Raadsvoorstel Transformatievisie JeugdzorgPlus 2023 e.v. (2021-44)

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Transformatievisie JeugdzorgPlus 2023 en verder 932299

RTG: Raadsvoorstel:

13 september 2021 27 september 2021, nr. 2021-44

Portefeuillehouder: Programma:

S. Visser-Botman 5: Samenleving

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

1. Transformatievisie JeugdzorgPlus vanaf 2023 2. Advies van Adviesraad Drechterland

Voorgesteld besluit: 1. De ‘Transformatievisie JeugdzorgPlus vanaf 2023’ vast te stellen. Inleiding In 2018 startten de achttien gemeenten in de regio Noord-Holland-Noord een transformatie in de JeugdzorgPlus. Er werd een contract afgesloten met jeugdhulpaanbieder Horizon die de locatie Antonius in Bakkum (gemeente Castricum) opende. Het contract loopt op 4 februari 2023 af en kan juridisch gezien niet verlengd worden. Dit stelt de Noord-Holland-Noord gemeenten in de gelegenheid om een transformatievisie op te stellen en nieuwe afspraken te maken om gewenste veranderingen in de JeugdzorgPlus verder door te zetten. Een nauwe samenwerking met alle betrokkenen in de jeugdhulp, jeugdrechtketen en het onderwijs zijn nodig om de zorg te verbeteren voor jeugdigen met zeer complexe problematiek. In het voorliggende visiedocument is vastgelegd hoe de inhoudelijke doorontwikkeling van de JeugdzorgPlus tot stand moet komen in de Noord-Holland-Noord gemeenten. JeugdzorgPlus betreft een tijdelijke opname, die erop gericht is jeugdigen voor te bereiden op een voor hen geschikte plek in de maatschappij. Met specifieke aandacht voor betrokkenheid van het netwerk, onderwijs/werk, huisvesting en het opbouwen van een (in)formeel netwerk.

Om in 2030 geen gesloten jeugdhulp meer te hebben, zijn er drie speerpunten geformuleerd waar de Noord-Holland-Noord gemeenten zich op gaan richten: 1) Het voorkomen van gesloten plaatsingen; 2) Het gecontroleerd afbouwen van gesloten plaatsingen; 3) Het bevorderen van de uitstroom uit de geslotenheid. De Transformatievisie JeugdzorgPlus voor de komende jaren is gebaseerd op: a) Visie op geslotenheid Een gesloten plaatsing wordt gezien als een tijdelijke time-out, als een integraal onderdeel van het volledige behandeltraject. Als geslotenheid dan toch nodig is, dan zo open als mogelijk. Hiermee wordt bedoeld: Er zijn algemene regels: geen hoge hekken, jeugdigen worden niet verplicht opgesloten op hun kamer of gedwongen afgezonderd. Overige vrijheidsbeperkende maatregelen (bijv. het innemen van de telefoon) zo min mogelijk en in overleg en ‘op maat’ afgestemd met de jeugdige. Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de omgeving waar de (gesloten) voorziening gevestigd is. Er zijn mogelijkheden voor jeugdigen om andere jeugdigen te ontmoeten, vrijetijdsbesteding te volgen, stage te lopen of werkervaring op te doen. b) Visie op leefklimaat in geslotenheid Jeugdigen functioneren beter in kleinere groepen wanneer zij kwalitatief goede aandacht krijgen van begeleiders, er relatiegericht gewerkt wordt en er bewezen methoden worden ingezet bij de behandeling.

Betrokkenheid van het netwerk en het onderwijs is een voorwaarde. Jeugdigen horen autonomie over hun eigen leven te hebben. Door hen samen met anderen doelen te laten bepalen, worden ze eigenaar van hun eigen plan. Dit is een integraal onderdeel van de behandeling. Het uitgangspunt is dat de aanbieder faciliteert in een vertegenwoordiging van jongerenparticipatie en gebruik maakt van de inzet van ervaringsdeskundigen.

1

Daarnaast is het uitgangspunt dat jeugdhulp en onderwijs zo thuisnabij mogelijk plaats moeten vinden. Het is van belang dat er sprake is van een doorgaande leerlijn in het onderwijs, dat jeugdigen blijven deelnemen aan basisonderwijs, voortgezet onderwijs of middelbaar beroepsonderwijs. Op de locatie van de JeugdzorgPlus aanbieder is er sprake van gekwalificeerd personeel en een stabiel team. c) Visie op het betrekken van het netwerk tijdens geslotenheid Ouders/voogd worden vanaf de start van de JeugdzorgPlus-behandeling betrokken. Er vindt altijd een gezinsintake plaats, waarbij gezins- en ouderproblematiek in kaart wordt gebracht, zodat dit betrokken kan worden bij behandeling. Er wordt een JIM ingezet. De JIM is een door de jeugdige zelfgekozen mentor en vertrouwenspersoon die voor langere tijd naast de jeugdige staat: voorafgaand, tijdens en na de gesloten plaatsing. Onderdeel van de behandeling is tevens het opbouwen en/of uitbreiden van een formeel/informeel netwerk. d) Samenwerking met onze netwerkpartners Er is sprake van een nauwe samenwerking met de jeugdrechtketen en met andere partijen, zoals onderwijs, gemeenten en woningbouwcorporaties, voor en na geslotenheid.

Beoogd effect De visie geeft de kaders mee om JeugdzorgPlus vanaf 2023 voor de achttien Noord-Holland-Noord gemeenten te verwerven, zodat jeugdigen met een machtiging gesloten jeugdhulp passend geholpen kunnen worden. Tevens wordt er een bredere opgave meegegeven aan het gehele zorgveld om gesloten plaatsingen te voorkomen en gecontroleerde afbouw van gesloten plaatsen te bespoedigen. Dit vraagt een sterke regierol van gemeenten en commitment van alle betrokken partijen bij JeugdzorgPlus. Gezien de afhankelijkheidsrelatie tussen de afzonderlijke partijen is samenwerking essentieel om de ambities in de visie te behalen. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) De Jeugdwet schrijft voor dat gemeenten de verantwoordelijkheid hebben om gesloten jeugdhulp aan te kunnen bieden aan jeugdigen die een machtiging gesloten jeugdhulp opgelegd hebben gekregen van de rechter. Dit heeft tot gevolg dat er beschikbaar aanbod van JeugdzorgPlus aanwezig moet zijn. Gedurende de ontwikkeling van de Transformatievisie is de gemeenteraad betrokken bij het proces. Op 28 mei 2021 is de start van het verwervingstraject ingeluid met een verdiepende en informerende themabijeenkomst over JeugdzorgPlus voor raadsleden, adviesraadsleden/participatieraadsleden en overige betrokkenen.

De uitgangspunten van de Transformatievisie zijn in de regionale raadsinformatiebijeenkomst op 30 juni 2021 besproken met een afvaardiging van de gemeenteraad. Op grond van artikel 108 Gemeentewet is het de bevoegdheid van de gemeenteraad om visie vast te leggen op de wijze waarop er uitvoering gegeven gaat worden aan de Transformatie binnen het zorglandschap. Argumenten  De Jeugdwet bepaalt dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor het aanbieden van gesloten jeugdhulp. De Jeugdwet schrijft voor dat gemeenten de verantwoordelijkheid hebben om gesloten jeugdhulp aan te kunnen bieden aan jeugdigen die een machtiging gesloten jeugdhulp opgelegd hebben gekregen van de rechter. Dat betekent dat gemeenten nog steeds aanbod beschikbaar moeten hebben. 

De gemeenteraden stellen met deze transformatievisie de kaders vast waarbinnen de colleges uitvoering kunnen geven aan de gesloten jeugdhulp. In de transformatievisie word gesteld dat binnen de kaders van de wet de zorg zo open mogelijk georganiseerd moet worden omwille van de jeugdige. Tegelijkertijd is de visie dat de JeugdzorgPlus een time out voorziening is waar de jeugdige zo kort mogelijk verblijft. Bij het stapsgewijs afbouwen van JeugdzorgPlus hoort de ontwikkeling van passende alternatieven gericht op de situatie van de jeugdige. Deze ontwikkeling moet zowel binnen de JeugdzorgPlus plaatsvinden als binnen de voorliggende vormen van jeugdhulp. De doelen uit de transformatievisie worden na vaststelling verder uitgewerkt in een inkoopvisie. Deze wordt door de colleges vastgesteld.

2



De transformatievisie JeugdzorgPlus sluit aan op de ambities uit het Thuis voor Noordje. Eerder is op Noord-Holland niveau geconcludeerd dat voor sommige zorgvormen de samenwerking op een breder niveau moet worden vormgegeven om voorzieningen beschikbaar te houden in de provincie. Dit betreft onder andere JeugdzorgPlus aangezien er een relatief klein aantal jeugdigen gebruikt maakt van deze zorg en de ambitie is om dit aantal verder te laten dalen. In het bovenregionaal plan ‘Thuis voor Noordje’ werken jeugdhulpregio’s, het onderwijs, gecertificeerde instellingen en zorgaanbieders met elkaar samen om alle jeugdigen die JeugdzorgPlus nodig hebben op te vangen binnen Noord-Holland. Ook worden er voorzieningen ontwikkelt voor de zeer specialistische en complexe doelgroep. Er wordt ingezet op voorkomen van plaatsingen ver buiten de provincie. De transformatievisie en de ambities vanuit het Thuis voor Noordje sluiten op elkaar aan. Daarnaast worden landelijke ontwikkelingen nauwgezet gevolgd om aansluiting te behouden tussen regionaal beleid en landelijke ambities.



De transformatie van JeugdzorgPlus vraagt om gezamenlijke verantwoordelijkheid en een sterkere regierol daarin voor de gemeente. De transformatie komt met randvoorwaarden. Het gezamenlijk optrekken tussen het onderwijs, zorgaanbieders, gemeenten, gecertificeerde instellingen en de jeugdrechtketen is een noodzakelijke voorwaarde om toe te werken naar een toekomst waarin jeugdigen met complexe zorgvragen niet meer in geslotenheid hoeven te verblijven. Het betreft een gezamenlijke verantwoordelijkheid, daar gemeenten zelf geen gesloten plaatsing kunnen opleggen, dat doet immers de rechter. Om instroom te beperken moet er gezamenlijk onderzocht worden welke alternatieven nodig zijn om inzet van een gesloten machtiging te voorkomen. Daarnaast kunnen gemeenten een grotere regierol pakken in het doorontwikkelen van passende alternatieven van lichtere vormen van jeugdhulp om JeugdzorgPlus te voorkomen én om uitstroom te bevorderen. De visie op JeugdzorgPlus is daarmee breder dan de geslotenheid zelf, daar het aan gemeenten de opdracht meegeeft om een passend voorliggend jeugdhulpveld te hebben wil deze afbouw verantwoord plaatsvinden.

Kanttekeningen / alternatieven  De gemeenteraad kan besluiten de voorliggende visie niet, gewijzigd of niet op dit moment vast te stellen. Dit heeft consequenties voor de planning van de inkoop en het tijdig kunnen afsluiten van nieuwe contracten per 2023.  Bij het realiseren van een gecontroleerde afbouw zijn gemeenten afhankelijk van de betrokkenheid en daadkracht van de samenwerkingspartners. Gemeenten kunnen daar regie op voeren, echter het tempo van de organisaties kan niet altijd worden bepaald. De samenwerking moet tot doel hebben om geschikte duurzame alternatieven beschikbaar te maken in het voorveld om jeugdigen eerder op te vangen of na geslotenheid te laten uitstromen.  Tevens is er nog een slag te slaan met betrekking tot de financiering van het onderwijs in en rondom JeugdzorgPlus. De financiering vanuit het ministerie is niet faciliterend aan de afbouwbeweging die gemeenten met de samenwerkingspartners willen maken. Op dit moment loopt er op Noord-Holland niveau een lobby richting het Rijk voor een beter passende financieringssystematiek.  Ten slotte vraagt het werken met jeugdigen met zeer complexe problematiek beschikbaarheid en een bepaalde deskundigheid van onderwijs- en zorgpersoneel. Daar moeten organisaties in investeren. Denk hierbij aan training in het voorkomen van escalaties.

Een meer open setting met minder vrijheidsbeperkende maatregelen betekent bijvoorbeeld ook dat de kans op weglopen groter wordt.. Draagvlak Op 28 mei 2021 is de start van het verwervingstraject ingeluid met een verdiepende en informerende themabijeenkomst over JeugdzorgPlus voor raadsleden, adviesraadsleden/participatieraadleden en overige betrokkenen. Vervolgens zijn er meerdere individuele gesprekken gevoerd met gecertificeerde instellingen, ervaringsdeskundigen, zorgaanbieders, onderwijs en de wetenschap over de uitgangspunten van de visie. Deze uitgangspunten zijn verder uitgewerkt in de concept transformatievisie die in raadsinformatiebijeenkomsten besproken is op 30 juni en 7 juli. Tevens is het concept voorgelegd aan alle adviesraden om hen de gelegenheid te bieden een advies mee te geven aan het college. Voor de adviesraden zijn in de aparte regio’s momenten georganiseerd voor een nadere toelichting.

3

In het advies van Adviesraad Drechterland wordt specifiek aandacht gevraagd voor de mogelijkheid van thuis nabij. In het advies wordt gesproken over inventarisatie van kleinschalige voorzieningen per kern. Op dit moment verblijven er gemiddeld 12 tot 15 kinderen in de huidige accommodatie gesloten jeugdhulp van de achttien Noord-Holland-Noord gemeenten. Gelet op het geringe aantal is het onmogelijk om een andere locatie te openen voor gesloten jeugdhulp. Wel zal er worden ingezet op alternatieve vormen van JeugdzorgPlus, zoals een ambulante vorm, waarbij de jongeren wel in hun eigen gezin kunnen blijven en de ondersteuning thuis kan plaatsvinden. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor het voldoende beschikbaar stellen van budget om daadwerkelijk de JeugdzorgPlus van de grond te krijgen. Dit zal verder uitgewerkt worden in de verwervingsstrategie die na vaststelling van de transformatievisie opgesteld wordt. Er heeft overleg plaatsgevonden met het onderwijs over de transformatievisie. In de regio West-Friesland zal in september een OOGO worden gevoerd op de onderliggende visie. In de maand juni 2021 heeft een REA plaatsgevonden over de concept Transformatievisie. Het advies uit de overleggen met het onderwijs -in de breedste zin- is reeds verwerkt in de visie.

Na vaststelling van de transformatievisie door uw raad zullen de organisaties die betrokken zijn geweest bij de totstandkoming worden geïnformeerd door de ambtelijke werkgroep JeugdzorgPlus. Planning, evaluatie en verantwoording Op basis van de transformatievisie zal uw college een inkoopvisie opstellen en een verwervingsstrategie ontwikkelen. De planning is dat deze in het eerste kwartaal van 2022 wordt vastgesteld in het college. U zult hierover naderhand geïnformeerd worden. Financiën Het vaststellen van de Transformatievisie leidt niet tot aanpassingen in de begroting. De verwachting is dat de gecontroleerde afbouw van JeugdzorgPlus een verschuiving in de kosten teweeg gaat brengen binnen de begroting. Dit zal verder uitgewerkt worden in de verwervingsstrategie. Het doel is de inzet van deze (duurdere) zorgvorm voorkomen door passende alternatieve voorliggende zorgvormen door te ontwikkelen. Er wordt een impuls en opdracht gegeven aan de aanbieder om proactief te participeren in het voorkomen van instroom. De verwachting is hiermee een dalende instroom in JeugdzorgPlus. Tegelijkertijd zullen de meest kwetsbare jeugdigen intensieve vervolghulp nodig hebben om een stabieler toekomstperspectief te krijgen. De beweging naar kleinschaligheid zal ook de nodige investeringen met zich meebrengen. Hoogkarspel, 31 augustus 2021.

Burgemeester en wethouders van Drechterland De secretaris, De burgemeester,

C.M. Minnaert

M. Pijl

4