Wrp Dordrecht 2026-2030_def_0310 PvE.pdf

Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht

Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Klant Auteur Gecontroleerd door Vrijgegeven door Datum Documentreferentie

Handelsregister 30129769 Water- en Rioleringsprogramma Dordrecht 51028289 Gemeente Dordrecht Dorine van der Linde, Renske ter Horst Elwin Leusink Elwin Leusink 24-04-2025

2/73

Inhoudsopgave Samenvatting ...........................................................................................5 1 Waarom een nieuw WRP? ............................................................7 1.1 Doel van het Water- en Rioleringsprogramma .................7 1.2 Wettelijke verplichtingen – Zorgtaken ...............................8 1.3 Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA)...........................8 1.4 Wat is er veranderd onder de Omgevingswet? ................9 1.5 Wat is de verantwoordelijkheid van de gemeente? ..........9 1.6 Het bodem- en watersysteem in de gemeente Dordrecht 9 1.7 Keuze voor korte of lange termijn aanpak van klimaatadaptatie en integraal werken .............................10 1.8 Leeswijzer .......................................................................11 2

Ontwikkelingen en voortgang de afgelopen 5 jaar ......................12 2.1 Ontwikkelingen ................................................................12 2.2 Wat hebben we de afgelopen periode gedaan? .............12 2.3 Welke lessen trekken we? ..............................................13

3

Wat willen we bereiken? ..............................................................16 3.1 Omgevingsvisie Dordrecht ..............................................16 3.2 Stedelijk afvalwater .........................................................18 3.3 Afvloeiend hemelwater ....................................................18 3.4 Grondwater .....................................................................21 3.5 Oppervlaktewater ............................................................22

4

Samenwerken..............................................................................24 4.1 Met inwoners en bedrijven ..............................................24 4.2 Met andere vakgebieden.................................................24 4.3 In de waterketen ..............................................................24

5

Huidige situatie: Wat hebben we? ...............................................27 5.1 Huidige situatie: Stedelijk afvalwater en hemelwater ......27

5.2 5.3

Huidige situatie: Grondwater .......................................... 29 Huidige situatie: Oppervlaktewater ................................. 29

6

Aanleg, onderzoek en maatregelen: Wat gaan we doen? .......... 30 6.1 Onderhoud ...................................................................... 30 6.2 Onderzoeken .................................................................. 31 6.3 Maatregelen .................................................................... 32

7

Middelen: Wat hebben we nodig?............................................... 34 7.1 Personele middelen ........................................................ 34 7.2 Financiële middelen ........................................................ 34

Bijlage 1 Officiële reactie WSHD op het WRP ...................................... 39 Bijlage 2 Reactie Rijkswaterstaat op WRP ........................................... 42 Bijlage 3 Overzicht lozingslocaties gemengde overstorten................... 43 Bijlage 4 Aanvullende maatregelen ....................................................... 50 Bijlage 5 Uitgangspunten kostendekkingberekening ............................ 51 Bijlage 6 Tabellen kostendekkingberekening ........................................ 54 Bijlage 7 Uitgevoerde projecten 2021-2025 .......................................... 72

3/73

ALGEMEEN Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

4/73

Samenvatting Waarom een nieuw Water- en Rioleringsprogramma? Dordrecht is onlosmakelijk verbonden met water, het heeft de stad gevormd en blijft belangrijk bij het toewerken naar een toekomstbestendige stad. Dordrecht heeft een bijzonder watersysteem, dat beïnvloed wordt door de ligging in de Nederlandse Delta. Goede riolering en stedelijk waterbeheer zijn nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu, het tegengaan van wateroverlast en het handhaven van de kwaliteit van de openbare ruimte. Ook willen we voldoende, schoon en veilig water in onze gemeente hebben. Deze doelen hebben invloed op de leefomgeving en alle andere vakgebieden die in de leefomgeving werken. Als gemeente hebben we de wettelijke taak om voor de riolering en het stedelijk water te zorgen. We hebben zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Daarbij hebben we te maken met een veranderend klimaat. Dit Water- en Rioleringsprogramma (WRP) geeft aan hoe wij deze gemeentelijke watertaken uitvoeren. Ontwikkelingen en voortgang de afgelopen 5 jaar Belangrijke ontwikkelingen zijn de aanpassing van de Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater, die de komende jaren in de Nederlandse wet- en regelgeving wordt geïmplementeerd.

In 2027 moeten alle aangewezen waterlichamen voldoen aan de Kaderrichtlijnwater, we werken hier samen met waterschap, provincie en Rijkswaterstaat aan. De Omgevingswet is in 2024 ingevoerd, de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater zijn hier in overgenomen. We hebben de afgelopen jaren veel projecten uitgevoerd, zoals rioleringsvervangingen en het aanpakken van wateroverlast. We hebben

Bufferblocks geïnstalleerd en analyse daarvan toont goede werking. Onderzoek toont verbeterd inzicht in de herkomst van rioolvreemd water. Daarnaast hebben we maatregelen genomen voor betere waterkwaliteit. Er is een goede samenwerking binnen de gemeente, hoewel integraal werken soms vertraging veroorzaakt. Voor beter beheer en onderhoud is aandacht nodig voor het opleveren van complete revisietekeningen. De toolbox met klimaatadaptatiemaatregelen zorgt ervoor dat deze goed toegepast kunnen worden, en draagt bij aan het klimaatadaptief inrichten van Dordrecht. We hebben geleerd dat ongefundeerde woningen extra kwetsbaar zijn voor wateroverlast. Wateroverlast zal niet opgelost kunnen worden, maar we blijven maatregelen treffen om dit te verminderen. Wat willen we bereiken? De Omgevingsvisie Dordrecht 2.0 bevat strategische beleidsdoelen en ambities, onder andere voor een klimaatbestendige stad in 2040. Met de beleidskaders in dit WRP geven we hier nader invulling aan hoe we dit willen bereiken. Stedelijk afvalwater wordt ingezameld en vervoerd naar de RWZI. Bij nieuwbouw en bedrijventerreinen willen we afvalwater en hemelwater gescheiden inzamelen. We streven naar het zoveel mogelijke voorkomen van overstortingen en beschermen van de waterkwaliteit. Hemelwater wordt zoveel mogelijk vastgehouden waar het valt.

De perceeleigenaar is in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het hemelwater op eigen perceel. We volgen de tritsen vasthouden-bergenafvoeren en schoonhouden-scheiden-zuiveren, zodat we zoveel mogelijk hemelwater van goede kwaliteit lokaal verwerken. We bereiden Dordrecht voor op het veranderende klimaat. We richten de openbare ruimte zodanig in dat wateroverlast, droogte en hitte worden

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

5/73

geminimaliseerd. Met aanleg van groenblauwe structuren zorgen we voor meer ruimte om neerslag op te vangen en verkoeling in de stad. De aanpak van grondwaterproblemen vraagt om samenwerking tussen perceeleigenaren, gemeente, waterschap en provincie. De perceeleigenaar is primair verantwoordelijk voor het beheer van grondwater op het eigen terrein. Pas wanneer het probleem niet door de eigenaar kan worden opgelost, en zich voordoet op openbaar terrein, heeft de gemeente een taak. We zoeken hierbij ook samen met het Rijk naar nieuwe mogelijkheden. Het oppervlaktewater heeft een belangrijke functie als berging en/of afvoer voor (overtollig) hemelwater en maakt daarmee deel uit van het hemelwaterstelsel. Daarom zorgen we voor voldoende capaciteit en doorstroming in de watergangen in gemeentelijk beheer. Samenwerken Samen met andere overheden en perceeleigenaren zijn we verantwoordelijk voor het omgaan met water en riolering. Dit WRP bevat de verantwoordelijkheden van de diverse overheden en van particulieren (bewoners en bedrijven) binnen de zorgplichten van het waterbeheer. Ook geven we randvoorwaarden aan voor de riolering en het watersysteem.

hoe we de werking kunnen optimaliseren. Op locaties waar de staat of het functioneren niet meer voldoet, treffen we maatregelen. De komende jaren gaan we op diverse locaties in Dordrecht aan de slag om het systeem te vernieuwen, verbeteren en uit te breiden. Grote projecten zijn het vervangen van een hoofdrioolgemaal en de aanleg van een 2e persleiding. Middelen: Wat hebben we nodig? Om onze ambities waar te maken en de geplande werkzaamheden uit te voeren is een personele capaciteit benodigd. Om de grote opgave voor de komende jaren uit te voeren zetten we in op uitbreiding met 2 projectleiders. Ook zijn er voldoende financiële middelen nodig om de benodigde onderzoeken en maatregelen uit te kunnen voeren. Om alle kosten te dekken, heffen we rioolheffing. Een gemiddeld huishouden betaalt in 2025 €238,-. Om alle kosten te kunnen dekken moet de rioolheffing de komende jaren stijgen met 8 tot 9 euro per jaar.

Huidige situatie: Wat hebben we? We beheren in Dordrecht een uitgebreid stelsel van verschillende voorzieningen voor de inzameling en verwerking van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Zo ligt er 659 km vrijvervalriolering, 57 km persen drukleidingen, 138 gemalen, 261 drukunits, 125 km drainage, 1721 peilbuizen en 20 km duikers. Aanleg, onderzoek en maatregelen: Wat gaan we doen? We onderhouden de objecten die we hebben door ze periodiek te reinigen en inspecteren. Daarmee houden we zicht op de staat van de objecten. Ook doen we onderzoek naar het functioneren van het systeem en om te bepalen

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

6/73

1

Waarom een nieuw WRP?

In dit Water- en Rioleringsprogramma (WRP) beschrijven we hoe wij als gemeente omgaan met onze wettelijke zorgtaken voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Daarnaast gaan we in op de zorg voor het oppervlaktewater en de invloed van klimaatverandering op de waterketen en de bebouwde omgeving en hoe we daarmee omgaan. In veel opzichten is dit programma een voortzetting van het beleid van het voorgaande Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025.

1.1

Doel van het Water- en Rioleringsprogramma

Het WRP is voor de gemeente Dordrecht een instrument om de rioleringszorg plan- en projectmatig uit te voeren. In dit plan beschrijven we hoe we omgaan met aanleg en onderhoud van riolen, de afstroming van hemelwater en hoe we omgaan met grondwater. Goedwerkende voorzieningen, zoals riolering en oppervlaktewater, zijn nodig om deze waterstromen in goede banen te leiden voor: • • •

het beschermen van de volksgezondheid; het beschermen van het milieu; het handhaven van de kwaliteit en veiligheid van de openbare ruimte;

Dit WRP geeft aan hoe we dit bereiken in Dordrecht.

Figuur 1-1 De waterketen

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

7/73

1.2

behoort. De verantwoordelijkheid voor grondwater ligt primair bij de perceeleigenaar, de gemeente komt pas in beeld als de perceeleigenaar nadelige gevolgen redelijkerwijs niet zelf kan voorkomen.

Wettelijke verplichtingen – Zorgtaken

In dit WRP geven we aan hoe we onze wettelijke zorgtaken invullen: Stedelijk afvalwater

Afvloeiend hemelwater

Grondwater

Op grond van de Omgevingswet artikel 2.16 lid 1a-3 is elke gemeente verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de in de gemeente gelegen percelen. Percelen binnen de bebouwde kom zijn daarom aangesloten op (vrijverval)riolering. Buiten de bebouwde kom zijn alle percelen aangesloten op vrijvervalriolering, mechanische riolering, een individuele behandeling van afvalwater (IBA) of een geoorloofd alternatief. Het waterschap heeft op grond van artikel 2.17 lid 1-a2 uit de Omgevingswet de verplichting om het afvalwater te zuiveren (of te laten zuiveren door een andere partij).

Drinkwater

De gemeente draagt zorg voor een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening (samen met Rijk, provincie en waterschap, Drinkwaterwet, artikel 2). Hierbij wordt rekening gehouden met het grondwaterbeschermingsgebied en drinkwaterwinningsgebied en de mogelijke restricties die hieruit voortkomen.

Besluit kwaliteit leefomgeving

Ook volgt uit het besluit kwaliteit leefomgeving (artikel 3.16) dat de gemeente er zorg voor draagt dat een openbaar vuilwaterriool zo wordt ontworpen, gebouwd en onderhouden dat:

Vanuit de Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a1 zijn gemeenten verplicht om zorg te dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, maar alleen als degene die zich ervan wil ontdoen niet redelijkerwijs het water zelf kan verwerken op het eigen perceel, door het in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen of het hemelwater te gebruiken. In de Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a2, is bepaald dat de gemeente de zorg heeft om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de (grond)waterbeheerder of de provincie

1. het zoveel mogelijk berekend is op de eigenschappen, samenstelling en hoeveelheid van het afvalwater, 2. lekkage zoveel mogelijk wordt voorkomen, en 3. het aantal overstortingen zo beperkt is als voor een doelmatig beheer van afvalwater mogelijk is.

1.3

Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA)

Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk om Nederland zo in te richten dat het

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

8/73

bestendig is tegen klimaatverandering. Het uiteindelijke doel is dat Nederland in 2050 volledig klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht.

1.5

Het Deltaplan bestaat uit 7 ambities om bovenstaand doel te behalen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Kwetsbaarheid in beeld brengen met een stresstest Risicodialoog voeren en strategie opstellen Uitvoeringsagenda opstellen Meekoppelkansen benutten Reguleren en borgen Stimuleren en faciliteren Handelen bij calamiteiten.

Om de 7 ambities te behalen, werken we samen in werkregio’s. Dordrecht zit in de werkregio Bestuurlijke Tafel Ruime Wonen Economie – Regio Drechtsteden.

1.4

Wat is er veranderd onder de Omgevingswet?

Onder de Omgevingswet is de verplichting vervallen om een gemeentelijk rioleringsplan op te stellen. In de memorie van toelichting bij de omgevingswet is aangegeven dat het opstellen van een omgevingsprogramma voor riolering en water wel belangrijk is. Gemeenten zijn nog steeds verplicht om invulling te geven aan hun gemeentelijke zorgtaken en om de financiën voor de rioolheffing te verantwoorden. Daarvoor dient dit WRP. De zorgtaken voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater zijn opgenomen in de Omgevingswet (artikel 2.16, zie ook paragraaf 1.2 van dit WRP).

Wat is de verantwoordelijkheid van de gemeente?

Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor een goede invulling van onze zorgtaken. Omdat riolering niet op zichzelf staat, stemmen we ons beleid af met andere overheden. Zoals in de Omgevingswet is aangegeven, zijn dat in ieder geval de beheerders van de zuiveringen waarop we het door ons ingezamelde afvalwater lozen en voor het beheer van het oppervlaktewater, voor onze gemeente is dat Waterschap Hollandse Delta. We werken ook nauw samen met andere vakgebieden binnen de gemeente en er vindt regelmatig interne afstemming plaats.

1.6

Het bodem- en watersysteem in de gemeente Dordrecht

Dordrecht is onlosmakelijk verbonden met water, het heeft de stad gevormd en blijft belangrijk bij het toewerken naar een toekomstbestendige stad. Dordrecht heeft een bijzonder watersysteem, dat beïnvloed wordt door de ligging in de Nederlandse Delta. Hier komen grote rivieren samen. De rivieren die bij Dordrecht stromen, zijn aftakkingen van het Rijndelta-systeem en de Maas. Hierdoor heeft Dordrecht te maken met grote hoeveelheden rivierwater die vanuit midden-Nederland, Duitsland of België worden aangevoerd. De bodemopbouw in Dordrecht is typisch voor riviergebieden en bestaat grotendeels uit klei en veenlagen. Hierdoor is er beperkte mogelijkheid voor infiltratie. Daarnaast zorgt de slappe bodem voor bodemdaling. Door belasting zakt deze bodem langzaam in. Bijvoorbeeld door gebouwen en wegen, maar ook door ontwatering. Hoe snel de bodem zakt verschilt per gebied. Alles wat op de bodem staat en daarin ligt zakt mee. Sommige woningen verzakken ook, wat grote problemen kan veroorzaken. Dit hangt af van de fundering waarop het pand is gebouwd, en speelt (vooral) bij woningen zonder palen (op staal). Dit komt vooral voor bij huizen gebouwd vóór 1970.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

9/73

Vanwege de ligging tussen zoveel rivieren is Dordrecht kwetsbaar voor overstromingen. Daarbij komt dat de grondwaterstand in Dordrecht relatief hoog is, mede door de lage ligging van het eiland en de nabijheid van de rivieren. De grondwaterstand kan lokaal verschillen, maar staat in delen van de stad relatief hoog. Hierdoor is de capaciteit van de bodem om regenwater op te nemen beperkt. In tijden van hevige neerslag kan het water dan niet snel wegzakken en blijft het langer aan het oppervlak staan, wat kan leiden tot wateroverlast. Deze combinatie van een hoge grondwaterstand en slecht doorlatende bodem betekent dat het infiltreren van regenwater in Dordrecht niet vanzelfsprekend is. Veel regenwater moet daarom via het riool of aparte afwateringssystemen worden afgevoerd. Daarom is het in Dordrecht extra belangrijk om goed na te denken over wateropvang, groene daken, waterbergingsgebieden en andere maatregelen om wateroverlast bij piekbuien te beperken en om het water vast te houden.

1.7

Keuze voor korte of lange termijn aanpak van klimaatadaptatie en integraal werken

We staan voor uitdagende opgaven. Het veranderende klimaat zorgt ervoor dat het steeds harder en vaker gaat regenen. Het verouderende rioolstelsel gaat meer gebreken vertonen, en voldoet niet meer aan de nieuwste eisen. Ook brengen de kenmerken van het bodem- en watersysteem in Dordrecht, slecht infiltrerende ondergrond en ligging op een kruispunt van grote rivieren uitdagingen met zich mee. De combinatie van deze factoren zorgt ervoor dat het toekomstbestendig inrichten van Dordrecht een complexe puzzel is. Wanneer we werken aan de Dordtse waterketen raken we andere domeinen, zoals wegen en groen. Oplossingen liggen vaak in een combinatie van de inrichting van de openbare ruimte, een goed gedimensioneerd riool- en watersysteem en voldoende groen. Met name in de dichtbebouwde gebieden,

waar de ruimte schaars is. Er zijn veel mogelijkheden om de werkzaamheden breder in te steken, dan we van oudsher gewend zijn. Als we ergens aan de slag gaan, kunnen we onze blik verruimen. De afgelopen jaren hebben we integraal gewerkt om Dordrecht zo weerbaar mogelijk te maken op het veranderende klimaat. Dit is echter niet meegenomen in de structurele financiering. Tot 2027 zijn de budgetten toegewezen. Om het beleid en het integrale werken van de afgelopen jaren ook na 2027 voort te zetten, kan dit structureel gefinancierd worden vanaf 2028. Dit hebben we uitgewerkt in twee overkoepelende thema’s: • •

Invulling zorgtaken met extra aandacht voor klimaatadaptatie, om te zorgen voor een betere dienstverlening aan onze inwoners. Integraal werken onder leiding van water en riolering voor een groenblauw Dordrecht, om te zorgen voor integraal ingerichte openbare ruimte.

In het onderdeel visie en beleid is de invulling van deze thema’s per waterstroom beschreven, wanneer van toepassing. Wanneer niet gekozen wordt voor structurele financiering voor deze onderdelen, vervalt dit beleid. Met bovenstaande thema’s werken we aan het omgevingsvisiedoel: ‘Klimaatbestendige stad in 2040’. Om het omgevingsvisiedoel in 2040 te bereiken, moeten we alle koppelkansen, zoals bij rioolprojecten, benutten. Zonder structurele financiering wordt het zeer moeilijk om dat doel te halen. Daarbij zijn klimaatadaptieve maatregelen zowel maatschappelijk als financieel een waardevolle investering (Rebel, 2024). Het uitblijven van aanpassingen in de openbare ruimte vergroot de kans op problemen en schade door extreem weer. Omdat ingrepen in een straat vaak slechts eens in de 30 tot 60 jaar plaatsvinden, heeft het niet benutten van koppelkansen nu langdurige consequenties.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

10/73

1.8

Leeswijzer

In Figuur 1-2 is de opbouw van het WRP weergegeven. Eerst kijken we terug naar de afgelopen periode. Daarna kijken we in de visie vooruit naar wat we willen bereiken. In hoofdstuk 4 bespreken we met wie we dit samen kunnen bereiken. Vervolgens beschrijven we in het programma in hoofdstuk 5 de huidige situatie, in hoofdstuk 6 we onderzoeken en maatregelen die we komende periode willen doen en in hoofdstuk 7 beschrijven we de middelen die we daarvoor nodig hebben. Ten slotte volgen de bijlagen.

Figuur 1-2 Leeswijzer

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

11/73

2 2.1

Ontwikkelingen en voortgang de afgelopen 5 jaar Ontwikkelingen

Deze paragraaf bevat een korte beschrijving van de belangrijkste ontwikkelingen rondom beleid en regelgeving, in de waterketen of die invloed hebben op de waterketen. Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater (UWWTD) De Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater is aangepast en sluit nu aan bij de ambities van de Europese Green Deal. Een belangrijk gevolg hiervan is dat landen verplicht zijn om een plan op te stellen voor het omgaan met stedelijk afvalwater. Voor gebieden met meer dan 100.000 inwonerequivalenten moet dit plan klaar zijn voor 31 december 2033. Voor kwetsbare gebieden met 10.000 tot 100.000 inwonerequivalenten geldt een deadline van 31 december 2039. Deze plannen moeten elke zes jaar worden bijgewerkt. De richtlijn stelt ook strengere eisen aan de kwaliteit van het gezuiverde rioolwater (effluent). Dat kan betekenen dat er ook eisen komen aan het afvalwater dat gemeenten aanleveren (influent), en dat er strenger wordt gekeken naar lozingen van bedrijven op het riool (indirecte lozingen). De richtlijn is nog niet opgenomen in de Nederlandse wetgeving. Pas dan wordt duidelijk wat dit precies betekent. Het is daarom belangrijk om de komende jaren de ontwikkelingen goed te blijven volgen. Kaderrichtlijn Water De Kader Richtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn die streeft naar een goede chemische en ecologische kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa.

Volgens de KRW moeten alle aangewezen waterlichamen in 2027

een gezond leefgebied vormen voor de planten en dieren die er thuishoren. Voor Dordrecht is dit de afwatering van de stadspolders, de wateren de Viersprong, Kwalgat/Midden Els en de Dordtse Biesbosch. Daarnaast zijn ook de omliggende rivieren aangewezen KRW-lichamen: de Beneden Merwede, de Haringvliet en de Oude Maas. Het behalen van de KRW-doelstellingen is een gezamenlijke opgave van overheden. Waterschap is verantwoordelijk voor de waterlichamen, het vaststellen en uitvoeren van maatregelen en het monitoren van de waterkwaliteit. De gemeente draagt bij aan het behalen van de doelen. Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingevoerd. De zorgtaken voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater zijn onveranderd en hebben hier een plek in gekregen. Het beleidsplan waarin de gemeente het beleid en werkzaamheden voor deze zorgtaken opneemt was het GRP. Tot het invoeren van de Omgevingswet was dit een verplicht plan. Ondanks dat dit plan niet meer verplicht is, is de inhoud van het plan relevanter dan ooit. Het geeft namelijk invulling aan de wettelijke zorgtaken van de gemeente en bevat de onderbouwing en kostendekkingberekening voor de rioolheffing.

2.2

Wat hebben we de afgelopen periode gedaan?

We hebben de afgelopen periode veel projecten en onderzoeken uitgevoerd: •

We hebben op meerdere plekken de riolering vervangen, zoals bij de Tesselschadestraat, Vogelbuurt Fase I en II, Kromhout en de Piet Heijnstraat. Verder hebben we op veel plekken de riolering gerelined (het vernieuwen van een rioolbuis van binnenuit) zoals in de Komatistraat, Rozenhof en Baanhoekweg. Een volledig overzicht van de uitgevoerde investeringen is te zien in bijlage 7.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

12/73

•

•

•

•

We hebben onderzocht wat de gevolgen waren van de hevige bui die op 12 januari 2022 is gevallen. Nadat er al 140 mm neerslag was gevallen in Dordrecht en omstreken, viel er een bui van 52 mm tot 74 mm. Uit metingen blijkt dat toen de bergingsvoorzieningen en het grondwatersysteem verzadigd raakten, het watersysteem in de woongebieden de bui nog goed kon verwerken en er geen wateroverlast optrede. Naar aanleiding van de wateroverlast als gevolg van 2 extreme buien in 2015 en 2020 is er een plan opgesteld om de wateroverlast in de binnenstad nabij de Nieuwstraat en de 19' Eeuwse Schil te beperken bij extreme buien. Zo is er lokaal een groter riool gelegd met een rechtstreekse nieuwe overstort op de Vest (Nieuwstraat) en verbeteringen aangebracht in de Nieuwstraat en Augusteinenkamp en vindt er een aanpassing plaats aan het riool in de Komatistraat. Daarnaast is er een samenhangend nieuw stelsel aangebracht onder de hoofdwegen in de 19'Eeuwse Schil (Kromhout, Singel, Burgemeester de Raedtsingel, Dubbeldamseweg Noord, Oranjepark en Transvaalstraat. Johan en Cornelis de Wittstraat, Stationstraat en Spuiboulevard volgen nog). Met dit nieuwe HWA stelsel wordt het hemelwater sneller afgevoerd langs de Crayensteynstraat naar het Stadspark met een grote waterbergingsfunctie.

En is het tevens mogelijk om het hemelwater van alle nieuwbouw in dit gebied rechtstreeks aan te sluiten op dit HWA stelsel. In de Stratosfeerstraat hebben we het riool vervangen en een waterberging met Bufferblocks gerealiseerd. We hebben de Bufferblocks geanalyseerd, net als die van het Papeterspad. Hieruit blijkt dat het systeem goed werkt. In de afgelopen planperiode is onderzoek gedaan naar de herkomst van rioolvreemd water in het stelsel. Dit heeft al een verbeterd inzicht opgeleverd. Om rioolvreemd water in het stelsel tegen te gaan hebben we een aantal riooloverstorten opgehoogd om te voorkomen dat oppervlaktewater naar binnen kan stromen.

•

2.3

We hebben ons ingezet op het nemen van maatregelen voor een betere waterkwaliteit. We hebben onderzocht wat de impact van de waterketen op de waterkwaliteit is en wat voor effect bepaalde maatregelen hebben, zoals het verplaatsen van overstorten.

Welke lessen trekken we?

Integraal werken Binnen de gemeente loopt de samenwerking goed. Binnen het team weten we elkaar gemakkelijk te vinden en ook met de andere vakgebieden werken we goed samen. Zo zijn we begonnen met het koppelen van wateroverlastlocaties aan klimaatadaptatiemaatregelen voor hitte en droogte. Echter, integraal werken heeft ook nadelen. Het zorgt regelmatig voor vertraging in het proces. Aangezien veel verschillende mensen meedenken, gaat er soms veel tijd overheen voordat de volgende stappen gezet kunnen worden. Wanneer opgaven los van elkaar worden uitgewerkt, zou er mogelijk meer vaart in kunnen komen. Hier zoeken we naar de goede balans tussen samen optrekken en tijdig uitvoeren. Revisietekeningen Om goed beheer en onderhoud uit te kunnen voeren zijn goede revisietekeningen van belang. Door personele krapte is dit werk blijven liggen, waardoor tekeningen incompleet waren of niet verwerkt zijn na de voltooiing van een project. Om dit te verbeteren, is het belangrijk dat de hele keten actiever betrokken wordt bij het opvragen en verzamelen van revisietekeningen. Klimaatadaptatie We zijn bezig met het klimaatadaptief maken van de gemeente, onder andere door aansluiting te zoeken met de wateroverlastprojecten en waar mogelijk ook andere onderhoudsprojecten. Echter, er is nog ruimte voor verbetering in

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

13/73

de vastlegging van klimaatadaptatie in ons beleid. Het formuleren van heldere technische eisen voor klimaatadaptatievoorzieningen is daarbij een stap in de goede richting. Daarom hebben we een toolbox opgesteld waarin per maatregel de aandachtspunten en randvoorwaarden vanuit de beheerders zijn opgenomen, evenals afspraken over wie welk onderdeel beheert. We hebben regels opgesteld om de groenblauwe structuur te verbeteren in Dordrecht, deze zullen gelden zodra ze zijn vastgesteld. Bodemdaling en ondiepe funderingen We hebben geleerd dat ongefundeerde woningen vaak extra kwetsbaar zijn voor wateroverlast. Deze woningen zijn de afgelopen decennia al tientallen centimeters gezakt en blijven zakken. De omgeving van deze woningen vormen 'kuilen' waar het regenwater niet snel genoeg kan worden afgevoerd en waar ander regenwater naar toe stroomt. Omdat de bodem en de woningen blijven zakken, zal de wateroverlast nooit definitief opgelost kunnen worden. De aanpak en maatregelen zijn erop gericht om de kans op en de mate van wateroverlast te verkleinen. We zijn in samenwerking met het ministerie een plan van aanpak aan het opstellen, een zogenaamde ´leeraanpak´ waarin de mogelijkheden worden onderzocht om in stedelijke gebieden de negatieve effecten van bodemdaling bij niet gefundeerde woningen nog meer te beperken, bijvoorbeeld met actief grondwaterbeheer.

Daarnaast wordt onderzocht wat meer structurele oplossingen op financieel gebied en die samenhangen met andere grote opgaven in de stad zoals bouwopgave, energie, veiligheid, etc. Bijzondere aandacht hierbij is er voor de monumentale gebouwen in de stad.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

14/73

VISIE EN BELEID Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

15/73

3

Wat willen we bereiken?

3.1

Omgevingsvisie Dordrecht

In de gemeentelijke Omgevingsvisie geeft Dordrecht aan op welke wijze zij haar taken invult en welke strategische beleidsdoelen en ambities voor de fysieke leefomgeving gelden. De omgevingsvisie is een vertrekpunt van dit WRP. In de “Omgevingsvisie Dordrecht 2.0: Eiland met kwaliteit” zijn beleidsdoelen en opgaven voor de gemeentelijke watertaken beschreven. Een belangrijk doel dat samenhangt met de zorgtaken voor water is: “Dordrecht is in 2040 een klimaatbestendige stad: als koploper op het gebied van klimaatadaptatie (het voorbereid zijn op klimaatverandering) wil Dordrecht al in 2040 klimaatbestendig en robuust zijn.” In de omgevingsvisie is dit vertaald naar ambities voor de volgende gebieden: Centrum Wateroverlast in de binnenstad is een aandachtspunt. Nieuwe ontwikkelingen kunnen bijdragen aan de oplossing van wateroverlast. Daarnaast kunnen huidige bewoners bijdragen door bijvoorbeeld minder tegels te leggen en meer geveltuintjes en groene daken verticale tuinen aan te leggen. Woonwijken De woonwijken zijn erg versteend en ruimte voor groen en blauw in de straten is zeer beperkt. Hierdoor is het lastig om water een plek te geven, zodat er geen schade ontstaat bij extreme neerslag. De oplossing ligt deels in multifunctioneel gebruik van de ruimte en het is belangrijk dat inwoners zich bewust zijn van de risico’s en dat deze beheerst worden.

Werkgebieden Het terrein in de werkgebieden is grotendeels in particulier bezit. De werkgebieden zijn industrieterreinen, bedrijventerreinen en een kantoorlocatie. Dit betekent dat we de bedrijven moeten stimuleren om op hun eigen terrein

adaptatiemaatregelen te treffen, als we dit gebied klimaatadaptief willen inrichten. Als gemeente treffen we adaptatiemaatregelen op publiek terrein, waarbij het behouden van de functionaliteit belangrijk is. Stadsas Nieuwbouw- en herstructureringslocaties moeten klimaatadaptief ingericht zijn. De groenblauwe structuur passen we ook voor ontwikkelingen in de Stadsas toe. Door te verplichten dat in het ontwikkelgebied 40% moet vergroenen, wordt de groenblauwe structuur verbeterd. Hiermee verbeteren we de klimaatbestendigheid van de nieuwbouw en de omliggende woonwijken en vergroten we de leefbaarheid. Stadspark Het Stadspark kan als klimaatbuffer een belangrijke rol spelen om overlast voor omliggende wijken op te vangen. Omliggende wijken hebben hierdoor minder wateroverlast en kunnen hitte beter opvangen. Buitengebied Het versterken van groenblauwe structuren is van belang bij klimaatadaptatie ter voorbereiding op en bescherming tegen extreem weer en om het waterpeil op orde te houden. De wens is om water uit het buitengebied te gebruiken om de waterkwaliteit in de watergangen in de stad te verbeteren. De Staart De oevers van de Merwede en het Wantij zijn belangrijk voor de kwaliteit van het water. Ook dragen ze bij aan de groenblauwe structuur van Dordrecht.

Uitgangspunten klimaatadaptatie Om het doel in 2040 te behalen zijn er in de omgevingsvisie tien uitgangspunten opgesteld. Deze uitgangspunten uit de Omgevingsvisie vormen de kapstok voor dit water- en rioleringsprogramma en regels in het Omgevingsplan.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

16/73

1. Robuuste groenblauwe structuur tot aan de voordeur De groenblauwe structuur biedt koelte, waterberging en een aantrekkelijke en gezonde plek om in te verblijven of bewegen. 2. Samenwerking met bestaande projecten Als het relevant en mogelijk is, sluiten we ons bij bestaande projecten aan. Als er onderhoudswerkzaamheden, zoals aan het riool, gepland zijn, biedt dit de kans om het projectgebied klimaatbestendiger in te richten. 3. Nieuw (bouw)plan draagt bij aan groenblauwe stad We willen dat ieder nieuwbouwplan in Dordrecht bijdraagt aan de opgave groenblauwe stad. Die bijdrage bestaat uit drie delen: een deel waterberging, een deel waterveiligheid en een deel groenblauw. 4. Mate van wateroverlast verkleinen Klimaateffecten zoals wateroverlast en bodemdaling kunnen niet altijd definitief worden opgelost. Toch proberen we met maatregelen de kans op overlast te verkleinen. We vragen echter wel van onze bewoners zelfredzaam te handelen en bieden we ze handelingsperspectief. 5. Tuinen en omgeving vergroenen We stimuleren bewoners om hun tuin groener te maken. Ook scholen en bedrijven zetten we aan tot actie om hun omgeving te vergroenen. 6. Zelfredzaam Vanwege de ligging van Dordrecht is de impact van een overstroming groot, terwijl de mogelijkheden om te evacueren beperkt zijn. Daarom is het uitgangspunt om goed voorbereid te zijn en zelfredzaam te zijn. 7.

Water en bodem sturend Water en bodem maken we meer sturend voor deze beslissingen. 8. Stresstesten klimaatadaptatie Om de kwetsbaarheden van de stad op het gebied van klimaatadaptatie in kaart te brengen, voeren we stresstesten uit. Deze stresstesten vormen de input voor risicodialogen met relevante gebiedspartners. 9. Kennisontwikkeling en beleidsvernieuwing We willen leren en inzetten op kennisontwikkeling en beleidsvernieuwing.

10. Monitoring We monitoren om na te gaan of de uitgevoerde maatregelen het gewenste resultaat opleveren. Om het doel in 2040 te behalen is het van belang om uitgangspunt 2, samenwerking met bestaande projecten, goed uit te voeren. Wanneer we de koppelkansen bij rioolprojecten benutten, vergroten we de kans om het doel te realiseren. Wanneer er binnen deze projecten direct wordt geïnvesteerd in klimaatadaptieve maatregelen draagt dit niet alleen bij aan de samenleving, maar levert het ook financieel voordeel op doordat de kosten van schade in de toekomst worden beperkt.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

17/73

3.2

Stedelijk afvalwater

Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater of een mengsel van huishoudelijk afvalwater met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater.

uitgevoerd door de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ). Wanneer de omgevingsdienst bij periodieke controles relevante indirecte lozingen aantreft, vindt controle plaats in samenwerking met het waterschap.

3.3

Afvloeiend hemelwater

Inzameling en transport van stedelijk afvalwater We zamelen afvalwater in en transporteren dat naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Dordrecht.

Hemelwater omvat regen, sneeuw, hagel en andere vormen van neerslag. Afvloeiend hemelwater is water dat niet door de grond wordt opgenomen, maar in plaats daarvan over het oppervlak stroomt.

Bij (grootschalige) nieuwbouw wordt het afvalwater gescheiden van hemelwater aangeleverd aan de perceelgrens. Wanneer er inbreidingen plaatsvinden, sluiten we aan op het omliggende stelsel.

Verwerken en afvoeren van hemelwater We zamelen hemelwater in en verwerken het in de openbare ruimte, wanneer de perceeleigenaar dat zelf niet kan. In principe heeft de perceeleigenaar de verantwoordelijkheid om op eigen terrein hemelwater te verwerken. Daarom stimuleren we bewoners en bedrijven om hemelwater zoveel mogelijk op eigen terrein vast te houden. Daarbij maken we onderscheid tussen bestaande woningbouw, bedrijventerreinen en nieuwbouw.

In het buitengebied ligt voornamelijk drukriolering. Dit is enkel bedoeld voor de inzameling van stedelijk afvalwater. Wanneer nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied plaatsvinden onderzoeken we de mogelijkheid om deze aan te sluiten op het bestaande stelsel. In deze afweging wordt de afstand tot de bestaande riolering en de verwachte samenstelling en hoeveelheid van de lozing meegenomen. Beschermen van de bodem- en waterkwaliteit Om de kwaliteit van het oppervlaktewater te beschermen, willen we overstortingen waar mogelijk voorkomen. Overstortingen treden op wanneer er meer neerslag valt dan het gemengde riool op dat moment kan verwerken. Op locaties waar dit leidt tot een ongewenste waterkwaliteit kijken we of we de knelpunten kunnen verhelpen. Het beoordelen van een knelpunt en de ernst ervan doen we in samenwerking met de waterbeheerder. Wanneer een overstort van een hemelwaterriool lijkt te leiden tot slechtere kwaliteit van het oppervlaktewater, treden we in overleg met het waterschap voor een oplossing. Een indirecte lozing is een lozing die niet rechtstreeks plaatsvindt op het oppervlaktewater, maar via een bedrijfsriolering of een ander tussenliggend (zuiverings)werk van een derde partij wordt afgevoerd. In Dordrecht wordt het toezicht op indirecte lozingen namens de gemeente

Bestaande bouw Op dit moment wordt op veel percelen het hemelwater nog afgevoerd via gemeentelijke voorzieningen, vaak via gemengde rioolstelsels. Waar mogelijk koppelen we het hemelwater straatkolken af van het gemengde riool. Dit doen we bij voorkeur gelijktijdig met andere werkzaamheden in de wijk. Bedrijventerreinen Bij nieuwe bedrijventerreinen eisen we de berging van hemelwater. Er moet 60 mm per m2 verhard oppervlak op het bouwperceel worden geborgd. In het geval dat het bestemmingsplan hoge milieu-categorieën toestaat, bepalen we samen met het waterschap of de aanleg van een verbeterd gescheiden stelsel gewenst is. Een hogere milieucategorie betekent dat er meer kans op vervuiling is. Bij een verbeterd gescheiden stelsel wordt het meest vervuilde water afgevoerd naar de zuivering en het schone hemelwater lokaal verwerkt. We passen dit in overleg met het waterschap toe.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

18/73

Nieuwbouw We willen dat hemelwater gescheiden is van het afvalwater, daarom leggen we bij nieuwbouw gescheiden rioolstelsels aan. Binnen nieuwe ruimtelijke plannen hanteren we als uitgangspunt een waterberging op eigen terrein van 60 mm per m2 nieuw bebouwd oppervlak groter dan 300 m2.. Wanneer dit niet mogelijk is en het efficiënter is om het op openbaar terrein te bergen, gaat dit in overleg met de gemeente. Ook mag er bij minder dan 0,2 meter water op straat geen schade optreden aan gebouwen in het nieuwbouwgebied. Daarnaast geldt dat een bui die eens per 100 jaar voorkomt (T=100) uur geen schade mag veroorzaken aan bebouwing en infrastructuur. Bij een bui die eens per 250 jaar voorkomt (T=250) moeten vitale en kwetsbare functies bereikbaar blijven. In overleg is maatwerk mogelijk, bijvoorbeeld wanneer een kleinere berging afdoende is om wateroverlast bij hevige neerslag te voorkomen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zijn het water- en bodemsysteem sturend. Dit houdt in dat we rekening houden bij nieuwe ontwikkelingen met de natuurlijke systemen. Dit heeft invloed op de manier waarop we bouwen. Dordrecht is aangesloten bij het convenant ‘Klimaatadaptief Bouwen’ van de Provincie Zuid-Holland. Dit houdt in dat we nieuwbouwlocaties – inclusief transformatie- en uitleggebieden –klimaatadaptief inrichten.

Uitgiftepeilen De commissie uitgiftepeilen bepaalt het ontwerppeil (uitgiftepeil) van de openbare ruimte. Daarnaast adviseert zij nieuwbouwprojecten om het bouwpeil zodanig aan te passen aan de hoogte van de openbare ruimte, zodat het de kans op wateroverlast minimaliseert. In het besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) is opgenomen dat “alle ingangen van nieuwbouwwoningen voortaan nog maar een drempel mogen hebben van maximaal 2 centimeter”. Dit om de (rolstoel)toegankelijkheid van woningen te verbeteren. Door de woningen extra toegankelijk te maken, is het

lastiger om de woningen te beschermen tegen wateroverlast vanuit de openbare ruimte. De bouwer moet in het ontwerp zoeken naar de balans om het ontwerp te laten voldoen aan de drempeleis uit het Bbl en een veilige marge te houden ten opzichte van de hoogte van de openbare ruimte om wateroverlast te voorkomen. Uitgangspunt hierbij is dat bij minder dan 20 centimeter water op straat géén schade op mag treden in het gebouw. Benutten en besparen (gebruik) – Lokaal vasthouden (en infiltreren) – bergen (en hergebruiken) – vertraagd afvoeren Bij het verwerken van hemelwater volgen we de voorkeursvolgorde benutten en besparen (gebruik) - lokaal vasthouden – bergen - vertraagd afvoeren. We streven ernaar om afwenteling te voorkomen naar omliggende gebieden. Bij voorkeur gebruiken we het hemelwater voor een doel dat past bij de kwaliteit van het water. Als dit niet lukt, dan houden we het water vast op de plek waar het valt. Door de ondergrond in Dordrecht, voornamelijk klei en veen en de hoge grondwaterstanden is dit echter lastig. Als vasthouden niet lukt, bergen we het op een plek waar het tot zo min mogelijk overlast en niet tot schade leidt. Het overtollige water voeren we vertraagd af naar het oppervlaktewater. Doordat de ondergrond in Dordrecht lastig infiltreert gaat er relatief veel water naar het oppervlaktewater en de zuivering.

Daarom vinden we samenwerking met het waterschap hierover erg belangrijk. Schoonhouden – scheiden – zuiveren Afvloeiend hemelwater wordt gezien als relatief schone waterstroom. Daarom volgen we de voorkeursvolgorde schoonhouden-scheiden-zuiveren. Bij voorkeur houden we het hemelwater zo schoon mogelijk en gescheiden van vuile waterstromen. De bestaande bouwregelgeving voor het verminderen van het gebruik van uitlogende bouwmaterialen helpt hierbij. Wanneer het hemelwater afstroomt over een vervuild oppervlak, passen we een zuiverende voorziening toe. Als het dan nog te vervuild is, dan voeren we het naar de RWZI. Dit is in lijn met het beleid van het waterschap.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

19/73

Klimaatadaptatie Het klimaat verandert, en dat vraagt om een andere manier van denken en werken in de openbare ruimte. We krijgen steeds vaker te maken met hevige regenval, maar ook met langdurige droogte en periodes van hitte. Om de stad weerbaar te maken tegen deze extremen, moeten we de ruimte anders inrichten en gericht inspelen op toekomstige omstandigheden. De gemeente heeft de ambitie om in 2040 klimaatadaptief en waterrobuust te zijn. Daarbij spelen het watersysteem en de riolering een belangrijke rol. Op basis van uitgevoerde klimaatstresstesten en de ervaringen tijdens hevige buien in 2015 en juli 2020 is een overzicht gemaakt van de belangrijkste klimaatknelpunten in de stad. Deze knelpuntenkaart helpt ons om gericht aan de slag te gaan.

Door klimaatverandering zal het steeds vaker en harder gaan regenen. Daarom zal er ook vaker hinder op straat zijn door water. De inwoner zal dit ook meer moeten accepteren. Bij ernstige hinder zorgen we ervoor dat de vitale en kwetsbare locaties bereikbaar blijven. Bij overlast komen we voor de gehele gemeente in actie om de schade te beperken. Wanneer hemelwater op straat of in groen blijft staan, zien we dat niet als overlast. Tenzij het langdurig blijft staan en belangrijke wegen blokkeert. We richten onze straten, parkeerplaatsen, groenvlakken en speelvelden namelijk zo in dat we er tijdelijk water kunnen bergen. We bereiden Dordrecht voor op hevige neerslag, en hanteren daarbij de volgende buien voor de berekening van de benodigde capaciteit:

Om deze knelpunten te verhelpen streven we naar een groenblauwe structuur, waarbij het overtollige water op natuurlijke wijze wordt afgevoerd of tijdelijk wordt vastgehouden in oppervlaktewater of groene plekken.

Situatie Bestaand

Ondergrondse voorzieningen Bui08 (19,8 mm per uur)

We hanteren de volgende definities in de acceptatie van water op straat, bij een bui met een herhalingstijd van eens in de honderd jaar (T=100):

Nieuw

Bui09 (29,4 mm per uur)

Hinder Ernstige hinder Overlast

Definitie Een kortdurende, beperkte hoeveelheid water op straat, met een duur van 15 à 30 minuten. Forse hoeveelheden water op straat die langer duren, 30 à 120 minuten, waarbij tunnels vollopen en putdeksels mogelijk opdrijven. Hierbij is langdurig sprake van grote hoeveelheden (en op grotere schaal) water op straat. Hier treedt economische schade op en belemmert de verkeersdoorgang. Het kan tevens kortdurend zijn, met grote economische effecten doordat het water het bijvoorbeeld woningen en winkels in stroomt.

Openbare ruimte Streven naar geen schade bij een bui van 60 mm per uur Geen schade bij een bui van 60 mm per uur

Om ervoor te zorgen dat er geen schade optreed bij een bui van 60 mm per uur moeten we de omgeving klimaatadaptief inrichten. De huidige ondergrondse voorzieningen kunnen op dit moment 30 mm per uur opvangen. Dit betekent dat we de ruimte zo moeten inrichten dat de overige 30 mm ook opgevangen kan worden. Dordrecht heeft een oude binnenstad die vele smalle straatjes kent. In combinatie met een lastig doorlaatbare ondergrond is het soms niet mogelijk om (grootschalige) klimaatadaptieve maatregelen uit te voeren. Daarom zijn een aantal dingen belangrijk. Zo is het belangrijk om samen met bewoners te kijken welke kleinere verbeteringen wel mogelijk zijn. Ook moeten we nauw samenwerken met het waterschap omdat het betekent dat er mogelijk meer water richting het oppervlaktewater en de zuivering gaat.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

20/73

Het waterschap stelt ook eisen wanneer er sprake is van versneld afvoeren van hemelwater naar oppervlaktewater. Standaard uitgangspunt is dat 14% van de toename van de verharding wordt gecompenseerd in de vorm van extra oppervlaktewater. Wanneer het nog harder regent dan waar we ons op voorbereid hebben, weten we hoe we moeten handelen. Ons handelen en de crisiscommunicatie voorafgaand en tijdens extreme buien hebben we gezamenlijk met Veiligheidsregio, hulpdiensten en het Lokaal Steunpunt afspraken gemaakt. Van een incidentele naar een structurele aanpak: invulling van de zorgtaak afvloeiend hemelwater met extra aandacht voor klimaatadaptatie Extra aandacht voor klimaatadaptatie Naast dat het harder gaat regenen, wordt het door klimaatverandering ook warmer. Om Dordrecht klimaatbestendig te maken voor 2040 moeten ook maatregelen getroffen worden om hittestress te voorkomen. De werkzaamheden om de openbare ruimte voor te bereiden op hevige neerslag, kunnen vaak goed gecombineerd worden met verkoelende maatregelen om hittestress tegen te gaan. Wanneer wij vanuit de wateropgave aan de slag gaan, identificeren we kansen om ook aan andere doelen, zoals verkoeling en vergroten van de biodiversiteit bij te dragen. Zo dragen we breed bij aan een beter leefbaar en klimaatbestendiger Dordrecht.

Van een incidentele naar een structurele aanpak: integraal werken onder leiding van water en riolering voor een groenblauw Dordrecht Integrale aanpak De werkzaamheden vanuit de wateropgave zijn nauw verbonden met andere vakgebieden in de openbare ruimte. Zo sturen we waterstromen bovengronds naar de juiste plek met een slim ontwerp van de weg, we gebruiken groenvoorzieningen om tijdelijk water te bergen en in de ondergrond voeren we vuil en overtollig water af via riolen. Door deze vervlechting met het ontwerp van de openbare ruimte, is een opgave vanuit water vaak een reden voor een volledige herstructurering van de bovengrond. Dit vraagt vanuit

water meer inzet en soms ook meer budget om te komen tot een ontwerp waar alle belangen een plek in hebben gekregen. Integraal werken is ook van belang om overlast te verminderen voor de bewoners. We lopen tegen een grote vervangingsopgave aan door ons relatief oude stelsel, wat betekent dat er veel projecten in de openbare ruimte moeten worden uitgevoerd. Om overlast te beperken is het van belang om zoveel mogelijk projecten samen uit te voeren met andere afdelingen en andere ambities. Vergroenen Naast maatregelen op private terreinen zetten we ook in op het versterken van het groen in de openbare ruimte. Dit draagt bij aan een klimaatadaptieve, biodiverse, aantrekkelijke en leefbare omgeving. Bijvoorbeeld door groenblauwe structuren te versterken, verbinden en vergroten. En om speelplekken en schoolpleinen te vergroenen. Een belangrijk aandachtspunt bij deze verbreding van de watertaken is dat voordat de kosten toegerekend worden, hier nog een juridische toetsing voor nodig is.

3.4

Grondwater

Grondwaterstanden mogen de aan een locatie toegekende bestemming niet structureel nadelig beïnvloeden. Wanneer sprake is van structurele grondwateroverlast, treffen we – als het riool wordt vervangen – maatregelen. De aanpak van grondwaterproblemen vraagt om samenwerking tussen perceeleigenaren, gemeente, waterschap en provincie. De perceeleigenaar is primair verantwoordelijk voor het beheer van grondwater op het eigen terrein. Pas wanneer het probleem niet door de eigenaar kan worden opgelost, en zich voordoet op openbaar terrein, heeft de gemeente een taak. Bij de aanpak van grondwaterproblemen hanteren we de volgende voorkeursvolgorde:

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

21/73

• • • •

Bouwkundige maatregelen; Hergebruik van overtollig grondwater; Afvoer naar oppervlaktewater; Afvoer naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI).

Bouwkundige maatregelen blijken vaak het meest doelmatig, omdat zij het probleem direct aanpakken op de plek waar het wordt ervaren. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) verplicht bovendien tot waterdichte verblijfsruimtes, zoals kelders, wat deze maatregelen tot een verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar maakt. Afhankelijk van de aanwezigheid van drainagestelsels kan de gemeente de grondwaterstanden in de openbare ruimte (beperkt) beïnvloeden. Daarbij streven we naar een drooglegging van 100 centimeter: het verschil tussen het peil van het oppervlaktewater en het maaiveld of de weg. Gecombineerde afvoer van hemelwater en drainage naar oppervlaktewater wordt niet toegepast in Dordrecht met het oog op onderhoud en levensduur. Verder kan drainage niet gebruikt worden als blusvoorziening. Grondwater- en regenwateroverlast komt vaak voor bij oude panden met een ondiepe fundering, waar de gemeente de gewenste drooglegging niet kan handhaven doordat de woningen tot dicht op het grondwater zijn gezakt. In deze buurten is een drooglegging van slechts 30 tot 60 centimeter geen uitzondering. Wanneer er vervangingsprojecten op de planning staan, leggen we bijna altijd drainage mee in het straatprofiel. Het aanleggen (BOB onder de grondwaterstand) en instellen is maatwerk en doen we zorgvuldig. We raadplegen daarbij grondwateronderzoeken.

Bij ongefundeerde woningen willen we pieken afvlakken die grondwateroverlast zouden kunnen geven. We vlakken de grondwaterstanden echter niet zover af dat de funderingen op houten palen droog komen te staan. Als er alleen woningen met houten funderingen voorkomen in een gebied of straat, stellen we de streefwaarde van het grondwaterpeil minimaal 10 cm boven het hoogst aanwezige

funderingshout in. Hier bekijken wij of infiltratie mogelijk is om de houten palen nat te houden. Hierbij is belangrijk dat de eigenaren zelf, hun grondwater op eigen terrein gaan beheren. Voor ongefundeerde panden sluiten we aan bij bestaande onderzoeken en op de ´leeraanpak´ die we samen met het ministerie aan het ontwikkelen zijn. Een garantie dat er geen grondwateroverlast dan wel onderlast meer voorkomt in de woningen in de straat is er echter niet. Er zijn diverse inlaatpunten op het eiland waarmee water uit de rivier naar de watergangen in de stad wordt gevoerd. Door de watergangen zo goed mogelijk op peil te houden, blijft de waterkwaliteit beter op orde en blijven ook de grondwaterstanden beter op hoogte in tijden van extreme droogte (project Waterkraan is hiervan een voorbeeld). Dit is een verantwoordelijkheid van waterschap Hollandse Delta.

3.5

Oppervlaktewater

Het oppervlaktewater heeft een belangrijke functie als berging en/of afvoer voor (overtollig) hemelwater. Oppervlaktewater maakt ook deel uit van het hemelwaterstelsel. Het is niet alleen belangrijk voor de afvoer van overtollig hemelwater uit de gemeente, maar ook voor berging om hemelwater vast te houden voor droge tijden. Daarom zorgen we voor voldoende capaciteit en doorstroming in de watergangen in gemeentelijk beheer. Van een incidentele naar een structurele aanpak: integraal werken onder leiding van water en riolering voor een groenblauw Dordrecht Natuurlijke watergangen De watergangen in het beheer van de gemeente dienen naast het afvoeren van hemelwater meerdere doelen. Samen met het waterschap kijken we waar de mogelijkheden voor verbetering van de kwaliteit van het open water. Zo draagt het bij aan de beleving van de openbare ruimte en aan de biodiversiteit. Het omvormen van oevers naar een flauwer talud

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

22/73

(natuurvriendelijke oever) en baggerwerkzaamheden verduurzamen dragen zowel bij aan de biodiversiteit, de waterkwaliteit als ook het creëren van meer berging voor hemelwater.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

23/73

4

Samenwerken

4.1

Met inwoners en bedrijven

Een groot deel van het stedelijk gebied bestaat uit particulier terrein, om onze doelen te bereiken hebben we die particulieren nodig. Dit begint bij wat particulieren en bedrijven lozen en hoe ze het lozen. Zo geven doorgespoelde doekjes en vet veel verstoppingen en storingen aan rioolgemalen, wat tot hoge maatschappelijke kosten leidt. Ook zorgen foutaansluitingen voor problemen, waardoor er afvalwater soms op hemelwaterriolen wordt geloosd en dan zonder zuivering in het milieu belandt. Het is belangrijk te weten dat, naast onze voornemens, burgers en bedrijven ook eigen verantwoordelijkheden hebben. Expliciet verwachten wij van onze inwoners het volgende: 1. Wij verwachten dat inwoners het riool verstandig gebruiken; 2. Wij verwachten dat inwoners hemelwater zoveel mogelijk zelf opvangen en verwerken; 3. Wij verwachten dat water-op-straat meer wordt geaccepteerd; 4. Wij verwachten dat inwoners bij grondwateroverlast controleren en zorgen dat hun woning voldoende waterdicht is; 5. Wij verwachten dat inwoners bij droogte of potentiële grondwateronderlast controleren of hun fundering op houten palen voldoende onder water staan.

4.2

Met andere vakgebieden

In onze aanpak zetten we in op integraal werken. We proberen waar mogelijk in samenwerking met andere afdelingen projecten op te pakken en uit te voeren. De uitdagingen voor water en riolering staan namelijk niet op zichzelf, maar kunnen in samenhang met andere opgaven worden uitgevoerd. Zo zijn er raakvlakken met wegen, groen en andere vagebieden. Het samen oppakken van projecten zorgt daarbij ook voor minder overlast voor inwoners.

Ook in de ontwikkeling van de scenario’s komt deze integrale benadering terug. Door maatregelen per scenario inzichtelijk te maken, ontstaat ruimte om deze gericht te selecteren en maatregelen uit verschillende scenario’s met elkaar te combineren.

4.3

In de waterketen

We bespreken onze vervangingsopgave voor de riolering met samenwerkingspartners, zoals netbeheerders en waterschappen, om werkzaamheden zoveel mogelijk gelijktijdig uit te voeren. Deze aanpak wordt steeds vaker wijkgericht en in samenhang toegepast, zodat maatregelen worden gecombineerd en overlast wordt beperkt. Bij het opstellen van de programmering kijken we niet alleen naar de staat van het riool, maar ook naar de mogelijkheden om werkzaamheden af te stemmen met nutspartijen en het waterschap. In de samenwerking met het waterschap richten we ons bovendien op de optimale afvoer van regenwater en de verwerking van afvalwater. We werken nauw samen met het waterschap Hollandse Delta op onderdelen die te maken hebben met het stedelijk waterbeheer. We kijken gezamenlijk naar de invloeden van het stedelijk watersysteem op het oppervlaktewater. Hierbij letten we op onderdelen zoals de overstorten vanuit het rioolstelsel, de KRW en dimensionering van het stelsel en het effect daarvan op de capaciteit van het oppervlaktewater als berging. Er is een duidelijke taakverdeling tussen het waterschap en de gemeente, en weten elkaar te vinden daar waar onze verantwoordelijkheden elkaar raken. We hebben onze verantwoordelijkheden, taakverdeling en gemeenschappelijke opgaven beschreven in het afvalwaterakkoord, vastgesteld op 27 februari 2024.

Dit ondersteunt de samenwerking tussen de gemeente en het waterschap.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

24/73

Figuur 4-1 Zorgplichten waterbeheer Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

25/73

PROGRAMMA Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289

26/73

5

Huidige situatie: Wat hebben we?

5.1

Huidige situatie: Stedelijk afvalwater en hemelwater

Areaal We beheren een uitgebreid stelsel voor de inzameling en verwerking van stedelijk afvalwater en hemelwater. Tabel 5-1 geeft een overzicht van deze voorzieningen in de gemeente Dordrecht.

In onderstaande grafiek is weergegeven voor welk aandeel de verschillende typen riolering aanwezig zijn in Dordrecht.

Type riolering gemeente Dordrecht DWA (droogweerafvoer)

Gemengd

HWA (hemelwaterafvoer)

Drainage

Mechanische rioolleiding

Transport stelsel

Duikers

Tabel 5-1 Voorzieningen in beheer van gemeente Dordrecht

Object Vrijvervalriolering - Gemengd riool - Vuilwaterriool - Hemelwaterriool Pers- en drukleidingen Overstorten (zie bijlage 3) Gemalen Drukunits Bergbezinkbassins

Hoeveelheid Eenheid 659 km 353 km 124 km 182 km 57 km 107 stuks 138 stuks 261 stuks 5 stuks

7% 2%

13%

6% 14%

38% 20%

Figuur 5-1 Aandeel type riolering

Veel van onze riolering is aangelegd tussen 1970 en 2000. Sinds de jaren ’90 leggen we meer HWA en DWA aan. Na 2000 is de aanleg van gemengde riolering sterk afgenomen. Dit is duidelijk te zien in figuur 5-2.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 Gemeente Dordrecht Projectnummer 51028289