09 03 Bijlage Bijlagenboek bestemmingsplan.pdf
Tekst van het document
Hg organisch.
3 Er wordt getoetst voor toepass¡ng als zeezand. 4 Geen interventièwaardê vastgesteld, getoelst tegen indicatief niveau voor ernslige verontreiniging (INEV). 5 Barium: de lntervent¡ewaarde geldt alleen voor die situaties waarbij duidelük sprake is van anlropogene oorsprong.
9400
BIJI.AGE 8 RELEVANTE IN FORMATIE VOORONDERZOEK
Rijkswaterstaat Ministerie van Inftastructuur en Milieu
Rapport Bodemloket N8171900685 Moerbeistraat 10 Datum: 10-07-2018
J4È'ù
c
Í
T¡ I'
J ¡O¡
lt
417
II
t¡!d ilt\
o
Leqenda Locatie
o
Voortgang onderzoek
f[6egeretis ðar11'.,Ë¡i'J, itàtu5 úr1l]elíËrìrl
fl] -"ôner inü snÊti,/itÊit
fi ïoklrrende ondelzoclrUg*laneertl fl]onclerzoeh uitvnèren
fÏH¡:.tùr¡F bel(erìd
Mijnsteengebieden
Ll3
f---'l Mijnstaangabiadan Limburg tt?stutt ttooam kw äiltêtt
N8171900685 Moerbeistraat 10
Inhoud
1 Algemeen 1. 1 Administratieve gegevens 1.2 Statusinformatie 1. 3 Verontreinigende (onderzochte) activiteiten 1.4 Onderzoeksrapporten 1.5 Besluiten 1.6 Saneringsinformatie 1.7 Contactgegevens
2 Disclaimer
I
Algemeen Dit rapport is opgesteld met de gegevens uit http://www.bodemloket.nll
1.1
Administrat¡evegegevens
Locatienaam:
Moerbeistraat 10
Identificatiecodevolgensbevoegd Locatiecode gemeentelijk BIS:
gezagi N8171900685 N2171901548
Adres: Gegevensbeheerder:
Moerbeistraat 10 4921CN MADE
Provincie Noord-Brabant Als de gegevensbeheerder de provincie is, kan er bij de gemeente en/of de omgevingsdienst waar de locatie onder valt meer informatie beschikbaar zijn.
I.2
Statusinformat¡e Vervolg: Omschrijving
Uitvoeren historisch onderzoek. Op de onderzoekslocatie moet een historisch
onderzoek worden uitgevoerd. Uit dit onderzoek moet blijken of op de onderzoekslocatie activiteiten aanwezig zijn (geweest) die de bodem mogelijk hebben verontreinigd.
1.3
1.4
Verontreinigende (onderzochte) activiteiten Omschrijving
Stârt
Eind
autoreparatiebedrijf (501044) autohandel (geen reparatie) (s010)
onbekend
onbekend
onbekend
onbekend
motoren revisiebed rijf (29 L IO2) onbekend
onbekend
Onderzoeksrappolten Type
1.5
Nummer
Datum
Besluiten Tvpe
2/3
Auteur
Kenmerk
Datum
1.6
Saneringsinformatie Bovengronds
L.7
ronds
Start
Eind
Contact Gedetailleerde informatie over deze locatie kunt u opvragen bij U kunt eventueel aanvullende informatie vragen bij: - Omgevingsdienst Midden- en West Brabant (locaties gelegen in Midden- en West Brabant), bodemloket@OMWB, 0 13-2060200; - Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (locaties gelegen in Noord- en Zuid-Oost Brabant), bodemloket@ODZOB.nl, 088-3690545; - Actief Bodembeheer de Kempen (locaties met bodemverontreiniging met zware metalen (zink, cadmium, arseen, lood en koper) in Zuidoost-Brabant), secretariaatABDK@brabant.nl,
440-2329292;
- de gemeente waarin de locatie ligt.
2
Disclaimer De bodeminformatie omvat alleen informatie die bij de provincie en gemeenten bekend is. Wanneer er geen gegevens op de kaart staan kunnen we niet met zekerheid zeggen dat de ondergrond schoon is. Andersom wijzen historische bedrijfsactiviteiten op de kaart niet zonder meer op bodemverontreiniging. Om daar duidelijkheid in te krijgen moet de bodem verder onderzocht worden. De inhoud van deze bodeminformatiekaart is met de grootste zorg samengesteld. Toch kan het voorkomen dat de informatie verouderd is of onjuistheden bevat. Wij vragen daarvoor uw begrip. Neem voor de meest actuele situatie van een locatie contact op met de gegevensbeheerder van de locat¡e. De contactgegevens van de gegevensbeheerder staat hierboven. Uw reactie stellen we op prijs. Het geeft ons gelegenheid de fouten en gebreken te herstellen. Rijkswaterstaat beheert de website Bodemloket. Vragen over de werking van de website kunt u stellen via onze helpdesk: http://www.bodemplus.nllhelpdesk.
3/3
Van: Twist, K.A. (Karel) van <kvantwist@drimmelen.nl> Verzonden: maandag 25 juni 2018 15:10 Aan: Jeroen Bouman I AGEL adviseurs <jbouman@ageladviseurs.nl> Onderwerp: RE: Aanvraag bodeminformatie Beste heer Bouman, over de vermeldingen van bodemloket hebben wij géén bodeminformatie over de betreffende locaties.
Met vriendelijke groet, lng. Karelvan Twist Coördinator cluster milieu afdeling G rondgebied Telefoonnummer L4OL62 (aanwezig ma t/m vr)
BIJI.AGE 9 FOTOREPORTAGE
E AG L adviseurs D01 Verkennend bodem- en asbestonderzoek
ruimte infra bouw milieu
20180088
Moerbeistraat 10N
Juli, 2018
Made
BULAGE 9
Foþ l. :
Foþ 2. :
Foþ3.:
1:
BIJT.AGE 10 )
ONAFHAN KELIJ KH EI DSVERKLARI NG
)
AG E L adviseurs
ruimte infra
bouw milieu
Verkla ri ng onafria n kel ij kheid u itvoeri ng veldwerk
: 20180088 : Moerbeistraat 10N te Made
Projectnummer Projectnaam
BRL SIKB
1000
X 2000
n 6000 Protocollen
1001 1002 1003
2001
D(
2002
X]
2003 2018 6001
U
Monsternemino voor oaftiikeurinoen Veldwerk bii milieuhvqiënisch bodem- en waterbodemondezoek Milieukundige begeleiding van (water)bodemsaneringen, ingrepen in de waterbodem en nazorg Monsterneminq voor partiikeurinqen qrond en baqqerspecie Monsterneminq voor oartiikeurinoen niet-vormoeoeven bouwstoffen Monsterneming voor partiikeurinqen vormqeqeven bouwstoffen Plaatsen van handboringen en peilbuizen, maken van boorbeschrijvingen, nemen van grondmonsters en waterpassen Het nemen van qrondwatermonsters Veldwerk bii milieuhyqiënisch waterbodemondezoek Locatle-inspectie en monsterneminq van asbest in bodem Milieukundige begeleiding landbodemsanering met conventionele methoden en nazorq
Ik verklaar dat het veldwerk onaflrankelijk van de opdrachtgever ls uitgevoerd conform de eisen van de hierboven aangegeven beoordelinqsrichüiin(en) en de biibehorend(e) orotocolflen) Naam
Datum uihrocrino
Handtekenins
C.J.M. van laarhoven
11-06-2018 / 18-06-2018
Æ"*t*'
B.C.M.M. Snepvangers
11-06-2018 / 18-06-2018
¿8
Postbus 4156 4900 CD Oosterhout
L 0162-{56481 f.0162{35s88
Hoevestdn 20b 4903 SC Oosterhout
ê, lnfo@agdâdvis€urs.nl
L m.agdadvls€urs.nl
!Iú !:r! !H! rltr
ltiltmtií r'lì f,¡.
llrt
llrr
f
t.:'il
l¡rt
lrsol t eoor a
IìII
r!!,i!.
Transect-rapport 2072 Made, Moerbeistraat (ong.) Gemeente Drimmelen Archeologisch bureauonderzoek (BO) en inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase
1
2
Overijsselhaven 127 3433 PH Nieuwegein
Auteur
J.G.E. Melman, MSc, J. Rap MA
Versie
Defintief
Projectcode
18050064
Datum
22-11-2021
Opdrachtgever
Tritium Advies
T: 030-7620705 F: 030-7620706 E: informatie@transect.nl
Gulberg 35 5672 TE Nuenen Uitvoerder
Transect Overijsselhaven 127 3433 PH Nieuwegein
Onderzoeksmelding
4673777100
Bevoegde overheid
Gemeente Drimmelen
Adviseur bevoegde overheid
Regioarcheologen Programmabureau RWB
Status rapportage
Goedgekeurd door A.M. Kooi op 18-11-2021
Beheer documentatie
Transect, Nieuwegein
Voorblad
Foto van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (19-02-2019)
Autorisatie Naam Drs. T. Nales Senior prospector
Datum
Paraaf
04-03-2019
ISSN: 2211-7067
© Transect, Nieuwegein Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Transect aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.
3
Samenvatting In opdracht van Tritium Advies heeft Transect in februari 2019 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Moerbeistraat ongenummerd in Made (gemeente Drimmelen). De aanleiding voor het onderzoek vormt de wijziging van het bestemmingsplan van een bedrijfsbestemming naar een woonbestemming. Daarnaast zullen er twee vrijstaande woningen gerealiseerd worden binnen het plangebied. In het plangebied geldt in het vigerende bestemmingsplan een dubbelbestemming Waarde Archeologie 1. Een archeologisch onderzoek is verplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 100 m2 en dieper dan 50 cm -Mv. Dit betekent dat gezien de omvang van de voorgenomen bodemingrepen archeologisch vooronderzoek nodig is. Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een gecombineerd onderzoek, te weten een archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase. Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische verwachting.Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de gespecificeerde archeologische verwachting. Op basis van het bureauonderzoek ligt het plangebied op de overgang van een dekzandrug in het noorden naar een terrasafzettingswelving in het zuiden.
Op grond van de ouderdom en karakteristieken van de verwachte afzettingen in het gebied, kunnen in het plangebied theoretisch gezien vindplaatsen uit de periode Laat-Paleolithicum – Late Middeleeuwen aanwezig zijn. Aanwijzingen op vindplaatsen zijn echter in de omgeving van het plangebied vooralsnog niet bekend. Het voorkomen van dergelijke vindplaatsen zal hier met name samenhangen met de aanwezigheid van voormalig, intact dekzand-reliëf, waarbij de hoger gelegen flanken en welvingen de voorkeur verdienden voor nederzetting en landgebruik. De verwachting op de aanwezigheid van dergelijke resten is hoog. Voor wat betreft de Nieuwe tijd is de verwachting laag. Het plangebied bevindt zich oorspronkelijk in onontgonnen gebied met duinen volgens topografische kaarten. Het is vanaf circa 1900 ontgonnen en in gebruik genomen als landbouwgrond. Op basis van het archeologische vooronderzoek is vastgesteld dat het archeologisch relevante niveau in het plangebied, de top van het dekzandpakket, is aangetast door werkzaamheden ten behoeve van de bouw of sloop van de voormalige panden in het plangebied of de hiermee gepaard gaande saneringen. Daarbij is ook eventueel stuifzand reeds verdwenen in het plangebied. Door de werkzaamheden is een verstoringspakket van 55-75 cm dikte ontstaan, dat direct op de C-horizont van een gooreerdgrond ligt.
Aangezien het ontbreekt aan intacte bodemhorizonten, is sprake van een lage verwachting op intacte resten uit het Laat-Paleolithicum B – Neolithicum. De gooreerdgronden geven aan dat sprake is van vochtige en ongunstige omstandigheden voor bewoning gedurende de Bronstijd tot en met de Late Middeleeuwen, waardoor ook voor deze periodes sprake is van een lage verwachting. Op het aantreffen van archeologische waarden uit de periode Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd was in het bureauonderzoek reeds een lage verwachting vastgesteld. Advies In het plangebied bestaat het voornemen om een bestemmingsplanwijziging plaats te laten vinden, zodat in de toekomst twee nieuwe woningen kunnen worden gerealiseerd. Aan de hand van het archeologisch onderzoek is vastgesteld dat sprake is van een lage verwachting op het aantreffen van intacte archeologische waarden. Hij lijkt dan ook onwaarschijnlijk dat de voorgenomen ingrepen zullen zorgen voor de aantasting van archeologisch waardevolle zaken. Wij adviseren daarom in het nieuw 4
op te stellen bestemminsgplan geen dubbelbestemming archeologie op te nemen. De bouw van de woningen kan zo in de toekomst zonder verder archeologisch onderzoek plaatsvinden. Mochten er tijdens toekomstige werkzaamheden onverhoopt toch zaken worden aangetroffen, dan willen wij de initiatiefnemer en de uitvoerder van de werkzaamheden graag wijzen op de wettelijke plicht dergelijke toevalsvondsten direct te melden bij het bevoegd gezag, de gemeente Drimmelen (Erfgoedwet 2016, artikel 5.10). Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal het bevoegd gezag (de gemeente Drimmelen) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied. Dit besluit kan en mag afwijken van hetgeen is geadviseerd door Transect
5
Inhoud 1.
Aanleiding
1
2.
Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek
2
3.
Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied
3
4.
Planvorming en consequenties toekomstig gebruik
5
5.
Beleidskader
6
6.
Landschap, geomorfologie en bodem
7
7.
Archeologische verwachting en bekende waarden
10
8.
Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen
12
9.
Gespecificeerde archeologische verwachting
18
10. Resultaten veldonderzoek
19
11. Beantwoording onderzoeksvragen
21
12. Conclusie en Advies
22
13. Geraadpleegde bronnen
23
Bijlage 1: Archeologische verwachtingskaart van de gemeente Drimmelen
25
Bijlage 2: Geomorfologische kaart
26
Bijlage 3: Hoogtekaart
27
Bijlage 4: Bodemkaart
28
Bijlage 5: Archeologische waardenkaart
29
Bijlage 6: Boorpuntenkaart
30
Bijlage 7: Foto’s van de boringen
31
Bijlage 8: Boorbeschrijvingen
33
1
1. Aanleiding In opdracht van Tritium Advies heeft Transect1 in februari 2019 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Moerbeistraat ongenummerd in Made (gemeente Drimmelen). De aanleiding voor het onderzoek vormt de wijziging van het bestemmingsplan van een bedrijfsbestemming naar een woonbestemming. Daarnaast zullen er twee vrijstaande woningen gerealiseerd worden binnen het plangebied. In het plangebied geldt in het vigerende bestemmingsplan ‘Bestemmingsplan Kern Made’ uit 2013 een Waarde Archeologie 1 (bron: www.planviewer.nl). Een archeologisch onderzoek is verplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 100 m2 en dieper dan 50 cm -Mv. Dit betekent dat gezien de omvang van de voorgenomen bodemingrepen archeologisch vooronderzoek nodig is. Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1 en het opgestelde Plan van Aanpak (Melman, 2019).
1 Transect b.v. voldoet aan de eisen zoals gesteld in de kwaliteitsnorm ‘BRL SIKB 4000’, versie 4.1, en is gecertificeerd door
middel van een procescertificaat. Transect b.v. is certificaathouder van de volgende protocollen: ‘KNA Protocol 4001 Programma van Eisen’, ‘KNA Protocol 4002 Bureauonderzoek’, ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Overig’, ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Proefsleuven’ en ‘Protocol 4004 Opgraven’, en staat geregistreerd bij het RCE en de SIKB.
1
2. Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een gecombineerd onderzoek, te weten een archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase. Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische verwachting, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare en nieuwe informatie over de archeologie, cultuurhistorie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, bepalen van de kans dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen. Hiervoor is onder andere het centraal Archeologisch Informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geraadpleegd, waarin de Archeologische MonumentenKaart (AMK) is opgenomen. Aanvullende (cultuur)historische informatie is verkregen uit divers voorhanden historisch kaartmateriaal. Om inzicht te krijgen in de opbouw en ontwikkeling van het landschap zijn onder andere de bodemkaart en beschikbaar geologisch-geomorfologisch kaartmateriaal geraadpleegd. Daarnaast is informatie nagevraagd bij de Heemkundekring Made en Drimmelen. Dit heeft geen relevante informatie opgeleverd.
Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de gespecificeerde archeologische verwachting, door het verzamelen van informatie over de feitelijke bodemopbouw, bodemreliëf en bodemintactheid in het plangebied. Hiermee ontstaat inzicht in de landschapsvormende processen en landschappelijke eenheden uit het verleden. Op basis hiervan kan een oordeel worden gegeven over waar, wanneer en in hoeverre het gebied in het verleden geschikt was voor de mens. Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd in de vorm van een booronderzoek (IVO-O). Het onderzoek probeert hiermee aan de hand van feitelijke informatie antwoord te geven op de volgende vragen: • Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen? • Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante niveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze? • In hoeverre zijn de archeologisch relevante niveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat)? • Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiëren in laag, middelhoog en hoog? Het resultaat van het archeologisch vooronderzoek is dit rapport met een conclusie omtrent het risico dat eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied worden verstoord als gevolg van de voorgenomen plannen.
Op basis van dit rapport neemt het bevoegd gezag een beslissing in het kader van de vergunningverlening of planprocedure. Het rapport bevat waar mogelijk gegevens over de – verwachte – aan- of afwezigheid, aard, omvang, ouderdom, gaafheid, conservering en (relatieve) kwaliteit van archeologische waarden. Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4002 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1 (KNA 4.1). Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4003 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 4.1 (KNA 4.1).
2
3. Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied Gemeente
Drimmelen
Plaats
Made
Toponiem
Moerbeistraat (ong.)
Kaartblad
44D
Centrumcoördinaat
114.329 / 409.506
Binnen het archeologisch bureauonderzoek is onderscheid gemaakt in het plangebied en het onderzoeksgebied. Het plangebied is het gebied waarin de geplande bodemingrepen zullen plaatsvinden. Het onderzoeksgebied omvat het plangebied en een deel van het direct omringende gebied en wordt bij het onderzoek betrokken om tot een beter inzicht te komen in de archeologische, (cultuur)historische en bodemkundige situatie in het plangebied. Het onderzoeksgebied beslaat in dit geval een straal van circa 500 meter rond het plangebied. Het plangebied omvat een braakliggend terrein aan de Moerbeistraat, ten westen van nummer 10, in Made (gemeente Drimmelen). De ligging ervan is weergegeven in figuur 1. Het plangebied wordt geheel begrensd door de grenzen van aanliggende percelen. Kadastraal gezien omvat het plangebied het gehele perceel MDE01 sectie S nummer 3101. In totaal beslaat het plangebied een oppervlakte van circa 1960 m2. Ten tijde van het onderzoek ligt het plangebied braak. In het recente verleden heeft er een gebouw van de gasunie gestaan.
3
Figuur 1: Ligging van het plangebied (met rode lijnen aangegeven).
4
4. Planvorming en consequenties toekomstig gebruik Kader Planvorming
Bestemmingsplanwijziging en aanvraag omgevingsvergunning Nieuwbouw twee woningen
Bodemverstorende werkzaamheden
Graafwerkzaamheden
In het plangebied bestaat het voornemen om twee vrijstaande woningen te realiseren. Om dit mogelijk te maken dient een bestemmingsplanwijziging doorgevoerd te worden. Het perceel heeft ten tijde van onderhavig onderzoek een bestemming ‘Bedrijf’ en ‘Groen’ en zal een bestemming ‘Wonen’ krijgen om de woningen te kunnen realiseren. Op figuur 2 is de beoogde toekomstige inrichting in het plangebied weergegeven. De twee vrijstaande woningen zullen in het zuiden van het terrein worden gerealiseerd en beslaan op basis van deze afbeelding circa 220 m2. De rest van het plangebied zal in gebruik worden genomen als tuin.
Figuur 2: Beoogde toekomstige indeling in het plangebied (bron: opdrachtgever).
5
5. Beleidskader Onderzoekskader
Bestemmingsplan en omgevingsvergunning
Beleidskader
Bestemmingsplan
Onderzoeksgrens
100 m2 en dieper dan 50 cm –Mv
In 1992 heeft Nederland het Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed ondertekend; ook wel het Verdrag van Malta of Valletta genoemd, naar het eiland en de plaats waar het is ondertekend. Het Verdrag is in 1998 geratificeerd en op 1 september 2007 via de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (Wamz) geïmplementeerd. De Wamz is een wijzigingswet en omvat een wijziging van de Monumentenwet 1988, de Wet Milieubeheer, de Ontgrondingenwet en de Woningwet, op grond waarvan overheden onder andere bij bodemingrepen verplicht rekening moeten houden met het behoud van archeologische waarden. Sinds juli 2016 (Erfgoedwet) is het behoud en beheer van het Nederlandse erfgoed geregeld door één integrale Erfgoedwet. De omgang met archeologie in de fysieke leefomgeving zal in de nieuwe Omgevingswet worden geregeld, die in 2022 in werking zal treden. Het archeologiebeleid van de gemeente Drimmelen inzake het plangebied staat verwoord in het bestemmingsplan “Bestemmingsplan Kern Made” (2013; bron: www.planviewer.nl). Hierin heeft het plangebied een dubbelbestemming Waarde Archeologie 1. Deze waarde is gebaseerd op de beleidskaart van de gemeente, waarop staat vastgelegd welke verwachting een bepaald gebied heeft.
Het plangebied bevindt zich volgens de archeologische beleids- en verwachtingskaart van de gemeente in een zone met een hoge archeologische verwachting (bijlage 1). In het bestemmingsplan zijn aan deze zone planregels geformuleerd ten behoeve van de herontwikkeling in dergelijke gebieden. Voor gebieden met dubbelbestemming Waarde – Archeologie 1 geldt een archeologische onderzoeksplicht voor bodemingrepen met een omvang vanaf 100 m2 en 50 cm –Mv.
6
6. Landschap, geomorfologie en bodem Archeoregio
Brabants zandgebied
Geomorfologie
Bebouwde kom
Maaiveld
1,8 m +NAP
Bodem
Gooreerdgronden
Grondwater
VI
Landschap Het plangebied ligt landschappelijk gezien in het Zuid-Nederlandse zandgebied en maakt deel uit van het Kempisch plateau. Dit gebied is een tektonisch doch relatief stabiel stijgingsgebied ten westen van de Centrale Slenk (Schokker, 2003). Hiermee heeft het een relatief hoge ligging en kent het een eigen geologische ontwikkeling (Berendsen, 2005; Tebbens, 2016). De genese ervan gaat terug tot in het vroeg-Pleistoceen, circa 1,1 miljoen jaar geleden. Toen is onder invloed van het dal van Breda, een rivierdal vanwaar voorlopers van de Rijn, Maas en lokale beken in het gebied vanuit het midden van België hebben afgewaterd. Dit dal is waarschijnlijk gevormd tijdens de overgang van het Vroeg- naar het Midden Pleistoceen en is later opgevuld met een pakket fijn zand afgezet (Lammers e.a., 1981). Ten oosten van het dal vormde zich in de loop van het Midden-Pleistoceen vervolgens ter hoogte van Oosterhout een dik pakket matig grof tot uiterst grof grindhoudend zand, vermoedelijk door een vlechtend riviersysteem van de Rijn-Maas. Dit pakket behoort geologisch gezien tot de Formatie van Sterksel (de Mulder e.a., 2003) en bevindt zich naar verwachting in de ondergrond van het plangebied. Verderop in het Pleistoceen hield de fluviatiele invloed in het gebied op (circa 850.000 jaar geleden).
Onder invloed van een zeer koud klimaat trad in dit landschap periglaciale erosie op, waardoor glooiingen c.q. hoogteverschillen in het landschap konden ontstaan. Als gevolg van een zeer koud klimaat traden vervolgens grootschalige verstuivingen van zand op, met name gedurende de koudste perioden van de laatste ijstijd, het Weichselien (circa 120.000 tot 10.000 jaar geleden). Het zand verstoof door sterke winden vanuit de drooggevallen beddingen van beken en rivieren en vanuit het drooggelegen Noordzee-bekken. Er was vanwege het barre klimaat geen vegetatie aanwezig die dergelijke verstuivingen kon voorkomen. Het zand werd als dekzand in een dunne deken op de oude rivierafzettingen afgezet in welvingen en (tegen het einde van het Weichselien) in hoge ruggen. De vorming van dekzand vond plaats in verschillende fasen (Van Zijverden en de Moor, 2014; Schokker, 2003). Er is hierin onderscheid te maken in jong dekzand en oud dekzand. Het jonge dekzand omvat daarbij zand dat volledig onder invloed van de wind is afgezet in de laatste koude periode van het Weichselien (vanaf circa 20.000 jaar geleden). De verstuivingen waren toen zodanig dat dit heeft geleid tot de vorming van enkele zeer grote dekzandruggen, die dwars door Noord-Brabant lopen (in de lijn Geertruidenberg – ’s-Hertogenbosch). Ook op lokaal niveau hebben zich duinen, ruggen en welvingen gevormd.
Deze kunnen soms zelfs wel één tot twee meter boven hun omgeving uitsteken. Het oude dekzand is een verzamelnaam voor het lemige tot sterk lemig zand dat in de perioden daarvòòr is afgezet. Hoewel het oude dekzand hoofdzakelijk onder invloed van de wind tot stand is gekomen, omvat het onder meer ook fluvio-periglaciale afzettingen, (dek)zand dat onder invloed van afstromend water is verplaatst en afgezet. Deze laatste karakteriseren zich veelal als zand- en leemlagen waarbinnen sprake is van verspoeld plantenmateriaal en een slechte sortering van het zand.
7