Raadsvoorstel Overdracht wegen HHNK (2021-30)

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Overdracht wegen Hoogheemraadschap 885753

RTG: Raadsvoorstel:

7 juni 2021 21 juni 2021, nr. 2021-30

Portefeuillehouder: Programma:

J.H.N. Broeders 3: Beheer openbare ruimte

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

Buca 7.1, versie 2.5 Buca light Buca Fin

Voorgesteld besluit: 1. In te stemmen met de overdracht van de wegen van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier aan de gemeente per 1 januari 2023. 2. De structurele financiële consequenties van € 1.385.000 met ingang van 2023 te verwerken in de begroting, waarbij deze kosten gedekt worden uit: a. de vrijvallende post uitkering Wet herverdeling wegenbeheer in de begroting van €473.000; b. de jaarlijkse solidariteitsbijdrage van de gemeenten Enkhuizen, Stede Broec en Hoorn van €223.000 over een periode van 12 jaar vanaf 2023; c. voor de overige kosten van € 689.000 in de begroting van 2023 een passende dekking voor te stellen waarbij de lokale belastingdruk voor het totaal aan bewoners en bedrijven als gevolg van dit voorstel in ieder geval niet toeneemt. 3. In te stemmen met het verstrekken van een krediet van € 137.000 in 2022 voor de implementatiekosten. 4. In te stemmen met een jaarlijkse bijdrage aan de SED-organisatie van € 302.000 vanaf 2023 voor de uitvoering van het wegbeheer. 5. Dit alles onder voorbehoud van gelijksoortige besluitvorming in de andere Westfriese gemeenteraden.

Inleiding In 1993 is met de Wet herverdeling wegen een eind gekomen aan versnipperd beheer van wegen. Er zijn sindsdien drie beheerders: het rijk voor de rijkswegen, de provincie voor de provinciale wegen en de gemeente voor het onderliggend wegennet. Een uitzondering vormt het westen van het land, waar waterschappen van oudsher de wegen beheren. Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) heeft nog circa 1.400 km wegen in beheer, waarvan circa 500 km in Westfriesland. Al in 2017 heeft het HHNK de wens geuit de wegen over te dragen aan de gemeenten zodat het HHNK zich kan richten op haar kerntaken: het garanderen van de waterveiligheid, gezond en schoon water en het beperken van wateroverlast. Op 10 juli 2017 is een intentieovereenkomst gesloten tussen het Hoogheemraadschap en de zeven Westfriese gemeenten om de overdracht van de wegen onder bepaalde voorwaarden samen te onderzoeken. De belangrijkste voorwaarde is een financiële: "De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het Hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging".

1

De opgave is uitgewerkt in een businesscase, die u eind 2020 met een raadsbrief heeft ontvangen. Op basis van de businesscase hebben de colleges van de Westfriese gemeenten besloten in principe bereid te zijn de wegen over te nemen, waarbij de gemeenten voortaan zelf de wegen gaan beheren, maar waarbij de gemeenten die voordeel hebben van deze overname de gemeenten die er een financieel nadeel van ondervinden financieel zullen ondersteunen, zodat er gedurende 12 jaar geen meerkosten bij hen zullen optreden. De afgelopen periode hebben de bestuurders met het Hoogheemraadschap over de voorwaarden onderhandeld waarbij de resultaten verwerkt zijn in de als bijlage verstrekte businesscase. Naast de businesscase wordt tevens een “businesscase light” verstrekt met een uitleg op hoofdlijnen waarbij per gemeente een financieel overzicht is opgesteld. Beoogd effect Een heldere beheersituatie van de wegen tegen in het totaal lagere maatschappelijke kosten. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Dit voorstel is gebaseerd op de Wet Herverdeling Wegen en de Wegenwet. Op dit moment is er geen wettelijke plicht de wegen over te nemen. Argumenten Er is een aantal argumenten waarvoor de gemeenten de wegen van het HHNK in beheer kunnen overnemen: 1. De totale kosten van het wegenonderhoud dalen voor de inwoners na de overname.

Gemeenten kunnen de BTW compenseren en het onderhoud kan (daarom) door de gemeente goedkoper worden uitgevoerd. De inwoners en bedrijven in Drechterland hebben daarnaast een gezamenlijk voordeel van € 766.000, omdat de huidige heffing van het Hoogheemraadschap voor het onderhoud van de wegen komt te vervallen. 2. De gemeenten krijgen meer grip op de verkeersveiligheid en krijgen meer armslag bij de Ruimtelijke Ordening. In de huidige situatie dient met het hoogheemraadschap onderhandeld te worden over verkeersveiligheid of aanpassing van wegen. 3. De samenwerking van de Westfriese gemeenten wordt verstevigd (Pact van Westfriesland). De onderlinge financiële steun is een goed voorbeeld van samenwerking. 4. Voor de burgers komt er één loket voor het wegenonderhoud. Met enige regelmaat krijgt de gemeente vragen over onderhoud van de wegen van het Hoogheemraadschap. Als de wegen zijn overgedragen, is de beheersituatie voor iedereen duidelijk. 5. De wegbeheerders kunnen het beheer van de wegen beter op elkaar afstemmen en coördineren. Verkeersveiligheid staat hoog op de agenda, inrichting van de weg is daar een onderdeel van. Weginrichting moet herkenbaar zijn. Doordat het wegbeheer binnen een gemeente in één hand komt, wordt de gelijkvormige inrichting bevorderd. 6.

Door een intergemeentelijke solidariteitsbijdrage vast te leggen voor 12 jaar wordt het ook voor de gemeenten Koggenland, Opmeer, Medemblik en Drechterland mogelijk de wegen over te nemen. Kanttekeningen / alternatieven Een van de kanttekeningen is dat voor de overname van de wegen een unaniem besluit nodig is door zeven gemeenteraden. Indien er geen unaniem besluit genomen zou worden zal het Hoogheemraadschap de afzonderlijke gemeenten verzoeken de wegen over te nemen. Dit zal voor sommige gemeenten aantrekkelijk zijn. Hierdoor verslechtert echter de positie van de achterblijvende partijen, en met name ook voor Drechterland, omdat hierbij dan naar verwachting geen solidariteitsregeling kan worden afgesloten. Een tweede kanttekening is dat met de overname van de wegen ook de ambtelijke organisatie moet worden uitgebreid. Met de schaarste op de arbeidsmarkt kan dit een probleem zijn. Voor het overnemen van de wegen zijn meerdere alternatieven verkend. Hierbij zijn vier kansrijke en negen minder kansrijke alternatieven benoemd waarmee het beheer en onderhoud van wegen mogelijk is. Alternatieven voor het beheer en onderhoud in regionaal verband zijn uitgebreid beschreven in de businesscase. Hierbij zijn de volgende alternatieven in eerste instantie als kansrijk betiteld: a. de afzonderlijke gemeenten regelen de wegenoverdracht individueel met het HHNK; b.

de gemeenten nemen het beheer en onderhoud over en steunen elkaar financieel voor een afgesproken periode; c. de gemeenten brengen het beheer en onderhoud onder bij een bestaand samenwerkingsverband in Westfriesland; d. de gemeenten zetten een nieuw samenwerkingsverband op voor het beheer en onderhoud van de wegen.

2

Draagvlak Zowel de colleges als de ambtelijke beheerorganisaties staan positief tegenover de overdracht van de wegen. Met name de zeggenschap over het beheer van de wegen, een duidelijk aanspreekpunt voor inwoners en het financiële voordeel voor de regio zijn een voordeel. Van de 18 gemeenten in het verzorgingsgebied van het Hoogheemraadschap hebben de gemeenten Alkmaar, Hollands Kroon, Oostzaan en Schagen ingestemd met de overdracht van de wegen. Uitgeest staat positief tegenover de overname van wegen en de Waterlandse gemeenten zijn eveneens van plan de wegen over te nemen. Planning, evaluatie en verantwoording Na besluitvorming dienen de wegen notarieel en kadastraal te worden overgedragen, zodat het beheer van de wegen per 1 januari 2023 kan worden uitgevoerd. In het jaar van de implementatie dienen de beheergegevens van HHNK te worden overgezet in de beheersystemen van de gemeente en dient de formatie voor het beheer en onderhoud overgeheveld te worden. Na vijf jaar wordt de overdracht van de wegen en het beheer en onderhoud in de regio Westfriesland geëvalueerd. De verantwoording vindt plaats in de reguliere P&C cyclus in programma 3 en de paragraaf kapitaalgoederen. Financiën Aan het beheer van wegen zijn onderhoudskosten verbonden. Deze onderhoudskosten zoals in de businesscase opgenomen bedragen jaarlijks € 1.385.000 voor de gemeente Drechterland.

Een deel van de onderhoudskosten kan worden gedekt uit de solidariteitsbijdrage welke Enkhuizen, Stede Broec en Hoorn gedurende een periode van 12 jaar zullen bijdragen. Voor Drechterland gaat het daarbij om jaarlijks € 223.000. Tevens valt de Drechterlandse jaarlijkse uitkering vanuit de Wet Herverdeling Wegenbeheer aan het HHNK van € 473.000 vrij, welke als dekking voor de kosten van de wegenoverdracht ingezet kan worden. Ook komt de wegenheffing van het HHNK aan bewoners en bedrijven te vervallen. Voor Drechterland gaat het daarbij om een totaalbedrag van € 766.000. Met overheveling van het onderhoud naar de gemeente wordt de jaarlijkse heffing van waterschapslasten van de inwoners en bedrijven van Drechteland dus beduidend lager. De voor de gemeente resterende onderhoudskosten bedragen € 689.000 structureel. Dit is substantieel minder dan het totaal aan lagere waterschapslasten voor onze inwoners. Bij de dekking van de hogere lasten voor Drechterland zou dan ook kunnen worden gekeken naar een financieringsmodel waarbij de lokale lastendruk voor het totaal aan inwoners en bedrijven in Drechterland – ten opzichte van de situatie vóór de overheveling – niet toeneemt. Een voorstel daartoe zal opgenomen moeten worden in de begroting van 2023.

Het lijkt, gegeven de totale financiële situatie van de gemeente, verstandig er nu vanuit te gaan dat een dergelijk voorstel bij de begroting de vorm zal krijgen van een verhoging van de OZB. Op dit moment heft het HHNK in Drechterland een bedrag van in totaal € 766.000. Deze heffingen komen, na overdracht van de wegen, te vervallen. Daartegenover zou dan een verhoging van de OZB komen te staan, met ingang van 2023, van € 689.000. Daarmee zou, ondanks de verhoging van de OZB, de totale lokale lastendruk in Drechterland als gevolg van dit voorstel met € 77.000 verminderd worden. Deze vermindering zal echter niet gaan gelden voor ieder afzonderlijk huishouden. Het huidige heffingssysteem van het HHNK bestaat deels uit een vaste heffing per huishouden en deels uit een aan de WOZ-waarde gekoppelde variabele heffing. De gemeente kan, anders dan het HHNK, wettelijk alleen belasting heffen die gekoppeld is aan de WOZ-waarde. Daarmee zal de heffing voor sommige huishoudens iets lager, voor sommige andere iets hoger uitvallen, afhankelijk van de WOZ-waarde van het pand. Bij de vaststelling van de OZB- tarieven voor 2023 zal richting de raad inzichtelijk worden gemaakt welk gedeelte van een eventuele verhoging optreedt als gevolg van de overdracht van de wegen. Daarover zal dan ook richting onze inwoners rondom bij het versturen van de belastingaanslag gecommuniceerd worden.

3

Het beheer van de wegen drukt op de ambtelijke capaciteit van de SED. De overdracht van de wegen leidt tot een substantiële areaaluitbreiding binnen Drechterland. Omdat hier ook extra inkomsten (in de vorm van de solidariteitsbijdrage van andere gemeenten) en lagere uitgaven (in de vorm van de vrijvallende post uitkering Wet herverdeling wegenbeheer) tegenover staan, lijkt het reëel om deze meerkosten niet via de verdeelsleutel te laten verlopen, maar via een bijdrage voor een dienst die van de SED wordt afgenomen. Daarbij gaat het dan jaarlijks om een bijdrage van € 302.000. Deze bijdrage vormt onderdeel van (en wordt gedekt uit) de eerdergenoemde € 1.385.000. Tenslotte wordt voorgesteld in te stemmen met een incidenteel budget van € 137.000 in 2022 voor implementatie van de overheveling. Hoogkarspel, 25 mei 2021. Burgemeester en wethouders van Drechterland De secretaris, De burgemeester,

C.M. Minnaert

M. Pijl

4