Raadsvoorstel Uitbreiden werkplekken beschut werk (2021-06)

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Uitbreiden additionele werkplekken beschut werk 893911

RTG: Raadsvoorstel:

8 februari 2021 1 maart 2021, nr. 2021-06

Portefeuillehouder: Programma:

S. Visser-Botman 5: Samenleving

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

Bijlage 1: Beeld van de doelgroep Bijlage 2: Maatschappelijke kosten-baten analyse

Voorgesteld besluit: 1. In te stemmen met de uitbreiding van het aantal beschut werkplekken met 20 fte vanaf 2021, mits de andere zes Westfriese gemeenten ook instemmen met dit besluit. 2. Het budget van € 10.309 vanaf 2022 structureel te dekken vanuit de ‘couleur locale’ middelen. Inleiding Beschut werk is betaald werk voor mensen met een arbeidsbeperking die over arbeidsvermogen beschikken, maar niet in een reguliere baan kunnen werken. In bijlage 1 bij dit voorstel vindt u uitgebreide informatie over beschut werk, de doelgroep, het proces en voorbeelden van de inzet van beschut werk. Gemeenten hebben een taakstelling ‘beschut werk’ vanuit het Rijk om een minimum aantal plekken beschut werk te realiseren. Dit zijn 97 beschut werkers in Westfriesland (Drechterland: 4). WerkSaam Westfriesland voert de taakstelling beschut werk uit voor de zeven Westfriese gemeenten. Vanaf mei 2020 is aan de taakstelling voldaan en is een wachtlijst ontstaan. WerkSaam heeft de wachtlijst in 2020 opgelost door de taakstelling van 2021 naar voren te halen door middel van subsidiegelden van het Europees Sociaal Fonds (ESF). Het naar voren halen van de taakstelling lost het ontstaan van een wachtlijst echter niet structureel op. Nu ontstaat er vanaf januari 2021 een wachtlijst en zijn vanaf januari 2022 pas weer nieuwe plekken voor beschut werk beschikbaar.

Het gaat in dit geval om plekken die binnen de taakstelling van dat jaar vallen. Bij een uitbreiding van het aantal beschut werkplekken, kan een wachtlijst worden voorkomen. Hier is dan wel met ingang van 1 januari 2022 een structurele garantie van dekking vanuit de gemeenten voor nodig, omdat de Rijksmiddelen momenteel alleen de kosten van plaatsing binnen de taakstelling dekken. Beoogd effect Iedereen doet mee, ook mensen met een indicatie beschut werk. Door inzet van extra beschut werkplekken hoeven zij niet onnodig lang op de wachtlijst te staan en afhankelijk te blijven van een uitkering of andere vormen van hulp. Beschut werk biedt mensen ontwikkelmogelijkheden, zinvolle dagbesteding (structuur), sociale contacten, zelfrespect en het gevoel mee te doen in de maatschappij. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Participatiewet Gemeenschappelijke regeling WerkSaam Westfriesland Re-integratieverordening WerkSaam Bij ministeriële regeling wordt bepaald hoeveel werkplekken beschut werk gerealiseerd dienen te worden (de taakstelling). In de re-integratie verordening van WerkSaam is opgenomen dat WerkSaam niet meer personen op beschut werk plaatst dan de taakstelling vanuit het rijk. Als er meer personen met een indicatie zijn dan het aantal plekken, komt er een wachtlijst. Gemeenten hebben de beleidsvrijheid om additionele werkplekken te realiseren. 1

Centrale vraag Wil de gemeenteraad extra middelen inzetten om een wachtlijst beschut werk te voorkomen? Argumenten Ontstaan van een wachtlijst Met inzet van additionele plekken kunnen de indicaties die het UWV afgeeft worden opgevangen. Het UWV geeft meer indicaties af dan WerkSaam volgens de taakstelling moet realiseren. Dit betekent dat een wachtlijst is ontstaan vanaf januari 2021. Met de inzet van additionele werkplekken kan een wachtlijst worden voorkomen. Belang van het voorkomen van een wachtlijst voor het welzijn van inwoners met indicatie beschut werk Realisatie van additionele werkplekken voorkomt dat inwoners vanaf 2021 een jaar thuis moeten wachten op een beschut werkplek. Zij kunnen direct na indicatiestelling (vaak na het afronden van speciaal- of praktijkonderwijs) een dienstverband krijgen aangeboden bij WerkSaam of een externe werkgever met begeleiding. Beschut werk heeft een positieve invloed op de zelfwaardering, gezondheid en het welzijn en welbevinden van de persoon. Eerder plaatsen voorkomt dat inwoners in een uitkeringssituatie terecht komen en/of thuis komen te zitten zonder een direct perspectief op werk. Lang(er) moeten wachten op een beschut werkplek is van invloed op de motivatie maar kan ook van invloed zijn op de thuissituatie, het inkomen, de zorgbehoefte, gezondheid en veiligheid.

Het inzetten op beschut werk heeft ook maatschappelijke baten In bijlage 2 bij dit voorstel is een algemene (landelijke) maatschappelijke kosten/baten analyse opgenomen. Het is niet mogelijk om van tevoren de baten volledig in te calculeren, maar bijgaande analyse biedt enige inzicht. Voor iedere betrokkene is de saldo lasten- baten anders, maar het inzetten op beschut werk heeft een positieve maatschappelijk effect. Dit geldt zeker als wordt voorkomen dat iemand afhankelijk wordt van een bijstandsuitkering. Het kan bijvoorbeeld ook kosten van schuldhulpverlening voorkomen. Middelen voor beschut werk WerkSaam gaat bij het creëren van additionele beschut werkplekken een langdurige verplichting aan. Beschut werkers blijven doorgaans op een beschut werk plek tot verhuizing, pensionering, overlijden. De kosten die worden gemaakt hebben betrekking op salariskosten, begeleidingskosten en eventueel een aanpassing aan de werkplek. Voor de wettelijke taakstelling ontvangen gemeenten een vergoeding van het Rijk. Voor de additionele werkplekken niet. De Rijksfinanciering van beschut werk gaat in 2022 veranderen. Vanaf 2022 wordt loonkostensubsidie vergoed op basis van realisatie en niet op basis van de taakstelling. Loonkostensubsidie is doorgaans 70% van de salariskosten. Het Rijk verwacht dat beschut werkers 30% van hun salariskosten verdienen met hun productiviteit.

De begeleidingskosten en eventuele werkplek aanpassingen blijven onvergoed. Kanttekeningen / alternatieven 1. Onzekerheid over besluitvorming in overige Westfriese gemeenten Als gevolg van de methodiek van plaatsing ‘wie het eerst komt wie het eerst maalt’ is het niet mogelijk om extra plekken per gemeente te realiseren (re-integratieverordening WerkSaam). Als de inzet van additionele werkplekken alleen geldt voor de inwoners uit meebetalende gemeenten, dan komen de inwoners uit niet meebetalende gemeenten op een wachtlijst. Bij de invulling van de reguliere taakstelling zijn zij vervolgens direct aan de beurt om geplaatst te worden. Zij staan dan immers het langst op de wachtlijst. Zo ontstaat er weer een wachtlijst voor de inwoners van de meebetalende gemeenten. Alle Westfriese gemeenteraden besluiten of ze wel of niet instemmen met dit voorstel. Wat gebeurt er als alle gemeenten instemmen? Dan ontstaat geen wachtlijst. Wat gebeurt er als niet alle gemeenten instemmen? Dan ontstaat een wachtlijst vanaf 1 januari 2021. Inwoners worden pas in 2022 geplaatst op een plek beschut werk.

2

2. Onzekerheid over hoogte rijksbijdrage De middelen die de gemeente met dit voorstel beschikbaar stelt zijn structureel. Er wordt immers een dienstverband aangegaan. Voor de jaren vanaf 2022 is de veranderde Rijksfinanciering aangekondigd, maar nog niet definitief uitgewerkt. Los daarvan kunnen er binnen de regeling wijzigingen optreden: de Rijksfinanciering kan oplopen of aflopen. 3. Minder inzet op laaggeletterdheid door inzet van ‘couleur locale’ middelen voor beschut werk De couleur locale middelen (ca. €15.000 per jaar) worden in 2020 en 2021 ingezet voor het bestrijden van laaggeletterdheid bij uitkeringsgerechtigden. Het doel hiervan is de kansen op betaald werk vergroten voor mensen die een afstand tot de arbeidsmarkt hebben door een taalachterstand. U besluit, als gemeenteraad, ieder jaar bij de kadernota WerkSaam hoe de ‘couleur locale’ gelden worden ingezet (door WerkSaam of voor een lokaal project). Uw raad heeft voor 2020 en 2021 besloten om de middelen lokaal in te zetten tegen laaggeletterdheid. Wij hebben daarom afspraken gemaakt met de Westfriese bibliotheken om het project ‘Zoek Werk’ aan te bieden in 2020 en 2021. Helaas is het project door de Coronamaatregelen in 2020 niet uitgevoerd waardoor er momenteel geen evaluatie kan worden gegeven. De bibliotheek verwacht in 2021 te beginnen.

Draagvlak WerkSaam heeft in 2020 gesignaleerd dat een wachtlijst gaat ontstaan. WerkSaam is werkgever van deze doelgroep en weet dat deze doelgroep niet gebaat is bij plaatsing op een wachtlijst. Zij adviseert de Westfriese gemeenten dringend om inwoners met een beschut werkindicatie zo snel mogelijk te helpen. Dit wordt bevestigd vanuit het UWV als indicatiesteller en de scholen van het Praktijkonderwijs en Voorgezet Speciaal Onderwijs. Op 30 september 2020 heeft WerkSaam de raadsleden geïnformeerd over het belang van beschut werk tijdens een regionale raadsleden bijeenkomst. Planning, evaluatie en verantwoording Alle raden wordt gevraagd om zo snel mogelijk een besluit te nemen over uitbreiding van beschut werkplekken. Bij een positief besluit van alle Westfriese gemeenteraden kan daarna zo snel mogelijk de wachtlijst worden weggewerkt. In dat geval gaat WerkSaam aan de slag met aanpassing van de reintegratieverordening. Financiën De inzet op additionele werkplekken heeft structureel financiële gevolgen. Het gaat om dienstverbanden voor onbepaalde tijd. Voor de wettelijke taakstelling ontvangen gemeenten een vergoeding van het Rijk. Voor de additionele werkplekken ontvangt de gemeente geen middelen.

Voor 2021 heeft WerkSaam de wens om de (onlangs bekend geworden) eenmalige bonus beschut werk1 van het Rijk in te zetten waarmee de wachtlijst en de kosten voor aangegane verplichtingen in 2021 wordt opgevangen. Dit kan zij alleen doen als de gemeenten vanaf 2022 een structurele bijdrage leveren voor de additionele werkplekken. WerkSaam heeft vanaf 2022 geen eigen middelen meer om de additionele werkplekken structureel te bekostigen. Voorgesteld wordt om samen met de andere zes Westfriese gemeenten in te zetten op de realisatie van 20 fte additionele werkplekken en hier structureel € 250.000 voor beschikbaar te stellen vanaf 2022. Dit betekent voor de gemeenten de volgende structurele inzet bij ongewijzigd Rijksfinanciering:

1

Conform de gemeenschappelijke regeling dragen de gemeenten de WSW-middelen één op één over aan WerkSaam en daarmee dus ook de bonus beschut werk.

3

Gemeente

Verdeelsleutel 4% 9% 51% 6% 16% 4% 9% 100%

Drechterland Enkhuizen Hoorn Koggenland Medemblik Opmeer Stede Broec Totaal:

Additionele plekken vanaf 2022 in € € 10.309 € 23.196 € 126.289 € 15.464 € 41.237 € 10.309 € 23.196 € 250.000

Dekking Als gevolg van de langlopende lobby van de branchevereniging van sociale werkbedrijven heeft het Rijk aangekondigd de financieringssystematiek van beschut werk aan te passen in 2021. De gevolgen worden zichtbaar vanaf 2022. De begeleidingskosten wordt nog altijd niet vergoed door het Rijk, ook niet vanaf 2022. De ‘couleur locale’ middelen kunnen vanaf 2022 hiervoor worden ingezet. De huidige afspraken over de ‘couleur locale’ middelen gelden tot en met 2021. Er is geen begrotingswijziging nodig, het achterhouden van de ‘couleur locale’ middelen wordt bij de kadernota 2022 WerkSaam verwerkt in de begroting van Drechterland.

Hoogkarspel, 26 januari 2021. Burgemeester en wethouders van Drechterland, De secretaris, De burgemeester,

C.M. Minnaert

M. Pijl

4