kansen K1. Versterking van het Biesboschprofiel: door verbetering van de toegankelijkheid van de Biesbosch (ook voor eigen inwoners!) vanaf het vasteland. Bijvoorbeeld door pontjes. door aan te haken bij NP NL Delta, er zijn hier middelen voor de ontwikkeling van een zuidelijke Biesboschentree. Betere afstemmen en samenwerking met andere Biesboschpoorten (Museum, Dordrecht, Werkendam); K2. Druk op de Biesbosch verlagen door aanbod te ontwikkelen, als alternatief of aanvullend op de Biesbosch. Ook verenigingen en particulieren kunnen een rol spelen in aanbodontwikkeling.
S4. Lokaal zijn er succesvolle samenwerkingsinitiatieven gerealiseerd.
K3. Versterken watersportprofiel: Kansen voor ontwikkeling zijn strand/zwemmogelijkheden, kano/supmogelijkheden, sportvisserij maar ook het verbeteren van de openbare ruimte (kwaliteit havens). K4. Kansen voor plattelandstoerisme benutten door focus op streekproducten en kleinschalig verblijf. K5. De ligging ten opzichte van Breda en België: in potentie een groot verzorgingsgebied. K6. Versterken beleefbaarheid van cultuurhistorie en erfgoed, zoals de Kleine Schans en historische gebouwen. K7. Doorontwikkelen van Made als gezellig winkel en horecagebied met aantrekkelijke publieke ruimte (o.a. waterspeelplaats en historische gebouwen meer inzetten voor T&R). K8. Verdienvermogen ondernemers versterken door o.a. seizoensverlenging en routes koppelen aan voorzieningen. K9. Toerisme als middel om maatschappelijke doelen te realiseren: duurzaamheidsambities, het verbreden agrarische bedrijven en tegengaan vereenzaming van ouderen. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
18
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
Interne analyse - zwakke punten
Externe analyse - bedreigingen
Z1. De gemeente Drimmelen profileert zich, met dezelfde ‘unieke’ kenmerken als omliggende gemeenten, poort naar de Biesbosch, met fiets – en wandelmogelijkheden en aantrekkelijk (agrarisch) landschap. Het toeristisch profiel mag meer onderscheidend zijn.
B1. Perceptie van toegenomen drukte en overlast door recreanten zorgen voor verminderd draagvlak voor (intensieve) recreatie in de Biesbosch.
Z2. De informatievoorziening en promotie van gemeente Drimmelen als bestemming wordt door stakeholders bestempeld als onderontwikkeld, waardoor kansen mogelijk gemist worden. De informatievoorziening en promotie kan een betere rol spelen in de spreiding over de gemeente. Z3. De bereikbaarheid van de Biesbosch over de Amer is een knelpunt.
B2. Verliezen positie als ‘voortuin van de Biesbosch’ doordat de gemeente voorbijgestreefd wordt door andere gemeentes. B3. Toenemende kosten voor informatievoorziening (bezoekerscentrum), het beheersbaar houden van toeristenstromen (spreiden) en leveren van een aantrekkelijke openbare ruimte (afval), verhogen noodzaak voor nieuwe verdienmogelijkheden gemeente.
Z4. De beleving van de openbare ruimte is op diverse plekken matig vanwege achterstallig onderhoud en/of matige beeldkwaliteit van een gebied. Z5. Ondernemers voelen zich bij innovaties geremd door procedures binnen de gemeente. Z6. Het benutten van Biesbosch-toerisme is voor dorpen die verder af liggen moeilijk waardoor inwoners en ondernemers minder kunnen profiteren hiervan. Z7. Het aanbod is gericht op een eenzijdige doelgroep, de kwaliteit mag verbeterd worden en de hoeveelheid aanbod is wat laag. Z8. Uit de evaluatie van het R&T-beleid, blijkt dat het bestendigen en creëren van meerwaarde in samenwerkingsverbanden niet goed is geslaagd. Samenwerking tussen ondernemers wordt beoordeeld als onvoldoende: er wordt weinig gezamenlijk opgetrokken op het vlak van aanbodontwikkeling en promotie. Samenwerkingen die ontstaan zijn te weinig effectief en gaan dan snel ter ziele. Z9. De gemeente profileert zich als een gemeente met ‘zes (trotse) parels’, waarbij elk dorp zijn eigen identiteit behoudt. In toeristisch-recreatief opzicht komt een bezoeker niet voor één van de dorpen, maar voor de gemeente of regio als geheel, waarin de Biesbosch de grote trekker is. De blik naar binnen en de eigen identiteit werkt misschien beperkend voor regionale positionering en samenwerking. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
19
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
duurzaamheidsdoelen. Voor wandelaars is er een wandelroutenetwerk beschikbaar, maar dit is vrij grofmazig en mag verfijnd worden. De SWOT geeft inzicht in de speerpunten voor de gemeente Drimmelen. Speerpunten zijn de uitdagingen waar de gemeente met prioriteit aan gaat werken om de doelen, zoals verwoord in hoofdstuk 2, te realiseren. Daartoe is het zaak om de sterktes te benutten, zwaktes te versterken, in te spelen op kansen en bedreigingen af te weren. Hieronder staat tot welke speerpunten de SWOT leidt voor de gemeente Drimmelen. Vervolgens worden per speerpunt de belangrijkste opgaves genoemd. In de uitvoeringsagenda worden deze opgaves voorzien van acties, die bijdragen aan het vervullen van de opdracht.
Drimmelen werkt aan verbetering van de openbare ruimte, voor de havens zijn plannen in de uitvoeringsfase of onlangs afgerond en op enkele plekken (m.n. in Drimmelen) ligt nog een grote ambitie om de beeldkwaliteit te verbeteren. Ook Lage Zwaluwe kan een opwaardering gebruiken. Uit de gesprekken, bezoeken in het gebied en uit de deskstudie blijkt er behoefte te zijn aan meer kwaliteit, een diverser aanbod en innovatie. De wens bestaat om in de winter meer reuring te hebben, waardoor het voor gasten interessanter is om Drimmelen te bezoeken en ondernemers meer verdiencapaciteit hebben. Uitbreiden met (minder seizoensgebonden) verhuuraccommodaties is een kans om ook ’s winters meer gasten te trekken.
Speerpunt 1: Ontwikkelen onderscheidend toeristisch profiel Om Drimmelen beter op de kaart te zetten, gaat de gemeente een helder toeristisch profiel opstellen en uitwerken. Hierbij wordt een keuze gemaakt in die kenmerken (het DNA) van de gemeente die het meest onderscheidend zijn, relevant voor de toerist, ter plekke beleefbaar en voor ondernemers aantrekkelijk zijn om op in te spelen. Dit kan in de vorm van enkele thematische verhaallijnen. Naast thema’s, speelt hier ook de keuze voor doelgroepen en in afstemming met andere gemeenten, die zich ook profileren als poort van de Biesbosch.
Het aanbod van ondernemers kan een kwaliteitsimpuls gebruiken. Het aanbod mag eigentijdser worden zodat het ook in de nabije toekomst aansluit bij de eisen die toeristen en recreanten stellen. Er is behoefte aan onderscheidend en omvangrijk(er) verblijfsrecreatief aanbod en aanbod dat de thematische verhaallijnen voor de prioritaire doelgroepen beleefbaar maakt (zie pararaaf 5.1 en paragraaf 5.2). Het is van belang dat kansen worden benut, maar ook dat mogelijke spanningen worden benoemd (bijv. samengaan agrarische bedrijfsvoering en toerisme). Ondernemers ervaren de gemeentelijke procedures zoals bestemmingsplanwijzigingen en vergunningsaanvragen als remmend op innovatie.
Speerpunt 2: Verbetering toeristisch recreatief aanbod: kwaliteit en diversiteit Allereest mag het aanbod beter gaan aansluiten op het gekozen profiel (zie speerpunt 1). Dit is een belangrijke kans om het profiel ook echt beleefbaar te maken en daardoor succesvol uit te kunnen dragen.
Vooral voor de horeca en watersport geldt dat het aanbod sterk gericht is op één type doelgroep, wat erin resulteert dat het aanbod wat eenzijdig is. Een sterkere doelgroepenbenadering en uitwerking in passende concepten is kansrijk. Het richten op de prioritaire doelgroepen voor Drimmelen (zie hoofdstuk 5; de streekliefhebber en de liefhebber van reuring) is hierbij aan te bevelen. Voor verblijfsaccommodaties geldt dat er relatief weinig aanbod is, en dat het bestaande aanbod vooral erg kleinschalig (B&B’s) is met weinig
De infrastructuur voor fietsers behoeft ook verbetering. Het gaat dan ook om veiligheid, vooral wanneer de rijbaan en het fietspad niet gescheiden zijn. Een aantrekkelijke en veilige openbare ruimte wordt in het coalitieakkoord als een van de uitgangspunten binnen de programmalijn ‘openbare ruimte’ genoemd, alsmede veilige fietsverbindingen. Deze fietsverbindingen dragen ook bij aan BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
20
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE DRIMMELEN
onderscheidend vermogen. Voor groepen of voor mensen die een camping zoeken met wat meer faciliteiten, is er weinig aanbod in Drimmelen. Ook qua horeca lijkt er ruimte voor extra aanbod.
▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Opgaven Concreet zijn de opgaven die dit speerpunt verder invullen: ▪ Organiseren van de informatievoorziening en promotie; ▪ Vergroten van online en offline zichtbaarheid van Drimmelen; ▪ Duurzaam borgen van de informatievoorziening en promotie.
Opgaven Concreet zijn de opgaven die dit speerpunt verder invullen: Beleefbaar maken van het toeristisch profiel; Kwalitatieve en kwantitatieve verbetering van het routeaanbod; Kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte; Groei en innovatie van het aanbod; Inzicht in waardering van gebruikers en kansrijke ontwikkelrichtingen.
Speerpunt 4: Sturen op evenwicht door middel van spreiding bezoekers Uit de gesprekken met betrokkenen, blijkt dat er veel draagvlak is voor vrijetijdseconomie in Drimmelen. Het is echter van belang dat er een goede balans is tussen natuur en recreatie in de Biesbosch, zodat het draagvlak voor toerisme en recreatie behouden blijft. Men ziet recreanten en toeristen graag komen; er is nog ruimte voor groei, op een passende manier.
Speerpunt 3: Vormgeven van de informatievoorziening en promotie Uit alle inventarisaties blijkt dat het volgens diverse stakeholders ontbreekt aan goede informatievoorziening voor toeristen en recreanten. Lokaal wordt hierop ingesprongen door (groepjes) ondernemers (o.a. rond de jachthaven in Lage Zwaluwe en Toeristisch Traaie). Het Biesboschcentrum is op papier ook een belangrijke troef in de informatievoorziening, maar wordt door veel stakeholders als verouderd en ineffectief beschouwd. Ook zijn er de websites www.voortuinvandebiesbosch.nl en www.beleefdebiesbosch.nl, maar het is de stakeholders niet duidelijk wie dit onderhoudt en of de websites voldoende compleet zijn. Het is duidelijk dat het thema erg belangrijk gevonden wordt door zowel stakeholders als bezoekers, maar dat ontwikkelingen te langzaam op gangkomen. Het is daarom nodig om de informatievoorziening en promotie op korte termijn goed vorm te geven. Dat houdt in dat er een organisatie op dit thema moet komen en er een concreet uitvoeringsplan ontwikkeld moet worden. Daarnaast moet er oog zijn voor duurzame borging van dit thema, zodat inspanningen ook op de lange termijn kunnen renderen.
Dit geldt niet voor de Biesbosch. De Biesbosch wordt door velen als de sterkste troef van Drimmelen gezien op toeristisch-recreatief vlak. Deze troef kan aan het eigen succes ten onder gaan als niet gestuurd wordt op een goede balans tussen recreatief gebruik en natuur. Een mooie kans wordt gezien in het spreiden van de bezoekersstromen over de gehele gemeente. De gemeente zou graag zien dat de polders meer toerisme aantrekken en herbergen. Het beter managen van bezoekersstromen en meer sturen op gedrag van de bezoekers is daarom erg belangrijk voor Drimmelen. Uit de rondgang bij stakeholders blijkt dat de wens er ligt om hierin samen op te trekken. Deze samenwerking krijgt nu verder vorm aan de hand van de gebiedsvisie ‘Balanceren in de Biesbosch’. De gemeente Drimmelen heeft hieraan samen met de andere Biesboschgemeenten actief bijgedragen. Recreatie en toerisme maken hiervan een significant onderdeel uit en acties in dit kader wil Drimmelen dan ook in gezamenlijkheid met de Biesbosch partners agenderen en oppakken. Een van de punten die de gemeente belangrijk vindt, is dat varende dagrecreanten financieel meer zouden kunnen bijdragen aan de voorzieningen en natuurbeheer. Bijvoorbeeld in de vorm van een vaarvignet/vaantje.
Goede informatievoorziening en promotie heeft ook een rol in het beter spreiden van gasten over de gemeente.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
21
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
▪ ▪
worden om de Biesbosch zonder boot te bezoeken. Daarnaast zou de beleving van de Biesbosch in de gehele gemeente voelbaar moeten worden. Bijvoorbeeld door meer storytelling of door producten te ontwikkelen die goed passen bij het profiel van de Biesboschbezoeker; suppen, kanoën, zwemmen, blote voeten paden, struinroutes, op pad met natuurkenners, sporen zoeken en herkennen etc. De gemeente gaat samen met de stakeholders verkennen of alle groepen inwoners wel goed bediend worden en de inclusiviteit optimaliseren.
Opgaven Concreet zijn de opgaven die dit speerpunt verder invullen: Beter spreiden van bezoekersstromen over de gehele gemeente; Duurzame doorontwikkeling van toerisme.
Speerpunt 5: Verbreden voordelen naar alle inwoners en ondernemers Uit de verkennende gesprekken, een ronde langs de ondernemers en de bronnenstudie blijkt dat het belangrijk is dat alle ondernemers en inwoners in Drimmelen de voordelen ervaren van de aanwezigheid van de Biesbosch in de gemeente.
Met een groter en meer divers aanbod rondom de Biesbosch kan Drimmelen de positie ‘De voortuin van de Biesbosch’ gemakkelijker handhaven, wat strategische voordelen heeft (promotioneel, zeggenschap/bestuurlijk). Bij de gasten die specifiek voor de Biesbosch komen, zouden producten gepromoot kunnen worden die men kan beleven in de polder, zoals fietsroutes of streekproducten. Dit kan ondersteund worden door een fietsenverhuur in de havens of verkoop van streekproducten en hun verhaal in de omgeving van de havens.
Het zijn met name de ondernemers vlakbij of in de havens die veel profijt hebben van de Biesbosch. Veel daggasten komen speciaal voor de Biesbosch en trekken minder dan gewenst de polder in. Ook voor gasten met een (vaste) ligplaats geldt dat zij minder besteden dan mogelijk is, doordat het vasteland te weinig aantrekkingskracht op hen uitoefent en lastig bereikbaar is voor booteigenaren zonder vervoer op de kade. De toegevoegde waarde van de gast wordt daarom niet volledig benut. Dit is een gemiste kans voor ondernemers, maar ook voor inwoners, die zelf willen genieten van de Biesbosch, mogelijk zelf kleinschalig aanbod hebben voor toeristen en profiteren van een hoger voorzieningenniveau wanneer een regio aantrekkelijk is voor toeristen en recreanten. We willen de voordelen concreter inzichtelijk hebben en geen (inwoners)groepen uitsluiten van deze voordelen.
▪ ▪
Andersom geldt ook dat de Biesbosch van te weinig toegevoegde waarde is op het aanbod in de polder; in de polder is de Biesbosch niet zichtbaar en niet beleefbaar. Ook is de Biesbosch voor mensen zonder boot niet heel makkelijk bereikbaar.
▪
Speerpunt 6: Versterken van kansrijke samenwerkingen Uit de inventarisaties blijkt dat de samenwerking binnen de gemeente Drimmelen en met stakeholders buiten de gemeente Drimmelen niet optimaal is. Een gemeenschappelijk doel lijkt te ontbreken, waardoor samenwerking moeilijk van de grond komt. De stakeholders zijn echter van mening dat gezamenlijk aanbod creëren, gezamenlijke vermarkting en gezamenlijk
Ook voor de inwoners zou de Biesbosch meer onderdeel moeten kunnen zijn van de vrijetijdsinvulling. Om de Biesbosch meer onderdeel te laten worden van de bestemming Drimmelen, moeten extra mogelijkheden ontwikkeld BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
Opgaven Concreet zijn de opgaven die dit speerpunt verder invullen: Meer transparantie te bieden in de mate waarop ondernemers en inwoners profiteren; Betrekken van alle stakeholders bij aanbodontwikkeling, o.a. om de polderbeleving en Biesboschbeleving meer aan elkaar te kunnen koppelen; Vergroten inclusiviteit.
22
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
optrekken op het vlak van ruimtelijke ordening veel voordelen kan bieden. Hoe breed deze samenwerking is (lokaal, gemeentelijk, intergemeentelijk, provinciaal) kan per thema verschillen. Met name ondernemers willen graag intensiever samenwerken. Op regionaal vlak zijn er enkele samenwerkingsverbanden die kansen bieden.
▪ ▪
Opgaven Concreet zijn de opgaven die dit speerpunt verder invullen: Verbetering samenwerking binnen de gemeente; Regionaal samenwerken.
De zes speerpunten worden uitgewerkt in concrete acties in de uitvoeringsagenda (pagina 31 en verder). Er is veel energie aanwezig bij ondernemers op het thema toerisme en recreatie. Deze energie mag worden geoogst en gefaciliteerd met daadkracht in de uitvoering van dit beleid. De uitvoeringsagenda geeft concreet handen en voeten aan de uitvoering.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
23
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
24
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
vrijetijdsprofiel. Dit zijn: Avontuur-, Plezier-, Harmonie-, Verbindings-, Rust-, Inzicht en Stijlzoekers. De leefstijlvinder is ontwikkeld door Market Respons en is in Nederland de meest gebruikte en meest waardevolle ‘tool’ om doelgroepen te typeren. Omdat het direct inzicht geeft in de omvang van de doelgroep én inzicht geeft in de manier waarop je je toeristisch product en promotie beter op je doelgroep kunt afstemmen. Voor meer informatie hierover zie: www.ruimteenvrijetijd.nl/leefstijlen. Bij het uitwerken van het toeristische profiel in producten en promotie is het van belang om een heldere keuze te maken in doelgroepen, vooral omdat uit de SWOT-analyse blijkt dat er veel kansen liggen in het gerichter bedienen van doelgroepen. In alle speerpunten komt namelijk op een gegeven moment de vraag aan de orde: op wie wil Drimmelen zich eigenlijk richten, wie woont er in de gemeente en welke bezoeker past bij Drimmelen? Om die vragen goed te beantwoorden is een analyse van vraag en aanbod uitgevoerd (zie bijlage 2). Op basis van deze analyse kiest Drimmelen ervoor de drie (clusters) van leefstijlen:
▪ ▪ ▪ ▪
In deze paragraaf richten we ons op de keuze voor de belangrijkste doelgroepen. Voor Drimmelen is de toerist vanuit Nederland en de nabijgelegen buurlanden (België en Duitsland) belangrijk, die voor een dagje komen of willen verblijven. Echter welke beleving zoeken ze en wat spreekt hen aan in het toeristisch product? De leefstijlvinder geeft hierop een antwoord.
▪ ▪ ▪
De leefstijlvinder De Leefstijlvinder (www.leefstijlvinder.nl) is een segmentatiemodel dat onderscheidt maakt in zeven typen recreanten en toeristen. De typering van doelgroepen is niet gemaakt op basis van inkomen, opleidingsniveau of leeftijd, maar op leefstijl. De leefstijl van een toerist geeft inzicht in het gedrag, waarden en behoeften van recreanten en toeristen op basis van psychologische en sociologische kenmerken. Dit maakt het mogelijk om beter in te spelen op de gewenste beleving van (potentiële) bezoekers. De leefstijlsegmentatie onderscheidt zeven leefstijlen met allemaal een eigen BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
Geïnteresseerde streekliefhebber van natuur en cultuur: verbindings- en inzichtzoeker; Liefhebber van reuring en eigentijdse gezelligheid: harmoniezoeker. De stijlzoeker: deze geldt alleen voor het dorp Drimmelen. Dit komt omdat deze leefstijl hier omvangrijk onder de (toekomstige) inwoners, en hier ook vrijetijdsaanbod op gaat worden afgestemd.
Voorop staat natuurlijk dat iedereen welkom is in Drimmelen. Ondernemers kunnen ook hun eigen keuzes blijven maken. De keuze voor deze leefstijlen is vooral bedoeld om te sturen op synergie tussen bezoekers en datgene wat Drimmelen te bieden heeft. Wanneer de gemeente initiatiefnemers uitnodigt om met plannen te komen voor bijvoorbeeld verblijfsrecreatie, kan ze 25
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
initiatiefnemers vragen zich op deze groepen te richten, omdat dit bijdraagt aan het totale toeristische product. Zie ook ‘uitnodigingskader’, paragraaf 5.3. Harmoniezoeker Kennismaken met de prioritaire leefstijlen Hieronder staan deze leefstijlen kort omschreven.
Vakantie betekent tijd voor het gezin. Om samen te genieten, te ontspannen en plezier te maken. Ze zoeken een goede balans tussen dingen ondernemen (shoppen, zwemmen, bezoekje aan dierenpark of attractie) en rustig aan doen (sauna, spelletje spelen). Er moet voor iedereen wat te doen zijn. Voor verblijfsrecreatie betekent dit eigentijdse accommodaties en veel amusement en vermaak op de camping, zoals speelvoorzieningen, zwemparadijs, georganiseerde activiteiten en animatie.
Inzichtzoeker De inzichtzoeker is op zoek naar inspirerende en rustige activiteiten. Dingen leren en ervaren willen ze, in de natuur en met culturele activiteiten. Het liefst alleen, of in klein gezelschap. Vrije tijd is tijd die je bewust moet besteden. Museumbezoek en bezienswaardige gebouwen; daar liggen de interesses. Actief de natuur in kan ook: het liefst wandelend of fietsend. Overnachten doen ze graag op een plek waar de praktische voorzieningen goed geregeld zijn. Zoals in een bekende hotelketen, of in een bed & breakfast met goede recensies. Ze reizen ook graag rond (met een eigen camper).
Stijlzoeker Het zijn zelfverzekerde en doelgerichte recreanten. Harde werkers met ambitie en ondernemingsdrift treffen we hier vaak onder. Verwend worden en genieten van exclusiviteit past voor hen bij vakantie. Luxe en comfort is dan ook zeer belangrijk. Dineren in een goed restaurant of verwend worden bij een traiteur of speciaalzaak. Daar krijg je de service die je wilt! Slapen in een mooi hotel, een luxere villa of privé vakantiewoning, dat past bij deze groep. En naar buiten toe? Natuurlijk, met je bootje op het water, of om een prestatie neer te zetten op de mountainbike of langere afstandswandeling.
Verbindingszoeker Ontspanning, genieten, en gezelligheid, rust en stilte, tijd voor elkaar. Dat zijn de belangrijke waarden voor de verbindingszoeker. Ze gaan het liefst samen op pad. In hun vrije tijd komen ze ook graag in beweging: fietsen en wandelen door de natuur. Of ze gaan naar bezienswaardigheden, monumenten of een museum. Het aanbod mag laagdrempelig en ‘gewoon’ zijn, dat past bij hen. Verblijfsrecreatieve accommodaties zijn bij voorkeur authentiek, gemoedelijk, knus, kleinschalig en rustig, met gastvrij personeel
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
26
BELEIDSVISIE VRIJETIJDSECONOMIE GEMEENTE DRIMMELEN
Waarom kiest de gemeente voor deze doelgroepen? 1. Kansrijk ontwikkelen. De prioritaire leefstijlen bieden een ontwikkelkans voor Drimmelen. Deels is het huidige aanbod in Drimmelen al aantrekkelijk voor de prioritaire leefstijlen (vooral verbindingszoeker). Echter dat wil niet zeggen dat er in kwantitatieve zin voldoende aanbod is. We constateren juist dat het huidige aanbod in Drimmelen juist nog ontwikkeling behoeft. Ook zorgt de keuze voor deze leefstijlen voor een betere balans omdat deze groepen veelal bewust voor de natuur komen. 2. Het zijn omvangrijke doelgroepen. De verbindings-, inzicht- en harmoniezoekers behoren onder inwoners en de huidige bezoekers van Drimmelen tot de grootste groepen. Ze vormen samen 47% van de inwoners. In de nabijgelegen gemeenten zijn deze groepen ook omvangrijk, vooral in de plattelandsgemeenten. Omdat Drimmelen vooral een dagrecreatieve bestemming is, weegt dit regionale profiel zwaar mee in de keuze. Qua Nederlandse vakantiegangers vormen deze drie groepen samen 52% van de markt. Onder de bezoekers (verblijf en dagjesmensen) zijn ook deze drie groepen bovengemiddeld vertegenwoordigd (zie bijlage 2). Tot slot geldt voor het dorp Drimmelen dat er bovengemiddeld veel stijlzoekers wonen. 3. De doelgroepen passen bij Drimmelen.
Deze doelgroepen passen bij Drimmelen en de troeven die Drimmelen heeft (plattelandstoerisme, natuur, erfgoed, authentieke dorpen). Wat betreft de Biesbosch is een verbreding van doelgroepen in potentie mogelijk. Drimmelen staat echter niet alleen als het gaat om de Biesbosch. Er zijn meerdere poorten en trekpleister die toeristen trekken (o.a. Biesboschcentrum Dordrecht, Museumeiland). Drimmelen kiest in dit totale aanbod positie met rust en gezellige reuring. Er wordt dus niet gekozen voor de meer stadse doelgroepen avontuur- en plezierzoeker. Zij vragen een meer ander (meer avontuurlijk en geanimeerd) aanbod, dat deels op andere plekken in de Biesbosch al aanwezig is. In het dorp Drimmelen is de stijlzoeker dus wel een (extra) prioritaire doelgroep. 4. Ondernemers profiteren. Voor deze leefstijlen is het meeste aanbod aantrekkelijk in de gemeente. Zowel wat betreft verblijfsrecreatie, horeca, BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
dagrecreatie en waterrecreatie geldt dat er veel aanbod is voor verbindings-, inzicht- en harmoniezoekers. In het dorp Drimmelen, en dan met name rondom de nieuwe jachthaven, is veel aanbod voor stijlzoekers. Nieuw aanbod (bijv. in verblijf) zal dus gasten trekken die in de waterrecreatie en horeca ook aantrekkelijk aanbod vinden. Kortom, de gemeente kiest voor synergie met bestaand vrijetijdsaanbod. Hoewel de rustzoeker ook welkom is en passend aanbod kan vinden in Drimmelen, kiest de gemeente in haar beleid niet actief voor deze leefstijl. Dit ligt in het feit dat deze groep weinig actief is, zich te veel achteraan in de product-life cycle bevindt en de gemeente zich juist wil gaan onderscheiden met meer eigentijds aanbod en hiermee toekomstgericht te ontwikkelen. Figuur 5.1: Prioritaire leefstijlen voor Drimmelen