06 04 Bijilage Quickscan Wet natuurbescherming.pdf
Tekst van het document
Quickscan Wet natuurbescherming Kalverstraat 79 te Made kadastraal perceel Gemeente Made en Drimmelen ,MDE01-S-5904
Wet natuurbescherming Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant
Veldbiologische Werken Ecologisch onderzoek en advies VBW r 2021-80 r
Colofon Opdrachtgever
Compositie 5 Stedenbouw b.v. T.a.v. de heer T. van Baast Boschstraat 35 4811 GB BREDA
Locatieonderzoek
J.C. Knotters
Datum uitvoering veldonderzoek
16 juni 2021
Rapportage
S. Knoop, J.C. Knotters
Status rapportage
concept
Datum rapportage
4 juli 2021
Rapportnummer
VBW r 2021-80 r
Aantal pagina’s
32 (inclusief bijlagen)
Foto’s/Afbeeldingen
J.C. Knotters (tenzij anders vermeld)
2de Lezing
R.K. van Ast
Rapportage citeren
QUICKSCAN WET NATUURBESCHERMING INTERIM OMGEVINGSVERORDENING NOORD-BRABANT KALVERSTRAAT 79 TE MADE RAPPORT VBW R 2021-80 R - VELDBIOLOGISCHE WERKEN, ROOSENDAAL
Administratieve bedrijfsinformatie Veldbiologische Werken Contactpersoon Adres Mobiel: Email: http:
Coen Knotters (ing. J.C. Knotters) Nieuwe Markt 65 G, 4701 AD ROOSENDAAL 06-20431422 info@veldbiologischewerken.eu www.veldbiologischewerken.eu
BTW-nummer: KVK-nummer:
NL001967512B09 20168212
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
2 van 32
Inhoudsopgave 1
2
Inleiding
4
1.1
Aanleiding Quickscan Wet natuurbescherming
4
1.2
Voorgenomen ingreep planlocatie
4
1.3
Doel Quickscan Wet natuurbescherming
4
Wettelijk kader
6
2.1
Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant
6
2.2
Natuurnetwerk
6
2.3
Soortenbescherming
6
3
Methoden van onderzoek / Werkwijze
8
4
Omschrijving plangebied Kalverstraat 79 te Made
9
5
Resultaten Quickscan / Toetsing aan wet en regelgeving
15
5.1
Vaatplanten
15
5.2
Zoogdieren
15
5.3
Vogels
17
5.4
Reptielen
18
5.5
Vissen en Amfibieën
18
5.6
Libellen en dagvlinders
19
5.7
Overige ongewervelden
19
5.8
Gebiedsbescherming
19
6
Conclusies en aanbevelingen
20
7
Literatuur en bronnen
21
7.1
Literatuur
21
7.2
Bronnen
22
Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5
– Wettelijk kader Weerrapport – NDFF-gegevens beschermde soorten planlocatie – Lijst van nationaal beschermde soorten – Lijst van soorten die op bijlage IV van de habitatrichtlijn, bijlage II van Bern en/of bijlage I van Bonn staan Bijlage 6 – Overzicht soorten vogelrichtlijn
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
3 van 32
1
Inleiding
Deze Quickscan is uitgevoerd in het kader van de Wet natuurbescherming. 1.1
Aanleiding Quickscan Wet natuurbescherming
Veldbiologische Werken heeft opdracht ontvangen van Compositie 5 Stedenbouw b.v. voor het uitvoeren van een Quickscan Wet Natuurbescherming in het plangebied Kalverstraat 79 te Made, kadastraal perceel MDE01-S-5904 in de Gemeente Made en Drimmelen, Noord-Brabant. De planlocatie is een voormalige, momenteel braakliggende, groentetuin zonder bebouwing. Het is de initiatiefnemer voornemens de op het perceel nieuwbouw te ontwikkelen. Aangezien de voorgenomen aanpassingen tot ruimtelijke ontwikkeling behoren en daarmee mogelijk (negatief) effect kan hebben op de omgeving en daar mogelijk voorkomende (beschermde) plant- en diersoorten, dient formeel te worden aangetoond dat ter plaatse geen beschermde soorten aanwezig zijn, dan wel redelijkerwijs kunnen worden uitgesloten. Deze soorten kunnen verstoord worden door de geplande ingreep. Door middel van deze Quickscan zal inzichtelijk worden gemaakt of beschermde soorten gebruik maken van het plangebied en of de geplande ingrepen wetsovertredend zijn ten aanzien van de Wet natuurbescherming. Met deze Quickscan wordt tevens een advies gegeven ten aanzien van ecologisch waardevolle componenten in het plangebied en mogelijkheden om deze te consolideren en te versterken. 1.2
Voorgenomen ingreep plangebied
Voor het plangebied Kalverstraat 79 te Made is de initiatiefnemer van zins de planlocatie geschikt te maken voor nieuwbouw en een woning te realiseren. De voorgenomen ingrepen in het plangebied betreffen puntsgewijs: 1. 2. 3. 4. 1.3
Bouwrijp maken, Aanleg ondergrondse infrastructuur (kabels en leidingen), Woningbouw, Afrondende inrichting met tuinen en erfverharding. Doel Quickscan Wet Natuurbescherming
Voor activiteiten, zoals de eigenaar in het plangebied voornemens is, dient conform Nationale en Europese wet- en regelgeving eerst onderzoek gedaan te worden naar (potentiële) aanwezigheid van beschermde plant- en diersoorten of beschermde gebieden die mogelijk negatief beïnvloed worden door de voorgenomen plannen. Deze Quickscan Wet natuurbescherming geeft hier uitsluitsel over. De Quickscan bestaat uit een bronneninventarisatie en locatieonderzoek naar aanwezigheid of potentiële aanwezigheid van beschermde plant- en diersoorten. Voor de volledigheid wordt de Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant getoetst. Indien beschermde plant- en diersoorten aanwezig zijn, of in potentie aanwezig kan zijn, is nader onderzoek nodig naar mogelijk negatieve effecten van de voorgenomen activiteiten op deze soorten (verstorings-/verslechteringstoets). Tevens wordt dan onderzocht of de voorgenomen activiteiten mogelijke overtreding van de Wet natuurbescherming en/of Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant inhouden. Ook wordt onderzocht welke
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
4 van 32
mitigerende en/of compenserende maatregelen nodig zijn om conform wet en regelgeven het project doorgang te laten vinden. De Quickscan kan tevens aanleiding zijn voor aanvullend onderzoek naar (functioneel gebruik door) soorten. Ook wordt nagegaan of er negatieve effecten op nabijgelegen beschermde gebieden zijn dan wel dat nadere toetsing in dit kader nodig is.
Kaart 1: Kadastrale kaart van het plangebied. [BRON: KADASTRALEKAART.COM]
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
5 van 32
2
Wettelijk kader
2.1
Verordening natuurbescherming Noord-Brabant
Rolverdeling Provincies en Rijk: Sinds 1 januari 2017 zijn Provincies bevoegd gezag voor de Wet natuurbescherming. Vergunnings-en ontheffingsverlening is eveneens taak van de Provincies. De Rijksoverheid is bevoegd gezag van grote wateren en Internationaal beleid. In de omgevingsverordeningen, die per provincie kunnen verschillen, staan alle wetsbepalingen weergegeven. Deze regels gelden zowel voor Natura 2000-gebieden, in het wild levende dieren en houtopstanden. 2.2
Natuurnetwerk
Naast door het Rijk aangewezen natuurgebieden die onder de Natura 2000-richtlijnen vallen zijn er ook andere beschermde gebieden in Nederland vallend onder het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Voor de provincie Noord-Brabant geldt het Natuurnetwerk Brabant (NNB) dat onderdeel is van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Het is een netwerk van deels bestaande en deels nieuwe natuurgebieden die door ecologische verbindingszones met elkaar verbonden zijn. Het NNN is een door heel Nederland opgezet plan dat de biodiversiteit ten gunste moet komen. De verschillende gebieden fungeren als stapstenen en corridors voor soorten waardoor verspreiding en genetische uitwisseling tussen gebieden mogelijk is. Dit netwerk van verbindingszones mag niet door een ingreep worden aangetast. Effecten van een geplande ingreep of activiteit binnen het Natuurnetwerk Brabant moeten worden getoetst aan de gestelde natuurwaarden. Ook voor de NNN-gebieden is de provincie bevoegd gezag. 2.3
Soortenbescherming
In de Wet natuurbescherming staan verbodsbepalingen ten aanzien van soorten. Zo zijn activiteiten die schadelijk zijn voor dier- en plantsoorten verboden. Dit noemt men de zorgplicht, deze geldt voor alle vrij in het wild voorkomende soorten van Nederland. Specifiek kent de soortbescherming zwaardere beschermingsregimes voor speciaal aangewezen soorten. De soortenwetgeving is dusdanig vormgegeven dat eenieder die redelijkerwijs kan vermoeden dat zijn of haar handelen negatieve effecten heeft op beschermde soorten deze moet laten. In sommige gevallen is een ontheffing of vrijstelling mogelijk. Let wel! Verstoren zonder voorafgaand goed onderzoek naar beschermde soorten, blijft strafbaar! Dit wordt gezien als nalatigheid.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
6 van 32
Vrijgestelde soorten Noord-Brabant Een aantal soorten zijn in de provincie Noord-Brabant vrijgesteld op het gebied van ruimtelijke inrichting of ontwikkeling, bestendig beheer of onderhoud en bestendig gebruik 1. In afwijking van het bepaalde in artikel 3.10, eerste lid, van de Wet natuurbescherming gelden de in dat lid opgenomen verboden niet voor de soorten, genoemd in bijlage L bij deze verordening, mits het gaat om handelingen die worden verricht in verband met: a. de ruimtelijke inrichting of ontwikkeling van gebieden of van kleinschalige bouwactiviteiten, met inbegrip van het daarop volgende gebruik van het gebied of het gebouwde; b. bestendig beheer of onderhoud in de landbouw of bosbouw; c. bestendig beheer of onderhoud aan vaarwegen, watergangen, waterkeringen, waterstaatswerken, oevers, vliegvelden, wegen, spoorwegen of bermen, of in het kader van natuurbeheer; d. bestendig beheer of onderhoud van de landschappelijke kwaliteiten van een bepaald gebied; e. bestendig gebruik. Het gaat hier om de volgende soorten: • Bruine kikker • Gewone pad • Kleine watersalamander • Meerkikker • Middelste groene kikker (of Bastaardkikker) • Aardmuis • Bosmuis • Dwergmuis • Dwergspitsmuis • Egel • Gewone bosspitsmuis • Haas • Huisspitsmuis • Konijn • Ondergrondse woelmuis • Ree • Rosse woelmuis • Tweekleurige bosspitsmuis • Veldmuis • Vos • Wild zwijn • Woelrat
In bijlage 1 vindt u een uitgebreide uitleg over de Wet natuurbescherming.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
7 van 32
3
Methoden van onderzoek / Werkwijze
Op 16 juni 2021 is het plangebied gelegen aan de Kalverstraat 79 te Made door de heer C. Knotters, Veldbiologische Werken bezocht. Weercondities waren gunstig (weerrapport zie Bijlage 2). Op deze datum is het gehele plangebied en omliggend terrein te voet onderzocht in het kader van deze Quickscan. De volgende methoden van onderzoek/werkwijzen zijn gebruikt: -
-
-
-
Inventarisatie te velde van de in het plangebied voorkomende ruimtelijke structuren en ecotopen met behulp van: o verrekijker; o zaklamp; o endoscoop/holtecamera; o spiegelstok (voor zicht in/achter holtes); o fotocamera; o warmtebeeldcamera; o verzamelpotjes (voor samples ter nadere determinatie van faeces o.a. muizen/vleermuizen); o bat-detector (Petterson D400 hetrodyne met time expansion). Samples/laboratorium determinaties: o Determinaties faeces (o.a. muizen/vleermuizen) uit samples m.b.v. Euromex binoculair. Literatuuronderzoek/bronnenonderzoek: o Check van (recente) waarnemingen van beschermde flora en fauna in de omgeving van het plangebied; o Check van (recente) waarnemingen vermeld in verspreidingsatlassen; o Check van (recente) waarnemingen op websites. Onderzoek ligging plangebied ten opzichte van nabijgelegen beschermde gebieden, zoals Natura 2000 en Natuurnetwerk Nederland (voorheen Ecologische Hoofdstructuur). Het plangebied is getoetst aan de Verordening natuurbescherming van de Provincie NoordBrabant. Naar aanleiding van de inventarisatie te velde en het literatuur/bronnenonderzoek is een inschatting gemaakt van het (mogelijke) voorkomen van beschermde flora en fauna en de (mogelijke) functies voor deze in het plangebied.
Op basis van deze voorgenomen ingreep is een inschatting gemaakt van de (redelijkerwijs) te verwachten negatieve effecten op de (potentieel) aanwezige beschermde soorten en functies. Mogelijke negatieve effecten zijn getoetst aan de Wet natuurbescherming. Vaststellen leemtes/onduidelijkheden. Hiermee is bepaald of negatieve effecten op beschermde gebieden op voorhand zijn uit te sluiten of dat nog een aanvullende toetsing noodzakelijk is.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
8 van 32
4
Omschrijving plangebied Kalverstraat 79 te Made
Het plangebied ligt ten noordoosten van het centrum van Made in stedelijk gebied. Aan de overzijde van de Kalverstraat 79 te Made ligt agrarisch land. Kaart 2 toont een globaal overzicht van de locatie van het plangebied in het streekgebied. Kaart 3 en 4 tonen een meer gedetailleerd beeld van de ligging van het plangebied en de nabije omgeving.
Locatie plangebied
Kaart 2: Luchtfoto locatie plangebied.
Locatie plangebied
Kaart 3: Detail luchtfoto locatie plangebied.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
9 van 32
Locatie plangebied
Kaart 4: Detail atlaskaart locatie plangebied. [BRON: GEMEENTEATLAS.NL]
De omgeving van het plangebied bestaat stedelijk gebied grenzend aan open agrarisch gebied. Ten noordoosten van de stadskern van Made. Het plangebied wordt aan de noordzijde begrenst door een groot logistiek pand van Lidl. Binnen de planlocatie staat een solitaire boom en een opstal (schuur). De planlocatie is in gebruik geweest als groententuin. Onderstaande foto’s geven een impressie van het plangebied en de directe omgeving daarvan.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
10 van 32
Kaart 5: Ecotopen binnen en nabij het plangebied (De boom op de luchtfoto staat op naastliggend perceel).
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
11 van 32
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
12 van 32
16
17
18
19
20
21
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
13 van 32
Beschermde gebieden in de omgeving Beschermde gebieden met de aangewezen status van Natura 2000-gebied zijn nabij het plangebied niet aanwezig. Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebieden zijn: • • •
Vlijmens Ven, Moerputten & Bossche Broek,(ong. 12 km) Loonse en Drunense Duinen & Leemkuilen, (ong. 18 km) Biesbosch (afstand tot de planlocatie ong. 3 km).
Het is gezien de planvoornemens en de daarbij vrijkomende verstorende effecten in de vorm van stikstofdepositie, licht- en geluidsoverlast niet aannemelijk dat, gezien de afstand tot het natuurgebied, meetbaar effect te verwachten is. Het is redelijkerwijs uit te sluiten dat significant negatieve effecten op Natura 2000-gebieden zullen optreden bij de realisatie van het project.
Locatie plangebied
Locatie plangebied
Kaart 6: Beschermde natuurgebieden (Natura 2000) in de omgeving van het plangebied – nabij aanwezig. [BRON: SYNBIOSYS.ALTERRA.NL/NATURA2000]
Kaart 7: Natuurnetwerk Nederland / Natuurnetwerk Brabant niet in nabijheid van het plangebied aanwezig. [BRON: KAARTBANK.BRABANT.NL/NATUURBEHEERPLAN]
In de directe nabijheid van het plangebied zijn geen ecologische verbindingszones aanwezig of anderszins als Natuur Netwerk NNN/NNB aangewezen gebieden/landschapselementen.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
14 van 32
5
Resultaten Quickscan / Toetsing aan wet en regelgeving
Aangezien de voorgenomen ingreep valt onder de categorie ruimtelijke ordening wordt hier voor beschermde soorten uit Wet Natuurbescherming een nadere beoordeling gemaakt. Op basis van de aanwezige ecotopen, het onderzoek te velde en het literatuur- en bronnenonderzoek is een inschatting gemaakt van (mogelijk) in het plangebied voorkomende beschermde soorten. Uitgaande van de bevindingen van het veldonderzoek, het literatuur- en bronnenonderzoek en de te verwachten effecten van de ingreep is een toetsing aan de Wet natuurbescherming en de Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant uitgevoerd. Deze toetsing geeft aan welke (mogelijke) negatieve effecten te verwachten zijn voor beschermde soorten. De toetsing geeft ook aan of aanvullende onderzoeken wenselijk zijn. Tevens geeft de toetsing aan of een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming dan wel Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant vereist is.
De toetsing richt zich ook op het uitsluiten van negatieve effecten op omliggende beschermde gebieden (Wet natuurbescherming). Of, indien negatieve effecten op omliggende beschermde gebieden niet zijn uit te sluiten, het wenselijk is hiernaar nader onderzoek te doen. 5.1
Vaatplanten
Er zijn in het plangebied geen vaatplanten aangetroffen met een beschermde status. Uit verspreidingsgegevens en andere externe bronnen zijn ook geen aanwijzingen dat beschermde vaatplanten in de nabijheid van het plangebied voorkomen. De inrichting van het plangebied geeft aan dat er redelijkerwijs geen beschermde vaatplanten verwacht kunnen worden. De beschermde vaatplanten van Nederland stellen specifieke eisen aan hun omgeving, hetgeen afwezig in het plangebied. •
5.2
De voorgenomen ingreep in het plangebied zal geen overtreding Wet natuurbescherming dan wel Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant voor vaatplanten veroorzaken. Zoogdieren
Rode eekhoorn Er zijn geen waarnemingen van de Eekhoorn bekend binnen een straal van 0-1km. Nabij het plangebied zijn er geen geschikte bomen en/of bosopstanden aanwezig, waardoor habitat voor de soort ontbreekt. Tijdens het veldonderzoek zijn geen exemplaren gevonden van eekhoorn aangetroffen, evenmin zijn sporen van deze soort niet aangetroffen. •
De Wet natuurbescherming/Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant wordt ten aanzien van Rode eekhoorn wordt niet overtreden.
Marterachtigen Uit literatuur- en bronnenonderzoek zijn er marterachtige in de directe omgeving waargenomen. Dit zijn de Bunzing en de wezel. Er zijn meldingen van marterachtigen bekend die betrekking op het plangebied. Er zijn tijdens het veldonderzoek in het plangebied geen sporen van marterachtigen aangetroffen. Gezien de aard van het plangebied niet te verwachten. Schuilplaatsen ontbreken in het plangebied. Incidentiele aanwezigheid valt niet uit te sluiten, vormt het plangebied in zijn huidige aard en inrichting geen essentieel leefgebied voor de marterachtigen.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
15 van 32
•
Met de voorgenomen planvoornemens, is aantasting van het leefgebied van deze soorten redelijkerwijs uit te sluiten. De Wet natuurbescherming/Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant wordt ten aanzien van marterachtigen niet overtreden.
(spits)Muizen Het plangebied kent geen kenmerken van biotoop van in Nederland voorkomende beschermde muizen of spitsmuizen. Er zullen in het plangebied wel algemene soorten als Huismuis, Veldmuis, Aardmuis en Bruine rat voorkomen. Echter hebben deze dieren naast de reguliere zorgplicht geen bescherming vanuit de Wet natuurbescherming. Uit bronnen- en literatuuronderzoek blijkt de Rosse woelmuis (1-5km) aanwezig te zijn. Tijdens het veldonderzoek zijn er geen sporen van de genoemde soort gevonden. •
De voorgenomen ingreep in het plangebied zal geen overtreding Wet natuurbescherming dan wel interim Omgevingsverordening Noord Brabant voor (spits)muizen veroorzaken.
Vleermuizen In de omgeving (binnen een straal van 0-1, 1-5, 5-10 km) zijn waarnemingen bekend van een aantal vleermuissoorten, weergegeven in de onderstaande tabel. Nederlandse soortnaam Gewone dwergvleermuis Laatvlieger Ruige dwergvleermuis Gewone grootoorvleermuis Rosse vleermuis Watervleermuis
Wetenschappelijke benaming Pipistrellus pipistrellus Eptesicus serotinus Pipistrellus serotinus Plecotus auritus Nyctalus noctula Myotis daubentonii
Afstand tot plangebied 0-1 km 1-5 km 1-5 km 5-10 km 5-10 km 5-10 km
Vaste rust- en verblijfplaatsen Binnen het plangebied is gekeken naar mogelijke vaste rust- en verblijfplaatsen van vleermuizen. Hierbij kan een onderscheid worden gemaakt tussen soorten die gebouw bewonend zijn ( als Gewone dwergvleermuis en laatvlieger) en boom bewonende ( als Rosse vleermuis). Binnen het plangebied zijn er geen gebouwen aanwezig. Direct nabij het plangebied zijn er wel gebouwen aanwezig. in die gebouwen kunnen gebouwbewonende soorten aanwezig zijn. Bij de werkzaamheden zal geen bouwlicht of overmatige trillingen ontstaan, vanwege bewoning naastliggende huizen. Verstoring van eventueel aldaar verblijvende vleermuizen is redelijkerwijs uit te sluiten. In het plangebied zijn er geen bomen aanwezig. De boom grenzend aan het plangebied heeft geen holten, kieren of spleten waarin vleermuizen kunnen verblijven. Foerageer gebieden Binnen het plangebied kan incidenteel gefoerageerd worden door vleermuizen. Echter gezien van het grootte van het gebied en de voldoende alternatieve in de directe omgeving, is significante invloed niet te verwachten.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
16 van 32
Vliegroute De planlocatie is geen geschikte vliegroute voor vleermuizen. De planlocatie beschikt niet over lijn vormige elementen zoals bomenrijen, dichte hagen en het verbind niet met noodzakelijke gebieden. Overige zoogdieren Gezien de aard van het plangebied en directe omgeving zijn soorten als Bever en Das redelijkerwijs uit te sluiten, want de biotoop is niet aanwezig. Incidentele aanwezigheid van Egel, Konijn en de Haas is niet uit te sluiten. • •
5.3
Zorgplicht houdt er rekening mee met de incidentele aanwezigheid van Egel. Voorkom opslag van materialen waaronder Egels gaan verblijven. Het doden of verwonden van Egels, Konijnen en hazen is verboden middels de wet natuurbescherming. Als egel, konijn of haas wordt waargenomen voorafgaand of tijdens werkzaamheden dienen deze dieren zichzelf in veiligheid te kunnen brengen of hierbij te geholpen worden. Vogels
Roofvogels Vaste roestplaatsen, nesten of nestgelegenheden van andere jaarrond beschermde vogelsoorten zijn niet aangetroffen in of nabij het plangebied. Binnen een straal van 0-1 km is er een waarneming gedaan van de Buizerd. Geschikte nestgelegenheid ontbreekt echter binnen het plangebied en zijn in de directe nabijheid evenmin aanwezig. Foerageer gebied voor deze soorten is in de verdere omgeving van het plangebied ruimschoots aanwezig. Geschikte roestplaatsen binnen het plangebied ontbreken. Binnen een straal van 0-5 km zijn waargenomen: Buizerd, Havik, Steenuil, Boomvalk, Kerkuil, Ransuil, Slechtvalk, Wespendief en de Sperwer. Gierzwaluw Binnen de planlocatie is geen geschikte nestgelegenheid voor gierzwaluwen aanwezig. Broedbiotoop ontbreekt. Grote gele kwikstaart In de directe omgeving van het plangebied zijn waarnemingen bekend van Grote gele kwikstaart. Het plangebied kent echter geen kenmerken geschikt biotoop van deze soort. Er is geen sloot en er staan weinig bomen dus dat kan niet worden beschouwd als biotoop. Huismus Tijdens het veldbezoek is Huismussenactiviteit niet waargenomen binnen het plangebied, naastliggende tuin en naastliggende woningen. Geschikt foerageergebied is rondom het plangebied talrijk aanwezig, onder andere bij de overburen. Het plangebied vormt geen essentieel leefgebied voor de Huismus.
Aantasting van essentieel leefgebied voor de Huismus is met beoogde inrichting van het plangebied redelijkerwijs uit te sluiten. Ooievaar In de directe omgeving van het plangebied zijn er waarnemingen bekend van de Ooievaar. Het plangebied kent echter geen kenmerken geschikt als biotoop van deze soort. Er is geen
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
17 van 32
nestgelegenheid en er is geen water. De stedelijke bebouwing grenst direct aan het plangebied en biedt onvoldoende openheid voor foerageren. Roek In de directe omgeving van het plangebied zijn er waarnemingen bekend van de Roek. Het plangebied is niet geschikt voor de Roek, maar in de nabije omgeving is het wel geschikt voor de Roek. Er zijn in de omgeving van het plangebied veel weilanden en bomen aanwezig die uit elkaar staan. Binnen het plangebied zijn geen bomen aanwezig. De grotere boom grenzend aan het plangebied biedt onvoldoende ruimte (kleine kroon) voor nestgelegenheid van Roek. Nesten van Roek zijn in deze boom niet aangetroffen. Roeken zijn groepsdieren. Het plangebied is te klein voor deze soort. Overige vogels In het plangebied zijn weinig tot geen geschikte broedplaatsen voor vogels aanwezig. De Klimopbegroeiing in de naastliggende tuin dient echter ontzien te worden. Nesten van deze vogelsoorten zijn beschermd volgens de Wet natuurbescherming als deze in gebruik zijn. voorkom verstoring bij werkzaamheden en aan- en afvoer van materieel. Plaats geen materiaal tegen beplanting (Klimopbegroeiing) of voorkom broedgevallen.
5.4
Reptielen
Gezien de aard en ligging van het plangebied met daarin voorkomende ecotopen zijn reptielen in het plangebied redelijkerwijs niet te verwachten. Uit bronnen- en literatuuronderzoek blijkt dat op 5-10 km de levendbarende hagedis en de muurhagedis is voorkomt. Vanwege de afstand ( en tussenliggende barrières) tussen deze populaties en plangebied is aanwezigheid van reptielen redelijkerwijs uit te sluiten binnen het plangebied. Binnen het plangebied ontbreekt de biotoop voor de reptielen. •
5.5
De voorgenomen ingreep in het plangebied zal geen overtreding Wet natuurbescherming dan wel Interim Omgevingsverordening van Noord Brabant voor reptielen veroorzaken. Vissen en amfibieën
Vissen Binnen het plangebied zijn geen poelen, sloten of vijvers bij de planvorming betrokken. Aquatisch milieu ontbreekt.. Amfibieën In de omgeving van het plangebied (1-5 km) blijkt uit bronnen- en literatuuronderzoek dat Alpenwatersalamander, Bastaardkikker, Kamsalamander en de Poelkikker voorkomen. Deze zijn echter niet uit de directe omgeving van het plangebied bekent. Er zijn ook geen sloten, poelen of vijvers in het plangebied of de omgeving. Aquatisch leefmilieu voor amfibieën bevindt zich slechts op grotere afstand van het plangebied en is van het plangebied gescheiden door wegen, bebouwing en intensief gebruikt agrarisch land. Leefgebied voor amfibieën ontbreekt dus geheel in en in de omgeving van het plangebied. Het is uitgesloten dat amfibieën in het plangebied kunnen voorkomen of het plangebied kunnen bereiken.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
18 van 32
•
5.6
De voorgenomen ingreep in het plangebied zal geen overtreding Wet natuurbescherming dan wel Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant voor vissen en/of amfibieën. Libellen en dagvlinders
Libellen Binnen het plangebied ontbreekt biotoop voor beschermde libellen. Uit bronnen- en literatuuronderzoek blijkt dat de Bosbeekjuffer, Gevlekte glanslibel, Kempense heidelibel en de Rivierrombout zijn waargenomen (5-10 km). Dagvlinders De biotoop voor beschermde dagvlinders ontbreekt ook binnen het plangebied. Uit bronnen- en literatuuronderzoek blijkt dat de volgende dagvlinders (5-10km) zijn waargenomen: Kleine ijsvogelvlinder, Grote vos en de Grote parelmoervlinder. •
5.7
De voorgenomen ingreep in het plangebied zal geen overtreding Wet natuurbescherming dan wel Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant voor libellen en/of dagvlinders veroorzaken. Overige ongewervelden
Binnen het plangebied zijn geen biotopen aanwezig voor beschermde soorten overige ongewervelden. er zijn overigens geen waarnemingen bekend van beschermde overige ongewervelden binnen een straal van 10 km. •
5.8
De voorgenomen ingreep in het plangebied zal geen overtreding Wet natuurbescherming dan wel Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant voor overige ongewervelden veroorzaken. Gebiedsbescherming
Binnen de invloedsfeer van het plangebied is geen Natura2000- gebied aanwezig. het is gezien de kleinschalige planvoornemens en de daarbij naar verhouding vrijkomende verstorende effecten in de vorm van stikstofdepositie, licht- en geluidsoverlast niet aannemelijk dat, gezien de afstand tot natuurgebieden, meetbaar effect te verwachten. Het is uit te sluiten dat er negatieve effecten op het gebied optreden. Binnen een straal van 3 km bevind zich een Natura 2000 gebied. Het plangebied valt buiten het Natuur Netwerk Brabant (NNN/NNB). Ecologische verbindingszones zijn niet in de nabijheid van het plangebied aanwezig.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
19 van 32
6
Conclusies en aanbevelingen
Gebiedsbescherming De voorgenomen plannen leiden - los van het aspect stikstofdepositie – niet tot een overtreding van de verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming ten aanzien van Natura 2000-gebieden en/of Natuurnetwerk Nederland/ Natuurnetwerk Brabant( NNB- gebieden). Nadere toetsing in de vorm van passende beoordeling of het aanvragen van een vergunning op grond van de Wet natuurbescherming is niet aan orde. Ten aanzien van stikstofdepositie geldt dat aan de hand van een stikstofberekening moet worden vastgesteld of sprake is van een toename van stikstofdepositie op omliggende Natura 2000-gebieden en of dit kan leiden tot significante gevolgen voor deze Natura 2000-gebieden. Indien dit het geval, dan is het mogelijk een vergunning op grond van Wet natuurbescherming noodzakelijk. Soortbescherming Uit de bevindingen van het veldonderzoek, het literatuur- en bronnenonderzoek en toetsing van de resultaten van dit onderzoek aan de Wet natuurbescherming en de Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant, blijkt dat de uitvoering van de voorgenomen werkzaamheden (het bouwen van een nieuwbouw woning en een woning) niet wetsovertredend zijn. Voor alle soortgroepen valt het redelijkerwijs uit te sluiten dat de geplande ingreep een overtreding vormt t.a.v.
de Wet natuurbescherming dan wel Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant, mits wordt voldaan aan de in de rapportage beschreven en onderstaande voorwaarden. In algemene zin moet ook de Zorgplicht in acht worden genomen. Deze Zorgplicht geldt met name ten aanzien van broedgevallen van alle vogelsoorten. Aangezien alle vogels tijdens het broeden zijn beschermd, kunnen werkzaamheden tijdens het broedseizoen leiden tot overtreding van de Wet natuurbescherming. Waarbij wordt opgemerkt dat er geen vaste periode in het jaar voor het broedseizoen kan worden aangegeven. Ook tijdens de werkzaamheden dient regelmatige controle op aanwezigheid van broedende vogels plaats te vinden. Voorkom verstoring van nesten bij aan-en afvoer van materieel. Voor aanvang van de werkzaamheden dient het plangebied gecontroleerd te worden op aanwezigheid van broedende vogel en Egel. Voorkom plasvormig of anderszins stagnerend water op het perceel. Voorkom opslag van materialen waaronder dieren kunnen gaan verblijven. Als egels worden waargenomen dienen zij zichzelf in veiligheid te kunnen brengen. Indien een soort die niet in de rapportage wordt genoemd in het terrein wordt geconstateerd bij aanvang van de werkzaamheden, dient hier passend op te worden gereageerd. Het is hierbij nodig om contact op te nemen me teen ter zake deskundige en een maatregel toe te passen zodat de wet niet word tovertreden.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
20 van 32
7
Literatuur en bronnen
7.1
Literatuur Bink, F. De Ecologische Atlas van de Dagvlinders van Noord-West-Europa, Schuyt &Co. 1992 Bos, F., et al., Veldgids Libellen, KNNV Uitgeverij, Utrecht, 2020 Broekhuizen, S., et al., Atlas van de Nederlandse Zoogdieren, KNNV, Utrecht, 1992. Stumpel, T., Veldgids Amfibieën en reptielen, KNNV Uitgeverij, Zeist, 2006 Diepenbeek, A. van, Veldgids diersporen, KNNV, Utrecht, 1999. Diepenbeek, A. van & J. van Delft, Het waarnemen van amfibieën en reptielen, RAVON, Nijmegen, 2006. Diepenbeek, A. van & R. Creemers, Herkenning amfibieën en reptielen, RAVON, Nijmegen, 2006. Dietz, C., O. von Helversen & D. Nill, 2011. Vleermuizen. Alle soorten van Europa en Noord-West Afrika. Tirion Natuur. Duistermaat, H., Heukels’ Flora van Nederland, 24e druk, 2020 Harde, K.W., et al. Kevers. Thieme Uitgeverij. 1983. Floron, 2011. Nieuwe Atlas van de Nederlandse Flora. KNNV Uitgeverij, Zeist. Gittenberger, E., et al. De Nederlandse zoetwatermolusken. NNMN, KKN, EIS. 1998. Heusden, W.R.M. & S.J. Vreugdenhil, 2006. Handreiking Flora- en faunawet. Voor werkzaamheden en activiteiten in het kader van bestendig gebruik, bestendig beheer en onderhoud en ruimtelijke inrichting en ontwikkeling. Rapport, Dienst Landelijk Gebied, Utrecht. Janssen, R. en J. Buys, Inventarisatie van vleermuizen op kerkzolders, een handleiding, 2001. Kapteyn, K., Vleermuizen in het landschap, Schuyt & Co, 1995.
Lenders, H.J.R. en C.C.H. Marijnissen, Waarnemen en herkennen van amfibieën en reptielen in het veld, Stichting RAVON, Nijmegen, 1993. Limpens, H., et al., Atlas van de Nederlandse vleermuizen, KNNV, Utrecht, 1997. Limpens, H., et al., Vleermuizen en Planologie, 2010. Mebs, T. et al., Uilen van Europa, Tirion, Baarn, 2004. Ministerie van EL&I, 2010. Buiten aan het Werk. Houd tijdig rekening met beschermde planten en dieren! Brochure. http://www.rijksoverheid.nl-/documentenenpublicaties/brochures/2010/03/01/buiten-aan-het-werk-houd-tijdig-rekening-metbeschermdedieren-en-planten.html (21-12-2012)]. Ministerie van LNV, Toelichting tabellen soorten Flora- en faunawet, maart 2005. Ministerie van LNV, Dienst Regelingen, Aangepaste beoordeling ontheffing ruimtelijke ingrepen Flora- en faunawet, augustus 2009. Nauta, R. Het Prentenboek. Uitgegeven in eigen beheer. SOVON Vogelonderzoek Nederland, Atlas van de Nederlandse broedvogels; verspreiding, aantallen, verandering - Nederlandse Fauna 5. Naturalis, KNNV Uitgeverij & EIS-Nederland, Leiden, 2002. SOVON Vogelatlas van Nederland. Twisk, P., et al., Zoogdieren van de Benelux. Herkenning en onderzoek. ERLA. Amsterdam, 1986 Twisk, P., et al., Zoogdieren van West-Europa, KNNV, Utrecht, 1994. Weeda, E.J. et al., Nederlandse Oecologische Flora, KNNV, Leiden, 1999. Wynhoff, I., et al., Veldgids Dagvlinders. KNNV Uitgeverij, Utrecht, 1999.
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
21 van 32
7.2
Bronnen
BIJ12.nl (Kennisdocumenten) kerkuil.com limnodata.nl quickscanhulp.nl ravon.nl rijksoverheid.nl brabant.nl brabant.nl/onderwerpen/omgevingsbeleid/interim-omgevingsverordeningsoortenbank.nl kaartbank.brabant.nl/viewer/app/Kaartbank sovon.nl desteenmarter.nl spirula.nl steenuil.nl synbiosys.alterra.nl/natura2000 telmee.nl (ndff) vlinderstichting.nl vleermuisprotocol.nl vogelbescherming.nl zoogdiervereniging.nl
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
22 van 32
Bijlage 1 Wet natuurbescherming Algemeen De Wet natuurbescherming beschermt Nederlandse natuurgebieden en planten- en diersoorten. De wet geldt sinds 1 januari 2017 en is een kapstokwet waarin soortbescherming, gebiedsbescherming en bescherming van houtopstanden onder is gebracht. Bescherming van dieren en planten: Het is belangrijk voor de natuur dat er veel verschillende planten- en diersoorten zijn. Sommige soorten zijn kwetsbaar, zoals Vleermuizen en Huis- en Ringmussen. Een goede natuurbescherming is belangrijk. Wanneer het met de natuur goed gaat, is er ook meer ruimte voor economische en andere maatschappelijke activiteiten. Vergunningen en ontheffingen aanvragen: Voor burgers en bedrijven is het belangrijk dat zij makkelijk en snel weten of een activiteit met mogelijke schade voor de natuur is toegestaan. En onder welke voorwaarden een aanvraag voor een omgevingsvergunning bij de gemeente wordt getoetst aan de Wet natuurbescherming. Het is ook mogelijk om rechtstreeks bij de provincie een vergunning of ontheffing natuur aan te vragen. Beschermde gebieden Beschermde gebieden vallend onder de Wet natuurbescherming hebben de status Natura 2000. Deze in heel Europa aangestelde natuurgebieden genieten overal dezelfde wetgeving. Directe, maar ook externe significante negatieve invloed is verboden.
De provincies zijn ook verantwoordelijk voor de Natuurnetwerk Nederland-gebieden. De bescherming van deze gebieden is ondergebracht in het Besluit algemene regelgeving ruimtelijke ordening (Barro) . Voor de Provincie Noord-Brabant geldt het Natuurnetwerk Brabant (NNB). Het is een netwerk van deels bestaande en deels nieuwe natuurgebieden die door ecologische verbindingszones met elkaar verbonden zijn. Soortbescherming Beschermde soorten van de Wet natuurbescherming zijn onder te verdelen in twee groepen: 1. Strikt beschermde soorten met onder andere soorten uit de Vogel- en Habitatrichtlijn. 2. Nationaal beschermde soorten vallende onder de Andere soorten. Indien er voor een bepaalde activiteit een ontheffing wordt aangevraagd, dan zal deze ontheffingsaanvraag worden getoetst aan drie criteria: 1. Is er sprake van bepaalde, in de wet genoemde belangen? 2. Is er een ‘andere bevredigende oplossing’ mogelijk? 3. Doet de ontheffing afbreuk aan de gunstige staat van instandhouding van de soort?
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
23 van 32
In bijlage 3 t/m 6 van dit rapport is een overzicht opgenomen van beschermde soorten. Bijlage 3 – NDFF-gegevens beschermde soorten planlocatie Bijlage 4 – Lijst van nationaal beschermde soorten Bijlage 5 – Lijst van soorten die op bijlage IV van de habitatrichtlijn, bijlage II van Bern en/of bijlage I van Bonn staan Bijlage 6 – Overzicht soorten vogelrichtlijn
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
24 van 32
Bijlage 2 – Weerrapport De Bilt, 16 juni 2021
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
25 van 32
Bijlage 3 – NDFF gegevens beschermde soorten planlocatie
Naam
Groep
Beschermingsregime
Afstand
Buizerd
Vogels
wnb-vrl
0 - 1 km
Egel
Zoogdieren
Gewone dwergvleermuis
Zoogdieren
wnb-hrl
0 - 1 km
Gierzwaluw
Vogels
wnb-vrl
0 - 1 km
Grote gele kwikstaart
Vogels
wnb-vrl
0 - 1 km
Havik
Vogels
wnb-vrl
0 - 1 km
Huismus
Vogels
wnb-vrl
0 - 1 km
Konijn
Zoogdieren
Ooievaar
Vogels
wnb-vrl
0 - 1 km
Roek
Vogels
wnb-vrl
0 - 1 km
Sperwer
Vogels
wnb-vrl
0 - 1 km
steenuil (s.l.)
Vogels
wnb-vrl
0 - 1 km
Alpenwatersalamander
Amfibieën
1 - 5 km
Bastaardkikker
Amfibieën
1 - 5 km
Bever
Zoogdieren
wnb-hrl
1 - 5 km
Boomvalk
Vogels
wnb-vrl
1 - 5 km
Brede wolfsmelk
Vaatplanten
1 - 5 km
Bunzing
Zoogdieren
1 - 5 km
Eekhoorn
Zoogdieren
Gewone/Kleine/Ruige dwergvleermuis
Zoogdieren
Grote modderkruiper
Vissen
1 - 5 km
Haas
Zoogdieren
1 - 5 km
Kamsalamander
Amfibieën
wnb-hrl
1 - 5 km
Kerkuil
Vogels
wnb-vrl
1 - 5 km
Kleine wolfsmelk
Vaatplanten
Laatvlieger
Zoogdieren
wnb-hrl
1 - 5 km
Poelkikker
Amfibieën
wnb-hrl
1 - 5 km
Ransuil
Vogels
wnb-vrl
1 - 5 km
Rosse woelmuis
Zoogdieren
Ruige dwergvleermuis
Zoogdieren
wnb-hrl
1 - 5 km
Slechtvalk
Vogels
wnb-vrl
1 - 5 km
Wespendief
Vogels
wnb-vrl
1 - 5 km
Wezel
Zoogdieren
1 - 5 km
Berggamander
Vaatplanten
5 - 10 km
Boommarter
Zoogdieren
5 - 10 km
Bosbeekjuffer
Libellen
5 - 10 km
Damhert
Zoogdieren
5 - 10 km
Das
Zoogdieren
5 - 10 km
Gevlekte glanslibel
Libellen
5 - 10 km
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
0 - 1 km
0 - 1 km
1 - 5 km wnb-hrl
1 - 5 km
1 - 5 km
1 - 5 km
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
26 van 32
Naam
Groep
Beschermingsregime
Afstand
Gewone grootoorvleermuis
Zoogdieren
wnb-hrl
5 - 10 km
Gewone zeehond
Zoogdieren
5 - 10 km
Grote parelmoervlinder
Dagvlinders
5 - 10 km
Grote vos
Dagvlinders
Heikikker
Amfibieën
Hermelijn
Zoogdieren
5 - 10 km
Kartuizer anjer
Vaatplanten
5 - 10 km
Kempense heidelibel
Libellen
5 - 10 km
Kleine ijsvogelvlinder
Dagvlinders
5 - 10 km
Knolspirea
Vaatplanten
5 - 10 km
Levendbarende hagedis
Reptielen
5 - 10 km
Muurhagedis
Reptielen
Ondergrondse woelmuis
Zoogdieren
Otter
Zoogdieren
wnb-hrl
5 - 10 km
Platte schijfhoren
Weekdieren
wnb-hrl
5 - 10 km
Ringslang
Reptielen
Rivierrombout
Libellen
wnb-hrl
5 - 10 km
Rosse vleermuis
Zoogdieren
wnb-hrl
5 - 10 km
Rugstreeppad
Amfibieën
wnb-hrl
5 - 10 km
Steenmarter
Zoogdieren
Teunisbloempijlstaart
Nachtvlinders
Vinpootsalamander
Amfibieën
Watervleermuis
Zoogdieren
Wolfskers
Vaatplanten
Zwarte wouw
Vogels
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
5 - 10 km wnb-hrl
wnb-hrl
5 - 10 km
5 - 10 km 5 - 10 km
5 - 10 km
5 - 10 km wnb-hrl
5 - 10 km 5 - 10 km
wnb-hrl
5 - 10 km 5 - 10 km
wnb-vrl
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
5 - 10 km
27 van 32
Bijlage 4 – Lijst van nationaal beschermde soorten
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
28 van 32
Bijlage 4 – Lijst van nationaal beschermde soorten (vervolg)
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
29 van 32
Bijlage 5 –
Lijst van soorten die op bijlage IV van de habitatrichtlijn, bijlage II van Bern en/of bijlage I van Bonn staan
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
30 van 32
Bijlage 6 –
Overzicht soorten vogelrichtlijn
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
31 van 32
Bijlage 6 –
Overzicht soorten vogelrichtlijn (vervolg)
Veldbiologische Werken / rapport VBW r 2021-80 r
Quikscan Wet natuurbescherming; Kalverstraat 79 te Made
32 van 32