Bestuursakkoord Drechterland

Sterke dorpen, sterke toekomst

Samen bouwen aan een leefbaar en toekomstbestendig Drechterland

Bestuursakkoord 2026-2030

Inleiding Drechterland staat voor belangrijke keuzes. De komende jaren groeit onze gemeente, verandert de samenstelling van onze bevolking en worden de uitdagingen op het gebied van wonen, zorg, bereikbaarheid, duurzaamheid en financiën groter. Wij vinden het belangrijk om verder te kijken dan de waan van de dag. De coalitie van SPD, VVD Drechterland en Progressief Drechterland kiest voor een koers die niet alleen inspeelt op de vraagstukken van vandaag, maar die vooral bouwt aan het Drechterland van morgen. Onze gemeente heeft veel om trots op te zijn. De kracht van onze dorpen, het actieve verenigings­ leven, de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en vrijwilligers, en de kwaliteit van onze leefomgeving vormen een stevig fundament. Tegelijkertijd weten we dat deze kwaliteiten niet vanzelfsprekend zijn. Ze vragen om bestuurders die verantwoordelijkheid nemen, vooruitkijken en keuzes durven maken die ook op de lange termijn bijdragen aan een sterke gemeente. Met dit akkoord kiezen wij bewust voor investeren in de toekomst. We bouwen aan voldoende woningen voor jongeren, gezinnen en senioren, zodat inwoners in iedere levensfase in Drechterland kunnen blijven wonen. We investeren in veilige infrastructuur, toekomstbestendige voorzieningen en een sterke sociale basis. We zetten stappen in de energietransitie en klimaatadaptatie.

En we zorgen ervoor dat onze gemeente financieel gezond blijft, zodat ook toekomstige generaties kunnen rekenen op goede voorzieningen en een betrouwbare overheid. Daarbij staat voor ons één uitgangspunt centraal: ontwikkeling moet hand in hand gaan met het belang van onze inwoners. Daarom maken wij zorgvuldig keuzes, die realistisch en uitvoerbaar zijn. Keuzes die ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen, maar tegelijkertijd beschermen wat Drechterland zo bijzonder maakt. Financieel staan er onzekere jaren te wachten, waar we bij de verdere uitwerking van het bestuursakkoord rekening mee moeten houden. We sluiten een OZB-verhoging niet uit, maar willen wel dat dit voor specifieke doeleinden gebruikt gaat worden met meerwaarde voor onze inwoners. Wij geloven dat de beste resultaten worden bereikt in samenwerking met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en verenigingen. De kennis, ervaring en betrokkenheid die aanwezig zijn in onze dorpen, zijn onmisbaar bij het maken van toekomstbestendige keuzes. Daarom willen wij zichtbaar en benaderbaar zijn, luisteren naar ideeën en zorgen uit de samenleving en inwoners actief betrekken bij plannen die hun leefomgeving raken. Met dit akkoord leggen wij een stevige basis voor de komende jaren. We gaan investeren in een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Drechterland.

Een gemeente waar huidige en toekomstige generaties prettig kunnen wonen, werken, ondernemen en samenleven. Dat is de verantwoordelijkheid die wij als coalitie van SPD, VVD Drechterland en Progressief Drechterland gezamenlijk nemen. Als partijen hebben we de handen ineengesloten om ons vol in te zetten voor de belangen van Drechterland, nu en in de toekomst.

3

Bestuursakkoord 2026 - 2030

Sterke dorpen, sterke toekomst

Samen bouwen aan een leefbaar en toekomstbestendig Drechterland MFA

MFA

Drechterland staat voor belangrijke keuzes. De komende jaren verandert onze gemeente en groeien de opgaven op het gebied van wonen, zorg, duurzaamheid en leefbaarheid. Daarom kiezen we voor een toekomstgerichte

koers waarin de kracht van onze dorpen centraal staat. Samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties werken we aan een gemeente waar iedereen prettig kan wonen, werken en samenleven.

ONZE VISIE & AMBITIES VOOR 2026- 2030 Wonen & Leefbare MFAdorpen

Klimaat, Groen & Duurzaamheid

Meer betaalbare koop- en huurwoningen in de dorpen voor Drechterlanders.

Woningen, bedrijven en gemeentelijk vastgoed verduurzamen.

De Hooge Hout ontwikkelen met woningen, voorzieningen, groen en bereikbaarheid.

Meer groen, bomen en ruimte voor water in de dorpen.

MFA

MFA MFA

Dorpscentra versterken, erfgoed beschermen en nieuwe woonvormen stimuleren.

MFA

Werk maken van energiebesparing, -opwekking en -opslag.

Economie & Ondernemen Veilig verkeer & Mobiliteit Wegen, kruispunten en schoolomgevingen veiliger inrichten.

SHOP SHOP

Investeren in veilige fietsen wandelverbindingen.

Meer aandacht voor recreatie, toerisme en het unieke karakter van Drechterland.

Aanpak van de Streekweg, Zuiderdracht, Nieuweweg, minirotonde Venhuizen en Zuiderdijk.

Een veilige en aantrekkelijke omgeving voor inwoners en bezoekers.

MFA

SHOP Samenleven & Ondersteuning Zorg toegankelijk houden door efficiëntere inkoop, preventie en vroegsignalering. Eenzaamheid tegengaan, mantelzorg ondersteunen en aandacht voor senioren.

Duurzame landbouw en lokaal ondernemerschap ondersteunen.

SHOP

Ondernemersspreekuur voor ondernemers.

Dienstverlening & Organisatie

SHOP

SHOP SHOP

Verenigingen, sport, cultuur, jongeren en arbeidsdeelname versterken.

SHOP

Een sluitende begroting combineren met kwalitatieve dienstverlening.

SHOP Digitalisering en professionalisering van de organisatie voortzetten. Inwoners eerder en actiever betrekken bij beleid en projecten.

MAKADO MFA

SHOP

www.drechterland.nl/ bestuursakkoord

Sterke dorpen, sterke toekomst

Samen bouwen aan een leefbaar en toekomstbestendig Drechterland

Inhoudsopgave 1.

Wonen en Leefbare dorpen............................................................................................................................................................................ 7 1.1 Bouwen aan de toekomst......................................................................................................................................................................................... 7 1.2 De Hooge Hout als sleutelproject................................................................................................................................................................... 8

2.

Veilig verkeer en Mobiliteit. .......................................................................................................................................................................... 11

3.

Samenleven en Ondersteuning......................................................................................................................................................... 13 3.1 Zorg voor elkaar in een sterk Drechterland.....................................................................................................................................13 3.2 Gezond, actief en betrokken..............................................................................................................................................................................14 3.3 Sport, onderwijs en verenigingen. ...............................................................................................................................................................15

4.

Klimaat, Groen en Duurzaamheid................................................................................................................................................. 17 4.1 De energietransitie in beweging....................................................................................................................................................................17 4.2 Klimaatadaptatie, biodiversiteit en openbare ruimte............................................................................................................17

5.

Economie en Ondernemen. ....................................................................................................................................................................... 19 5.1 Bedrijvigheid en ruimtelijke kwaliteit.........................................................................................................................................................19 5.2 Toerisme en recreatie.................................................................................................................................................................................................20 5.3 Openbare orde en veiligheid..............................................................................................................................................................................21

6.

Dienstverlening en Organisatie. ........................................................................................................................................................ 22

5

6

1. Wonen en Leefbare dorpen Drechterland wil een gemeente blijven waar inwoners in elke levensfase een passende woning kunnen vinden. Jongeren moeten in hun eigen dorp kunnen blijven wonen en gezinnen moeten kunnen doorstromen naar een geschikte woning. Ouderen moeten binnen hun vertrouwde omgeving kunnen verhuizen naar een levensloopbestendige woning. Het realiseren van voldoende betaalbare woningen is een van de belangrijkste opgaven voor de komende jaren.

1.1 Bouwen aan de toekomst Wij zetten ons in voor de bouw van voldoende woningen en geven prioriteit aan de uitvoering van bestaande woningbouwplannen en de ontwikkeling van nieuwe locaties. Met de bouw van de eerste woningen in De Hooge Hout en de voortgang van andere projecten in bijna al onze dorpen zetten we belangrijke stappen om de woningnood te verminderen. Wij blijven aangesloten bij de regionale Woondeal, met als doel dat tweederde van de nieuwbouw betaalbaar is en dertig procent bestaat uit sociale huurwoningen. Bij de toewijzing van woningen willen we starters uit Drechterland meer kansen bieden door hen voorrang te geven op de betaalbare koopwoningen en door gemeentelijke startersleningen. Daarnaast beschermen we deze betaalbare koopwoningen met instrumenten zoals een zelfbewoningsplicht en een antispeculatiebeding. We blijven ook monitoren of de regionale urgentieverordening aansluit bij de lokale situatie. Naast nieuwbouw stimuleren we innovatieve en flexibele woonvormen, zoals generatiewoningen, het splitsen van grote woningen en stolpen en de transformatie van vrijkomende gebouwen naar woningen. Ook zetten we in op tijdelijke, modulaire woningen. Daarnaast bevorderen we woonvormen waarin wonen, zorg en ondersteuning samenkomen, zodat ouderen langer zelfstandig kunnen wonen en mantelzorg beter kan worden gefaciliteerd.

We beschermen de linten in de dorpen en willen geen grootschalige lintbebouwing. Historische gebouwen, stolpen en karakteristieke dorpsgezichten dragen bij aan de identiteit van Drechterland en verdienen actief bescherming. Daarom werken we aan een erfgoed- en stolpenbeleid. Daarnaast zorgen we voor passende huisvesting voor asielzoekers en statushouders. Daarom maken we de bouw van tijdelijke woningen mogelijk nabij het asielzoekerscentrum in Hoogkarspel. Hier kunnen ongeveer vijftig statushouders voor maximaal vijf jaar wonen. De komende jaren onderzoeken we waar deze statushouders na die periode van vijf jaar elders in onze gemeente kunnen huisvesten. Om onze dorpen leefbaar en toekomstbestendig te houden, investeren we in vitale dorpscentra. We versterken sociale voorzieningen, zorg en ontmoetingsplekken als onderdeel van gebiedsontwikkeling. Ook gaan we aan de slag met het aantrekkelijker maken van de centra van Venhuizen en Hoogkarspel, en onderzoeken we hoe we ons gemeentelijk vastgoed kunnen herontwikkelen en verduurzamen.

7

Deze bestuursperiode werken we aan: ● voldoende betaalbare woningen voor starters, gezinnen en senioren; ● een evenwichtige mix van koop-, sociale huur- en middenhuurwoningen; ● de ontwikkeling van de eerste woningen in De Hooge Hout in Hoogkarspel (zie 1.2); ● de verdere realisatie van onderstaande woningbouwplannen: - Venhuizen Centrum-West/Laloe en Fruittuin Fase 2 in Venhuizen; - Landje van Fleur in Hoogkarspel; - De Overhaal fase 2 in Hem; - Molenhof in Oosterblokker; - Wouden II, Westwijzer en Woudlust in Westwoud; - De Schelling en Dorpshuislocatie in Schellinkhout; ● het ontwikkelen van nieuwe passende woningbouwplannen voor Oosterblokker, Westwoud en Wijdenes; ● het onderzoeken van de haalbaarheid van woningen op de ijsbaan in Westwoud; ● het verbeteren van de centra van Venhuizen en Hoogkarspel, waarbij we initiatieven voor wonen en groen stimuleren; ● het stimuleren van initiatieven voor generatiewoningen, het splitsen van stolpen en grote woningen, het omzetten van vrijkomende (agrarische) panden naar woningen en het mogelijk maken van tijdelijke modulaire woningen; ● het ontwikkelen van woonvormen waarin wonen, zorg en ondersteuning goed samenkomen voor ouderen en mantelzorgers; ● het uitvoeren van de Woondeal, met speciale aandacht voor senioren- en starterswoningen; ● het ontwikkelen van beleid om Drechterlandse jongeren en ouderen meer kans te geven op een

woning, onder andere via voorrang bij nieuwbouw; ● het monitoren of de regionale urgentieverordening in de komende jaren moet worden aangepast of aangevuld; ● het opstellen van vastgoedbeleid, waarbij we de mogelijkheden onderzoeken om gemeentelijk vastgoed te herontwikkelen en te verduurzamen; ● de bouw van tijdelijke woningen bij het asielzoekerscentrum voor ongeveer vijftig statushouders voor maximaal vijf jaar; ● het opstellen van erfgoed- en stolpenbeleid om ons erfgoed beter te beschermen.

1.2. De Hooge Hout als sleutelproject De gebiedsontwikkeling van De Hooge Hout in Hoogkarspel biedt een belangrijke kans om de woningbouwopgave van Drechterland te combineren met kwaliteit, duurzaamheid en leefbaarheid. Wij zetten in op een woonomgeving, die bijdraagt aan een toekomstbestendige gemeenschap. De Hooge Hout wordt niet massaal opgezet, maar verdeeld in buurtschappen met elk zijn eigen identiteit. Het wordt een groene wijk waar we streven naar een groot park dwars door het hele gebied en toegang tot recreatiewater. Ook komen er nieuwe voorzieningen, zoals een dokterspost, een buurtcentrum, sportvoorzieningen, scholen en kinderopvang. Daarnaast komen er ook winkels, een supermarkt, en horecagelegenheden. 8

Vanaf 2027 zullen we in ieder geval starten met de bouw van het Stationskwartier; een buurtschap van de Hooge Hout nabij het spoor van Hoogkarspel. Het is onze ambitie om ook zo snel mogelijk te bouwen aan de eerste voorzieningen in die wijk. Autoverkeer wordt vanuit de wijk ontsloten via de Slimweg, er komt een nieuwe stationsingang aan de Oosterwijzend inclusief een stationstunnel voor langzaam verkeer. We richten de wijk zodanig in dat het uitnodigt om te wandelen en te fietsen. Daarnaast pakken we de Nieuweweg aan, zodat deze toegangsweg veiliger en leefbaarder wordt. Inwoners van Hoogkarspel krijgen een speciale rol bij de ontwikkeling van De Hooge Hout. We zijn ervan bewust dat zij graag nog meer betrokken willen worden bij de verdere uitwerking van de plannen. Sportverenigingen zoals Spirit en Santana vervullen een belangrijke maatschappelijke rol in Hoogkarspel en zullen verder meegroeien met De Hooge Hout. De woningbouwontwikkeling biedt kansen om te investeren in sportvoorzieningen en verenigingen toekomstbestendig te maken. Daarom willen wij samen met Spirit, Santana en andere verenigingen onderzoeken welke uitbreidingen en investeringen nodig zijn om aan de groeiende vraag te voldoen. De ontwikkeling van De Hooge Hout wordt zorgvuldig en gefaseerd vormgegeven.

Daarbij kijken we nadrukkelijk naar de samenhang tussen woningbouw, voorzieningen, bereikbaarheid en de kwaliteit van de leefomgeving. We hanteren daarbij het altijd-af-principe waarbij we per fase van de wijk opnieuw kijken wat de actuele vraag is en of nieuwe woningen samengaan met een goede verkeersafwikkeling en leefbaarheid. De bouw van De Hooge Hout is daardoor gefaseerd en gecontroleerd. Op deze manier houden we grip op de ontwikkeling van de woonwijk.

Deze bestuursperiode werken we aan: ● betaalbare starters- en seniorenwoningen; ● meer sociale huur- en middenhuurwoningen en woonzorgconcepten; ● samenwerking met inwoners en verenigingen van Hoogkarspel voor de maatschappelijke invulling en het behoud van het dorpse karakter; ● onderzoek naar de toekomstige huisvesting van alle verenigingen in Hoogkarspel, waarbij we kijken naar hoe en waar zij hun activiteiten optimaal kunnen voortzetten; ● een verkeerskundige ontsluiting die past bij de omgeving en de leefbaarheid van bestaande wijken waarborgt; ● ruimte voor onderwijs, sport, zorg, ontmoeting en dagelijkse voorzieningen; ● een groene en klimaatbestendige inrichting met aandacht voor biodiversiteit, waterberging en recreatie; ● een toekomstbestendige inrichting van de Nieuweweg in Hoogkarspel, in samenspraak met inwoners; ● een veilige fiets- en voetgangerstunnel bij station Hoogkarspel, inclusief een opknapbeurt van het stationsgebied.

9

10

2. Veilig verkeer en Mobiliteit Verkeer is voor vele inwoners een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven. Op sommige plaatsen in onze gemeente is de verkeerssituatie niet veilig en voelen inwoners zich niet veilig. De komende jaren zetten wij ons in voor een toekomstbestendige en veilige inrichting van de mobiliteit in onze gemeente. Daarbij staat de verkeersveiligheid en het veiligheidsgevoel van inwoners centraal, met bijzondere aandacht voor fietsers, voetgangers en kinderen. We werken aan een integrale aanpak van verschillende wegen in de dorpen, waaronder de herinrichting van de Nieuweweg en Streekweg in Hoogkarspel, de Zuiderdracht en de Boekert in Oosterblokker, en het veiliger en leefbaarder maken van de Torenweg in Hem en de Zuiderdijk. Ook zetten we in op veilige routes rondom scholen en kinderdagverblijven, zodat kinderen zich veilig kunnen verplaatsen. Wij onderzoeken daarnaast twee varianten voor het veiliger maken van de kruising Markerwaardweg met de Westerkerkweg in Venhuizen. Deze twee varianten zijn een voorrangskruising met verkeers­ lichten of een grotere rotonde dan de huidige minirotonde met een fietsstrook. Bij het onderzoek houden we rekening met de toekomstige woningbouwontwikkelingen in Venhuizen Centrum West. Hierbij willen wij het verkeer zoveel mogelijk via de Torenweg leiden en het verkeer van het Twijver naar de Markerwaardweg ontmoedigen.

We investeren ook in betere fietsinfrastructuur, zoals een veilige stationstunnel bij station Hoogkarspel. Daarnaast werken we aan de verbetering van de fietspaden, onder meer in de plannen voor de Torenweg in Hem en de ontwikkeling van doorfietsroutes in de regio. Het openbaar vervoer is ook een belangrijk aandachtspunt. Wij willen in kaart brengen op welke manier het openbaar vervoer verbeterd kan worden, met als doel een verbetering van de toegankelijkheid in de kleinere dorpen. Bij nieuwe woningbouwprojecten moet verkeersveiligheid vanaf het begin een volwaardig en bepalend uitgangspunt zijn, inclusief een goede afwikkeling van het verkeer. De inrichting van wegen moet aansluiten bij de geldende snelheidslimiet, waarbij er oog is voor de veiligheid van alle verkeersdeelnemers. We geven daarnaast uitvoering aan een rechtvaardig en werkbaar beleid rondom het vrachtwagen­ verbod bij Oosterblokker en/of Westwoud, waarbij we oog houden voor de positie van lokale onder­ nemers. We zoeken naar passende uitzonderingen waar nodig. Verder werken we het Verkeersplan Drechterland per dorp uit. We betrekken inwoners actief bij de keuzes en prioriteiten die hun leefomgeving kunnen beïnvloeden. Onze voorkeur gaat uit naar 30-kilometerzones bij onoverzichtelijke plaatsen binnen de bebouwde kom, drukke zones, scholen en andere voorzieningen.

We zoeken nadrukkelijk de samenwerking met buurgemeenten om gezamenlijke mobiliteitsvraagstukken regionaal aan te pakken, zoals een eventuele nieuwe noord-zuidverbinding in Hoogkarspel. We blijven ons daarvoor gezamenlijk inspannen om in samenwerking met Rijk en provincie te zoeken naar mogelijke financiering.

11

Deze bestuursperiode werken we aan: ● een duurzame inrichting van de Nieuweweg in Hoogkarspel, voor auto’s, fietsers en voet­ gangers; ● het vervangen van de minirotonde Markerwaardweg/Westerkerkweg in Venhuizen door een veiligere oplossing; ● een grondige aanpak van de Zuiderdracht en de rotondes in Oosterblokker; ● het verbeteren van de veiligheid rondom scholen en kinderdagverblijven; ● een rechtvaardig uitzonderingsbeleid en een oplossing voor het vrachtwagenverbod, om lokale ondernemers tegemoet te komen; ● een veilige fiets- en voetgangerstunnel bij station Hoogkarspel, inclusief een nieuwe stationsingang aan de Oosterwijzend; ● het verbeteren van de verkeersveiligheid en het verminderen van geluidsoverlast op de Zuiderdijk. Op korte termijn plaatsen we extra bebording, verbeteren we de belijning en nemen we andere verkeersmaatregelen. Op lange termijn onderzoeken we de mogelijkheid van een beperkt aantal weekendafsluitingen voor gemotoriseerd verkeer; ● de aanpak van de Torenweg in Hem. Op lange termijn onderzoeken we een directe aansluiting op de N506 en een vrijliggend fietspad.

Op korte termijn richten we de weg opnieuw in om de verkeersveiligheid te verbeteren; ● de aanpak van de Streekweg, inclusief een doorfietsroute en het vernieuwen van de trottoirs; ● de uitvoering van het Verkeersplan Drechterland, waarbij we per dorp werken aan het verbeteren van de verkeersveiligheid en inwoners betrekken bij de invulling; ● het onderzoeken van alternatieve vormen van openbaar vervoer, zoals een buurtbus en uitbreiding van het bestaande openbaar vervoer, bijvoorbeeld ook op zondag; ● regionale samenwerking op het gebied van mobiliteit, waarbij we samenwerken met buurgemeenten; ● een haalbaarheidsonderzoek naar een wandelpad langs de Burgemeester J. Zijpweg in Venhuizen naar de dijk.

12

3. Samenleven en Ondersteuning In Drechterland moet iedereen zichzelf kunnen zijn en deel kunnen uitmaken van onze samenleving. Verschillen tussen mensen verrijken onze gemeenschap en verdienen respect. Daarom zetten wij ons in voor een gemeente waarin iedereen kan meedoen, ongeacht afkomst, leeftijd, geaardheid, inkomen of beperking. Wij gaan ons actief inzetten tegen discriminatie, uitsluiting en ongelijke kansen, en bevorderen gelijke behandeling van alle inwoners. Voor wie ondersteuning nodig heeft, staat de gemeente klaar met passende hulp en aandacht.

3.1 Zorg voor elkaar in een sterk Drechterland Door de groeiende vraag naar jeugdzorg en ondersteuning vanuit de Wmo nemen de kosten toe in het sociaal domein. Wij vinden het belangrijk dat zorg toegankelijk, betaalbaar en van goede kwaliteit blijft. Daarbij zetten wij in op het verminderen van wachttijden in de jeugdzorg en op toegankelijke en snelle Wmo-toewijzingen, zodat mensen tijdig de juiste hulp krijgen. We maken duidelijke keuzes en zetten we beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk in. Bij de inkoop van zorg zoeken we naar slimme en efficiënte oplossingen zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de ondersteuning. Procedures moeten eenvoudiger worden, met minder bureaucratie en duidelijke aanspreekpunten. Zorgverleners moeten hun tijd vooral kunnen besteden aan mensen en niet aan papierwerk. Door problemen vroegtijdig te signaleren en ondersteuning laagdrempelig aan te bieden, kunnen grotere problemen vaak worden voorkomen. Preventie krijgt daarom een belangrijke plaats binnen het sociaal domein. Daarnaast stellen we deze bestuursperiode een seniorenbeleid en een integraal gezondheidsbeleid op met extra aandacht voor preventie en vroegsignalering. We besteden extra aandacht aan eenzaamheid, angst, depressieve klachten en beginnende financiële problemen. Zo zetten we in op een krachtige aanpak tegen eenzaamheid onder jong en oud.

13

Ouderen en kwetsbare inwoners verdienen bijzondere aandacht. We ondersteunen ouderen die zo lang mogelijk zelfstandig willen wonen en houden rekening met verschillende woonwensen. Om eenzaamheid tegen te gaan en gezond ouder worden te stimuleren, ontwikkelen we specifiek beleid voor senioren. Ook inwoners met een beperking of psychische kwetsbaarheid moeten volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. We blijven werken aan een dementievriendelijk Drechterland en investeren in bewustwording, preventie en ondersteuning. Mantelzorgers verdienen waardering en hulp, zodat zij hun belangrijke rol kunnen blijven vervullen. Ook maken we werk van het onlangs ondertekende Regenboog Akkoord. De gemeente blijft toegankelijk voor iedereen, ook voor inwoners die minder digitaal vaardig zijn. Informatie over hulp, activiteiten en contactpunten moet eenvoudig te vinden zijn. We werken daarnaast aan een overzichtelijke sociale kaart, zodat inwoners snel kunnen zien waar zij terecht kunnen voor (laagdrempelige) ondersteuning. Ook zorgen we voor lage drempels bij regelingen en aandacht voor schuldenproblematiek en financiële zorgen. Armoede en schulden kunnen grote gevolgen hebben voor inwoners en gezinnen. Daarom behouden we de bestaande minimaregelingen en zorgen we ervoor dat deze beter bekend zijn bij scholen, verenigingen en inwoners.

Alle kinderen moeten kunnen deelnemen aan sport en cultuur, ongeacht de financiële situatie thuis. We stimuleren daarnaast talentontwikkeling voor kinderen en jongeren, die een volgende stap willen maken in hun ontwikkeling. Door vroegsignalering van schulden en financiële problemen kunnen we sneller passende hulp bieden. Samen met regionale partners werken we bovendien aan de aanpak van energiearmoede. Ook willen we onderzoeken of we minima extra tegemoet kunnen komen met betrekking tot het recycletarief. In Drechterland is er plaats voor ontheemden en vluchtelingen. In samenwerking met de regio en het COA zorgen we voor humane opvang en huisvesting van asielzoekers en statushouders, met borging van integratie in onze gemeenschap. We betrekken ook vrijwilligers actief bij deze ondersteuning en integratie.

3.2. Gezond, actief en betrokken Een sterke samenleving vraagt om gezonde, actieve en betrokken inwoners. Daarom investeren we in gezondheid, sport, cultuur, verenigingen, jongeren, inclusiviteit en werkgelegenheid. Een gezonde leefstijl draagt bij aan zowel lichamelijk als mentaal welzijn. Sport, beweging en gezonde voeding helpen gezondheidsproblemen te voorkomen. Daarom stellen we een integraal gezondheidsbeleid op voor jong en oud. Daarnaast zetten we stevig in op de aanpak van alcohol-, drugs- en andere verslavingsproblemen. Jongeren staan voor uitdagingen, onder andere door toenemende mentale druk. Daarom gaan we actief met jongeren in gesprek en betrekken we hen bij beleid en activiteiten. We stimuleren jongerenparticipatie en ondersteunen jongereninitiatieven, bijvoorbeeld door ruimte te bieden voor jongerencafés of vergelijkbare ontmoetingsplekken. Wij zetten extra in op preventie van mentale problemen bij jongeren en jongvolwassenen. Werk biedt mensen perspectief, zelfstandigheid en sociale contacten. We zetten ons in voor een betere verbinding tussen werkzoekenden en werkgevers en stimuleren omscholing, stages en 14

leerwerktrajecten. Daarbij richten we ons ook op activering van inwoners met een bijstandsuitkering richting werk of dagbesteding. Samen met WerkSaam Westfriesland werken we aan duurzame arbeidsplaatsen en leren in de regio, waarbij talenten en mogelijkheden centraal staan. We denken actief mee over de optimalisering van locaties voor toegang tot zorg en kinderopvang, zodat ondersteuning dichtbij en bereikbaar blijft. Verouderde speeltuinen worden gefaseerd vervangen door nieuwere speelomgevingen die uitnodigen tot bewegen, ontdekken en ontmoeten. Daarbij zorgen we ervoor dat speelplekken toegankelijk zijn met voldoende schaduw voor alle kinderen in Drechterland. Tot slot willen we met de adviesraden kijken hoe we de inclusiviteit binnen de gemeente kunnen verbeteren.

3.3. Sport, onderwijs en verenigingen Drechterland beschikt over een rijk verenigingsleven, een breed sportaanbod en een gevarieerd cultureel aanbod. Wij vinden het belangrijk dorpskernen vitaal te houden, met passende voorzieningen, ontmoetingsplekken en verenigingen, zowel financieel als praktisch toegankelijk. Cultuur en verenigingen brengen mensen samen en versterken de identiteit van onze gemeenschap. Wij ondersteunen initiatieven die bijdragen aan talentontwikkeling op het gebied van sport, muziek, techniek, cultuur en creativiteit. Goed onderwijs begint met goede voorzieningen. Daarom investeren wij in toekomstbestendige schoolgebouwen en werken wij samen met onderwijs- en opvangpartners aan een sterke basis voor kinderen en jongeren in Drechterland. Dit doen we in ieder geval met nieuwbouw van de Jozefschool en de renovatie van ‘t Padland in Venhuizen, en voldoende onderwijs- en opvangvoorzieningen in De Hooge Hout. Sport en bewegen dragen bij aan een gezonde samenleving en brengen mensen samen. Daarom stimuleren wij sport en bewegen door sportverenigingen vitaal te houden en sportvoorzieningen toegankelijk te maken voor jong en oud. Wij willen in gesprek met de verenigingen om onder andere te vernemen op welke manier zij willen groeien en hoe zij bijvoorbeeld kunnen borgen dat er voldoende vrijwilligers beschikbaar zijn. 15

Bibliotheken ontwikkelen zich verder als brede maatschappelijke voorzieningen, waar naast lezen ook aandacht is voor digitale vaardigheden, taalontwikkeling, ontmoeting en ondersteuning bij laaggeletterdheid. Het uitgangspunt is dat dit soort faciliteiten in de toekomst blijven bestaan in onze gemeente.

Deze bestuursperiode werken we aan: ● het vitaal houden van verenigingen in de dorpskernen, zowel financieel als praktisch toegankelijk; ● de doorontwikkeling van een efficiëntere en doelmatige zorginkoop, met minder admini­ stratieve lasten; ● het verkorten van wachttijden voor jeugdzorg en het verbeteren van de toegankelijkheid van Wmo-toewijzingen; ● het opstellen van een seniorenbeleid en gezondheidsbeleid, met als doel meer aandacht voor preventie en vroegsignalering; ● een krachtige aanpak tegen eenzaamheid onder jong en oud, en het ondersteunen van jongereninitiatieven en jongerenparticipatie, zoals een jongerencafé; ● toegankelijke informatie voor alle inwoners, ook voor mensen die minder digitaal vaardig zijn, en het verlagen van drempels rondom regelingen, schulden en financiële zorgen; ● het opstellen van een overzichtelijke sociale kaart, zodat inwoners eenvoudig kunnen vinden waar zij laagdrempelige ondersteuning kunnen krijgen; ● het mogelijk maken dat alle kinderen kunnen deelnemen aan sport en cultuur, door actief te communiceren over minimaregelingen en talentontwikkeling te stimuleren voor kinderen die een volgende stap willen maken; ● het voortzetten van professionele ondersteuning bij vechtscheidingen en belangenbehartiging van kinderen; ● het stimuleren van duurzame arbeidsplaatsen en leren in de regio; ● het betrekken van de adviesraad bij aandachtspunten

rondom het verbeteren van inclusie in de gemeente; ● het begeleiden van inwoners met een bijstandsuitkering naar werk of dagbesteding; ● het actief meedenken over het optimaliseren van locaties voor toegang tot zorg, kinderopvang en speeltuinen; ● de bouw van een asielzoekerscentrum aan de Zuiderwijzend in Hoogkarspel voor maximaal vijf jaar; ● het borgen van de integratie van statushouders en asielzoekers in onze gemeenschap, onder andere door vrijwilligers hierbij te betrekken.

16

4. Klimaat, Groen en Duurzaamheid Om Drechterland klaar te stomen voor de toekomst, is het noodzakelijk om werk te maken van de energietransitie, een verbetering van de biodiversiteit en een gezonde en schone leefomgeving.

4.1 De energietransitie in beweging De energietransitie biedt kansen voor een duurzamer, onafhankelijker en toekomstbestendig Drechterland. Samen met de gemeenten in Westfriesland werken wij binnen de RES 2.0 aan de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Daarbij zetten wij in op energiebesparing, duurzame opwekking en opslag en een betrouwbare energievoorziening. Wij stimuleren inwoners, verenigingen en bedrijven om woningen en gebouwen te verduurzamen, met energiebesparing als eerste stap. Daarom ondersteunen wij isolatiemaatregelen, energie­ besparende initiatieven en zonnepanelen op daken. Hiervoor zijn verschillende subsidies beschik­ baar. Waar mogelijk benutten wij ook parkeerterreinen voor zonne-energie. De gemeente geeft zelf ook het goede voorbeeld door haar eigen vastgoed waar mogelijk te verduurzamen. De warmtetransitie is noodzakelijk om minder afhankelijk te worden van fossiele energie en energie­ armoede terug te dringen. Daarom werken we aan een Warmteprogramma en betrekken we wijk­ gericht bewoners actief bij de ontwikkeling van deze plannen. We vinden het belangrijk dat ook huishoudens met een kleine beurs kunnen profiteren van verduurzaming en lagere energielasten. Binnen de Regionale Energiestrategie (RES) blijven wij bijdragen aan duurzame energieopwekking. Hierbij hanteren we ook de zonneladder.

Het uitgangspunt voor zoekgebied Kamersloot te Schellinkhout is dat deze komt te vervallen, zodra een passend alternatief is gevonden. De komende vier jaar komen er geen nieuwe zoekgebieden/plannen voor windenergie, met uitzondering van een kleinere boerderijmolen. We nemen pas een besluit over windenergie in het zoekgebied in Hoogkarspel nadat de contouren van De Hooge Hout definitief zijn vastgesteld. Daarbij krijgt woningbouw voorrang. De overige RES-gebieden blijven beschikbaar voor duurzame energieopwekking. Wij stimuleren energiecoöperaties en lokaal eigendom, zodat inwoners mee kunnen profiteren van de opbrengsten. We volgen ook de landelijke ontwikke­lingen op het gebied van energieopwekking, zoals de ontwikkeling van kleine kerncentrales (SMR’s). Daarnaast willen we zorgen voor een dekkend netwerk van laadvoorzieningen. We maken beleid voor oplossingen, zoals kabelmatten, en werken aan plannen voor energieopslag, bijvoorbeeld met wijkbatterijen. Zo gebruiken we duurzame energie beter en verlagen we de druk op het elektriciteitsnet. Daarbij houden we rekening met duidelijke regels voor ruimte en veiligheid.

4.2. Klimaatadaptatie, biodiversiteit en openbare ruimte Drechterland staat bekend om zijn landelijke karakter, rust en groen. Wij willen deze kwaliteiten behouden en versterken door te investeren in een openbare ruimte die toekomstbestendig, biodivers en aantrekkelijk is voor inwoners, dieren en bezoekers. Wij vinden dat iedere inwoner recht heeft op een gezonde, groene en aantrekkelijke omgeving dichtbij huis. Dit geldt voor iedereen, ongeacht leeftijd, inkomen of woonplaats. Daarom richten we de openbare ruimte zo in dat deze beter bestand is tegen het veranderende klimaat. We zorgen voor 17

meer groen, voldoende ruimte voor water en meer schaduw. We planten meer bomen in de dorpen en voeren de Deelvisie Groen-Blauw uit. Nieuwe woonwijken maken we groen en waterrijk. Ook zetten we ons in om bestaande, versteende wijken groener te maken. Ook investeren wij in de kwaliteit van de openbare ruimte. Het Dokter Singelenbergpark in Westwoud wordt verder verbeterd. We blijven oog houden voor het groenonderhoud, en we zien kansen voor het verbeteren van het stenige centrum van Hoogkarspel en Venhuizen. Als gemeente hebben wij een zorgplicht richting onze inwoners en de dieren in Drechterland. We zetten zodoende in op een verbetering van de lucht-, bodem- en waterkwaliteit, en benutten waar mogelijk de gemeentelijke instrumenten om risico’s te beperken, bijvoorbeeld bij het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en de effecten op gezondheid, natuur en biodiversiteit. Hierbij houden we ook de economische aspecten in het oog.

Deze bestuursperiode werken we aan: ● het stimuleren van inwoners en bedrijven om woningen en bedrijfspanden beter te isoleren en zonnepanelen op daken te plaatsen; ● de warmtetransitie, waarbij we plannen per wijk uitwerken en uitvoeren samen met inwoners; ● een robuust en toekomstbestendig energiesysteem met ruimte voor zonne-energie, geothermie, aquathermie en andere innovatieve energiebronnen; ● het plaatsen van zonnepanelen boven parkeerplaatsen, waar dit ruimtelijk en technisch mogelijk is; ● het vinden van een nieuw zoekgebied voor zonne-energie, als alternatief voor Kamersloot in Schellinkhout; ● een dekkend netwerk van laadvoorzieningen en beleid voor energieopslag; ● de uitvoering van de Deelvisie Groen-Blauw, waarbij we toekomstige nieuwbouwwijken groen en waterrijk inrichten en bestaande wijken willen vergroenen; ● de verbetering van bestaande parken, waaronder het Dokter Singelenbergpark in Westwoud; ● het onderzoeken welke aanvullende regels mogelijk en wenselijk zijn in de omgevingsvisie, bijvoorbeeld voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

18

5. Economie en Ondernemen Drechterland kent een veelzijdig bedrijfsleven. Onze lokale economie wordt draaiende gehouden door vele ondernemers in bijvoorbeeld de agrarische sector, het toerisme, de zakelijke dienstverlening, de detailhandel, sport en de zorg. Ondernemers die duurzaam willen investeren, innoveren en bijdragen aan de brede welvaart van onze gemeente, krijgen wat ons betreft de ruimte en ondersteuning. Want economische ontwikkeling is niet primair het doel, maar een middel om het voor onze gemeente en inwoners beter te maken.

5.1 Bedrijvigheid en ruimtelijke kwaliteit De agrarische sector is een belangrijke motor van de lokale economie. Boeren en agrarische onderne­ mers leveren werkgelegenheid en spelen een belangrijke rol in het beheer, herstel en behoud van natuur en landschap. Boeren die willen overgaan naar een toekomstbestendig landbouwsysteem worden ondersteund in hun transitie. We volgen daarbij het Pact van Westfriesland, waarin innovatie, verduurzaming, klimaatadaptatie, en circulaire landbouw centraal staan. Wij willen meer inzetten op kleinschalige en lokaal ingebedde bedrijvigheid die past bij het landschap en bijdraagt aan werkgelegenheid in de regio. Bedrijvigheid die niet past bij de schaal en aard van Drechterland zien wij liever niet binnen onze gemeente. Dit is in het belang van inwoners, de omgeving en de verkeersveiligheid niet wenselijk. Daarom begrenzen we de groei van niet-grondgebonden bedrijvigheid in het buitengebied om de hoeveelheid vrachtverkeer te verminderen, arbeidsmigratie in te perken en het landschap te beschermen. Arbeidsmigranten die bijdragen aan onze lokale economie verdienen veilige en fatsoenlijke huis­ vesting en bescherming tegen uitbuiting. Goede woonvoorzieningen voor arbeidsmigranten zijn hierbij een basisvoorwaarde, waarbij de verantwoordelijkheid voor goed werkgeverschap en het welzijn van deze medewerkers in de eerste plaats bij de ondernemer ligt.

Daarnaast treden we strikt op tegen misstanden, zoals het illegaal of oneigenlijk gebruiken van woningen voor de huisvesting van arbeidsmigranten.

19

We hanteren de huidige richtlijn van maximaal 120 bedden per bedrijf en staan daarachter. Op het moment dat het totale aantal bedden in de gemeente oploopt tot 1.200, wordt opnieuw beoordeeld of uitbreiding wenselijk en verantwoord is. Daarbij wegen we de gevolgen voor de leefbaarheid, de verkeerssituatie en de ruimtelijke kwaliteit zorgvuldig af. Goed ondernemerschap heeft ook baat bij een bereikbare, toegankelijke en faciliterende gemeente. In dat kader organiseren we een periodiek spreekmoment op het gemeentehuis, waar ondernemers laagdrempelig terecht kunnen met vragen en knelpunten. Wij willen dat ondernemers in Drechterland kunnen groeien waar dat mogelijk is. Ook vinden we het belangrijk dat zij korte lijnen ervaren in dit proces en dat er wordt meegedacht over wat wél kan.

5.2 Toerisme en recreatie Drechterland biedt een aantrekkelijk en veelzijdig landschap waarin wonen, werken en recreëren goed samengaan. De combinatie van onze dorpen, het open polderlandschap en de ligging aan het Markermeer maakt onze gemeente tot een gebied met unieke landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteit voor zowel inwoners als bezoekers. Drechterland is een groene gemeente met veel potentie voor verdere recreatieve ontwikkeling. Daarbij zien we vooral kansen voor kleinschalige vormen van recreatie, toerisme en korte ketens, zoals boerderijwinkels en kleinschalige horeca. Daarnaast heeft onze gemeente vele monumenten, waaronder onze Westfriese stolpen, kerken en andere beeldbepalende kunstwerken. Dat moeten we koesteren en ook versterken. We zetten in op een sterk en toegankelijk recreatief netwerk dat uitnodigt om Drechterland te ontdekken. Fiets- en wandelroutes verbinden onze dorpen en het buitengebied en sluiten aan op regionale netwerken. Daarbij benutten we de bestaande kwaliteiten van het landschap en versterken we waar mogelijk de beleving ervan. We gaan aan de slag met de Zuiderdijk als recreatieve route en zoeken elders in Drechterland naar uitbreidingsmogelijkheden van wandel-, fiets, en vaarroutes. Door werk te maken van de Recreatievisie West-Friesland maken we onze gemeente nog aantrekkelijker.

Zo zetten we in op het opwaarderen en uitbreiden van recreatiemogelijkheden en een aantrekkelijk en beleefbaar Westfries landschap.

20

5.3 Openbare orde en veiligheid Veiligheid is belangrijk voor iedereen. In huis, op straat en in de eigen leefomgeving moeten mensen zich veilig kunnen voelen. In Drechterland ervaren inwoners over het algemeen een hoog veiligheidsgevoel in vergelijking met andere gemeenten. Dat willen we behouden. Daarom blijven we werken aan veiligheid voor iedereen, vooral ook in de openbare ruimte. We zetten daarbij in op een gezamenlijke aanpak waarin gemeente, politie, maatschappelijke organisaties en inwoners samen verantwoordelijkheid nemen, waarbij de gemeente een verbindende en ondersteunende rol heeft. We versterken de sociale samenhang in buurten, omdat een sterke gemeenschap bijdraagt aan veiligheid en het veiligheidsgevoel in wijken en dorpen. Wij staan positief tegenover initiatieven zoals buurtpreventie. Daarnaast is er extra aandacht voor drugsoverlast, wapenbezit en middelengebruik onder jongeren. We zetten in op preventie, signalering en gerichte ondersteuning van jongeren en gezinnen, samen met partners in de jeugd- en veiligheidsketen. Om dit goed te kunnen uitvoeren, willen we investeren in extra capaciteit voor jongerenwerk en zichtbaarheid op straat. Ook werken we aan een structurele aanpak van ondermijnende criminaliteit en blijven we initiatieven ondersteunen die hiertegen bijdragen.

Deze bestuursperiode werken we aan: ● een sterke, toekomstbestendige agrarische sector, in lijn met de doelstellingen van het Pact van Westfriesland, met extra aandacht voor de NNN-gebieden; ● een periodiek spreekmoment voor ondernemers op het gemeentehuis; ● een rechtvaardig uitzonderingsbeleid voor vrachtwagenverkeer, om lokale ondernemers tegemoet te komen; ● het handhaven op illegaal of oneigenlijk gebruik van woningen voor de huisvesting van arbeidsmigranten; ● het begrenzen van de groei van niet-grondgebonden bedrijven; ● het opstellen van een nieuw afwegingskader wanneer het aantal arbeidsmigranten de 1200 nadert; ● het optimaliseren en uitbreiden van bestaande bedrijventerreinen; ● het bevorderen van agrotoerisme, waaronder boerderijwinkels; ● kleinschalige toeristische ontwikkelingen, bijvoorbeeld bij de haven van Wijdenes; ● het uitbreiden van recreatieve wandel-, fiets- en vaarroutes; ● extra aandacht voor drugsoverlast, wapenbezit en middelengebruik onder jongeren; ● het aanpakken van ondermijning en het blijven ondersteunen van initiatieven die hiertegen gericht zijn; ● extra personeel voor jongerenwerk en handhaving.

21

6. Dienstverlening en Organisatie Inwoners en ondernemers mogen van hun gemeente een goede, betrouwbare en toegankelijke dienstverlening verwachten. De gemeente is er om inwoners te ondersteunen, vragen te beantwoorden en zaken efficiënt en zorgvuldig af te handelen. Tegelijkertijd staat Drechterland de komende jaren voor financiële uitdagingen. Stijgende kosten, toenemende taken vanuit het Rijk en onzekerheden in de gemeentelijke financiën vragen om zorgvuldige keuzes en een doelmatige inzet van middelen. Juist in deze omstandigheden is het van belang dat de gemeente haar dienstverlening op peil houdt en de organisatie versterkt. Wij zetten in op een financieel gezonde en toekomstbestendige gemeente. Daarbij streven wij naar een verantwoorde begroting, waarbij beschikbare middelen zorgvuldig en doelmatig worden ingezet. Bij financiële keuzes wegen wij niet alleen de kosten, maar ook de maatschappelijke gevolgen voor inwoners mee. De uitwerking van de beleidskeuzes en de financiële consequenties behandelen we in het College Uitvoeringsprogramma (CUP). Wij werken continu aan het verbeteren van onze dienstverlening. Door processen slimmer en efficiënter in te richten, streven wij naar een goede balans tussen kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid. Digitalisering speelt hierin een belangrijke rol.

Persoonlijk contact en fysieke dienstverlening blijven volwaardig beschikbaar voor iedereen die dat nodig heeft. Daarnaast onderzoeken wij de mogelijkheden om het gemeentehuis op vaste momenten zonder afspraak toegankelijk te maken, zodat inwoners laagdrempelig terecht kunnen voor vragen, ondersteuning en gemeentelijke diensten. We verkennen ook vormen van meebeslissen en participatie waarbij inwoners eerder en actiever worden betrokken bij beleidsvorming en uitvoering. Een sterke en herkenbare lokale overheid vraagt om een organisatie die dicht bij de inwoners staat. Wij zijn geen voorstander van een gemeentelijke fusie en we blijven ons inzetten voor de ambtelijke samenwerking binnen de SED. We gaan voor een robuuste organisatie en kiezen bewust voor vaste medewerkers en goede arbeidsvoorwaarden, omdat continuïteit, vakmanschap en betrokkenheid bijdragen aan betere dienstverlening. Tegelijkertijd investeren wij in de verdere professionalisering en ontwikkeling van onze medewerkers, zodat zij goed toegerust zijn om de uitdagingen van de toekomst aan te gaan.

22

Digitalisering moet onze dienstverlening versterken. Daarom zetten we in op een robuust en veilig digitaal landschap, met aandacht voor cyberveiligheid, digitale weerbaarheid en het voorkomen van ongewenste afhankelijkheden. Inwoners zijn niet alleen gesprekspartner, maar ook medevormgever van beleid en plannen die hun leefomgeving raken. We willen inwoners daarom vroeg betrekken bij de ontwikkeling van beleid en projecten. Zo zorgen we ervoor dat ook groepen die minder goed gehoord worden een stem krijgen. We stimuleren laagdrempelige vormen van participatie en contact met de lokale politiek. Inwoners kunnen zo makkelijker hun ideeën, zorgen en initiatieven delen. We bouwen de komende jaren verder aan een bestuurscultuur waarin samenwerken en wederzijds respect centraal staat. We zoeken actief de samenwerking met alle partijen in de gemeenteraad. We zorgen er bovendien voor dat het gemeentebestuur zichtbaar, benaderbaar en toegankelijk is voor inwoners en ondernemers. Ook kijken we naar de jeugd in Drechterland en hoe zij meer betrokken kunnen raken bij de politiek. De cursus Politiek Actief voor geïnteresseerde inwoners zetten we voort. Initiatieven die bijdragen aan ontmoeting, sociale samenhang en leefbaarheid in onze dorpen blijven we ondersteunen, bijvoorbeeld met het Fonds Burger Initiatieven. We zullen dit fonds actiever promoten.

Deze bestuursperiode werken we aan: ● een sluitende begroting, waarbij we bezuinigen waar dat mogelijk en nodig is, met oog voor de lasten van inwoners en bedrijven; ● voortzetting van de optimalisatie van de dienstverlening, met aandacht voor efficiëntie en kostenbesparing; ● een robuuste organisatie, zoveel mogelijk met medewerkers in vaste dienst; ● manieren om kinderen en jongeren te betrekken bij de gemeentepolitiek; ● verbetering van de kwaliteit van de communicatie door proactief, tijdig en regelmatig te communiceren met inwoners; ● voortzetting van digitalisering en het professionaliseren van medewerkers; ● mogelijkheden waardoor het gemeentehuis op vaste momenten zonder afspraak toegankelijk kan zijn; ● voortzetting van de cursus Politiek Actief; ● voortzetting van het Fonds Burgerinitiatieven.

23