Raadsvoorstel Kadernota 2021-2025 (2021-32)

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Kadernota 2021-2025 919986

RTG: Raadsvoorstel:

nvt 5 juli 2021, nr. 2021-32

Portefeuillehouder: Programma:

J.H.N. Broeders Diversen

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

Kadernota 2021-2025

Voorgesteld besluit: 1. In te stemmen met de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2022 en de meerjarenraming 2023-2025; 2. In te stemmen met de voorgestelde autonome mutaties, mutaties nieuw beleid en de mutaties die voortkomen uit de ombuigingen die leiden tot aanpassing van de begroting 2021 en de meerjarenraming 2022-2025. 3. In te stemmen met de eenmalige storting van € 3.000.000 vanuit de Algemene reserve in de reserve afschrijvingslasten ter dekking van de afschrijvingslasten reconstructie Hemmerbuurt. 4. Kennis te nemen van de gepresenteerde begrotingsresultaten; 5. In te stemmen met de financiële gevolgen van de investeringen voor 2021 en autorisatie te verlenen tot het maximum van het opgenomen investeringsbedrag; 6. De punten 2 tot en met 5 via een begrotingswijziging te verwerken. Inleiding We leven nog steeds in bijzondere tijden. En hoewel de maatregelen rondom corona de komende tijd verzacht zullen worden, en het vaccineren in een hoog tempo doorgevoerd wordt, leven we nog steeds in hele onzekere tijden. Er is inmiddels wel licht te zien aan het eind van de tunnel, maar het is nog niet duidelijk hoe lang die tunnel nog is. Terwijl de bestrijding van corona, in ieder geval in de westerse wereld, effectief ter hand schijnt te worden genomen, is het nog erg onduidelijk wat op de langere termijn de consequenties van de pandemie zullen zijn.

Gaat het nieuwe normaal van de komende jaren heel erg op het oude normaal lijken, of heeft de pandemie ook op langere termijn consequenties voor bijvoorbeeld de structuur van de arbeidsmarkt, de woningvraag en de mobiliteit? En welke consequenties heeft dat dan weer voor een gemeente als de onze? Het blijven naar verwachting nog lang interessante tijden. Maar op de korte termijn moeten we bijvoorbeeld nog maar eens zien dat onze ondernemers overeind blijven en dat ons sociale leven weer gaat floreren als in de periode voor maart 2020. Ook dat is nog een hele uitdaging. Bij deze ontvangt u de vierde kadernota van deze raadsperiode. Het doel van een kadernota is om u in staat te stellen zich, voorafgaand aan de begrotingsvoorbereiding, uit te spreken over de verwachtingen die u heeft en de kaders die u aan ons wilt meegeven voor de conceptbegroting 2022-2025. U kunt daarbij aangeven welke zaken u, gegeven de maatschappelijke context en opgaven, graag verwerkt wilt zien in begrotingsvoorstellen en met welke belangrijke inhoudelijke en financiële uitgangspunten wij daarbij rekening moeten houden. Dit alles uiteraard tegen de achtergrond van de strategische koers zoals vastgelegd in het Collegeuitvoeringsprogramma (CUP). De vierde, en laatste, kadernota in een raadsperiode is altijd een bijzondere.

Via die kadernota, en de op grond van die kadernota opgestelde begroting, ‘regeert’ een gemeenteraad altijd een beetje ‘over zijn graf heen’. Het gaat daarbij immers over een begroting die voor het overgrote deel betrekking heeft op de periode na de komende gemeenteraadsverkiezingen. En dat betekent dat we met elkaar goed na zullen moeten denken welke (financiële en maatschappelijke) erfenis we willen overdragen naar de volgende raadsperiode.

1

Vorig jaar stond de kadernota in belangrijke mate in het teken van het structureel verbeteren van de financiële positie van de gemeente. Daarvoor werd toen een ombuigingspakket aan u voorgelegd dat vanaf 2024 een structureel positief effect zou hebben van 1,3 miljoen euro. Deze ombuigingsoperatie was toen met name nodig omdat de terugloop van onze reservepositie in de jaren daarvoor erop wees dat Drechterland structureel boven haar stand leefde. Het afgelopen jaar zijn de financiële vooruitzichten echter verder verslechterd. Daarmee was dat ingrijpende ombuigingspakket helaas niet voldoende van omvang om de ontwikkelingen van het afgelopen jaar en de verwachte ontwikkelingen in de komende jaren het hoofd te kunnen bieden. Ook dit jaar zijn daarom helaas wederom ingrijpende ombuigingen noodzakelijk. In deze kadernota wordt een pakket ombuigingen aan u voorgelegd, wat wederom oploopt tot 1,3 miljoen euro in 2025. Met de doorvoering van deze ombuigingen brengen we onze begroting wederom in evenwicht: in 2024 en 2025 sluit onze begroting met een geprognosticeerd overschot, terwijl tegelijkertijd de omvang van onze Algemene reserve ook de komende jaren op peil blijft. Het college rekent op financieel betere tijden. Er is een breed gedragen consensus dat er landelijke harde afspraken gemaakt moeten worden over een structurele verbetering van de financiële positie van gemeenten.

Dat betekent onder andere dat de koek van het gemeentefonds groter moet en de tekorten in de jeugdzorg en de WMO fatsoenlijk dienen te worden gecompenseerd. Maar het college wil, net als de VNG, ook af van het abonnementstarief in de WMO en van de zogenaamde opschalingskorting. En verder moeten ook voor andere taken, zoals bijvoorbeeld op het terrein van de energietransitie, klimaatadaptatie en de omgevingswet, de rijksmiddelen de op- en overgedragen taken volgen. Op dat vlak is Den Haag de afgelopen jaren jammerlijk tekortgeschoten. Het college verwacht en hoopt dat er vanuit Den Haag het komende jaar, hopelijk al bij de kabinetsformatie, betekenisvolle stappen zullen worden gezet om de financiële noden van de gemeenten te lenigen. In die verwachting heeft het college bij het samenstellen van het in deze kadernota opgenomen voorstel voor een ombuigingspakket de volgende uitgangspunten gehanteerd. Drechterland kan het zich niet permitteren structureel ‘boven haar stand te leven’: de Algemene reserve moet in principe en grofweg over de jaren op hetzelfde niveau blijven. We kunnen niet structureel interen op onze spaarpot. Het college heeft in deze ombuigingsoperatie geprobeerd weg te blijven van het zetten van onomkeerbare stappen, zoals bijvoorbeeld het sluiten van voorzieningen zoals een zwembad, de bibliotheek of ontmoetingsplekken.

Omdat we denken dat de kans reëel is dat de financiële positie van gemeenten de komende tijd zal verbeteren, hebben we ons nu gericht op maatregelen die omkeerbaar zijn, wanneer de financiële situatie van de gemeente verbetert. Dat geldt zowel voor de bezuinigingen als voor de lastenverzwaringen. Het college heeft in deze kadernota naar eer en geweten geprobeerd een balans te zoeken tussen de maatschappelijke consequenties van (terugdraaibare) bezuinigingen enerzijds, en de onwenselijkheid van (omkeerbare) lastenverzwaring anderzijds. En hoewel we ook dit jaar weer een aantal bezuinigingen hebben kunnen vinden die relatief pijnloos zijn, geldt dat helaas niet voor het grootste deel van het ombuigingspakket. Op basis van de in het bovenstaande geschetste overwegingen komt het college tot een voorstel voor een totaal aan ombuigingen van 1,2 miljoen in 2022, oplopend naar 1,3 miljoen in 2025. Onderdeel van die 1,2 miljoen is een verhoging van de OZB met 8%-punt, die, in combinatie met de gedurende het afgelopen jaar opgetreden waardevermeerdering van de panden, structureel € 400.000 op moet gaan leveren.

Ook dit jaar geldt dat wanneer we het woon- en leefklimaat in Drechterland op het huidige niveau willen houden, we, gegeven de ontoereikende manier waarop de rijksoverheid omgaat met de financiering van de gemeenten, intensiever gebruik moeten maken van de gemeentelijke belastingruimte. Met een dergelijke verhoging blijft het OZB-tarief in Drechterland overigens naar verwachting nog steeds onder het landelijke gemiddelde. In 2021 lag het OZB-tarief in Drechterland immers 27% onder het landelijke gemiddelde, en naar verwachting zullen veel gemeenten in 2022 zich net als Drechterland genoodzaakt zien de OZB te verhogen.

2

In deze kadernota zijn een groot aantal bezuinigingen opgenomen. Op een aantal van de grotere wordt hier kort ingegaan. In deze kadernota wordt de nog niet benutte structurele ruimte voor het college uitvoeringsprogramma van € 375.000 met € 300.000 verminderd. Van de resterende € 75.000, wordt voorgesteld € 50.000 te alloceren ten behoeve van de uitvoering van het nog op te stellen fietsbeleidsplan, en € 25.000 in de begroting op te nemen als nog nader te alloceren structurele CUP-middelen. In deze kadernota zijn ook een aantal versoberingen op subsidiegebied opgenomen. Zo worden de subsidies in het domein samenleving vanaf 2024 verlaagd met € 75.000 en wordt de subsidieregeling energiebesparende maatregelen afgeschaft met ingang van 2022, terwijl van de vrijvallende € 100.000 dan € 50.000 herbesteed zal worden aan een nieuwe effectievere duurzaamheid gerelateerde ondersteuningsmaatregel. Beide aanpassingen in het subsidiestelsel moeten de komende tijd nog verder worden uitgewerkt. Verder stellen we ook op het gebied van het openbaar groen een ingrijpende aanpassing voor. In deze kadernota proberen we die in twee stappen inzichtelijk te maken.

Onder andere als gevolg van autonome ontwikkelingen, zoals de verlenging van het groeiseizoen, is er structureel eigenlijk € 55.000 extra nodig om het beheer van het openbaar groen (maaien van gazons en schoffelen van de beplanting) op het afgesproken kwaliteitsniveau B te houden. Dit bedrag wordt in deze kadernota dan ook bij de autonome ontwikkelingen opgevoerd. Tegelijkertijd wordt bij de ombuigingen echter op dit gebied een bezuiniging voorgesteld van € 40.000, waarmee het afgesproken kwaliteitsniveau voor deze delen van de openbare ruimte daalt naar een C. Ook is in dit verband van belang aan te geven dat er in het traject naar deze kadernota toe ook allerlei voorstellen zijn afgevallen zonder dat u deze dan ook nog terugvindt in deze kadernota. Zo worden er in deze kadernota voor de jaren 2023 en verder geen middelen opgenomen voor het uitvoering geven aan de verplichtingen op basis van het klimaatakkoord. Hieraan kan pas uitvoering gegeven worden nadat de rijksoverheid haar bij de onderhandelingen over het Klimaatakkoord gedane toezegging gestand doet aan de gemeenten financiële middelen ter beschikking te stellen om uitvoering te kunnen geven aan die afspraken. Ook zult u in deze kadernota tevergeefs zoeken naar een eerder aangekondigd voorstel voor het verder opknappen van het Raadhuisplein.

Gegeven de financiële noden van de gemeente zag het college geen ruimte om hier in de volle omvang verder invulling aan te geven. Daarmee zullen dus alleen die werkzaamheden worden uitgevoerd, waar U al eerder akkoord op hebt gegeven. De in het bovenstaande geschetste maatregelen zijn nodig om de structurele financiële situatie van de gemeente op een acceptabel niveau te brengen. Een consequentie hiervan is echter dat de Algemene reserve de komende jaren op zou lopen van € 6,5 miljoen in 2022 tot € 9 miljoen in 2025. Een dergelijke groei van de Algemene reserve is, gegeven bijvoorbeeld het benodigde weerstandsvermogen van de gemeente, niet noodzakelijk. Dit biedt de mogelijkheid om de structurele financiële positie van de gemeente nog verder te verbeteren. Het college stelt daarom voor om via de begroting van 2022 € 3 miljoen vanuit de Algemene reserve te storten in de Reserve afschrijvingslasten ter dekking van de in de exploitatie opgenomen kapitaallasten voor de reconstructie van de Hemmerbuurt. Hiermee wordt structureel (voor een periode van 30 jaar) € 100.000 aan financiële ruimte gecreëerd, terwijl de geprognosticeerde omvang van de Algemene reserve in 2025 wederom € 6,5 miljoen zal bedragen.

Al met al legt het college u hierbij een voorstel voor waarin naar de mening van het college een acceptabele balans is gevonden in een pakket met noodzakelijke bezuinigingen en lastenverzwaringen om tot een acceptabel financieel meerjarenperspectief te kunnen komen. Graag gaan we met u het gesprek hierover aan. Financieel beeld Kadernota 2021-2025 Het meerjarenperspectief is, nadat de begroting 2021 is vastgesteld, bijgewerkt aan de hand van besluiten die daarna door uw raad zijn genomen. Het geactualiseerde begrotingsresultaat 2021-2025 (exclusief de mutaties van de Kadernota 2021-2025) ziet er als volgt uit.

3

Mutaties ten lasten van het begrotingsresultaat tot en met april 2021

2021

2022

2023

2024

2025

Begrotingsresultaat primitieve begroting 2021

11

132

203

503

470

- Raad november 2020: Najaarsnota 2021 - Raad november 2020: Najaarsnota SED 2021

-121 -50

-503 -49

-529 -49

-489 -49

-489 -49

- Raad Maart 2021: Overhevelingsbesluit

-480

Begrotingsresultaat

-640

-420

-375

-35

-68

nadelig nadelig nadelig nadelig nadelig

Er zijn voor de Kadernota 2021-2025 diverse mutatie aangeleverd. Na doorrekening hiervan kan het begrotingsresultaat als volgt worden vastgesteld: Begrotingsresultaat na verwerking mutaties Kadernota 2021-2025 2021

2022

2023

2024

2025

Begrotingsresultaat bijgestelde begroting 2021

-640

-420

-375

-35

-68

- Mutaties autonome ontwikkelingen

-600

-1.184

-996

-972

-544

- Mutaties nieuw beleid

-218

-123

-153

-98

-98

-1.458

-1.727

-1.524

-1.105

-710

0

1.173

1.245

1.326

1.366

-1.458 nadelig

-554 nadelig

-279 nadelig

221 voordelig

656 voordelig

Begrotingsresultaat voor ombuigingen - Ombuigingen

Begrotingsresultaat na ombuigingen

Als gevolg van de mutaties die zijn aangeleverd bij deze Kadernota, is er voor de jaren 2021 tot en met 2023 sprake van een verwacht negatief begrotingsresultaat. Vanaf 2024 is er weer sprake van een positief begrotingsresultaat. Structureel en reëel evenwicht Structureel evenwicht Er moet sprake zijn van structureel financieel evenwicht. Dit geldt per jaarschijf. Hiervan is sprake als de structurele lasten tenminste gedekt worden door structurele baten. Een begroting in structureel evenwicht is een van de uitgangspunten om onder repressief toezicht te vallen. Repressief toezicht betekent dat een gemeente zonder voorafgaande goedkeuring van de provincie de begroting en begrotingswijzigingen kan uitvoeren. Reëel evenwicht Een reëel evenwicht houdt in dat de ramingen volledig, realistisch en haalbaar zijn.

4

Resultaat na Kadernota 2021-2025

2021 -1.458

2022 -554

2023 -279

2024 221

2025 656

- Incidentele lasten - Incidentele baten

2.941 2.390

3.213 3.000

-55 0

0 0

0 0

Begrotingsresultaat

-908 nadelig

-341 nadelig

-334 nadelig

221 voordelig

656 voordelig

Ontwikkeling Algemene reserve Conform uw wens presenteren wij bij elk planning- en controldocument de stand van zaken van de Algemene reserve voor het lopende jaar en de meerjarige ontwikkeling hiervan. Alle genomen besluiten tot en met april 2021 zijn verwerkt. 2021

stand 1-1-2021 * storting onttrekking vrij besteedbaar

stand 31-12-2021

6.963

Stortingen Winstneming grondexploitatie

1.145

Saldo jaarrekening 2020

1.164

Onttrekkingen Pilot gasloos

35

Omslagheffingen

373

SED perspectief

167

Cup - Noord Zuid verbinding

51

Overhevelingsbesluit 2021

489

Begrotingsresultaat 2021: Primitieve begroting 2021

11

Saldo Najaarsnota 2021

121

Saldo Najaarsnota SED 2021

50

Saldo overhevelingsbesluit 2021

480

Saldo Kadernota 2021-2025

818

Totaal

6.963

2.320

2.584

6.699

5

Meerjarige ontwikkeling Algemene reserve

Jaar

stand 1-1

storting

onttrekking

stand 31-12

2021

6.963

2.320

2.584

6.699

2022

6.699

1.140

3.670

4.169

2023

4.169

1.520

279

5.410

2024

5.410

465

0

5.875

2025

5.875

656

0

6.531

6.102

6.533

Dan rest ons nog u uit te nodigen uw wensen en bedenkingen met betrekking tot deze kadernota kenbaar te maken. Hoogkarspel, 1 juni 2021. Burgemeester en wethouders van Drechterland De secretaris, De burgemeester,

C.M. Minnaert

M. Pijl

6