Concept beleidsplan WerkSaam 2022-2025 (2021-43)
Tekst van het document
5
Website RPA-NHN
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
34
5.1.1 Ondernemers bij elkaar brengen – MVO Noord-Holland Noord MVO staat voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. MVO Noord-Holland Noord is het platform om werkgevers te stimuleren en te enthousiasmeren om te ondernemen met hun hart. WerkSaam, het WSP en werkgevers zelf laten tijdens goed bezochte netwerkbijeenkomsten zien dat sociaal ondernemen loont, brengt ondernemers bij elkaar. Vanuit het MVO platform informeren we werkgevers over alles rondom sociaal ondernemen en blijven investeren in onderlinge samenwerking en alles wat werkgevers nodig hebben om sociaal ondernemer te zijn en te blijven. De betekeniseconomie en diversiteitsbeleid zijn hierbij belangrijke onderwerpen. 5.2
Social Return on Investment
Bij Social Return (SROI) gaat het erom dat een investering die de gemeente doet, naast het 'gewone' rendement ook een concrete sociale winst (return) oplevert. De gemeenten in de regio Noord-Holland Noord vinden het belangrijk dat haar opdrachtnemers een bijdrage leveren aan het verwezenlijken van sociale doelstellingen, waarbij het accent ligt op het terrein van werkgelegenheid van mensen die een uitkering ontvangen of aan leerlingen die voor hun opleiding een leer-werkplek of stageplaats zoeken. Werkgevers, die na een aanbesteding de opdracht bemachtigen, moeten een percentage van de aanneemsom besteden aan sociaal ondernemen. Dit biedt concrete kansen voor clienten van WerkSaam en jongeren vanuit speciaal of pro onderwijs (preventief). De coördinatoren SROI in de regio Noord-Holland Noord helpen en adviseren werkgevers hoe ze aan deze SROI verplichting in het contract kunnen voldoen. We doen dit in de regio uniform en werken hierin nauw samen. Bij de invulling van SROI draait het vooral om flexibiliteit en maatwerk. Bovendien wordt de methode en het proces van SROI in overleg met de ondernemers en gemeenten regelmatig aangepast aan de veranderende arbeidsmarktontwikkelingen. 5.3
Verdringing voorkomen
WerkSaam is zich bewust van de risico’s op verdringing en wil graag oneerlijke concurrentie voorkomen. Dit doen we door duidelijke afspraken te maken over de inzet van re-integratie instrumenten, zoals een proefplaatsing. De aanwezigheid van een meldpunt en een toetsingscommissie zorgt ervoor dat werkzoekenden, werkgevers en werknemers met vragen en/of klachten over verdringing terecht kunnen.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
35
5.4
Zelfstandig ondernemen
WerkSaam biedt cliënten de kans om zelfstandig te (blijven) ondernemen. Wij ondersteunen: •
personen die een bedrijf willen starten vanuit de bijstand of de WW;
•
gevestigde zelfstandigen in tijdelijke financiële problemen;
•
oudere zelfstandigen (ouder dan 55 jaar) met een niet-levensvatbaar bedrijf;
•
zelfstandigen die hun bedrijf willen beëindigen.
Voor zelfstandigen met (tijdelijke) financiële problemen bij hun bedrijfsvoering, bestaat er de regeling Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz). WerkSaam ondersteunt zowel startende als gevestigde ondernemers middels deze regeling. Bijvoorbeeld via een startersuitkering, een rentedragende geldlening voor bedrijfskapitaal of een aanvulling op het inkomen tot bijstandsniveau. Tijdens de coronaperiode zijn veel ondernemers geholpen via de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Na het aflopen van deze regeling werd een forse toename van het aantal Bbz-aanvragen verwacht. 5.5
Deeltijd ondernemen in de bijstand
WerkSaam stimuleert deeltijd ondernemen in de bijstand. Het uitgangspunt hierbij is dat wij cliënten de mogelijkheid bieden om, naast hun uitkering, gedeeltelijk in het eigen levensonderhoud te voorzien door het verrichten van zelfstandige activiteiten. Het toestaan van het ondernemen op kleine schaal, biedt zowel WerkSaam als de cliënt voordelen. Het deeltijd ondernemen maakt inkomsten uit zelfstandige arbeid mogelijk, waardoor geen volledige uitkering meer nodig is. Voor cliënten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, kan het een eerste stap richting participatie zijn en kan het tot gedeeltelijke uitstroom leiden. Het voordeel van deeltijd ondernemen is dat de cliënt werk doet dat aansluit bij de eigen wensen en vaardigheden. Daarbij blijft de zekerheid van een inkomen op bijstandsniveau. Ook bij deeltijd ondernemen is het uiteindelijk het doel om uitkeringsonafhankelijk te worden. Deeltijd ondernemen biedt op deze wijze nieuwe kansen. Cliënten doen namelijk weer mee in de samenleving. Ze leren ondernemersvaardigheden met werk dat ze leuk vinden, waardoor hun re-integratie versnelt. Zo vergroten deeltijdondernemers hun kansen op uitstroom naar werk, naar volledig zelfstandig ondernemerschap of een combinatie daarvan. Daardoor verminderen uiteindelijk ook de uitgaven voor de bijstand.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
36
5.6
Uitstroompremie
WerkSaam wil cliënten die door omstandigheden langdurig in de uitkering zitten, belonen als zij werk vinden en behouden. Hiermee zorgen we dat werken loont en kunnen deels de armoedeval tegengaan. Cliënten die langdurig in de uitkering zitten en starten met werk, kunnen in aanmerking komen voor een uitstroompremie.
6.
Handhaving
Mede naar aanleiding van de boodschappenaffaire is er in het afgelopen jaar erg veel aandacht geweest in de media voor de opsporing van bijstandsfraude, de handhaving van de verplichtingen in de Participatiewet en de (vaak vergaande) consequenties die dit voor cliënten kan hebben. De menselijke maat moet terug in de bijstand, vindt een meerderheid van de Tweede Kamer.
Politiek slaat alarm over strenge bijstandsregels De Tweede Kamer wil de menselijke maat terug in de regels voor de bijstand. Aanleiding: een vrouw die de gemeente 7000 euro moest betalen omdat ze elke week een tas boodschappen kreeg
van haar moeder. “Er is meer barmhartigheid en meer menselijke maat nodig in de wetgeving van het sociaal domein.” Trouw, 29 december 2020
In de boodschappenaffaire kreeg een uitkeringsgerechtigde regelmatig boodschappen van haar moeder. Zij had de gemeente hierover niet ingelicht. In zulke gevallen schrijft de wet voor dat de gemeente de teveel verstrekte bijstand moet terugvorderen en een boete moet beoordelen. Vanuit onder meer de tweede kamer heeft dit tot veel kritiek geleid. Dit heeft inmiddels geresulteerd in een initiatiefwetsvoorstel. Dat moet gemeenten meer beslissingsruimte geven bij het terugvorderen van bijstand en het opleggen van boetes. Het voorstel richt zich op situaties waarbij sprake is van schending van de inlichtingenplicht: de plicht die uitkeringsgerechtigden hebben om ons op de hoogte te stellen van veranderingen in hun (financiële) situatie. Op dit moment leidt een schending van de inlichtingenplicht vaak tot een boete en terugvordering van de te veel ontvangen bijstand. Dat geldt ook wanneer het een kleine of ombedoelde vergissing betreft of wanneer deze maatregelen ongewenste gevolgen hebben. De nieuwe wet geeft
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
37
de gemeente de 'discretionaire bevoegdheid' om te bepalen of een boete en een terugvordering redelijk is. 6.1
Giften
Bijna gelijktijdig is in Tweede Kamer een motie ingediend die de ruimte voor giften in de bijstand vaststelt op € 1.200,- per jaar. Dat betekent dat uitkeringsgerechtigden eventuele giften tot dat bedrag niet hoeven te melden aan de gemeente. Die giften kunnen dus ook niet leiden tot een boete of een terugvordering. Tot nu toe is het nog aan gemeenten zelf om te bepalen hoeveel ruimte er wordt toegestaan voor giften. Deze motie is aangenomen, maar nog onduidelijk is wanneer deze nieuwe wetgeving ingaat. Vanuit de 7 Westfriese gemeenten hebben wij tijdens onze evaluatieronde ook de wens gehoord om ruimhartiger te zijn met giften. WerkSaam gaat uit van maximaal € 1.200,- giften op jaarbasis. 6.2
Menselijke maat en handhaving
WerkSaam wil hier op een correcte en zorgvuldige wijze invulling aan geven. Dat betekent meer maatwerk, coulance met goedwillende (maar soms onwetende) cliënten en een aanpak voor moedwillig frauderende cliënten. Dit alles binnen de wettelijke maatstaven. Ook op preventief vlak is nog steeds verbetering mogelijk. Wij werken continu aan de verbetering van onze voorlichting aan cliënten. Dat doen we zowel vooraf als tijdens de uitkering. Ook maken wij duidelijke afspraken met onze cliënten. Zoals dat voor cliënten geldt, geldt ook voor ons dat wij naar onze cliënten toe doen wat we beloven en afspreken (optimaliseren van de dienstverlening). Ook is in 2021 onze website verbeterd en hierin wordt veel aandacht besteed aan de rechten en plichten van onze cliënten. WerkSaam heeft de afgelopen jaren de accenten in haar handhavingsbeleid verlegd. De medewerkers zijn getraind op het aspect fraudealertheid en gesprekstechnieken. Bij handhaving gaat het vaak om een gepaste inzet van instrumenten. Proportionaliteit is daarbij van het grootste belang. Bijvoorbeeld ook bij het gebruik van internetonderzoek. Daarbij moet altijd oog zijn voor de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer en of dit in het individuele geval passend is.
Wij houden ons hierbij aan de richtlijnen van het Protocol internetonderzoek door gemeenten van het Regionaal Coördinatiepunt Fraudebestrijding (RCF) Kenniscentrum Handhaving.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
38
7.
Verstrekking van uitkeringen
De kaders voor het verstrekken van een bijstandsuitkering zijn grotendeels door de wetgever ingevuld. De beleidsvrijheid van gemeenten hierin is dan ook minimaal. Dit hoofdstuk gaat over het beleid voor het verstrekken (en terughalen) van bijstand waar nog wel keuzemogelijkheden bestaan. 7.1
Kostendelersnorm
Het recht op bijstand en de hoogte van de uitkering zijn wettelijk geregeld. Als er meerdere personen in één huis wonen, moet in veel gevallen de kostendelersnorm worden toegepast. Er wordt dan een lagere uitkering verstrekt omdat de wetgever ervan uitgaat dat deze personen de kosten (zoals huur, gas, water en licht) kunnen delen. In bijlage 5 staat een nadere uitleg over de kostendelersnorm. 7.1.1 Afwijking mogelijk bij bijzondere situaties De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft gemeenten opgeroepen om de kostendelersnorm niet toe te passen in situaties waarbij personen tijdelijk bij bijstandsgerechtigden inwonen. Een persoon die tijdelijk bij een bijstandsgerechtigde inwoont vanwege een bijzondere situatie, hoeft volgens de staatsecretaris niet mee te tellen voor de kostendelersnorm. Het gaat om 4 groepen: •
logeerregeling vergunninghouders;
•
ex-gedetineerden;
•
ex-daklozen;
•
tijdelijke verzorging vanwege medisch omstandigheden.
WerkSaam is door de gemeenteraden gevraagd om binnen de mogelijkheden van de wet soepeler om te gaan met de kostendelersnorm. Op grond van dit verzoek en de ruimte die de staatssecretaris heeft gegeven, kiest WerkSaam ervoor om in de 4 genoemde situaties maximaal 6 maanden af te zien van de kostendelersnorm. Deze periode kan met maximaal 3 maanden worden verlengd.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
39
Verkenning minister Koolmees Het demissionaire kabinet ziet geen mogelijkheden de kostendelersnorm te versoepelen, zonder dat de uitgaven aan uitkeringen daardoor oplopen. Dat staat in een verkenning die demissionair minister Koolmees aan de Tweede Kamer heeft gestuurd. Volgens de kostendelersnorm krijgen bijstandsgerechtigden minder geld als ze samen met anderen in een huis wonen. Daar is al sinds de invoering in 2015 veel kritiek op. Deze regel verergert bestaande armoede en schuldenproblemen. Ook leidt deze ertoe dat meer jongeren geen dak meer boven hun hoofd hebben, omdat zij door hun ouders gevraagd worden uit huis te gaan zodra ze 21 jaar worden. Het demissionaire kabinet heeft, mede op verzoek van de Tweede Kamer, mogelijke aanpassingen in kaart gebracht. Een van de uitgangspunten die daarbij is gehanteerd, is dat dit niet tot hogere uitgaven aan uitkeringen mag leiden. Dat bleek niet haalbaar. "Alle uitgewerkte varianten zorgen voor een toename van de uitkeringslasten", schrijft Koolmees. Daar staat wel weer tegenover dat aanpassing "elders binnen het sociaal domein juist kan leiden tot minder overheidsuitgaven", zo komt naar voren uit overleg met gemeenten en maatschappelijke organisaties. Daarbij valt te denken aan bijvoorbeeld de jeugdzorg en de maatschappelijke opvang.
Het demissionaire kabinet heeft in totaal 5 alternatieven in kaart gebracht, waarvan volledige afschaffing van de kostendelersnorm de meest vergaande is. Alle voorstellen moeten nog verder worden uitgewerkt. Het is aan het nieuw te vormen kabinet en de Tweede Kamer om daarin een keuze te maken.
7.2
Vrijlating van inkomsten uit arbeid
Niet alle cliënten kunnen fulltime werken en volledig zonder een uitkering leven. Voor hen is parttime werken het hoogst haalbare. Voor anderen kan parttime werken een opstap zijn naar een fulltimebaan en uitstroom uit de uitkering. Als een cliënt (parttime) gaat werken, moeten de inkomsten worden gekort op de uitkering. Omdat initiatieven om te gaan werken moeten worden gestimuleerd, biedt de wet 3 mogelijkheden om een deel van deze inkomsten te mogen houden. Dit wordt een ‘vrijlating’ genoemd: 1. Personen (van 27 jaar of ouder) mogen 25% van de inkomsten houden gedurende maximaal 6 maanden. 2. Alleenstaande ouders (van 27 jaar of ouder met een kind onder de 12 jaar) hebben na deze 6 maanden nog recht op een vrijlating van 12,5% van de inkomsten, totdat het jongste kind 12 jaar wordt. 3. Personen met een medische urenbeperking mogen aansluitend op de eerste vrijlating (en indien van toepassing de tweede vrijlating) 15% van de inkomsten houden. Medisch urenbeperkt betekent dat iemand door ziekte, gebreken, zwangerschap of bevalling niet een volle werkweek kan werken. Als
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
40
de indicatie door het UWV is afgegeven, kan WerkSaam deze vrijlating toepassen. Hiervoor geldt geen leeftijdseis en geen beperking in duur. Voor de eerste twee vrijlatingsmogelijkheden is in de wet bepaald dat deze alleen mogelijk zijn als het werken bijdraagt aan de arbeidsinschakeling van de bijstandsgerechtigde. WerkSaam ondersteunt cliënten die (voorlopig) alleen parttime kunnen werken bij het vinden van werk. De inzet van de vrijlating is hierbij een goede stimulans voor deze cliënten. Wij vinden dat elke parttimebaan bijdraagt aan de arbeidsinschakeling. De keuze om de inkomstenvrijlating toe te passen, maakt WerkSaam altijd in overleg met de cliënt. Uit onze beleidsevaluatie komt naar voren dat door de wijze waarop we dit nu hebben georganiseerd, een relatief groot deel van onze cliënten geen gebruik maakt van deze regeling en hierdoor niet profiteert van deze tijdelijke verhoging van het inkomen. Wij veranderen dit in een systematiek waarbij de vrijlating standaard wordt toegepast, tenzij cliënt aangeeft dit niet te willen. 7.3
Verlagen uitkering
Afstemming Als iemand niet meewerkt aan zijn re-integratietraject, dan moeten wij de uitkering tijdelijk verlagen (‘afstemmen'). Voorbeelden van niet meewerken zijn het niet verschijnen op een werkstage of het weigeren van passend werk. Maar ook het niet verschijnen op een uitnodiging bij WerkSaam om over je ‘plan naar werk’ te praten kan al worden gezien als het niet meewerken. De regels hierover zijn voor een deel dwingend vastgelegd in de wet. Daarnaast hebben wij aanvullende regels vastgelegd in een verordening. In de praktijk blijken deze regels onvoldoende aan te sluiten bij de roep om maatwerk en toepassing van de menselijke maat. In onze sessies bij de gemeenteraden hebben wij deze behoefte ook duidelijk gevoeld. Daarnaast is hierover ook landelijk veel commotie ontstaan, bijvoorbeeld naar aanleiding van de boodschappenaffaire. In dit kader hebben wij ons beleid op het gebied van ‘afstemming’ bijgesteld. Hiermee denken wij meer recht te kunnen doen aan een humaan afstemmingsbeleid, waarbij wij
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
41
proportionaliteit niet uit het oog verliezen. Concreet betekent dat wij in bepaalde situaties iemand eerst schriftelijk een waarschuwing geven, voordat er daadwerkelijk een verlaging wordt gegeven. Ook gaan wij de mogelijkheden om via de inkeerregeling verlagingen ongedaan te maken actiever inzetten. Als een cliënt bijvoorbeeld niet deelneemt aan zijn traject, dan krijgt hij te maken met een verlaging van de uitkering. Maar als die persoon daarna wel gaat deelnemen, dan kan de verlaging weer worden teruggedraaid. Hierdoor wordt alsnog het doel bereikt (deelname aan het traject) zonder dat de cliënt hier uiteindelijk financiële schade van ondervindt. Nog veel beter dan zorgvuldig corrigeren is het voorkomen dat cliënten hun afspraken niet nakomen. Wij willen daarom onze cliënten regelmatig informeren over de rechten en plichten van de Participatiewet in eenvoudig te begrijpen taal. Dit voortkomt verlaging van de uitkering door onwetendheid of onbegrip. 7.4
Bestuurlijke boete
De inlichtingenplicht is 1 van de belangrijkste plichten voor personen die bijstand aanvragen of ontvangen. Hierbij gaat het vooral om het doorgeven van alle zaken die van invloed kunnen zijn op het recht en de hoogte van de uitkering. Als iemand deze inlichtingenplicht niet nakomt (denk hierbij aan het niet verstrekken van informatie over betaald werk of over een woonsituatie) dan moet WerkSaam een boete overwegen. Daarnaast kan in die gevallen ook sprake zijn van het beëindigen en terugvorderen van de bijstand. Afhankelijk van de situatie van de cliënt wordt de hoogte van de boete bepaald. In sommige gevallen kan WerkSaam ervoor kiezen om een schriftelijke waarschuwing te geven. De regels voor het vaststellen van een boete zijn in de afgelopen jaren meerdere malen aangepast. Rechters hebben in uitspraken (jurisprudentie) aangegeven dat het boetebeleid zoals dat door de regering was bedacht, veel te streng was. WerkSaam anticipeert zowel in de uitvoering als beleidsmatig snel op deze ontwikkelingen. Hierdoor is ons boetebeleid steeds adequaat aangepast en is dit milder geworden en voldoet het aan de actuele wettelijke en juridische eisen. In 2020 heeft, vooruitlopend op de komst van de wet vereenvoudiging beslagvrije voet, de laatste aanpassing plaatsgevonden. Die ook weer gepaard is gegaan met een verdere versoepeling van de regeling.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
42
7.5
Aanvullende bijzondere bijstand jongeren
Bijzondere bijstand verstrekken is geen taak van WerkSaam maar van de gemeenten. De aanvullende bijzondere bijstand voor jongeren vormt hierop een uitzondering. WerkSaam is door de gemeenten gemandateerd om deze aanvragen bijzondere bijstand te beoordelen en indien nodig te verstrekken. Een aantal gemeenten heeft ook de beleidsvorming aan ons gemandateerd. Onderstaand beleid geldt dus voor de gemeenten die WerkSaam deze beleidsbevoegdheid op dit punt hebben gegeven. Voor jongeren van 18 tot 21 jaar geldt een zeer lage bijstandsnorm (een alleenstaande jongere ontvangt per 1-1-2021 € 265,49 per maand). Ook jongeren die zelfstandig wonen ontvangen deze lage norm. Als de noodzaak van zelfstandig wonen vaststaat en de ouder(s) de jongere niet financieel kan ondersteunen, kan de gemeente aanvullende bijzondere bijstand verstrekken aan deze jongeren. Het uitgangspunt voor ons beleid is dat de 18-, 19- of 20-jarige jongere die gedwongen zelfstandig moet wonen, voor de hoogte van de uitkering nagenoeg gelijk wordt gesteld met een 21-jarige die zelfstandig woont (per 1-1-2021 € 1.075,44 per maand). Op verzoek van de gemeenten, vult WerkSaam de uitkering aan tot 95% van deze norm. Zonder deze aanvulling is het voor een jongere niet mogelijk om in de kosten voor levensonderhoud te voorzien. 7.6
Terugvordering van bijstand
In de Participatiewet is opgenomen dat wij bijstand moeten terugvorderen als deze ten onrechte is verleend als gevolg van schending van de inlichtingenplicht. Dit is een verplichting en geen bevoegdheid. Daarnaast zijn wij bevoegd om bijstand terug te vorderen als om andere redenen ten onrechte bijstand is verleend. Het uitgangspunt dat WerkSaam hierbij hanteert is dat ten onrechte verstrekte bijstand altijd wordt teruggevorderd. Uiteraard worden hierbij de wettelijke bepalingen en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur gerespecteerd. Om het incassoproces te vergemakkelijken voert WerkSaam heronderzoeken uit op basis van signalen van het Inlichtingenbureau. Dit wordt ‘signaalgestuurd werken’ genoemd. Wij ontvangen signalen van het Inlichtingenbureau als bijvoorbeeld het inkomen of het vermogen van een debiteur wijzigt. Dit kan voor WerkSaam een signaal zijn om tot incasso of tot nader onderzoek over te gaan.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
43
Om uitstroom te bevorderen en herinstroom zoveel mogelijk te voorkomen, gaan wij uitstroom naar werk extra stimuleren. Dit doen wij door de incasso op onze vorderingen 1 jaar te bevriezen als iemand uitstroomt naar werk. Daarnaast werken wij een voorstel uit om bij structurele uitstroom (langer dan 1 jaar) vorderingen volledig of deels kwijt te schelden. Dit wordt nader uitgewerkt in beleidsregels. 7.6.1 Kwijtschelding
Kwijtscheldingsbeleid bestaat uit veel facetten. Wanneer een vordering het gevolg is van bijstandsfraude, dan zijn de kwijtscheldingsmogelijkheden beperkt en dwingend vastgelegd in de wet. Wij zien wel dat rechters in zogenaamde dwangprocedures, de belangen van de cliënt en de andere schuldeisers, soms laat prevaleren boven de wet. WerkSaam gaat zich inspannen om in de uitvoering ook meer gebruik te maken van deze ruimte. Als het gaat om andere vorderingen (dus niet als gevolg van fraude), dan gaat WerkSaam zich inspannen om het ontstaan van deze vorderingen terug te dringen en bij voorkeur te voorkomen. Onze processen worden op dit punt geoptimaliseerd. Desondanks kunnen wij nooit volledig voorkomen dat vorderingen ontstaan. Daarom komt er voor deze vorderingen een soepeler kwijtscheldingsbeleid. De wetgever geeft ons hiervoor de bevoegdheid. Hierbij wordt onder meer de maximale duur van de aflossingen verlaagd van 5 naar 3 jaar. En worden aflossingsverplichtingen bevroren en vorderingen mogelijk kwijtgescholden, als iemand uitstroomt naar werk (zie ook 7.6). 7.7
Verhaal van bijstand
Teveel of onterecht verstrekte bijstand wordt door WerkSaam teruggevorderd van de persoon die deze bijstand heeft ontvangen. Soms kan de bijstand ook worden teruggevraagd van een andere persoon. Dit noemt de wet het ‘verhalen’ van bijstand. In de meeste gevallen verhalen we op de ex-partner (of de andere ouder van de kinderen) die ook na een echtscheiding of verbreking van de relatie onderhoudsplichtig blijft. Als ex-partners de onderhoudsplicht onderling hebben geregeld, zijn er voor WerkSaam geen gronden voor verhaal. Als ex-partners dit niet hebben gedaan, zal WerkSaam wel actie ondernemen. WerkSaam vindt dat het nalaten van de onderhoudsplicht onrechtvaardig is naar degenen die wel hun verantwoordelijkheid nemen. Daarnaast betekent verhaal ook een verlaging van onze uitkeringslasten.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
44
8.
Evalueren, bijstellen, vooruitkijken
Om de resultaten van ons beleid en de wijze van uitvoering te monitoren, hebben wij een aantal instrumenten: •
Klanttevredenheidsonderzoeken (voor werkgevers en opdrachtgevers)
•
Cliënttevredenheidsonderzoeken
•
Evalueren van bezwaar en beroepszaken
•
Evalueren van ingediende klachten
•
Analyseren van resultaten en gegevens
Het bestuur van WerkSaam krijgt rapportages over de algehele voortgang. De gemeenteraden ontvangen 2 keer per jaar een uitgebreide rapportage en een jaarrekening waarin verantwoording wordt afgelegd. 8.1
Datagestuurd werken: Business Intelligence en het Datalab
Vanaf 2021 gaat WerkSaam verder met ‘Business Intelligence’. Er is binnen WerkSaam een Datalab werkgroep opgezet. Ook nemen we deel aan een regionaal Fieldlab met partners zoals gemeente, RMC, RPA en onderwijs. Doel van beide projecten is om met beschikbare data op zoek te gaan naar bruikbare informatie om personen in Westfriesland beter te kunnen helpen en begeleiden. Door analyse van onze informatie verbeteren we continu de inzet van onze instrumenten en middelen. Hiermee komen we tegemoet aan de wens van gemeenteraden die meer inzicht willen in de inzet van instrumenten en de effectiviteit daarvan. WerkSaam zal die (sturings)informatie door bovenstaande projecten sneller en beter kunnen verzamelen en het bestuur en de gemeenteraden daardoor beter inzicht kunnen geven in de voortgang en op de resultaten.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
45
9.
Financiële paragraaf
WerkSaam heeft afspraken met gemeenten over de financiering van uitkeringen, reintegratiebudget en bedrijfsvoering. De financiën van WerkSaam komen terug in de kadernota, begroting, voorjaarsnota, najaarsnota en jaarrekening. Deze zijn openbaar en worden beschikbaar gesteld aan de gemeenteraden. Door middel van zienswijzen op een aantal stukken geven gemeenten een reactie aan het bestuur van WerkSaam. 9.1
BUIG
WerkSaam ontvangt van de gemeenten de gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004. Het budget ontvangen de gemeenten van het Rijk. Uit dit budget mag WerkSaam uitkeringen en loonkostensubsidie betalen. De budgetten worden aan gemeenten toegekend op basis van een verdeelmodel. Grotere gemeenten op basis van objectieve verdeelcriteria en de kleinere gemeenten op basis van een historisch model. Bij oplopende uitkeringsbestanden hebben kleine gemeenten eerder te maken met een tekort. Gemeenten met een objectief verdeelmodel hebben financieel veel baat bij successen van WerkSaam in uitstroom. Het BUIG-budget wordt jaarlijks eenmaal vastgesteld en daarna nog twee keer bijgesteld en kan dus nog wijzigen gedurende een begrotingsjaar. Anders dan bij het Participatiebudget worden de BUIG-budgetten per gemeente verantwoord. Dit betekent dat de lasten voor de uitkeringen per gemeente worden geregistreerd en afgerekend. Bij een tekort kan een gemeente een beroep doen op de Vangnetregeling van het Rijk. Terugvorderingen en verhaal zorgen voor terugontvangsten op de BUIG. Door een voor de cliënt gunstiger kwijtscheldingsbeleid komen er minder gelden terug. 9.2
Re-integratiebudget
Landelijk is de subsidie voor de Wsw te kort om de kosten te dekken. Het tekort dekt WerkSaam uit het re-integratiebudget. Wat overblijft is voor de re-integratie van bijstandscliënten. WerkSaam heeft er bij de start voor gekozen om zoveel mogelijk re-integratieactiviteiten zelf uit te voeren en zo min mogelijk uit te besteden. Ook is afgesproken dat de tekorten op de WSW hieruit gedekt worden. Van het budget dat overblijft wordt circa de helft van het re-integratiebudget ingezet voor coaches. Wat daarna over blijft is beschikbaar voor
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
46
reiskosten, kinderopvangkosten, uitstroompremies, jobcoaching en externe trajecten voor cliënten. De groep cliënten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en een grote begeleidingsbehoefte (de voormalige Wajong én beschut werk doelgroep) stijgt de komende jaren. Deze groep vraagt om meer begeleiding (jobcoaching) waardoor er steeds meer kosten op het re-integratiebudget drukken. Zeker door het wetsvoorstel vanuit het ‘Breed offensief’, waarin cliënten en werkgevers het recht krijgen om jobcoaching aan te vragen, zal er meer budget nodig zijn voor jobcoaching. Dit zal uit het re-integratiebudget gefinancierd worden en kan ertoe leiden dat WerkSaam minder/geen budget heeft voor andere voorzieningen of trajecten. De impact is bij het schrijven van dit plan nog onvoldoende bekend en zal afhangen van de wetgeving en landelijke financiering. 9.3
Wisselwerking BUIG en re-integratiebudget
Als WerkSaam succesvol is zorgt dit voor (een aantal gemeenten) voor een overschot op de BUIG in en ontvangen gemeenten dit budget terug. Dit komt door: •
het voorkomen van instroom;
•
het laten uitstromen van cliënten;
•
het actief inzet op het terughalen van teveel ontvangen uitkeringen (debiteurenbeleid).
WerkSaam wil zoveel mogelijk cliënten laten participeren op de arbeidsmarkt. Voor een groot deel van onze cliënten is loonkostensubsidie beschikbaar en nodig. Door maximaal in te zetten op de mogelijkheden van loonkostensubsidie, stuurt WerkSaam meer dan voorheen op het optimaliseren van de participatie binnen de bestaande budgetten. 9.4
Couleur locale
Gemeenten maken 90% van het re-integratiebudget over aan WerkSaam. De overige 10% kunnen zij zelf inzetten. De meeste gemeenten kiezen voor eigen projecten (couleur locale). Sommigen geven een opdracht aan WerkSaam van dit budget. Dit wordt projectmatig opgepakt. 9.5
Plustaken & extra taken
In de Gemeenschappelijke regeling is opgenomen dat gemeenten een plustaak of extra taak aan WerkSaam kunnen geven. Vanuit het perspectief van WerkSaam heeft dit vooren nadelen. Het voordeel is dat WerkSaam voor inwoners van 1 of meerdere gemeenten
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
47
meer kan betekenen. Het nadeel is dat dit kan leiden tot ongelijkheid in de dienstverlening aan cliënten, als niet alle gemeenten deze plustaak geven. 9.6
Bonus Malus
In de begroting is opgenomen hoe hoog de Toegevoegde Waarde (TW) moet zijn. De toegevoegde Waarde (TW) is gelijk aan de omzet van de leer-werkbedrijven minus de kosten. De bonus-malusregeling regelt dat gemeenten voldoende opdrachten aan WerkSaam geven, zodat er voldoende werk is voor de Wsw-doelgroep om uit te voeren. Onderling is er een norm en een verdeelsleutel afgesproken. Als alle gemeenten de norm halen krijgen zij een bonus. Als een gemeente de norm niet haalt, betaalt deze een malus. Naar verwachting voldoet de bonus-malusregeling in de beleidsperiode (2022-2025) nog, omdat deze gericht is op het aan het werk houden van de Wsw-doelgroep. Door het afnemen van deze doelgroep de komende jaren, is de verwachting dat vanaf 2025 een nieuw model nodig is. WerkSaam gaat met gemeenten in gesprek over andere werksoorten, die gemeenten bij WerkSaam kunnen inkopen in het kader van de bonusmalusregeling. 9.7
Subsidies
WerkSaam maakt gebruik van subsidieregelingen als deze bijdragen aan de doelen van WerkSaam en de baten opwegen tegen de kosten. Subsidies maken het voor WerkSaam mogelijk extra in te zetten op doelgroepen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
48
Bijlagen Bijlage 1
Input vanuit de gemeenteraden, na beleidsevaluatie 2018-2020
WerkSaam heeft in februari/maart 2020 input opgehaald bij alle Westfriese raden. Op basis van de Beleidsevaluatie Participatiewet 2018-2020 en 5 stellingen (deze staan hieronder in groen), hebben wij de raden gevraagd naar hun wensen en ideeën voor het nieuwe beleidsplan. Uiteraard konden de raden ook andere onderwerpen benoemen. Hieronder geven wij de input weer: Stelling 1: Zo snel mogelijk plaatsen op werk of duurzame uitstroom? •
Accent op duurzaamheid
•
Duurzame uitstroom is het mooiste, er is wel een omslagpunt. Hoe lang blijf je zoeken naar duurzaam werk? En waar ga je iemand aan het werk zetten?
•
Besteed u te weinig tijd aan cliënten om ze duurzaam te plaatsen?
•
Gaat u investeren aan de voor- en achterkant om mensen naar werk te begeleiden?
•
Wat krijgen jullie van de cliënten zelf terug?
•
Krijgen de mensen die zelf werk vinden nazorg? Neemt u contact op met de werkgever?
•
Hebben jullie zicht op hoeveel cliënten zelf werk gevonden hebben en terugkeren in de uitkering?
•
Wordt er uitgevraagd waarom iemand na plaatsing zijn werk kwijtgeraakt is?
•
Goed kijken naar de oorzaak en wat er in de toekomst beter kan.
•
Wat zijn de redenen geweest dat mensen terugkeerden in de uitkering?
•
Het gaat erom dat mensen plezier in hun werk hebben, dus duurzaam uit laten stromen.
•
Onderzoek is belangrijk, maar over het algemeen moeten we gaan voor duurzame uitstroom.
•
Het heeft te maken met leeftijd, jongeren moeten werkervaring op doen, oudere mensen moeten meer begeleid worden naar duurzaam werk.
•
Goed om een analyse te maken op de 12,6%. Zo snel mogelijk plaatsen, maar wel duurzaam.
•
Worden cliënten gevraagd in het cliënttevredenheidsonderzoek wat de reden is dat ze terugkeren?
•
Wat is duurzame plaatsing, waar zit de gulden middenweg? Mensen moeten niet altijd maar een betere baan willen.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
49
•
Per persoon moet gekeken worden wat belangrijk is, zo snel mogelijk aan het werk om schulden te voorkomen. Wat verstaan we onder duurzame uitstroom? Tegenwoordig worden er 7 maandencontracten afgegeven.
•
We gaan voor duurzame uitstroom, niet meer elke gewerkte dag is er 1. Laten we daar vanaf stappen.
•
Werk moet passen, reëel zijn is belangrijk
•
Focus op duurzame uitstroom, wel met voldoende efficiency en bevorderen van de eigen kracht en zelfstandigheid van de cliënt
•
Duurzaam, maar met accent op begeleiding op de werkvloer, zoals voormannen. Die begeleiding is cruciaal. Rondom opgezette trajecten zijn te veel regels en het wordt te moeilijk gemaakt. Om projecten te laten slagen zouden de regels eenvoudiger moeten zijn
•
Accent op duurzaam
•
Meteen aan het werk, later overstappen naar een wensbaan. Anders te lang wachten op een gewenste baan
•
Duurzaam; de mens centraal stellen is heel positief. Betreft een kwetsbare groep.
•
Duurzaam. Wat is de verwachting van het % terugval in de uitkering als er gestuurd wordt op duurzaam?
•
Duurzaam
•
Wil weten wat de wat de financiële gevolgen zijn van elke optie, waar ligt de grens, waar wordt het meeste rendement behaald.
•
Duurzaamheid levert uiteindelijk meer op
•
Bij het beleidsvoorstel wil men inzicht in de financiële consequenties van duurzame uitstroom. Cliënten blijven mogelijk wat langer in de uitkering, welke gevolgen heeft dat.
•
Iedereen moet op de juiste plek komen, zorgvuldig. Wil ook inzicht in financiële consequenties.
•
12% keert terug in de uitkering, bij de andere 88% gaat het dus wel goed. Waar ligt dat aan? En wat betekent duurzame uitstroom dan voor die 88% waar het nu wel goed bij gaat, als het bij iedereen wat langer gaat duren. Meer inzicht in gewenst.
•
Duurzaam
•
Het niet alleen om geld gaat maar ook om succes-%.
•
Naast % ook meer behoefte heeft aan aantallen. Dat is ook belangrijker in de kostenbatenanalyse. Dus behoefte aan kwantificeren.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
50
•
Wat is duurzaam? Is dat succes? Hoelang? Kort kan ook een opstap zijn naar duurzaam. Duurzaam zal waarschijnlijk het meest toepasselijk zijn, maar daarvoor zou hij graag nadere onderbouwing zien.
•
Duurzaam waar mogelijk heeft de voorkeur. Mogelijk hangt dit ook af van de individuele cliënt. Dus afhankelijk van capaciteiten, arbeidsverleden, etc. Daar kan een afweging in gemaakt worden.
•
Het verschil met het landelijk beeld lijkt groot, maar als we kijken naar cliënten die niet terugkomen (87,4%) en dat afzetten tegen het landelijk beeld (90%) dan valt het reuze mee.
•
Wat kost het qua inspanning en financiën om hier een verbeterslag in te maken?
•
Voor duurzaam maar dit is wel afhankelijk van wat dit voor financiële consequenties heeft.
•
Het werk moet passend zijn. Als iemand in een baan gedwongen wordt kunnen psychosomatische klachten, ziekteuitval, etc. ontstaan. Als je dit afzet tegen passend/duurzaam, zal het laatste uiteindelijk beter zijn.
Stelling 2: Eventuele overschotten op het BUIG budget moet WerkSaam mogen gebruiken om meer mensen aan werk te helpen? •
We moeten inzichtelijk hebben wat het oplevert.
•
Gemeentelijke begroting staat onder spanning. Maar als je het inzet voor formatie kom je dan uiteindelijk niet in de problemen gezien het tijdelijk geld is?
•
Het is incidenteel geld, dus kan je het niet structureel inzetten.
•
Het is heel willekeurig hoe er op de BUIG budgetten bezuinigd kan worden, op welke basis worden de budgetten verdeeld? Is het een constante factor dat er overschot blijft op de BUIG?
•
Overschotten parkeren op de reserve, is dit echt geld wat je blijvend gaat overhouden?
•
Positief gestemd. Voorstellen moeten langs de raad om het BUIG budget te kunnen gebruiken.
•
Wat hebben we de afgelopen 2 jaar met het BUIG budget gedaan, wat zijn de plannen ermee?
•
Overschotten van de BUIG moeten terug naar de gemeente. Als WerkSaam geld nodig heeft moeten ze aangeven wat ze nodig hebben.
•
Het is afhankelijk waar je het voor in wil zetten, zet het vooral in op het versterken van de arbeidspositie van mensen. Maak ook inzichtelijk wat het oplevert.
•
Het is een politieke stelling.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
51
•
We moeten een goede keuze kunnen maken.
•
Positief over BUIG inzetten op plekken waar tekorten zijn
•
Overschot zou terug moeten naar gemeente
•
Niet het ene jaar wel aan re-integratie en het andere jaar wel
•
Overschot naar Werksaam is positief
•
Eerst inzichtelijk krijgen wat voorbesparing dat uiteindelijk kan opleveren. Raadsvoorstel.
•
Overschot niet besteden aan mensen die niet aan het werk willen. Liever het overschot naar preventie hiervan en sociaal domein
•
Overschot naar re-integratie is positief; scheel daarna weer kosten in sociaal domein
•
Re-integratie prima, vindt de timing niet helemaal goed
•
Inzet overschot in sociaal domein en een gedeelte voor re-integratie
•
Niet direct eens, berekeningen, kostenbesparing afwachten. Niet wenselijk dat overschot BUIG Medemblik ingezet wordt voor andere gemeenten die misschien minder overschot hebben.
•
Te kort BUIG Koggenland, wat gebeurt er met het overschot van de andere gemeenten?
•
Kan Werksaam in het uitwerken de optie meenemen om 2 of 3 kaders / onderwerpen vast te stellen voor waar de overschotten BUIG voor ingezet zou kunnen worden.
•
Kan Werksaam in de uitwerking kijken of het Shared Saving model kan worden meegenomen.
•
Kan Werksaam zich als GR hard maken om met de overschotten BUIG iets zinvols te doen.
•
Nee. Opmerking: geldt dan het solidariteit principe?(verdelen over gemeenten)
•
Nee, tenzij prachtig voorstel.
•
Voorstel kan, dat eerst bekijken voordat we een keuze maken. Werk is belangrijk voor mensen. Hoe zou zoiets positief doorwerken voor de samenleving, daar inzicht in?
•
Op zich een prima plan om geld wat over is gedeeltelijk hiervoor te gebruiken. Maar de voorbeelden lijken tegenstrijdig m.b.t. duurzaamheid.
•
Essentieel hoe de landelijke overheid hier naar kijkt. Als daarin niets veranderd, dan zijn wij genoodzaakt om onze budgetten terug te halen. We zitten allemaal in geldnood. De landelijke overheid moet dus over de brug komen.
•
Veel gemeenten houden geld over op de BUIG, maar dat dit niet voor Drechterland geldt. Bij ons moet er jaarlijks geld bij. Hoe ziet WS dit?
•
Hoe kunnen alle 7 gemeenten hierop meeliften?
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
52
•
WS verwacht een hoger overschot in de komende jaren. Is daarbij geanticipeerd op faillissementen in de komende periode?
•
Om welke bedragen/budgetten gaat het? In principe voorstander om overschot bij WS te laten. Dit geld is bedoeld voor deze uitvoering.
•
Deze gelden moeren terug naar de gemeente. Dat is zuiverder. Mede gelet op de penibele financiële situatie bij gemeenten en de kortingen op gemeenschappelijke regelingen die moeten plaatsvinden. Anders zullen op andere gebieden negatieve besluiten moeten worden genomen.
•
Geen voorstander om mensen aan een rotbaantje te helpen, maar afgelopen jaren zijn grote bedragen teruggevloeid (tonnen). Dus dit kan grote financiële gevolgen voor de gemeenten hebben.
•
Zorgen om veel faillissementen. Daarom zou ik hier toch terughoudend mee om willen gaan.
•
Ben wel benieuwd naar het voorstel. Op lange termijn verwacht ik dat het zich uitbetaald.
•
Cijfers zijn onontbeerlijk. Maar in dat kader moeten we ook breder kijken dan alleen naar de BUIG.
•
Het overschot BUIG wordt nu ingezet om tekorten binnen het sociaal domein aan te vullen. Hoe ziet de wethouder het voorstel om het besteden aan re-integratie Is er al berekend hoeveel besparing dit op de uitkeringen zou betekenen
Stelling 3: Werken moet lonen, WerkSaam moet waar mogelijk schulden voorkomen en meer doen aan kwijtschelden. •
Moeten jullie er niet gewoon voor zorgen dat mensen niet in de schulden terecht komen?
•
Dit soort zaken moeten jullie niet laten ontstaan, wat voor een bedragen hebben we het over? Graag meer inzicht in de gegevens.
•
Graag meer inzicht in de redenen en bedragen.
•
Als iemand fraudeert, hoe weet u dan of het bewust of onbewust is? De stelling is te algemeen, is het bewust of onbewust?
•
Problemen voor sommige mensen omdat ze onvoordelig uitkwamen als ze aan het werk gingen. Hoe zit het met de kwijtschelding?
•
Afhankelijk van de reden waardoor de schulden zijn gekomen. Maatwerk leveren.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
53
•
Wat bedoelen jullie met schulden voorkomen? Informatievoorziening moet verbeterd worden.
•
Het kwijtschelden van schulden alleen als het noodzakelijk is. Fraude moet wel aangepakt worden.
•
Mensen zijn beter soms net zo goed af als wanneer ze in de uitkering zitten.
•
Geen geld kwijtschelden, blijft eigen verantwoordelijkheid. Wel begeleiding bieden ter preventie. Buiten iemands schuld om, dan wel kwijtschelden
•
Menselijke maat
•
Maatwerk en de menselijke maat, extra begeleiding bieden
•
Maatwerk bieden
•
Maatwerk en menselijke maat. Cliënt goed leren kennen, beslissingen alleen op basis van persoonlijk contact met de cliënt. Goede begeleiding bieden, ook preventief
•
Inzetten op meer begeleiding
•
Accent op voorkomen en maatwerk
•
Duurzaam
•
Menselijke maat, accent op begeleiding en preventie
•
Ruimhartig, maatwerk, perspectief bieden
•
Niet direct eens, zorgvuldige bewaking en overweging, maatwerk
•
Wordt er door Werksaam iets gedaan aan budgetcoaching. Is er communicatie/contact tussen Werksaam en de gemeenteconsulent over inkomsten / schuldhulpverlening.
•
Vindt de app een mooi initiatief.
•
Vóór mensen perspectief geven. Hangt wel van situatie af.
•
Verbazing over schulden, zou niet mogelijk moeten zijn, geld moet direct gestopt worden als mensen gaan werken, niet achteraf, daar moet WS mee aan de slag.
•
Menselijke maat.
•
Dit heeft invloed op de buig, hoeveel dan, financiële consequenties inzicht brengen.
•
Oorzaken bij WS kan meerdere redenen hebben. Maar lijkt nu procesmatig. Daar moet je iets aan doen.
•
Om hoeveel personen het gaat. Dit is wederom van belang om een kosten-batenanalyse te kunnen maken.
•
WS moet voorkomen dat schulden ontstaan. Bij kwijtschelding zet hij zijn vragen. Als vordering is ontstaan door schuld van WS, dan moet dit mogelijk zijn. Bij legitieme schulden heeft hij moeite met kwijtschelding.
•
Op teletekst las ik dat mensen in schulden komen door te gaan werken. Worden zij wel geadviseerd om bijvoorbeeld geld opzij te zetten?
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
54
•
Alles doen om schulden te voorkomen.
•
Ook hier geldt, waar hebben we het financieel gezien over? We moeten we aan de voorkant schulden zien te voorkomen. Een ruimhartiger beleid zou kunnen, maar dan ben ik wel nieuwsgierig naar de inhoud hiervan. Ik kan me ook voorstellen dat als WS een fout maakt, hier anders mee omgegaan wordt.
•
Zaken als bij de toeslagenaffaire moeten voorkomen worden. Bij kwijtschelding doen we anderen tekort. En is dan sprake van afglijden. Dus vooral schulden zien te voorkomen.
•
Om hoeveel % gaat? Graag verneem ik in september ook de cijfers hierover.
•
Kan voor een groot deel mee met de stelling. Bij fouten van WS mag inwoner niet heel lang de gevolgen daarvan ondervinden.
•
Er zal een voorstel op meerdere punten uitgewerkt moeten worden. Bijv. de maximale tijd van aflossing omlaag brengen als de vordering niet verwijtbaar is. En er zal meer naar het dossier an sich gekeken moeten worden.
•
We moeten licht geven aan het einde van de tunnel.
•
De begeleiding moet ook goed zijn. Door WS of door budgetpartner.
Stelling 4: Strikt de wet volgen of meer menselijke maat in handhaving? •
U geeft aan dat we de wet moeten volgen, hoe kunnen we daar dan van afwijken? Voor de waarschuwing, u moet zichzelf niet in de vingers snijden. Wilt u een voorschot nemen op de PW?
•
Zouden we niet eerst moeten afwachten wat er elders in het land gebeurt voordat we hier een beslissing over nemen?
•
Is er helemaal geen ruimte in het gemeentelijk beleid om mensen een waarschuwing te geven?
•
Kan de omgekeerde toets hier niet toegepast worden?
•
Experimenteer en neem kleine stapjes.
•
Fouten zijn menselijk, mensen krijgen soms te maken met onmogelijke situaties. Hanteer de menselijke maat.
•
Welke beleidsvrijheid hebben we als de wet zegt dat het niet mogelijk is?
•
Als de maatregel niet wordt opgelegd, wat gebeurt er dan? Vaak is het ook niet duidelijk wat de regels zijn.
•
Het is beide, dus streng handhaven en de menselijke maat hanteren.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
55
•
Er is ook grijs gebied, het overwegen van een sanctie is ruimte om de wet te interpreteren. Wat zijn de gevolgen als het Rijk handhaaft op WerkSaam. Kijk naar de mazen van de wet.
•
We vinden het een kwalijke zaak dat de menselijke maat niet in de PW zit. Pas de menselijke maat toe waar het kan. Neem steeds meer afstand van de wet waarin mensen in de problemen komen erdoor.
•
Is er geen sprake van willekeur als je de wet niet volgt.
•
Wel handhaven, wel met menselijke maat. Meer inzet op begeleiding zodat er minder fouten gemaakt worden door cliënten, bijvoorbeeld bij invullen formulieren
•
Menselijke maat.
•
Menselijke maat, Werksaam heeft voldoende ervaring om in te kunnen schatten
•
Menselijke maat, niet alleen volgens de letter van de wet
•
Menselijke maat. Werken vanuit vertrouwen in plaats van uit wantrouwen
•
Iedereen is voor de menselijke maat en zorgvuldigheid. Anton benoemt opzet straffen, onopzettelijk menselijke maat.
•
Maatwerk en menselijke maat. Cliënt goed leren kennen, beslissingen alleen op basis van persoonlijk contact met de cliënt. Goede begeleiding bieden, ook preventief
•
Menselijke maat
•
Menselijke maat, inzet omgekeerde toets
•
Maatwerk
•
Menselijke maat
•
Waarschuwingen geven, is dat dan 1x of 4x? Goed dat hier aandacht aan wordt besteed.
•
Waarschuwing geven is positief want is menselijke maat.
•
Belangrijk om hierin balans te zoeken zodat het niet te “los” wordt.
•
Helemaal eens. Het advies volgens wij van harte.
•
Ook eens met het voorstel om de menselijke maat te hanteren. Wel onder een voorbehoud dat hierover afspraken en regels worden gemaakt. Dat het bijv. bij 1 waarschuwing per cliënt blijft.
•
Waar het is misgegaan? Bij de toeslagenaffaire is gebruik gemaakt van algoritmes. Dat is gebruikelijk in de markt en bij de overheid. Om ondermeer fraude op te sporen. Blijft WS hier gebruik van maken? Het risico is dat anders fraude toeneemt.
•
De wet is geschreven vanuit het principe dat de burger niet te vertrouwen is. Hij is van mening dat fraude door de rechter vastgesteld moet worden.
•
De menselijke maat moet prevaleren boven de wet.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
56
•
Via een bezwaar- en beroepsprocedure kun je uiteindelijk ook bij de rechter terechtkomen.
•
Is ook voorstander van de menselijke maat. Bij de toeslagenaffaire is de overheid meedogenloos geweest en is sprake geweest van onmenselijke toestanden. Een waarschuwing als iemand voor de 1e keer in de fout gaat is een eerste issue om tot een maximaal resultaat te komen.
•
Ook voorstander van de menselijk maat. Vandaag was een terrashouder in het nieuws die zich niet aan de coronaregels hield. Ook hij kreeg eerst een waarschuwing. Hij is benieuwd welke ruimte er komt in het beleidsplan.
•
Al veel gezegd. Menselijke maat is heel belangrijk. We moeten een les uit de toeslagenaffaire leren. Eens dat dat we met een doelgroep te maken hebben. En dat er altijd gedegen onderzoek moet plaatsvinden. En op een juiste wijze met fraude omgaan.
•
De menselijke maat moet gelden. Dat geldt overigens bij uitvoering van alle wetten.
•
Wil toevoegen dat de termen verwijtbaar/niet verwijtbaar beter kunnen worden vervangen door ‘had het voorkomen kunnen worden’. Een waarschuwing komt toch in het dossier en kan in het vervolg daardoor toch consequenties hebben.
Vraag 5: Welke informatie wilt u op hoofdlijnen weten over het cliëntenbestand? •
WerkSaam weet voldoende welke informatie wij nodig hebben.
•
Wat is het alternatief voor de doel- en participatieladder?
•
Mensen kwamen niet hoger op de ladder, ons punt is dat mensen zich ontwikkelen
en zich gelukkiger voelen •
Ontwikkeling van mensen, trajecten. Is er nagedacht over een diversiteit van
trajecten? •
Kom met een voorstel waar wij op kunnen schieten.
•
Cliënt in beeld krijgen, hoe ver zijn jullie met het in beeld krijgen van deze
mensen? •
We vinden het belangrijk dat mensen gelukkig zijn, geef ze een doel, hoe staan
mensen zelf in het leven. Als je goed in je vel zit kan je meer aan. Werk is onderdeel van het leven. •
Het cliëntenbestand wordt minder goed bemiddelbaar, wat zegt dat precies? Hoe
maak je dat inzichtelijk. •
Op dit moment geen behoefte aan meer informatie
•
Wat zijn de aantallen in- en uitstroom
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
57
•
Wat is het percentage notoire werkweigeraars binnen het bestand
•
Geen andere wensen dan de informatie die we nu al krijgen (dit is door veel
fracties genoemd). •
Getallen in/uitstroom en percentage tussen wal en schip gevallen cliënten
•
Informatie/aantallen over: BW, statushouders, uitstroom en % daarvan terugval
•
Vonden de informatie vanuit Werksaam/ladder altijd duidelijk en volledig. Volgend
instrument en daarmee de informatievoorziening, niette ingewikkeld / uitgebreid maken. •
Wordt er bij het nieuwe instrument een koppeling gemaakt met / aangehaakt op
de reeds bestaande UV ladder. •
Actieve cliëntenbestand. Bijv. 450 jongeren. Splits dit uit in wie wel/niet
bemiddelbaar, aantal vluchtelingen, ondernemers, dak- en thuislozen etc. •
Neemt het deel niet-bemiddelbare personen toe, een zorgpunt voor Opmeer
vanuit het kostenplaatje. •
De P-ladder is een systematiek. Als WS kiest voor een andere hebben ze daar alle
vrijheid in. Ik til daar niet zo zwaar aan. Als andere informatie hoort hij graag wat de ontwikkelingen zijn. •
Leeftijd, genoten opleiding, beroepsgroep, gezinssamenstelling, beheersing
Nederlandse taal, arbeidsverleden, gevolgde traject en resultaat daarvan en de tevredenheid van cliënten tijdens en na het traject. Dan gaat het leven voor haar. •
Zorg ervoor dat we niet overstelpt worden met te veel informatie.
Overige vragen/Input •
Wat doet WerkSaam concreet aan taalverbetering?
•
De armoedeval, als men werk accepteert gaat men achteruit. Hoe zit dat precies?
•
Bent u ermee gebaat als wij de couleur locale gelden loslaten? Hoe gaat dit dan
vervolgens ingezet worden? •
Er zit een verbetering in de middengroep van cliënten, waar zit die verbetering
precies? •
Is het bekend welke vormen van discriminatie het meeste voorkomen?
•
Zoeken jullie samenwerking met lokale initiatieven om de taal onder burgers te
verbeteren? •
Mensen deden hun verhaal bij de raad. Kan dit nog eens gedaan worden?
Casusvoorbeelden. •
Cliënt heeft een bepaald profiel; als diegene uit de uitkering stroomt en na een
paar jaar toch weer instroomt, behoudt hij dan het oorspronkelijke profiel •
Kan het overschot BUIG overgezet worden naar het tekort laaggeletterdheid
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
58
•
Na het rapport over de leer-werkbedrijven: wordt er over 2 of 3 jaar geëvalueerd
of de adviezen zijn opgevolgd/effect hebben gehad •
Welke oplossingen zijn er voor de mensen die op de wachtlijst moeten blijven
staan voor BW, wat kunnen we voor hen betekenen •
Kwijtschelding schulden is sympathiek maar is het niet oneerlijk voor degenen die
ook schulden hebben in combinatie met een laag inkomen, maar geen uitkering hebben •
Er is nu geen uitsluitsel over overschot BUIG, waarom is dit niet meegenomen in
de Kadernota •
Wat is het standpunt van Hoorn over het BUIG overschot
•
Wordt er binnen West Friesland voldoende gedaan om de tegenprestatie vorm te
geven? •
Is er iets te zeggen over de samenstelling populatie bijstand in onze gemeente?
Kenmerken van de doelgroepen, kan er een aanbod zijn dat daar specifiek op inspeelt. •
Welke nadelen / risico’s zijn er bij het automatisch toepassen van de
inkomensvrijlating bij pt werk? •
Benieuwd naar hoe aanpak discriminatie arbeidsmarkt eruit gaat zien.
•
Heeft Werksaam een beeld / verwachtingen van wat de gevolgen zijn voor de
regio corona / PW. •
Wat wordt er ingezet voor cliënten die kunnen werken maar voor wie het passend
werk aanvaarden / vinden niet lukt? •
Worden gender/geaardheid ook meegenomen in het discriminatiebeleid.
•
Anticipeert Werksaam op de verwachtingen over de toekomst en hoe doet
Werksaam dat. •
Heeft Werksaam aandacht voor de groep jongere Nuggers die door corona thuis
zijn komen te zitten zonder (bij)baan. •
Wees alert op zorgfraudeurs naar aanleiding van artikel binnenlands bestuur.
•
Nieuwkomers. Wat wordt er nu voor deze doelgroep gedaan?
•
Het aantal personen dat als zelfstandige is uitgestroomd is 8 à 9% is. Dat is erg
laag. Ik kan mij voorstellen dat veel mensen zelfstandige activiteiten kunnen verrichten. •
Laaggeletterdheid in onze regio heel hoog is. Weet WS wat hier de reden van is?
•
Er zijn doelgroepen benoemd, hoe zit het met mensen uit de doelgroep 55+?
Tot slot spreken een aantal aanwezigen hun complimenten uit naar WerkSaam. Dit is een hele fijne manier om met elkaar te spreken en informatie op te halen en te delen.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
59
Bijlage 2
Kerntaken van WerkSaam (wettelijke taken)
WerkSaam heeft verschillende kerntaken die voortvloeien uit verschillende wetten. Wat deze wetten en dus onze opdrachten bindt, is het ondersteunen van mensen naar werk en tijdelijk inkomen als zij hier niet zelfstandig toe in staat zijn. De meeste mensen die WerkSaam ondersteunt, hebben een uitkering. Maar er zijn ook mensen zonder uitkering die wij bemiddelen naar werk, bijvoorbeeld jongeren. Overzicht wetten, regels en WerkSaam-doelgroepen Wet- en regelgeving
Inkomenssituatie van de cliënten
Participatiewet, IOAW en
•
Bijstandsgerechtigden
IOAZ
•
Niet-uitkeringsgerechtigden (nuggers)
•
Wajonggerechtigden, uitsluitend voor het onderdeel ‘beschut werk’ van de Participatiewet
•
Werknemers met een baan in het kader van de voorziening beschut werk
•
Werkenden met loonkostensubsidie in het kader van de Participatiewet
Bbz
•
Zelfstandig ondernemers met een inkomen onder bijstandsniveau
•
Bijstandsgerechtigden die als zelfstandig ondernemer aan de slag kunnen
•
Oudere zelfstandigen (55+) met een nietlevensvatbaar bedrijf
Wsw
•
Zelfstandigen die hun bedrijf willen beëindigen.
•
Werknemers met een baan in het kader van de Wsw
Het onderdeel ‘aanpak laaggeletterdheid’ van de
•
Volwassenen (18 jaar en ouder) die moeite hebben met lezen en schrijven:
Wet educatie en
➢
Werkenden
beroepsonderwijs (WEB)
➢
Uitkeringsgerechtigden
➢
Nuggers
Tabel 1 | Wet- en regelgeving in relatie tot de verschillende doelgroepen qua inkomenssituatie
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
60
Bijlage 3
Regionale cijfers (arbeidsmarkt)discriminatie
Eén van de kernactiviteiten van Art.1 Noord Holland Noord is de behandeling van gemelde klachten en meldingen inzake discriminatie en ongelijke behandeling. De onderstaande tabellen staan vermeld in het jaarverslag 2019. Grond
Art 1
Politie
Totaal
NHN
NHN
Afkomst
34
114
148
Godsdienst
3
3
6
Politieke overtuiging
0
1
1
Geslacht
10
7
17
Seksuele gerichtheid
10
51
61
Leeftijd
12
0
12
Handicap /
5
5
10
Nationaliteit
2
0
2
Levensovertuiging
0
0
0
Burgerlijke staat
1
0
1
Arbeidsduur
0
0
0
Arbeidscontract
1
2
3
Niet wettelijke
6
0
6
Onbekend
3
1
4
Totaal
91
203
294
Art 1
Politie
Totaal
NHN
NHN
Arbeidsmarkt
23
21
44
Buurt / wijk
11
47
58
Commerciële
6
4
10
chronische ziekte
gronden
Terrein
dienstverlening
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
61
Collectieve
12
9
21
Horeca / amusement
1
8
9
Media en reclame
6
17
23
Onderwijs
6
12
18
Politie, OM,
5
0
5
1
2
3
Sport en recreatie
2
6
8
Publiek domein,
4
39
43
Privésfeer
2
18
20
Huisvesting
3
0
3
Onbekend / onbekend
4
5
9
Totaal
86
188
274
voorzieningen
Vreemdelingendienst Publieke / politieke opinie
openbare ruimte
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
62
Bijlage 4
Beschut werk
De belangrijkste doelgroep voor beschut werk zijn de schoolverlaters van het voortgezet speciaal onderwijs/praktijkschool (Vso/Pro) en cliënten met een uitkering van WerkSaam.
Doelgroep arbeidsmarkt
Kandidaten WerkSaam
Kandidaten UWV
Regulier werk (zonder loonkostensubsidie of begeleiding)
Participatiewet
WW Ziektewet
Banenafspraak (met loonkostensubsidie en jobcoaching)
Participatiewet/Wsw
Wajong
Beschut werk (met loonkostensubsidie, jobcoaching en extra begeleiding)
Participatiewet
Wajong
Tabel 14 | Beschut werk in relatie tot de doelgroepen op de arbeidsmarkt Bovenstaand overzicht geeft weer waar ‘beschut werk’ zich bevindt op de arbeidsmarkt. Het gaat om mensen met arbeidsvermogen in een betaalde baan, maar niet in een reguliere baan. Dit is voor deze doelgroep een brug te ver; zij zijn daarom aangewezen op een beschutte baan. 4.4.1 Onderscheid tussen beschut werk en dagbesteding Beschut werk is dus een betaalde baan voor mensen die intensieve begeleiding en/of een werkplekaanpassing nodig hebben. Dit is iets anders dan arbeidsmatige dagbesteding (dit is zonder salaris), dat door gemeenten aangeboden wordt op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning. Personen die in aanmerking komen voor dagbesteding hebben geen arbeidsvermogen. Wel is het mogelijk dat personen vanuit de dagbesteding doorgroeien naar beschut werk.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
63
Bijlage 5
Kostendelersnorm: wat is dat precies?
Het recht op bijstand en de hoogte van de uitkering zijn wettelijk geregeld. Als er meerdere personen in één huis wonen, moet in veel gevallen de kostendelersnorm worden toegepast. Er wordt dan een lagere uitkering verstrekt omdat de wetgever er vanuit gaat dat die mensen de kosten (zoals huur, gas, water en licht) kunnen delen. Uitzonderingen In de wet zijn een aantal uitzonderingen genoemd waarbij er geen sprake is van kostendeling: •
personen jonger dan 21 jaar;
•
personen die een kamer huren;
•
studenten.
In onderstaande tabel kunt u zien hoe de kostendelersnorm uitpakt. Huishoudtype
Individuele
Totale
norm
bijstandsnorm als allen bijstand wordt ontvangen
Eenpersoonshuishouden
70%
70%
Tweepersoonshuishouden
50%
100%
Driepersoonshuishouden
43,33%
130%
Vierpersoonshuishouden
40%
160%
Vijfpersoonshuishouden
38%
190%
Tabel 15 | Voor de toepassing van de kostendelersnorm is het niet van belang of de huisgenoten van de belanghebbende ook recht hebben op bijstand. Bij Totale bijstandsnorm is dus uitgegaan van de situatie dat alle huisgenoten ook bijstand ontvangen. Het gevolg van de toepassing van de kostendelersnorm is dat bij iedere extra kostendelende medebewoner, de totale bijstandsnorm met 30% toeneemt.
Concept Beleidsplan 2022 - 2025 | WerkSaam Westfriesland
64