Raadsvoorstel Vaststellen Transitievisie Warmte Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland (2021-40)

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Transitievisie Warmte Stede Broec, Enkhuizen, Drechterland 931918

RTG: Raadsvoorstel:

13 september 2021 27 september 2021, nr. 2021-40

Portefeuillehouder: Programma:

J. H.N. Broeders 6. Milieu

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

1. 2.

Transitievisie Warmte Stede Broec, Enkhuizen, Drechterland Infographic

Voorgesteld besluit: 1. De ‘Transitievisie Warmte Stede Broec, Enkhuizen, Drechterland’ vast te stellen waarmee de gemeente in haar rol van regisseur richting geeft aan de warmtetransitie gebouwde omgeving. 2. Het aangewezen gebied in de wijk ‘Centrum Hoogkarspel’ als startbuurt te benoemen en voor dit gebied een wijkuitvoeringsplan op te stellen (Paragraaf 2.2 visiedocument). Het opstellen van dit wijkuitvoeringsplan te starten in 2023. 3. Het aangewezen ‘buitengebied’, gezamenlijk met de gemeenten Enkhuizen en Stede Broec, als startbuurt te benoemen en voor dit gebied een wijkuitvoeringsplan op te stellen (Paragraaf 2.3 visiedocument). Het opstellen van dit wijkuitvoeringsplan te laten starten in 2022. 4. Bij de uitwerking van de Transitievisie Warmte het beperken van het energieverbruik als hoofddoel te zien.

Inleiding In de Klimaatwet zijn afspraken gemaakt om de CO2 uitstoot te reduceren. Uitwerking hiervan vindt o.a. plaats via het Klimaatakkoord (2019)1. De gemeenten zijn in het Klimaatakkoord aangewezen als de regisseurs van de warmtetransitie voor de gebouwde omgeving. Samen met woningcorporaties, bewoners, netbeheerders en overheidspartijen moeten zij uiterlijk 2021 een Transitievisie Warmte (TVW) opgesteld hebben. Al eerder heeft u kennis genomen van het rapport “Verkenning aardgasvrij Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland” (dec. 2019). Daarbij heeft u het college opdracht gegeven om voor de drie gemeenten gezamenlijk een Transitievisie Warmte op te stellen. In 2020 zijn de inventarisatie van de benodigde gegevens, gesprekken met de stakeholders (woningbouwcorporaties, netbeheerders, HHNK, Zonnecoöperatie WF e.d.) en de analyse uitgevoerd. Daarna zijn met u de uitgangspunten voor de op te stellen TVW bepaald. In het eerste deel van 2021 is gewerkt aan de vertaling van deze uitgangspunten naar de visie en zijn gesprekken gevoerd met de stakeholders, inwoners en een klankbordgroep om de TVW te toetsen aan het beeld van deze groepen en daar waar nodig bij te stellen of aan te vullen: het participatietraject. De Transitievisie Warmte is een startdocument om de bestaande bouw aardgasvrij te maken. De omschakeling van gas als energiedrager voor verwarming van gebouwen (o.a.

woonhuizen) naar een andere duurzaam opgewekte energiedrager is een complexe opgave. Hiervoor zijn ingrijpende aanpassingen in ons huidige systeem en de wijze van verwarmen in de gebouwen zelf nodig. De raden van de drie gemeenten stellen voor hun eigen gemeente de visie vast. De wijkuitvoeringsplannen kennen ieder een eigen traject en tempo. Beoogd effect Met de visie geeft de gemeente aan op welke wijze zij de ambitie om tot een aardgasvrije gemeente te komen, wil zetten. In de visie wordt duidelijk in welke wijken er als eerste plannen worden gemaakt en hoe en op welke termijn die wijk aardgasvrij zou kunnen worden. Hiermee wordt ook duidelijk in welke wijken nu 1

https://www.klimaatakkoord.nl/documenten/publicaties/2019/06/28/klimaatakkoord

1

nog niet begonnen wordt en waar pas later plannen voor gemaakt worden. Bij de uitwerking van die plannen zal rekening gehouden worden met de wens van de raad, zoals vastgelegd bij motie van 28 september 2020) om ‘aardgasvrij’ niet als doel te zien, maar als gevolg van de wens het energieverbruik te beperken. De inwoners en bedrijven kunnen met het bekend worden van de planning voor het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen door de gemeente beter bepalen wat zij nu zelf al willen of kunnen doen aan het verduurzamen van hun woning of bedrijfspand. Eén ding is in ieder geval duidelijk: de komende warmtetransitie vormt de komende decennia een grote maatschappelijke uitdaging, die veel gaat vragen van overheden op alle niveaus, maar vooral ook van alle Nederlandse burgers. De rol van de stakeholders kan per uitvoeringsplan verschillen. Zo zal bijvoorbeeld in sommige wijkuitvoeringsplannen de rol van de gemeente een sterk initiërende zijn, bijvoorbeeld wanneer er gedacht kan worden aan collectieve oplossingen. Tegelijkertijd zal de rol van diezelfde gemeente in gebieden waar meer aan individuele oplossingen gedacht moet worden, veel meer een informerende en faciliterende zijn. Voor de rijksoverheid geldt dat deze in de volledige breedte van de warmtetransitie aan de lat staat voor eenduidige regelgeving en adequate financiering(smodellen).

Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Met het instemmen van de VNG met het Klimaatakkoord hebben de gemeenten zich verbonden aan de afspraken die in het Klimaatakkoord zijn gemaakt (BALV van 29 november 2019).2 Voor het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving staan in het Klimaatakkoord de volgende afspraken: - Gemeenten maken met betrokkenheid van stakeholders uiterlijk eind 2021 een transitievisie warmte. Hierin leggen ze het tijdpad vast voor een wijkgerichte aanpak richting aardgasvrij. - Voor wijken waarvan de transitie voor 2030 is gepland, maken zij ook de potentiële alternatieve energiebronnen en infrastructuur bekend en bieden zij inzicht in de maatschappelijke kosten en baten en de integrale kosten voor eindverbruikers hiervan. - Bij de Transitievisies Warmte programmeren gemeenten zoveel als mogelijk op basis van de laagste maatschappelijke kosten en kosten voor de eindgebruiker. - Gemeenten worden ondersteund vanuit een landelijke leidraad die in maart 2020 als definitieve versie zal worden opgeleverd. Op basis van informatie uit landelijke platformen en eigen lokale informatie kunnen gemeenten de meest kostenefficiënte wijken selecteren. Argumenten Het maken van de Transitievisie Warmte is een onderdeel van de afspraak in het Klimaatakkoord. De visie geeft duidelijkheid aan de inwoners van de gemeente.

Duidelijkheid en richting geven is voor de gemeente, in haar rol als regisseur in de energietransitie, een belangrijke taak Het resultaat van de visie wordt voor het grootste deel bepaald door de analyse en de uitgangspunten. De belangen (de uitgangspunten) zijn gekoppeld aan de kansen (analyse) wat heeft geleid tot een aantal kansrijke wijken, de startwijken, waar met de kennis van nu gestart kan worden met de vervolgstap: het maken van wijkuitvoeringsplannen. Waar dat nog niet het geval is, worden de plannen pas later opgesteld. Deze visie geeft voor de periode tot 2030 aan in welke wijken het maken van wijkuitvoeringsplannen mogelijk is en dus ook welke wijken pas na 2030 in aanmerking komen voor plannen om aardgasvrij te worden. De planning is om deze visie om de vijf jaar te herijken zodat in 2026 met de kennis van die tijd weer nieuwe keuzes gemaakt kunnen en zullen worden. De genoemde startwijken kennen dan ook allemaal hun eigen specifieke gebied (buurt) waar gestart wordt met een wijkuitvoeringsplan. Bij start van de activiteiten voor het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen worden gezamenlijk met de inwoners uit het plangebied de exacte grenzen van het plan bepaald. Drechterland, Centrum Hoogkarspel Het centrum van Hoogkarspel is aangemerkt als kansrijk omdat het de meest dichtbebouwde wijk is van Drechterland.

Een collectieve oplossing is hierdoor waarschijnlijk de goedkoopste oplossing. Ook heeft een lokale bron in de vorm van geothermie een zeer goede potentie, op basis van huidige inzichten. Dit maakt dit gebied geschikt om als startwijk te benoemen. De wijk is echter vrij groot en bestaat uit verschillende kleinere buurten met verschillende bouwjaren en bouwtypes. In het wijkuitvoeringsplan zal daarom een verdere verdeling van de wijk plaats moeten vinden in verschillende buurten. Een andere focus voor het wijkuitvoeringsplan is om samen met bewoners te kijken of

2

Zie: https://vng.nl/nieuws/gemeenten-scharen-zich-achter-klimaatakkoord en https://vng.nl/sites/default/files/2019-11/06-20191101_ledenbrief_instemming-klimaatakkoord-en-moties.pdf

2

een warmtenet de voorkeur heeft in vergelijking met andere mogelijke technieken. In 2023 zal gestart worden met het opstellen van een wijkuitvoeringsplan voor dit gebied. Drechterland, Enkhuizen en Stede Broec, buitengebied De gemeenten kennen alle drie gebieden die dunbevolkt zijn waardoor de mogelijkheden om aardgasvrij te worden, vergelijkbaar zullen zijn voor deze gebieden. De buitengebieden bieden al wel kansen om stappen te zetten. Het buitengebied is daarom als zesde kansrijke wijk opgenomen. Hier kan ook voor 2030 het gesprek met de inwoners gevoerd worden en kan een wijkuitvoeringsplan opgesteld worden. Er moet nog nader bekeken worden welke delen er in een eerste wijkuitvoeringsplan mee kunnen/willen doen (het is een groot gebied). Het is ook goed voor te stellen dat, nadat het eerste wijkuitvoeringsplan voor het buitengebied opgesteld is, met een volgende deel een 2.0 versie gemaakt wordt. Het gebied zal ook zijn eigen stakeholders zoals bijvoorbeeld de Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) kennen om de gesprekken te voeren en het wijkuitvoeringsplan op te stellen. Er zijn nu nog geen directe koppelkansen bekend maar er zijn voldoende technieken die nu al wel ingezet kunnen worden. Dit maakt dat hier in 2022 gestart kan worden met het maken van een wijkuitvoeringsplan.

Stede Broec, Plan Zuid-Princenhof De kansrijke buurt in deze wijk wordt omringd door de Florasingel, de La Reinelaan en de Molensingel. In de wijk moet binnen de komende tien jaar ingrijpend gewerkt worden aan het riool. Omdat er oude kwetsbare gasleidingen in de straat liggen zal ook het gasnet verwijderd moeten worden. De gasleiding is aangeduid als roeringsgevoelige leiding, wat inhoudt dat deze bij werkzaamheden in de buurt van de gasleiding moet worden vervangen. Dit is het geval bij werkzaamheden aan het riool. Het is een natuurlijk moment om te beslissen of er een nieuw gasnet in de straat komt, of dat er nu gekeken wordt naar alternatieven voor aardgas. Stede Broec, Centrum Grootebroek De kansrijke buurt in deze wijk wordt omringd door de Platanenlaan, de Beukenlaan, de Meidoornlaan en de Esdoornlaan. Ook voor deze buurt geldt dat deze kansrijk is omdat er binnen tien jaar gewerkt moet worden aan de riolering. Ook hier liggen roeringsgevoelige gasleidingen in de straat en zal het gasnet verwijderd moeten worden. Dit is een natuurlijk moment om te beslissen of er een nieuw gasnet in de straat komt of dat er nu gekeken wordt naar alternatieven voor aardgas. Voor zowel Plan Zuid-Princenhof als het Centrum Grootebroek ligt de focus voor het wijkuitvoeringsplan op een open dialoog met de bewoners in de wijk.

Een warmtenet kent waarschijnlijk de laagste kosten, maar er zijn meer aspecten belangrijk voor bewoners. De energietransitie past in een breder plaatje van wijkverbetering. Met de vervanging van het riool, het gasnet en waarschijnlijk de straat gaat de wijk een stuk vooruit. Op die manier kan de energietransitie positief bijdragen aan de kwaliteit van de wijk. Enkhuizen, Enkhuizen Noord Het kansrijke gebied in de wijk Enkhuizen-Noord wordt omsloten door de straten Asterstraat, Noorderweg, Piet Smitstraat en de Nelson Mandeladreef. In deze wijk heeft woningcorporatie Welwonen een grote renovatieopgave staan. Het corporatiebezit wordt tussen 2021 en 2028 stapsgewijs ‘aardgasvrij-ready’ gemaakt. In het noordelijke deel van de wijk is voor een deel sloop/nieuwbouw gepland. Deze woningen zullen al worden gebouwd zonder aardgasaansluiting. Daarnaast heeft de gemeente voor het gebied een rioolvervangingsopgave. Tot slot blijkt uit de analyse dat deze wijk kansen biedt voor een collectieve oplossing. Gezien de wens om collectieve oplossingen eerst te onderzoeken en de mogelijke samenwerking met de woningcorporatie, is dit een geschikte wijk om te starten. Enkhuizen, Oude Gouw-Gommerwijk De wijk is vrij groot en niet de hele wijk is kansrijk. Het kansrijke gebied is door het al actieve bewonersinitiatief een geweldige kans om de pilot aardgasvrij uit te voeren.

Het gebied kan vervolgens leiden tot het aansluiten van het overige deel van de wijk. Deze wijk is kansrijk door een actieve bewonersgroep in combinatie met een lokale warmtebron. Een collectieve oplossing met een warmtenet heeft hier de voorkeur. Omdat het over het algemeen vrij recent gebouwde woningen zijn, is de isolatie redelijk en kunnen de woningen met aanvullende isolatiemaatregelen waarschijnlijk op lage temperatuur verwarmd worden. Het nieuwbouwplan Gommerwijk West-West biedt kansen wanneer dit aangesloten wordt op een lage temperatuur warmtenet dat vaak gebaat is bij een zekere schaalgrootte.

3

Een wijkuitvoeringsplan in dit gebied zal kunnen focussen op het faciliteren van de actieve bewonersgroep en Karel Bolbloemen om het project te kunnen realiseren. De rol van de gemeente zal met de bewonersgroep afgestemd moeten worden. Kanttekeningen / alternatieven Kanttekening De opgave is groot en complex. In de visie worden kleinere overzichtelijke gebieden gekozen om een start te maken: de wijkuitvoeringsplannen. Deze eerste wijkuitvoeringsplannen zullen veel kennis opleveren voor de verdere aanpak. Belangrijk is om te beseffen dat we vooral veel niet weten maar dat we door te starten veel kennis op zullen doen. Op landelijke platformen wordt veel informatie gedeeld en leren gemeenten van elkaar. Veelal is de financiering ook nog niet duidelijk en zal in de wijkuitvoeringsplannen eerst becijferd worden wat de aanpak is en wat de kosten ervan zullen zijn, alvorens de focus op de financiering ervan te leggen. Het Rijk heeft in het Klimaatakkoord verschillende instrumenten genoemd om de verduurzaming van de woningen en gebouwen mogelijk te maken (zie C1.5 en 1.6 van het klimaatakkoord, zie link in de voetnoot van pagina 1). Veel van deze instrumenten zijn nog in ontwikkeling. Alternatieven Zowel de afbakening van het gebied als het startmoment van elk wijkuitvoeringsplan kan vrij gekozen worden. Wat dat betreft zijn er vele alternatieven mogelijk.

De huidige keuze voor de startwijken is gemaakt op basis van de analyse met de cijfers en inzichten van nu. De techniek en de inzichten veranderen met de tijd en het is daarom goed dat deze visie periodiek wordt herijkt. De opgave is groot en niet alles kan pas in de laatste tien jaar aangepakt worden. Gezien de omvang is het wijsheid zo snel mogelijk te beginnen. Deze visie geeft de meest logische en kansrijke wijken weer om nu te starten met wijkuitvoeringsplannen. Dat zijn ook nog steeds plannen waarin nog bepaald kan en moet worden wat het beste moment is om tot uitvoering over te gaan. Gelukkig zijn er ook andere thema’s die om actie vragen en kan daarmee gezamenlijk gepland worden. Draagvlak Het draagvlak is door middel van verschillende overleggen en bijeenkomsten getoetst. Tijdens diverse overleggen is met de stakeholders overlegd en is informatie uitgewisseld. In een digitale bewonersbijeenkomst in de drie gemeenten is een eerste beeld van de uitkomsten van de visie gedeeld. Met een brede klankbordgroep is op een tweetal momenten overlegd over de visie en de uitkomsten van de visie. In de bijeenkomsten en de overleggen is opgehaald of er zaken vergeten zijn die van belang geacht worden en hoe de deelnemers tegen de resultaten aan keken. Daarnaast zijn enkele aanvullingen uit de bijeenkomsten naar voren gekomen die tot bijstelling van of opname in de TVW hebben geleid.

Mede door het onderwerp, de abstractheid van een visiedocument en de gevolgen van de coronamaatregelen is de opkomst en inbreng van inwoners tot dusverre maar gering geweest. Gemiddeld hebben er tussen de 15 en 20 deelnemers aan de drie bijeenkomsten deelgenomen. Er kan dan ook op basis van deze toetsing niet gesteld worden dat er integraal voldoende draagvlak van de inwoners en bedrijven voor de visie is. De verwachting is dat bij het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen de concrete keuzes die het belang van de inwoners direct raken, zullen leiden tot een veel hogere betrokkenheid. Deze grotere betrokkenheid is ook essentieel voor een goed wijkuitvoeringsplan. Planning, evaluatie en verantwoording Nadat de Transitievisie Warmte is vastgesteld, zal hierover gecommuniceerd worden naar de inwoners van de gemeente en in het bijzonder naar de inwoners, stakeholder en andere direct betrokken in de aangewezen gebieden. Hierbij zal al een doorkijk gegeven worden naar de stappen om tot een ‘Wijk Uitvoerings Plan’ (WUP) voor het gebied te komen. Het landelijke platform ‘Programma Aardgasvrije Wijken’3 heeft voor het opstellen van een WUP veel informatie beschikbaar en o.a. een ‘Stappenplan Wijkuitvoeringsplan’ en een ‘Handreiking Participatie Wijkaanpak Aardgasvrij’ opgesteld wat goede instrumenten zijn voor de vervolgstappen.

Het stappenplan kent de volgende onderdelen: - Opstellen wijkanalyse Dit is een verdieping van de analyse die gedaan is bij het opstellen van de TVW voor deze specifieke wijk. Ook hier zullen stakeholders en inwoners van het gebied belangrijke gesprekspartners zijn. 3

https://www.aardgasvrijewijken.nl/themas/regieenorganisatie/uitvoeringsplan/default.aspx

4

-

Opstellen projectplan Hier worden samen met betrokken de ambities en uitganspunten voor het plan maar ook de rolverdeling en organisatie verder ingevuld. Opstellen wijkuitvoeringsplan Hier worden onderwerpen als technische oplossing, financiering, bestuurlijke/juridische aspecten, ruimtelijke inpassing en participatie uitgewerkt. Vaststellen wijkuitvoeringsplan In deze laatste stap zijn o.a. de vaststelling van het uitvoeringsplan door het college van B&W en de verankering als programma onder de Omgevingswet voorzien.

Voorafgaand aan al deze stappen maar ook tijdens de uitvoering zal gekeken moeten worden naar de organisatie ervan. Hierbij spelen onder andere de volgende vragen. Welke rollen zijn er vanuit de gemeentelijke organisatie nodig? Hoe gaan we dit organiseren? Welke middelen zijn er nodig en beschikbaar? Wat doet de Rijksoverheid met de afspraken hierover in het Klimaatakkoord? Over de antwoorden hiervan zal de raad regelmatig geïnformeerd worden en daar waar nodig om besluiten gevraagd worden. Financiën Per wijkuitvoeringsplan is inzet vereist van een projectleider en ondersteunende rollen. Omdat het uitwerken van wijkuitvoeringsplannen een nieuwe taak is bij gemeenten, die zowel het publieke als het private terrein betreft, is nu nog niet goed in te schatten hoeveel en welke rollen nodig zijn. Voor de start van de wijkuitvoeringsplannen is in de begroting van 2022 rekening gehouden met de inzet van een projectleider. Voor 2023 en verder zal bij het opstellen van de komende Kadernota een aanvraag voor de benodigde aanvullende middelen gedaan worden.

Hoogkarspel, 24 augustus 2021. Burgemeester en wethouders van Drechterland De secretaris, De burgemeester,

C.M. Minnaert

M. Pijl

5