Raadsvoorstel Vergroten biodiversiteit (2021-22)

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Vergroten biodiversiteit 873237

RTG: Raadsvoorstel:

10 mei 2021 31 mei 2021, nr. 2021-22

Portefeuillehouder: Programma:

J.H.N. Broeders 3: Beheer openbare ruimte

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

Beheerparagraaf biodiversiteit Drechterland Algemeen beheerkader biodiversiteit SED Maatregelpakketten biodiversiteit

Voorgesteld besluit: 



als visie op biodiversiteit vast te stellen: “De groene buitenruimte is van belang voor het voortbestaan van flora en fauna. Ook in het openbaar groen is het nodig ruimte te bieden voor het versterken van de biodiversiteit. Met soortkeuze en beheermethoden gaan we bijdragen aan het versterken van de insectenpopulaties van bijvoorbeeld bijen, libellen en vlinders, want deze insecten zijn belangrijke indicatoren voor de kwaliteit van het gehele ecosysteem.” de volgende locaties te benoemen als ontwikkellocaties voor het versterken van de biodiversiteit: Schellinkhout: bosperceel en groen langs Havenweg Venhuizen/Hem: Padlandbos; bosschage Markerwaardweg; groen rondom sportpark de Valken/de Drieban; bosschage Koggeweg Westwoud: Dr. Singelenbergpark Hoogkarspel: Groenstrook Broeckerpad langs de Drechterlandse weg, speelzone Tjiftjaf/Fitis; grasstrook Zanglijster; Roerdomp; Meester. Spigtlaan; Stationslaan; Anjerstraat; groen rondom tenniscomplex Santana; Reigersbos (toekomstig)



Jaarlijks € 25.000 beschikbaar te stellen uit de voor de uitvoering van het college uitvoeringsprogramma gealloceerde structurele middelen.



Voor kennisgeving aan te nemen:  de beheerparagraaf biodiversiteit Drechterland;  het Algemeen beheerkader biodiversiteit SED;  de Maatregelpakketten biodiversiteit;

‘

Inleiding In het college uitvoeringsprogramma 2018-2022 is het vergroten van de biodiversiteit als beleidsambitie opgenomen. Daarbij is als doelstelling geformuleerd de biodiversiteit te bevorderen door het stimuleren van de insectenrijkdom. In het college uitvoeringsprogramma is aangegeven dat daartoe een ‘maatregelenpakket biodiversiteit’ zou worden opgesteld. In het voorliggende besluit wordt u verzocht een visie op biodiversiteit vast te stellen, een aantal ontwikkellocaties aan te wijzen, en kennis te nemen van (onder andere) het opgestelde maatregelenpakket. Tevens worden een aantal mogelijke ontwikkelkansen geïdentificeerd.

1

Beoogd effect Het beoogde resultaat van dit voorstel is het versterken van de biodiversiteit in Drechterland door aangepaste onderhouds- en beheersmaatregelen in het (openbaar) groen. Door meer ruimte te laten voor natuurlijke ontwikkelingen in het openbaar groen zal er meer variatie ontstaan waar insecten, en dan met name bijen, vlinders, libellen als indicatorsoorten, maar vervolgens natuurlijk ook andere dieren, van kunnen profiteren. Een grotere biodiversiteit betekent ook een gevarieerder en een gezonder evenwicht in het openbaar groen dat daardoor beter bestand is tegen ziekten en plagen. Een natuurlijke gevarieerde beplanting biedt ruimte aan vogels en insecten die belangrijk zijn voor de bestrijding van bijvoorbeeld de eikenprocessierups maar ook voor de bestuiving van land- en tuinbouwgewassen. Kosten voor bestrijding van ziekten en plagen (bijv. eikenprocessierups) zullen bij een natuurlijker beheer beperkter blijven en de indirecte baten voor de landbouw (bijv. Door een betere bestuiving van land- en tuinbouwgewassen) zullen toenemen. Dit beoogd effect is vervat in de volgende visie: De groene buitenruimte is van belang voor het voortbestaan van flora en fauna. Ook in het openbaar groen is het nodig ruimte te bieden voor het versterken van de biodiversiteit.

Met soortkeuze en beheermethoden gaan we bijdragen aan het versterken van de insectenpopulaties van bijvoorbeeld bijen, libellen en vlinders, want deze insecten zijn belangrijke indicatoren voor de kwaliteit van het gehele ecosysteem. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) In het College uitvoeringsprogramma 2018-2022 zijn opgaven en actiepunten geformuleerd voor de huidige raadsperiode. Dit voorstel is een uitwerking van de opgave “vergroten biodiversiteit”. Argumenten Gevolgde werkwijze Eerst is gekeken welke maatregelen in het beheer van het openbaar groen een bijdrage kunnen leveren aan het verhogen van de biodiversiteit en aan welke (rand)voorwaarden moet worden voldaan om met de inzet van deze maatregelen tot een succes te komen. Deze algemene aspecten en maatregelen zijn verwoord in een algemeen kader “BEHEREN OP BIODIVERSTEIT” die van toepassing is voor het gehele werkgebied van de SED-organisatie in Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland. Naast het benoemen van een aantal beheermaatregelen voor de verschillende groenonderdelen die een positieve bijdrage leveren aan de biodiversiteit zijn ook de belangrijkste uitgangspunten (randvoorwaarden) beschreven die het toepassen van de beheermaatregelen tot een succes kunnen maken.

Deze hebben te maken met: de grootte van de groenvlakken; de gelaagdheid van de vegetatie; en de mogelijkheid voor het creëren van verbindingen met andere grotere groenvlakken. Daarnaast is een afwegingskader opgesteld dat gebruikt kan worden om een voorgesteld scenario te kunnen beoordelen op doeltreffendheid en effectiviteit. Het bovenstaande is uitgewerkt in een “BEHEERPARAGRAAF BIODIVERSITEIT DRECHTERLAND”. Hierin is het belang van het verstevigen van de biodiversiteit benoemd en dat de gemeente Drechterland zich inzet om, middels soortkeuze van beplanting en beheermethoden, de insectenpopulatie te versterken, conform het College uitvoeringsprogramma 2018-2022. De beheerparagraaf gaat uit van het verbeteren van de biodiversiteit door het ontwikkelen van een 2

gevarieerde vegetatie middels aangepaste onderhoudsmaatregelen of kleinschalige inrichtingsingrepen. Binnen Drechterland is vervolgens gekeken is gekeken, welke locaties zich in beginsel zouden lenen voor het verhogen van de biodiversiteit. Dit is uitgewerkt in een aantal scenario’s. Deze scenario’s zijn met elkaar vergeleken op basis van baten voor de biodiversiteit, de kosten, alsmede de eventuele technische of maatschappelijke risico’s. Op basis van deze analyse is een adviesscenario tot stand gekomen. Het adviesscenario bestaat uit een totaalpakket aan maatregelen die gezamenlijk op de gekozen locaties een optimale basis creëren om de biodiversiteit te vergroten. Al met al wordt voorgesteld te komen tot aanpassing van het maairegiem en beheer van het openbaar groen op de volgende locaties: Schellinkhout: bosperceel en groen langs Havenweg Venhuizen/Hem: Padlandbos *); bosschage Markerwaardweg; groen rondom sportpark de Valken/de Drieban; bosschage Koggeweg Westwoud: Dr. Singelenbergpark Hoogkarspel: Groenstrook Broeckerpad langs de Drechterlandse weg; speelzone Tjiftjaf/Fitis; grasstrook Zanglijster; Roerdomp; Meester.

Spigtlaan; Stationslaan; Anjerstraat; groen rondom tenniscomplex Santana; Reigersbos (toekomstig) In het als bijlage toegevoegde rapport “Maatregelpakketten Biodiversiteit” wordt een nadere uitwerking gegeven van de mogelijke biodiversiteits-verhogende ingrepen. Daarbij moet u denken aan: -

-

-

Bosplantsoen: Jaarlijks een deel van de beplanting dunnen, de gelaagdheid verbeteren door enkele bomen te kappen of om te trekken of te lippen, de structuur in de randen verbeteren door het creëren van inhammen (niches), aanleg houtrillen (takkenwallen). Sinusbeheer (ruw gras): gefaseerd 2x maaien en (waar mogelijk) afruimen waarbij telkens delen van de vegetatie blijft staan. Hierdoor behouden insecten, vogels en kleine zoogdieren door het jaar heen hun schuil- en foerageergebied. Bloemrijk grasveld: periodiek inzaaien met inheems kruidenmengsel, gefaseerd 2x maaien en (waar mogelijk) afruimen. Huidige rietland/oevers: jaarlijks een deel van de vegetatie maaien en afruimen. Oevers: op termijn optimaliseren van de oevers volgens ecologische principes. (als de huidige harde oeververdediging (beschoeiingen) vervangen moeten worden.

De baten voor de biodiversiteit zijn relatief hoog. Het is goed uitvoerbaar en omdat de locaties veelal buiten de directe woongebieden liggen is de verwachting dat bewoners geen overlast ondervinden van het iets ruiger wordende groen. In het adviesscenario zijn geen grootschalige herinrichtingsprojecten opgenomen. Wel is aangegeven waar mogelijkheden zijn om de oevers volgens ecologische principes te profileren. Bij grootonderhoud of het vervangen van de bestaande oeverbescherming zal hier in het kader van 3

werk met werk maken op worden ingespeeld. Bij nieuwe ontwikkelingen zal natuurlijk meteen naar een hoge biodiversiteit gestreefd worden. Een goed voorbeeld hiervan is de inrichting van het Dorpspark in Hoogkarspel, waar bijvoorbeeld ook een grote insectenwand wordt gerealiseerd. Er zijn op dit moment geen extra maatregelen opgenomen ten aanzien van de heester en boombeplanting in de woonwijken. In de woonwijken wordt sinds enkele jaren al meer variatie in de heesterbeplanting aangebracht. Grotere vakken met beplanting met weinig variatie worden omgezet in vakken met een grotere diversiteit aan bloeiende heestersoorten. Ook met de soortkeuze van de bomen wordt al rekening gehouden met de bijdrage die deze leveren aan de biodiversiteit. Dit uitgangspunt blijft ook de komende jaren onverkort van kracht. Op onderstaande tekeningen staan alle ontwikkellocaties weergegeven.

Schellinkhout, bosperceel en groen langs Havenweg

Westwoud, Dr Singelenbergpark

Venhuizen / Hem, Padlandbos, bossage Markerwaardweg, groen rondom sportpark de Valken/de Drieban, bossage Koggeweg

4

Hoogkarspel, Broeckerpad, Speelzone Tjiftjaf/Fitis, grasstrook Zanglijster, Roerdomp, Meester. Spigtlaan, Stationslaan, Anjerstraat, groen rondom tenniscomplex Santana Overige kansen die nog verder uitgewerkt moeten worden Naast de bovengenoemde ontwikkellocaties in het openbaar groen, ziet het college nog een aantal andere locaties waarop kansen bestaan voor het vergroten van de biodiversiteit. Door het vaststellen van de visie, geeft u het college ook opdracht om die kansen verder uit te gaan werken. Kansen voor insectenreservaten. Langs het Broeckerpad liggen een aantal percelen die qua ligging een ideale gelegenheid biedt om daar een voorbeeldproject te realiseren om daar extra aandacht te schenken aan de doelsoorten zoals bij, vlinder en libel. Het voorgestelde sinusbeheer van zowel het gras en de oeverzone kan hier worden aangevuld met voorzieningen speciaal gericht op de insecten, denk daarbij aan een insectenhotel, verschillende typen bloemenmengsels en ruigte bosjes. Het huidige gebruik van het trapveldje vraagt wel extra zorg ten aanzien van de inrichting en de te gebruiken materialen.

5

Ook het perceel aan de westzijde van de heemtuin kan ingericht worden als insectenreservaat. Met de vrijwilligers van de heemtuin is afgesproken om in 2021 de mogelijkheden daartoe te gaan onderzoeken, en daarbij ook de mogelijkheid van het verwerven van externe financiering te betrekken.

Versterken natuurwaarden begraafplaatsen. De gemeente Drechterland heeft acht gemeentelijke begraafplaatsen. Deze begraafplaatsen vormen oases van rust in een veelal dynamische omgeving. De begraafplaatsen vallen buiten de scope van dit voorstel maar het is zeker de moeite waard om per begraafplaats te bekijken welke mogelijkheden er zijn om ook hier het groen te optimaliseren ten behoeve van de biodiversiteit. Zuiderlandweg, Nanningsweg, Zuiderwijmers Tussen Wijdenes en Schellinkhout loopt een landweg die een mooi lint vormt door de landerijen. Het pad wordt nu verpacht, maar deze strook biedt een prachtige locatie om bijvoorbeeld middels gefaseerd maaibeheer de biodiversiteit in dit gebied te versterken. Padlandbos, Venhuizen Voor het Padlandbos is al enkele jaren een budget beschikbaar voor het versterken van de natuur en speelwaarden. Samen met vrijwilligers van de Werkgroep Padlandbos, andere omwonenden en natuurorganisaties, zal een plan opgesteld worden om enerzijds het natuurlijk spelen te bevorderen en anderzijds de biodiversiteit te verbeteren. Draagvlak Met het opstellen van de beheerplannen is in SED-verband overleg geweest met de enkele leden van de imkersvereniging en het IVN. Met hen is gespard over de mogelijkheden en hun wensen met betrekking tot het versterken van de biodiversiteit.

Middels de gebruikelijke communicatiekanalen zullen de bewoners geïnformeerd worden. Planning, evaluatie en verantwoording Een belangrijke voorwaarde voor het slagen van de opgave “het vergroten van de biodiversiteit” is continuïteit. Eén jaar de voorgestelde maatregelen uitvoeren heeft nagenoeg geen effect. Pas na meerdere jaren een aangepast maaibeleid voeren biedt de vegetatie de mogelijkheid zich te ontwikkelen waardoor een grotere diversiteit ontstaat die plaats biedt aan een grotere verscheidenheid aan insecten en andere kleinere dieren. Het is mede daarom ook van belang de aangegeven groengebieden te benoemen en blijvend te beheren als ontwikkellocaties voor biodiversiteit. Zo krijgen deze groengebieden naast hun huidige functies zoals aankledingsgroen, verkeersgeleiding, recreatief groen ook de functie “bevordering biodiversiteit”. Hierbij wordt het ook duidelijk en makkelijker geaccepteerd dat het beeld van het groen anders mag zijn dan het overige groen. Het gras zal langer zijn, er zullen zich eerst meer ruigtekruiden ontwikkelen en in de beplanting blijft meer doodhout liggen voor de ontwikkeling van schimmels en als voedselbron voor diverse insecten.

Het groen op de voorgestelde locaties wordt in de meeste gevallen momenteel al op een minder intensieve manier onderhouden waardoor het beeld vooralsnog niet wezenlijk zal veranderen en voor eenieder acceptabel zal zijn dat hier meer aandacht aan de biodiversiteit wordt geschonken. Na verloop van jaren zal door natuurlijke ontwikkeling meer variatie ontstaan in de vegetatie en daarmee biedt het veel meer kansen voor een gevarieerde insectenrijkdom. 6

Een niet onbelangrijk neveneffect van de voorgestelde beheermaatregelen is ook een positief effect op een preventieve bestrijding van de eikenprocessierups. Na twee groeiseizoenen zal geëvalueerd worden welke effecten de voorgestelde maatregelen hebben. Daarbij zal tevens gekeken worden op welke aanvullende locaties de maatregelen ter bevordering van de biodiversiteit ook toegepast kunnen worden. Financiën De extra kosten voor de voorgestelde maatregelen zijn op te splitsen in de jaarlijkse kort cyclische onderhoudskosten (€ 10.000) voor onder andere het gewijzigde maaibeheer en voor lang cyclische onderhoudskosten (€ 10.000) zoals een aangepast snoeibeheer het maken van houtrillen en het periodiek inzaaien van bloemrijke grasvelden. Daarnaast wordt voorgesteld een ontwikkelbudget van € 5.000.- vrij te maken voor de verdere uitwerking van de genoemde extra kansen. De benodigde middelen kunnen vrijgemaakt worden uit de reeds in de begroting opgenomen, maar nog niet gealloceerde, middelen voor het college-uitvoeringsprogramma. Hoogkarspel, 20 april 2021. Burgemeester en wethouders van Drechterland, De secretaris, De burgemeester,

C.M. Minnaert

M. Pijl

7