CConstaterende datdrimmelen
Koppel je AI →
Document · PDF

03 02 Bijlage Update Drimmelen projecttoelichting Plukmade.pdf

Informatieronde 29 april 2021, gemeente drimmelenBij agendapunt: 20.30 uur: Project Geothermie Plukmade3.129 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Bijlage 2 Toelichting Geothermie Plukmade Gemeente Drimmelen Inleiding Middels een brief gedateerd 9 november 2020 met een beschrijvende bijlage informeerde Geothermie Plukmade BV het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Drimmelen en de Raadsfracties van de gemeente Drimmelen ten aanzien van de voorgenomen realisatie van geothermie Plukmade. In de bijlage van het Besluit MER is in onderdeel D 17.2 de activiteit “Diepboringen dan wel een wijziging of uitbreiding daarvan opgenomen, waaronder geothermische boringen”. Dit betekent dat er met betrekking tot het uitvoeren van diepboringen een Mer beoordelingsplicht geldt. Voor het project is op 29 november 2020 daarom de aanmeldingsnotitie MER-beoordeling ingediend bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Op 15 december verzond uw College haar advies aan EZK inzake deze aanmeldingsnotitie MER-beoordeling. Onderhavige memo, bijlage 2 genoemd, is bedoeld als aanvulling op de informatie verstrekt in de brief van 9 november met bijlage 1 en geeft een nadere toelichting op de in uw advies benoemde zaken.

Benoemde thema’s advies m.e.r.aanmeldnotitie a) Het ontbreken van informatie over de milieueffecten gedurende de gebruiksfase van de geothermie putten, nodig voor het onderdeel ‘strijdig gebruik’ van de omgevingsvergunning, en de effecten op de diepere ondergrond (bodem en water) wordt essentieel geacht. b) Een beschrijving van de relevante milieueffecten gedurende de gebruiksfase van de geothermie putten, inclusief de effecten op de diepere ondergrond (bodem en water). c) Een beschrijving van de relevante effecten van de aanleg van de geothermie putten op de diepere ondergrond (bodem en water): informatie over de huidige toestand van de diepere bodemlagen en watervoerende pakketten en

pag. 1

d) De effecten van het project hierop. Er wordt bijvoorbeeld niet ingegaan op mogelijke effecten op het grondwaterbeschermingsgebied en de drinkwaterwinning te Oosterhout. e) Een Aeriusberekening op basis van de nieuwste versie (oktober 2020) om te beoordelen of de stikstofdepositie inderdaad 0,00 mol/ha is. f) Een trillingenonderzoek waarmee de effecten op omliggende gebouwen in beeld gebracht worden. g) Een aangepast en aangevuld QRA waarin met de juiste programma’s wordt gerekend en ook de opslagen van gevaarlijke stoffen worden betrokken. h) Een aangepast ecologisch onderzoek zoals aangegeven in onze beoordeling hiervan. i) De fakkelinstallatie als licht- en geluidbron. Deze bron is nu niet opgenomen in de licht- en geluidonderzoeken. Dit dient alsnog te gebeuren of er dient gemotiveerd te worden waarom de fakkel geen relevante licht- dan wel geluidbron is. j) Bevingen en trillingen Er wordt aardgas mee naar boven gehaald. Vooraf willen wij inzicht in de effecten wat dat heeft voor de bodem in het kader van bevingen en trillingen. k) De OMWB geeft aan geen oordeel te kunnen geven op effecten op volksgezondheid vanwege het ontbreken van duidelijkheid over diverse milieuaspecten.

Graag zien wij een aanvulling van de mer-aanmeldnotitie met de volgende milieuaspecten: externe veiligheid, trillingen, diepere bodem en watervoerende pakketten zodat hier een oordeel over gegeven kan worden. l) In het kader van duurzaamheid willen we meer aandacht voor de hergebruiksmogelijkheden van het formatiewater/afvalwater wat in de aanlegfase wordt opgepompt. m) In de situatie dat in de aanlegfase en/of gebruiksfase geen water toestroomt, de filterstelling verstopt raakt en/of de bron moet worden ontwikkeld, wat zijn dan de te volgen scenario’s en wat zijn daarvan de gevolgen en risico’s (bijv. spoelen met chemicaliën, fracking).

Beantwoording van de vragen. Inleiding: De MER beoordeling is van toepassing op het voornemen om met behulp van een mobiele boorinstallatie twee diepteboringen uit te voeren voor het aardwarmteproject en het inrichten van de locatie voor dit doel. Daarvoor is de MER beoordelingsnotitie opgesteld en heeft uw College geadviseerd aan het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Binnenkort zal EZK een MER beoordelingsbesluit dienen te nemen. Voor de aanleg van de boorlocatie, het uitvoeren van de diepboringen en het aansluitend oprichten en in gebruik nemen van de productiefaciliteiten geldt de omgevingsvergunningplicht. Binnen de vigerende bestemming kunnen de faciliteiten voor de boringen en de aardwarmteproductie niet worden gerealiseerd en de omgevingsvergunning(en) niet worden verleend. Afwijking van het bestemmingsplan onder een vvgb verklaring is daarom noodzakelijk. Met de omgevingsvergunning buitenplanse afwijking (art. 2.12 lid 1, sub a onder 3 Wabo) kan worden afgeweken van het bestemmingsplan. Er moet gemotiveerd worden dat de omgevingsvergunningsaanvraag voldoet aan een goede ruimtelijke ordening. De omgevingsvergunningaanvraag zal daarom worden voorzien van een ruimtelijke onderbouwing. Het MER Besluit en de MER aanmeldnotitie zullen naast de Ruimtelijke Onderbouwing onderdeel uitmaken van de omgevingsvergunningaanvraag.

De door u gestelde vragen a, b, en i worden uitvoerig behandeld in de aanvraag omgevingsvergunning. De omgevingsvergunning behandelt de bovengrondse aspecten van het project. Daarnaast is in het kader van de Mijnbouwwet een winningsvergunning en winningsplan vereist waarin de ondergrondse aspecten van het voornemen worden behandeld. In deze procedures komen de door u gestelde vragen b, d, h, j en k aan de orde. Alle bovengenoemde procedures zijn onderworpen aan de uitgebreide inspraak procedure in kader van de Algemene wet bestuursrecht. Onderstaand gaan wij, voor zover nu al mogelijk met de beschikbare informatie, in op de gestelde vragen die ook weer terugkomen in de daarvoor pag. 2

geldende procedures die in een later stadium nog doorlopen moeten worden. a) De milieueffecten die van toepassing zijn tijdens de gebruiksfase voor uw beoordeling ‘strijdig gebruik’ van het bestemmingsplan, worden beschreven in de nog op te stellen Ruimtelijke Onderbouwing. Gezien onze ervaring met reeds gerealiseerde gelijkwaardige projecten in gelijkwaardige omgeving verwachten wij geen belemmeringen voor de realisatie van het plan. Geothermie Plukmade BV verwacht begin april opdracht te vertrekken voor het opstellen van de gedetailleerde Ruimtelijke Onderbouwing. b) Zie antwoord onder a) waarbij opgemerkt dat de integriteit van de putten wordt behandeld in het in te dienen winningsplan. Geothermie Plukmade BV verwacht begin april opdracht te vertrekken voor het opstellen van de winningsvergunningaanvraag en winningsplan. c) Het uitvoeren van de boringen zelf heeft geen effect op de diepere ondergrond (bodem en water). Tijdens het uitvoeren van de diepboringen moet worden voorkomen dat het boorgat instort en moeten bodemlagen met zoet grondwater worden beschermd/afgedicht. Om dit te waarborgen wordt eerst een zogenaamde conductor, een stalen mantelbuis met een diameter van ongeveer 70 cm tot circa 60 meter in de bodem aangebracht (boren/heien). De diepboringen vinden dan in het bovenste deel plaats binnen deze beschermende conductor.

Vanaf de diepte van circa 60 meter wordt in secties een ”open gat” geboord waarbij de gebruikte boorspoeling zorgt voor o.a. tegendruk in het boorgat en vormt daarnaast een smeermiddel voor de buitenwand van het geboorde gat. In de geboorde secties worden vervolgens steeds stalen mantelbuizen geplaatst (lining). De ruimte tussen het boorgat en de lining wordt voorzien van een cementspecie om de lining te fixeren (cementeren) aan de omliggende bodemlaag.

Beschrijving van de te doorboren lagen is opgenomen in het in te dienen winningsplan.

eerdere conclusie in de Mer beoordeling. Uw gemeente heeft dit rapport reeds ontvangen.

d) Mogelijke effecten op grondwaterbeschermingsgebieden en drinkwaterwinning te Oosterhout wordt beschreven in het winningsplan. Plukmade BV houdt zich aan Richtlijn voor veilige aardwarmte Brabant. De richtlijn geothermie Brabant is op 31 januari 2019 vastgesteld en ondertekend door de volgende partijen: provincie Noord-Brabant, Brabant Water, Geothermie Brabant B.V., DAGO (de voormalige branche-organisatie van geothermie operators tegenwoordig Geothermie Nederland) en diverse gemeenten in Noord-Brabant. Aan het einde van deze bijlage is een schema toegevoegd aangaande de Richtlijn geothermie Brabant. In een aparte presentatie hebben we aan de gemeente reeds aangegeven dat we verder gaan dan waar de richtlijn geothermie ons toe verplicht. We cementeren en brengen daarna namelijk in de bovenste sectie een dubbele buis aan die gemonitord kan worden.

h) Het bij de MER aanmeldnotitie ingediende ecologisch onderzoek zal ten behoeve van de bestemmingsplanprocedure worden herbeoordeeld, gebaseerd op de opmerking van Omgevingsdienst Midden- en WestBrabant ten aanzien van soortenbescherming. Aangezien deze opmerking nog niet verder onderbouwd is zal daarvoor op dat moment contact worden opgenomen met de Omgevingsdienst. Geothermie Plukmade

e) Een Aerius-berekening op basis van de nieuwste versie (oktober 2020) is aan EZK verstrekt. Resultaten zijn gelijk aan berekeningen vigerende versie op moment van indiening Mer aanmeldnotitie. Uw gemeente heeft deze berekening reeds ontvangen. f)

Tijdens het uitvoeren van de boringen worden geen trillingen voorzien zoals beschreven in paragraaf 3.5.7. van de aanmeldnotitie. Bij de heiwerkzaamheden voor de conductors wordt een nulmeting uitgevoerd en worden deformatiestrips aangebracht bij de dichtstbijzijnde woningen (2 stuks). Er zal worden voldaan aan de geldende trillingsnormen.

g) Het bij de Mer aanmeldnotitie ingediende QRA rapport was helaas niet berekend met de laatste vrijgegeven rekenmodule. Bij EZK is inmiddels een versie ingediend met de recentste rekenmodule. E.e.a. heeft geen consequenties voor de pag. 3

BV is zich bewust van de verplichtingen vanuit de Wet natuurbescherming met

name ook gericht op het aspect stikstof in kader PAS uitspraak RvS.

i) De fakkelinstallatie die ingezet zal worden bij het testen van de beide putten is een tijdelijke voorziening die maximaal 4 dagen zal worden ingezet. Deze installatie is circa 8 meter hoog en heeft bij eerdere projecten onder gelijkwaardige omstandigheden niet geleid tot geluid of lichtklachten. Ook voor onderhavig project wordt gerekend op slechts 1 Nm3 formatiegas per geproduceerde m3 formatiewater. Concreet betekent dit een verbranding van max 0,14 Nm3 aardgas per sec. Ter vergelijking is bij conventionele aardgasputtesten sprake van circa 12 Nm3/sec. Inzet van de fakkel gebeurd onder Voorschriften van het Besluit Algemeen Regels Milieu Mijnbouw (Barmm). In geval van het gebruik van een fakkel is deze ontworpen met het oog op optimale afgasverbranding met een minimum rendement van 99%. Minimaal 48 uur voorafgaand aan het affakkelen wordt een fakkelprogramma ingediend bij de inspecteur-generaal der mijnen, waarin aandacht wordt besteed aan de duur van het affakkelen, tijdstip waarop het affakkelen plaats zal vinden, maatregelen om geluidsbelasting voor omwonenden te voorkomen, dan wel te beperken.

j)

Het aspect bevingen en trillingen is een aspect dat beoordeeld wordt bij het in te dienen winningsplan. Onderstaand een eerste bevinding die wordt uitgewerkt in het winningsplan. Het geothermiesysteem is gebaseerd op een productie- en injectiedebiet dat gelijk is, waardoor de reservoir druk constant blijft. Uitgangspunt daarbij is dat er drukcommunicatie is tussen de injectieput en productieput. Dit is thans een geologisch uitgangspunt gebaseerd op seismische data en beschikbare data uit eerdere boringen tot gelijkwaardige diepte (Steelhoven boring). Op basis van berekeningen is er een inschatting te maken van de verwachte bodemdaling na circa 35 jaar warmtewinning. Die bodemdaling zal naar verwachting niet meer bedragen dan maximaal ca 7 mm. Dit wordt in het winningsplan in detail uitgewerkt en concreet gemaakt tot op mm niveau onder deze 7 mm. Voor het bepalen van seismisch risico dient als basis het door Q-con GmbH en IF Technology B.V. opgestelde document genaamd “Voorstel voor een seismische gevaren- en risicoanalyse voor geothermische projecten in Nederland”, gedateerd 6/10/2016. De richtlijnen zoals aanbevolen in dit

pag. 4

document ten aanzien van een gevarenen risicoanalyse op geïnduceerde seismiciteit ten gevolge van geothermie worden gedragen door het bevoegd gezag, het ministerie van EZK. Onderdeel van de analyse is het uitwerken van de zogenaamde “QS scoringstabel” zoals is opgenomen in het bovenstaand benoemde document van Q-con en IF-technology. Aspecten waarop beoordeeld wordt zijn: - Verbinding met kristallijnen basis De kristallijnen basis is zeer hard gesteente en ligt in Nederland op dieptes lager dan de reguliere geothermie projecten. Waterinjectie in kristallijn gesteente kan aanleiding zijn tot geïnduceerde seismiciteit. - Afstand (km) tot bestaande geologische breuken. - Oriëntatie van de breuk in heersende stressveld. De oriëntatie van de breuk(en) in het stressveld geeft een eerste indicatie van mogelijke instabiliteit van de breuk. - Netto geïnjecteerd volume ( x 1.000 m3). Als een geothermiesysteem (in een bepaalde periode) meer water injecteert dan onttrekt, dan is de toename van de drukken in de omgeving van het geothermie systeem groter dan bij een injectie die in balans is met de onttrekking. Uit de praktijk is bekend dat zowel het aantal als ook de sterkte van geïnduceerde bevingen toeneemt bij een toename van het netto geïnjecteerde volume. Bij onderhavig project is de injectie in balans met de productie. - Drukcommunicatie tussen de putten.

De drukveranderingen in de omgeving van het geothermie systeem zijn een optelsom van de drukverhogingen als gevolg van de injectie en de drukverlagingen als gevolg van de onttrekking. Als er drukcommunicatie is dan treedt er een uitdempende werking op van deze druk-effecten. - Injectiedruk (bar). Bij een toename van de injectiedruk, treden grotere drukveranderingen op en groeit ook het gebied waarbinnen bepaalde drukveranderingen optreden. - Systeemdebiet (m3/uur). Het systeemdebiet bepaalt de hoeveelheid

water die in een bepaalde tijdsperiode wordt onttrokken en geïnfiltreerd. - Afstand (km) tot natuurlijke aardbevingen. Het voorkomen van natuurlijke aardbevingen geeft aan dat sprake is van seismisch actieve breuken. - Afstand (km) tot geïnduceerde seismiciteit. Evenals bij natuurlijke aardbevingen, blijkt uit het vóórkomen van geïnduceerde seismiciteit dat sprake is van actieve (gereactiveerde) breuken. Als op korte afstand geïnduceerde seismiciteit is opgetreden is daarom sprake van een verhoogde potentie. In bijlage A toegevoegd bij deze notitie is deze zogenaamde Seismische Risico Analyse (SRA) in basis uitgewerkt. Conclusie is daarbij dat het seismisch risico laag is. Zoals gesteld wordt dit in het in te dienen winningsplan verder in detail uitgewerkt. k) Zie onder items d, g en j l)

U vraagt in het kader van duurzaamheid meer aandacht voor de hergebruiksmogelijkheden van het formatiewater/afvalwater wat in de aanlegfase wordt opgepompt. Het is bij de bronnen van groot belang dat deze na het boren worden schoongespoeld en getest op productiecapaciteit respectievelijk injectiviteit. Het spoelen is van belang om te voorkomen dat er vervuilingen op de filters beneden in de bron achter blijven. Het testen is van belang om te constateren of de vooraf gecalculeerde productiviteit en injectiviteit in m3/uur ook daadwerkelijk behaald kan worden alvorens te starten met de bouw van de kapitaalintensieve aardwarmteproductieinrichting. Naar verwachting zal er bij het project maximaal circa 15.000 m³ formatiewater vrijkomen dat niet kan worden teruggebracht in de ondergrond. Het formatiewater is zout en bevat diverse metalen en organische verbindingen. Als het systeem vervolgens in gebruik is, is het volledig gesloten en zal geen formatiewater bovengronds meer

pag. 5

behoeven te worden opgeslagen maar wordt al het geproduceerde water van de injectiebron geïnjecteerd in de formatie waaruit het water is gewonnen. Alternatieven die worden overwogen voor verwerking van het afvalwater zijn onderstaand beschreven. - Afvoeren naar een verwerker Afvoeren naar een verwerker voor behandeling/zuivering en vervolgens lozing via deze verwerker gaat gepaard met extra energieverbruik, productie van de reststoffen na verwerking waarvoor geen nuttige toepassing voorhanden is en daarmee samenhangende milieubelasting. Uit de inventarisatie volgt dat externe verwerking hoge kosten geeft, orde van circa € 1.500.000,00, en voor het project qua economie/exploitatie niet haalbaar is. - Afvoer naar Slufter Bij een eerder aardwarmteproject is onderzocht of afvoer van testwater naar de Slufter (baggerdepot Havenbedrijf Rotterdam) op de Maasvlakte mogelijk was. Qua samenstelling van het testwater zou dit een optie zijn, echter de Slufter heeft geen vergunning voor het innemen van water en stoffen die niet afkomstig zijn van een waterbodem. Inname zou betekenen dat de vergunning van de Slufter aangepast zou moeten worden. Dit was voor het Havenbedrijf niet bespreekbaar. - Zuivering met actief koolfiltratie Zuivering met actief koolfilters is een techniek die de gehaltes aan verontreinigende componenten kan reduceren.

Uit een inventarisatie blijkt dat de kosten minimaal € 200.000,00 bedragen en bovendien geeft deze techniek ook weer een extra milieubelasting. Het verwerken (reactiveren) van de uitgewerkte actief koolfilters kost energie, dan wel moet het actief kool worden afgevoerd naar een gecontroleerde stortplaats. Verder is de verwerkingscapaciteit van regulier verkrijgbare mobiele installaties beperkt, wat de toepassing minder geschikt maakt om het testwateropvangbassin binnen zo

kort mogelijke tijd weer beschikbaar te hebben voor opvang van testwater. - Filtratietechniek Filtratie van het testwater om zo de gehaltes aan verontreinigende componenten te reduceren is onsuccesvol gebleken bij andere reeds uitgevoerde aardwarmteprojecten. Er zijn laboratoriumtests uitgevoerd met filtraties tot 0,45 μm welke niet hebben geleid tot een duidelijke afname van de gehaltes. Aanzuren van het testwater resulteerde erin dat meer stoffen uit oplossing vrijkwamen en daarmee makkelijker konden worden gefilterd. De pH van het te lozen water mag echter niet te laag worden, waarna weer een pH-correctie noodzakelijk is. Het toevoegen van nieuwe stoffen voor de verwerking van het testwater heeft niet de voorkeur. Daarnaast is het effect ervan, gezien de complexe mix van verschillende stoffen vooraf, moeilijk op voorhand in te schatten. Sommige testen hebben bijvoorbeeld geresulteerd in het ontstaan van een melkachtige substantie die vanwege visuele verontreiniging in het geheel niet meer geloosd kan worden. - Her-injectie in de formatie De mogelijkheid is onderzocht om het testwater na een voorbehandeling op locatie te her-injecteren in de geboorde bron.

Ervaring hiermee op eerdere projecten waarbij vanuit economisch en milieuperspectief her-injectie van testwater heeft plaatsgevonden met overeenkomstige hoeveelheden formatiewater, circa 12.000 m3 tot 15.000 m3, wijst uit dat dit een grote invloed heeft op de toekomstige productiviteit en injectiviteit van respectievelijk productiebron en injectiebron. Dit werd voornamelijk veroorzaakt ten gevolge van toetreding van zuurstof in het systeem waarbij door oxidatieprocessen verstopping optreedt ter plaatse van de filters op circa 2.500 meter diepte. Het her-injecteren van het testwater is hiermee geen acceptabel alternatief omdat de doelstelling ‘het schoon produceren van de bronnen’ hiermee pag. 6

weer deels ongedaan wordt gemaakt en dit het rendement van de installatie niet ten goede komt. Gekozen oplossing: Alle bovengenoemde oplossingen hebben negatieve consequenties. Een veelgebruikte oplossing bij geothermieprojecten is het lozen van het testwater met een beperkt debiet in groot oppervlaktewater met vergunning van Rijkswaterstaat. Ook bij dit geothermieproject is dit de voorkeursoplossing. m) Indien de situatie ontstaat dat in de aanlegfase en/of gebruiksfase geen water toestroomt, de filterstelling verstopt raakt en/of de bron moet worden ontwikkeld, wat zijn dan de te volgen scenario’s en wat zijn daarvan de gevolgen en risico’s (bijv. spoelen met chemicaliën, fracking) . Indien uit de productietest zou blijken dat geen economisch rendabel project kan worden gerealiseerd dan wordt er niet geïnvesteerd in de productiefaciliteiten en wordt de geothermie locatie opgegeven. Dit betekent concreet dat de putten in lijn met de verplichtingen uit de Mijnbouwwet worden verlaten (abandonment) en het terrein weer in oorspronkelijke situatie wordt hersteld. Indien de putten niet optimaal functioneren wordt onderzocht hoe productiviteit of injectiviteit verbeterd kunnen worden. Alle werkzaamheden die vervolgens aan de putten zijn voorzien worden uitgevoerd conform voorschriften Mijnbouwwet en uitsluitend onder instemming van het Bevoegd Gezag.

Inzet van chemicaliën om verstoppingen (scaling) of bacteriële groei op te heffen zijn daarbij mogelijk. Deze chemicaliën (ook wel hulpstoffen genoemd) dienen te voldoen aan REACH en kunnen uitsluitend ingezet worden na instemming op een ingediend werkplan bij het bevoegd gezag (EZK) en toezichthouder (SodM). Hydraulische fracking wordt in Nederland bij geothermie projecten niet toegepast.

pag. 7

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=drimmelen&id=6fd1d8eb-b55b-46a0-9e28-6359da345f6a