Raadsvoorstel Zienswijze beleidsplan WerkSaam 2022-2025 (2021-43)

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Zienswijze beleidsplan WerkSaam Westfriesland 2022-2025 895520

RTG: Raadsvoorstel:

13 september 2021 24 augustus 2021, nr. 2021-43

Portefeuillehouder: Programma:

S. Visser-Botman 5: Samenleving

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

Concept beleidsplan WerkSaam Westfriesland 2022-2025 ‘Meedoen telt!’

Voorgesteld besluit: Een positieve zienswijze af te geven op het beleidsplan 2022-2025 van WerkSaam Westfriesland ‘Meedoen telt!’ en daarbij het algemeen bestuur van WerkSaam Westfriesland te verzoeken om: In het beleidsplan 2022-2025 op te nemen dat het bieden van het passend aanbod voor zorgcliënten in het kader van de Participatiewet nog nader uitgewerkt wordt. Inleiding Voor de uitvoering van de algemene bijstand werken de Westfriese gemeenten samen in de Gemeenschappelijke regeling WerkSaam Westfriesland (hierna WerkSaam). WerkSaam heeft een nieuw beleidsplan opgesteld: ‘Meedoen telt!’, Beleidsplan 2022-2025. Voordat het algemeen bestuur van WerkSaam dit beleidsplan vaststelt, wordt het beleidsplan voor een zienswijze voorgelegd aan de gemeenteraden. Wij geven u een zienswijze mee, omdat gewijzigde wetgeving is aangekondigd, maar nog niet uitgewerkt in het beleidsplan. Een nadere toelichting vindt u bij kanttekening op bladzijde 3. Beoogd effect WerkSaam zorgt er voor dat inwoners naar vermogen meedoen aan het arbeidsproces door maatwerk te leveren op het gebied van arbeidsbemiddeling, arbeidsontwikkeling en inkomensondersteuning. Door vaststelling van het beleidsplan zijn de kaders waarbinnen WerkSaam dit doet vastgelegd en is duidelijk wat WerkSaam doet en hoe ze dat doet. Het geeft richting en eenduidigheid, een leidraad voor iedereen die te maken krijgt met WerkSaam.

Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Op sommige punten is er sprake van beleidsvrijheid, maar veel is wettelijk vastgelegd in de Participatiewet en aanverwante wetgeving zoals Ioaw/Ioaz1, WSW2, BBZ3 en de Wet Banenafspraak. Op regionaal niveau zijn de verordeningen en beleidsregels van WerkSaam en de bijbehorende mandaatbesluiten van toepassing. Ook de Wet gemeenschappelijke regelingen en de gemeenschappelijke regeling WerkSaam Westfriesland zijn van toepassing. Hierin staat onder andere vastgelegd wat de mogelijkheden tot inspraak van de gemeenteraden zijn in de gemeenschappelijke regeling. Argumenten WerkSaam voert de Participatiewet en bovengenoemde aanverwante wetten uit voor de Westfriese gemeenten. WerkSaam zorgt er voor dat iedereen naar vermogen meedoet aan het arbeidsproces door maatwerk te leveren op het gebied van arbeidsbemiddeling, arbeidsontwikkeling en inkomensondersteuning. Om dit goed te kunnen doen, is een goed en duidelijk beleidsplan nodig. Het beleidsplan 2018-2021 is geëvalueerd in het licht van de huidige maatschappelijke ontwikkelingen en heeft tot een aantal nieuwe aandachtspunten geleid.

1

Ioaw/Ioaz: Inkomensvoorziening voor Oudere en gedeeltelijk Arbeidsongeschikte Werknemers/ inkomensvoorziening voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen. Aanvullingen op het inkomen van AOW gerechtigden tot bijstandsniveau. 2 Sociale werkvoorzieningen/ -plaatsen. 3 Inkomensondersteuning zelfstandigen.

1

Aandachtspunten beleidsplan WerkSaam 2022-2025. Verschillen ten opzichte van het huidige beleidsplan: 1. Niet alleen streng aan de poort naar ook snel aan de poort. WerkSaam wil de doorlooptijden van bijstandsaanvragen verkorten. Aanvragers met een ingewikkelde financiële situatie of die eerder hebben gefraudeerd krijgen een uitgebreide intake. Aanvragers waarbij dit niet speelt krijgen een beperktere intake waardoor de uitkering sneller kan worden verwerkt. 2. Meer bijdragen aan een inclusieve en diverse arbeidsmarkt. WerkSaam wil zich, als werkgever, zichtbaar opstellen als een voorstander van diversiteit op de arbeidsmarkt. Als bemiddelaar van werkzoekenden, worden medewerkers geschoold in het adequaat reageren op discriminerende verzoeken van werkgevers om uitsluiting terug te dringen. 3. Meer maatregelen om duurzame uitstroom te bevorderen. WerkSaam wil de onzekerheid van het aanvaarden van tijdelijk werk wegnemen. De meeste mensen stromen uit met een tijdelijk contract. Mensen verliezen hun toeslagen en zijn angstig over de gevolgen. WerkSaam gaat bijvoorbeeld niet meer direct terugvorderen bij uitstroom, maar bevriezen deze vorderingen voor één jaar. Ook wordt het reintegratie instrument ‘Work first’ ingezet. 4. Soepeler kwijtscheldingsbeleid. Cliënten kunnen schulden hebben bij WerkSaam (leningen of te veel ontvangen bijstand).

Het restant van de schulden wordt momenteel na vijf jaar aflossing kwijtgescholden. Dit wordt verlaagd naar 3 jaar zodat het aanvaarden van werk financieel aantrekkelijker wordt. 5. Handhaving met de menselijke maat. De nadruk lag al op maatwerk en coulance met goedwillende cliënten en een harde aanpak van kwaadwillende cliënten. Dit uitgangspunt wordt verder doorgezet. Er wordt meer ingezet op gesprekken en waarschuwingen dan het direct opleggen van sancties. WerkSaam gaat de ruimte in de wet opzoeken. 6. Giften. WerkSaam gaat verruimen naar maximaal € 1.200,- giften op jaarbasis. Uitkeringsgerechtigden hoeven dit niet te melden. Dit is gelijk aan de recente motie van de Tweede Kamer over de ruimte voor giften in de bijstand. 7. Soepeler omgaan met kostendelersnorm. Voor kwetsbare doelgroepen gaat WerkSaam voor een korte periode afzien van de kostendelersnorm. Bijvoorbeeld in situaties waarbij ex-daklozen en exgedetineerden tijdelijk bij bijstandsgerechtigden inwonen. 8. Meer loonkostensubsidie. Loonkostensubsidie is bedoeld voor werkgevers die iemand met een ziekte of handicap in dienst nemen. De inzet van loonkostensubsidie is momenteel voornamelijk voor beschut werk en voormalig leerlingen van speciaal onderwijs. WerkSaam gaat dit instrument vaker inzetten.

Verwerking ophaalsessie Drechterland Op 25 februari 2021 heeft een themasessie plaatsgevonden in Drechterland voor raads- en commissieleden om input te geven voor dit nieuwe beleidsplan. U heeft WerkSaam enkele inzichten meegeven: Handhaving U ondersteunde handhaving met de menselijke maat, maar gaf WerkSaam mee dat er ook grenzen moeten zijn; waar nodig moet je streng kunnen optreden. In het nieuwe beleidsplan maakt WerkSaam onderscheid in goedwillende en kwaadwillende cliënten (fraudeurs). Fraudeurs worden hard aangepakt. WerkSaam gaat investeren in scholing van medewerkers om het verschil tussen de twee beter te signaleren en herkennen. Maatregelen om duurzaam uitstroom te bevorderen - kwijtscheldingsbeleid U stond in principe achter een soepeler kwijtscheldingbeleid, maar gaf aan WerkSaam mee om goed na te denken over de risico’s. Zij stellen nu een beheerst beleid voor: bij uitstroom naar tijdelijk werk worden terugvorderingen één jaar bevroren. Daarna worden de terugvorderingen verstuurd en afgelost. De maximale aflossingstermijn gaat in het huidige voorstel van vijf naar drie jaar – gelijk aan het schuldsaneringsbeleid. Dit scheelt in heel Westfriesland €50.000 per jaar aan inkomsten. Voor een inwoner die net (weer) aan het werk is heeft deze aangepaste regeling in positieve zin grote impact. Deze regeling geldt niet voor fraudeurs.

BUIG U was erg benieuwd naar de plannen van WerkSaam om de eventuele overschotten van de BUIG budgetten in te zetten om meer uitstroom te bevorderen. Er is geen voorstel voor het inzetten van de overschotten, maar loonkostensubsidie is een financieel re-integratie instrument dat wordt toegevoegd aan de BUIG. Door de loonkostensubsidie meer in te zetten wordt een deel van de BUIG ingezet voor re-integratie. Dit gebeurt op basis van de individuele behoefte van de cliënt (en dus niet alleen voor inwoners van een bepaalde gemeente). Dit betekent dat uitstroom kan worden bevorderd voor gemeenten met een structureel BUIG tekort zoals Drechterland. De koonkostensubsidie is slechts een klein deel van de BUIG.

2

Kanttekeningen / alternatieven Nieuwe wetgeving verwacht na vorming kabinet WerkSaam loopt met dit beleidsplan voor op wetgeving die wordt verwacht na het aantreden van een nieuw kabinet. Met de inzichten uit de toeslagenaffaire heeft de Tweede Kamer aangegeven wetgeving te willen waarbij het hard aanpakken van vermeende fraude wordt genuanceerd. Dit beleidsplan behelst de geest van deze richting. WerkSaam zal het beleid uitvoeren binnen de grenzen van de geldende wetgeving, maar sorteert wel alvast voor met deze kaders. Dit is een keuze. Aangezien wij verwachten dat nieuwe wetgeving in lijn met de nieuwe werkwijze van WerkSaam zal zijn, ondersteunen wij deze keuze van WerkSaam. Passend aanbod (concept wetsvoorstel wijziging van de Participatiewet – tegenprestatie) De kern van het concept wetsvoorstel ‘passend aanbod’4, is dat gemeenten verplicht worden álle mensen in de bijstand een passend aanbod te doen, ook wanneer dat niet op de arbeidsmarkt kan. Het passend aanbod kan ook vrijwilligerswerk of een vorm van dagbesteding zijn als het gaat om zorgcliënten5. In het beleidsplan schrijft WerkSaam dat het wetsvoorstel, indien aangenomen, grote gevolgen zal hebben voor de begeleiding van zorgcliënten. De gevolgen zijn voor gemeenten schrijft WerkSaam. Volgens ons is nog niet duidelijk of dit ook zo is.

Wij denken dat afspraken met WerkSaam moeten worden gemaakt over het beleid en de uitvoering. In het beleidsplan WerkSaam 2018-2021 is vastgesteld dat WerkSaam geen re-integratie biedt aan zorgcliënten. De gemeente biedt, indien nodig, ondersteuning in het kader van de Wmo of zorg totdat cliënt ontwikkelbaar is naar werk. Het passend aanbod vloeit voort uit de Participatiewet. Het heeft mogelijk de voorkeur om het realiseren van passend aanbod geheel bij WerkSaam te beleggen omdat WerkSaam toegerust is voor het beleid en de uitvoering van de Participatiewet, inclusief handhaving en sanctionering. Het ligt daarmee voor de hand dat alleen WerkSaam het passend aanbod kan opleggen indien het aanbod een verplichtend karakter heeft. Eventuele extra middelen voor de uitvoering van deze wetswijziging worden dan via het re-integratiebudget of de BUIG overdragen aan WerkSaam. Ons inziens moeten hierover nog afspraken tussen WerkSaam en de gemeenten worden gemaakt zodra er meer bekend is. Draagvlak WerkSaam heeft bij de beleidsevaluatie van het huidige beleidsplan 2018-2021 alle gemeenteraden, de beleidsmedewerkers van de Westfriese gemeenten, de medewerkers van WerkSaam en de cliëntenraad input gevraagd voor het nieuwe beleidsplan. Op 25 februari 2021 heeft een themasessie plaatsgevonden in Drechterland.

Ook zijn de andere Westfriese gemeenteraden in de gelegenheid gesteld om input te geven. De gemeenteraden worden nu gevraagd om een zienswijze op het definitieve beleidsplan 2022-2025 te geven. Planning, evaluatie en verantwoording Het algemeen bestuur neemt op 9 december 2021 een besluit met inachtneming van de zienswijzen van alle Westfriese gemeenten. Het nieuwe beleidsplan treedt per 1 januari 2022 in werking. Financiën Het beleidsplan is gericht op het voorkomen van instroom, bevorderen van door- en uitstroom en het verlagen van de uitkeringslast. Het beleidsplan gaat echter niet in op de financiële gevolgen. De concept begroting 2022 is voor het zomerreces aan de gemeenteraad voorgelegd voor een zienswijze. Hierin is zo veel mogelijk rekening gehouden met het nieuwe beleidsplan. Daarnaast ontvangen de gemeenten een vooren najaarsnota, een analyse inkomenstekort BUIG en een kaderbrief met uitgangspunten voor de volgende begrotingen. Over de kadernota’s en begrotingen wordt u jaarlijks gevraagd een zienswijze te geven. Hoogkarspel, 24 augustus 2021. Burgemeester en wethouders van Drechterland De secretaris, De burgemeester,

C.M. Minnaert

M. Pijl

4

Voorstel van wet tot wijziging van de Participatiewet in verband met het verbeteren van de ondersteuning van mensen in de bijstand en aanpassing van de uitvoering van de taaleis. 5 Een zorgcliënt is een binnen 5 jaar niet naar werk ontwikkelbare cliënt. Zij behelzen ongeveer 30% van de cliënten.

3