Raadsvoorstel Rekenkamer SED onderzoek Jeugdhulp in de 6 Westfriese gemeenten (2026-13)

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Rekenkamercommissie SED Jeugdhulp in zes Westfriese gemeenten 771768

RTG: Raadsvoorstel:

2 februari 2026 16 februari 2026, nr. 2026-13

Portefeuillehouder: Programma:

B.W. Diepstraten Bestuur en Ondersteuning

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

Rapport Jeugdhulp in zes Westfriese gemeenten

Voorgesteld besluit: 1. De aanbevelingen uit het rapport van de Rekenkamercommissie SED naar Jeugdhulp over te nemen zowel die voor de SED-gemeenten als die voor alle zes deelnemende gemeenten. 2. Het college opdracht te geven met de aanbevelingen aan de slag te gaan, met inachtneming van de bestuurlijke reactie van het college en voor zover deze eerder al niet zijn opgepakt. 3. De raad hierover jaarlijks te informeren.

Inleiding De Rekenkamer SED heeft samen met de rekenkamer Medemblik-Opmeer en de rekenkamer Hoorn onderzoek gedaan in 6 Westfriese gemeenten naar de resultaten van de lokale teams. Daarbij is gekeken naar de volgende vragen: krijgen kinderen en gezinnen tijdig en passend hulp (toegankelijkheid en doeltreffendheid). Worden de kosten beheerst (doelmatigheid)? Het onderzoek heeft bestaan uit vijf onderdelen: verkenning van beleid en regionale afspraken, onderzoek naar intake, eerstelijns jeugdhulp en doorverwijzing bij lokale teams, gesprekken met huisartsen en aanbieders van tweedelijns jeugdhulp, en tot slot gesprekken met gezinnen die jeugdhulp ontvangen. Het onderzoek heeft zich beperkt tot vrijwillige jeugdhulp. Het betreft hulp die op verzoek van ouders, verzorgers of jeugdigen zelf wordt gegeven via het lokale team of de huisarts. Gedwongen hulp zoals bijvoorbeeld een uithuisplaatsing in een pleeggezin op last van de rechter valt buiten het onderzoek. De verantwoordelijkheid die gemeenten in het kader van de jeugdwet hebben, is een zware. Dit geldt zowel voor de inhoud (de gemeente moet helpen bij de meest complexe problematiek) als voor de omvang (een substantieel deel van de jeugdigen doet er inmiddels een beroep op).

Hoewel dit voor alle drie de gemeenten hetzelfde is en hoewel zij beschikken over een gemeenschappelijke uitvoeringsorganisatie (de SEDorganisatie) met daarbinnen een aparte Afdeling Jeugd hebben zij er toch voor gekozen de hulp verschillend te organiseren. Het maakt de uitvoering van de toch al zware verantwoordelijkheid complex. Het is niet altijd duidelijk wie nu aangesproken moet worden voor wat: de SED-organisatie, de afzonderlijke gemeenten of de stichtingen waaraan taken zijn uitbesteed. Het maakt het lastig om de wet, het regionale beleidskader en inkoopregels uniform uitgevoerd te krijgen. Het maakt het ook lastig om met specialistische zorgaanbieders en huisartsen tot goede samenwerking te komen. Daarnaast hebben de gemeenten grote moeite de kosten te ramen, alle drie hadden in 2023 forse overschrijdingen op de begroting voor jeugdhulp. De hoofdconclusie luidt en dat het merendeel van de klachten in Drechterland informeel wordt afgehandeld en dat er weinig is vastgelegd, wat maakt dat er ruimte is voor betering. Belangrijke knelpunten zijn het ontbreken van inzicht in doorlooptijden en toegankelijkheid, waardoor de SED-gemeenten onvoldoende zicht hebben op de mate waarin gezinnen tijdig geholpen worden.

De huidige wachttijden bij zowel de Afdeling Jeugd van de SED-organisatie als bij tweedelijns jeugdhulpaanbieders vormen een ernstig knelpunt voor de tijdige en passende ondersteuning van jeugdigen en hun gezinnen. 1

Medewerkers signaleren daarnaast leemtes in het aanbod van jeugdhulp. De druk op overbruggingszorg neemt toe en er is ongelijkheid tussen gemeenten in het aanbod hiervan. Er is een duidelijke focus op het versterken van eigen regie, maar aan het voeren van procesregie wordt onvoldoende vormgegeven. Jeugdhulpaanbieders ervaren spanningen rond het perspectiefplan en de rol van de SED-organisatie bij behandelkeuzes, wat de samenwerking bemoeilijkt. De rechtmatigheid van declaraties is geborgd via duidelijke controleprocedures, maar de uitvoering kent beperkingen. Tot slot is de samenwerking met huisartsen nog onvoldoende ontwikkeld. Hierdoor wordt de integraliteit van hulpverlening belemmerd en blijft de kans liggen om de instroom naar specialistische zorg te beperken. De hoofdaanbevelingen luiden om voor klachtenbehandeling meetbare doelstellingen vast te leggen, de rol van klachtencoördinator (eventueel in SED-verband) in te vullen, een klachtenregeling op te stellen, te rapporteren over formele en informele klachten, beter vast te leggen wat de organisatie mag verwachten van verbonden partijen rondom klachtenbehandeling en de klachtenbehandeling van verbonden partijen te integreren in de eigen structurele informatievoorziening over dit onderwerp richting de raad. Aanbevelingen -

Maak werk van de adviezen die recent zijn gedaan door onder meer VNG, AEF en de werkgroep ‘Advies Hervormingsagenda Jeugd’. Uniformeer de organisatie van de jeugdhulp in de drie gemeenten. Achterhaal de oorzaken van de lange wachttijd voor de intake bij de Afdeling Jeugd van de SED-organisatie. En breng deze wachttijd terug. Breng de wachttijd voor 95% van de aanvragen terug naar de in de verordening genoemde periode. Achterhaal de oorzaken van de budgetoverschrijdingen. Investeer in een nauwkeuriger en meer dynamische vorm van kostenraming, waarin ook uitzonderlijke situaties — zoals intensieve hulp aan één gezin — worden meegenomen. Maak duidelijk wat de eerstelijnshulp van het lokale teams precies inhoudt en hoe die zich verhoudt tot de tweedelijn. Dat is met name belangrijk voor ‘Ons stede Broec’ waar de hulpverlening soms trekken heeft van specialistische zorg. Voor Enkhuizen en Drechterland geldt dat zij de positie van hun eerstelijnshulp moeten verduidelijken. Versterk de samenwerking met huisartsen. Maak duidelijker welke eerstelijnshulp binnen de gemeente wordt geboden, en wat een huisarts kan verwachten als hij daarnaar doorverwijst. Versterk de samenwerking door huisartsen te stimuleren/ te ondersteunen om te werken met een praktijkondersteuner.

Zorg ervoor dat bij meervoudige problematiek vanuit het lokale team altijd een regisseur betrokken is bij het gezin die door een specialistische zorgaanbieder kan worden benaderd als er actie nodig is om achterliggende problemen aan te pakken. Het is belangrijk de procesregie structureel te borgen en het principe één gezin, één plan, één regisseur consequent toe te passen.

-

-

-

-

-

Aanbevelingen regionaal niveau Naast de aanbevelingen die op basis van dit onderzoek per gemeente zijn gedaan (zie de samenvattende conclusies aan het begin van dit rapport), komen wij tot de volgende regionale aanbevelingen: -

-

Laat regionale afspraken doorwerken in lokaal beleid. Zorg ervoor dat dat de lokale verordening en de beleidsregels worden afgestemd op de regionale afspraken. Overweeg om met de zeven gemeenten (inclusief Koggenland) te komen tot dezelfde lokale beleidsregels en verordeningen. Onderzoek op regionaal niveau hoe de kosten van jeugdzorg beter geraamd kunnen worden. Vijf gemeenten laten budgetoverschrijdingen zien. In drie gemeenten zijn de overschrijdingen fors. Onderzoek op regionaal niveau hoe de wachttijden voor een intakegesprek voor hulpvragers kunnen worden teruggebracht. Wat kan geleerd worden van de lokale teams die 2

-

-

-

geen of een heel beperkte wachttijd hebben? Versterk de verbinding tussen huisartsen en de lokale teams. Huisartsen weten het voorveld en de gemeentelijke eerstelijn nog niet altijd goed te vinden. Voor de gewenste toename van doorverwijzingen van huisarts naar lokale team is het nodig dat huisartsen weten wat de eerstelijnshulp inhoudt en ook weten wat een patiënt daar kan verwachten. Ook moeten in enkele gemeenten (Medemblik, Enkhuizen en Drechterland) de wachttijden fors worden teruggebracht. Verken met huisartsen in dit kader o.a. de mogelijkheid om de POH-functie binnen een huisartsenpraktijk te stimuleren of te ondersteunen. Zorg ervoor dat bij meervoudige problematiek vanuit het lokale team altijd een regisseur betrokken is bij het gezin die door een specialistische zorgaanbieder kan worden benaderd als er actie nodig is om achterliggende problemen aan te pakken. Dit is weliswaar staand beleid, in de praktijk lukt het lokale teams echter niet altijd de regierol goed te spelen. Monitor het zorgaanbod: voor sommigen vormen van specialistische hulp zijn er lange wachttijden. Voorbeelden daarvan zijn diagnostiek en behandeling voor jongeren met vragen rondom gender en eetstoornissen (enkel voor deze doelgroepen), verslavingsproblemen, en zorg met verblijf. Maak in regionaal verband afspraken met zorgaanbieders om de wachttijden terug te brengen.

Beoogd effect Het beoogde effect van dit onderzoek is om na te gaan welke resultaten de lokale teams behalen met hun jeugdhulpverlening en waar ruimte ligt voor verbetering. In het rapport worden zowel in SED-verband als in regionaal verband (6 gemeenten) conclusies getrokken en aanbevelingen gegeven om met name de controlerende rol van de raad in dit belangrijke domein beter in te kunnen vullen. Beleidsvrijheid/ -ruimte (wettelijk kader) Hoewel de meeste aanbevelingen zich richten tot het college is het aan uw raad om een uitspraak te doen over de conclusies en de aanbevelingen. In hoeverre deelt u de conclusies en aanbevelingen van de RKC SED, dan wel bent u de mening toegedaan dat extra inspanningen c.q. maatregelen gewenst zijn. Bestuurlijke reactie In zijn bestuurlijke reactie geeft het college aan het in grote lijnen eens te zijn met de aanbevelingen. Tenslotte geeft het college aan de jeugdhulp inmiddels op punten anders te hebben ingericht en een (groot) deel van de aanbevelingen al te hebben opgepakt. Samenvatting RTG-behandeling 2 februari 2026 Er zijn vragen gesteld en beantwoord over o.a. Kanttekeningen/ alternatieven Gezien het feit dat er zowel binnen de raadscommissie als binnen het college draagvlak is voor de conclusies en aanbevelingen, zijn er geen alternatieven uitgewerkt.

In de bestuurlijke reactie maakt het college duidelijk hoe ze om zullen gaan met de aanbevelingen. Draagvlak Zowel in de raadscommissie als bij het college is er draagvlak voor de conclusies en aanbevelingen in het rapport van de Rekenkamercommissie. Zie hiervoor ook de argumenten.

3

Planning, evaluatie en verantwoording In de bestuurlijke reactie geeft het college aan dat de aanbevelingen in grote lijnen worden gedeeld en dat er wordt gewerkt aan nadere stappen in dit dossier en bereidheid is om de raad te informeren over de voortgang. Voorstel is om hier jaarlijks via een thema-avond over Jeugdhulpverlening aandacht aan te schenken. Financiën Het verbeteren van de eerstelijnszorg kan kosten besparen in het vervolgtraject.

Hoogkarspel, 22 januari 2026 Het Presidium van Drechterland De griffier, De voorzitter,

A. van Langen

B.W. Diepstraten

4