Voortgangsrapportage Energietransitie.pdf

Voortgangsrapportage 2024: programma Energietransitie

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

1

Inleiding Voor u ligt de Voortgangsrapportage 2024 over het Programma Energietransitie. Dit programma maakt onderdeel uit van de opgave Klimaatneutraal Dordrecht 2040. Het Programma Energietransitie zoomt in op de onderdelen Energie en Gebouwde Omgeving uit deze opgave. In 2023 heeft u een adaptieve planning ontvangen. Hierin staat dat vanaf 2024 de ‘jaren van uitvoering’ starten. En daar hebben we vol op ingezet. Het programmateam Energietransitie is met de inzet van de Rijksmiddelen op sterkte gebracht en de benodigde beïnvloedbare randvoorwaarden zijn vastgesteld. In 2024 zijn er ook externe ontwikkelingen geweest die impact hebben op de Dordtse Energietransitie. Zo heeft Stedin netcongestie op zowel teruglevering van opgewekte energie als afname van energie afgegeven. Dit betekent dat de volledige capaciteit van het elektriciteitsnet in onze regio is bereikt. In de komende 10 jaar wordt daarom het elektriciteitsnet uitgebreid en verzwaard. Daarnaast zetten we met de energietransitie in op lokale opslag en gebruik van opgewekte energie om het net te ontlasten. De problematiek rondom bodemdaling heeft gevolgen voor de snelheid waarmee we woningen met een slecht energielabel isoleren. We willen eerst duidelijkheid hebben over welke investeringen zinvol zijn en welke niet. Zodat we handelingsperspectief kunnen bieden aan onze inwoners.

Voor de wijk Krispijn heeft het Rijk extra middelen toegekend via het Volkshuisvestingsfonds (VHF) om hier meer inzicht in te krijgen.

Desondanks hebben we in 2024 mooie resultaten geboekt en zijn de ‘jaren van uitvoering’ echt gestart. We kijken tevreden terug op de voortgang die we vanaf 2020 hebben geboekt met de doelen van het Programma Energietransitie. We hebben veel bereikt, maar staan ook voor aanzienlijke uitdagingen. De genoemde externe ontwikkelingen maken de realisatie van onze doelen in de komende jaren complexer. Daarom werken we samen met onze inwoners, bedrijven, partners, andere gemeenten en het Rijk aan innovatieve en duurzame oplossingen. Het is duidelijk dat we midden in een ingrijpende transitie zitten. De overstap naar een nieuw energiesysteem, een nieuwe manier van verwarmen en het isoleren van al onze woningen en bedrijven gaat niet zonder uitdagingen. Er komen ingrijpende en ingewikkelde keuzes aan, zoals de keuzes die het Rijk neemt over de financiering van warmtenetten, keuzes om inwoners financieel te ondersteunen, en lokale keuzes om te kiezen voor lokale energiesystemen. Deze keuzes bepalen of de energietransitie voor al onze inwoners en bedrijven haalbaar en betaalbaar wordt. 2025 wordt daarbij een cruciaal jaar waarin we zullen zien of onze inwoners bereid zijn met onze ondersteuning te investeren in het verduurzamen van hun woningen.

De energietransitie vraagt van ons allemaal de bereidheid om nieuwe initiatieven te ontwikkelen en bij te sturen of keuzes te herzien waar dat nodig is. Als we dat samen blijven doen, bouwen we aan een leefbaar, sociaal en klimaatneutraal Dordrecht.

En tenslotte de betaalbaarheid van de energietransitie. Het Rijk heeft hier nog geen definitie voor opgesteld. We constateren dat de kosten van de overstap naar aardgasvrij wonen hoog zijn. Zowel bij een collectieve oplossing, zoals het warmtenet, als bij een individuele all-electric-oplossing. De aanlegkosten worden hier namelijk verdeeld over diegenen die de overstap maken. Terwijl bij het huidige gasnet de aanlegkosten over iedereen worden verdeeld. Samen met onze partners in de Drechtsteden hebben we de druk bij het Rijk opgevoerd om hier een oplossing voor te vinden.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

2

Energiebesparing Wat hebben we bereikt? Onderwerp

eenheden

2020

2021

2022

2023

2024

doel 2030

Energiebesparing gasgebruik woningen

miljoen kubieke meter (temperatuur gecorrigeerd)

60,6

60

52,3

43,9

PM

27,3

Energiebesparing Nationaal Isolatieprogramma

aantal woningen dat minimaal 1 isolatiemaatregel heeft getroffen

0

0

0

0

246

5.540

Doelen: 1. 55% minder gasverbruik woningen (m3) in 2030 (t.o.v. 2020) 2. 5.540 woningen waar minimaal 1 NIP-maatregel is getroffen in 2030

VOORTGANG DOELEN Het gasverbruik van 2024 is nog niet gepubliceerd. Het gasverbruik in woningen is eind 2023 met 24% gedaald ten opzichte van 2020. Van 60,6 miljoen m3 gas in 2020 naar 43,9 miljoen m3 gas in 2023. Dat is een daling van 16,7 miljoen m3. Dat is ongeveer 15.000 ton minder CO2 uitstoot (bijna 7% van de totale uitstoot van de gebouwde omgeving). Het doel is om in 2030 55% bespaard te hebben. We zijn dus al goed op weg. Veel inwoners zullen ook de komende jaren op eigen initiatief hun woningen isoleren. Daar hoeven wij niet veel aan te doen. De woningbouwcorporaties en particuliere verhuurders werken aan hun verplichte isolatiemaatregelen. De gemeente helpt woning-eigenaren met een slecht energielabel (D, E, F of G) en een lage WOZ-waarde (onder € 308.000). In 2024 is het Nationaal Isolatie Programma (NIP) gestart, met advies en financiële hulp aan deze woningeigenaren. Via de Doe-het-zelf actie hebben bijna 250 woning-eigenaren hun woning geïsoleerd. Dat is ongeveer 270 ton minder CO2 uitstoot. Inmiddels zijn ook de eerste inwoners geholpen via de wijkaanpak, die we in 2025 zullen opschalen zodat we nog veel meer woningen helpen isoleren met de NIP aanpak. We houden daarbij de ontwikkelingen rondom bodemdaling goed in de gaten.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

Wat hebben we gedaan? ROL VAN DE GEMEENTE De energietransitie begint met energiebesparing. Hoe minder energie we gebruiken, hoe minder we hoeven op te wekken en hoe minder snel het stroomnet overbelast is. Daarnaast is een goed geïsoleerde woning een vereiste om van het gas af te gaan. Voor woningeigenaren met een slecht energielabel (D, E, F of G) en een WOZ onder de € 308.000 (de doelgroep van het NIP) biedt de gemeente actief hulp bij het isoleren van hun woning. Voor alle andere koopwoningen heeft de gemeente een informerende en stimulerende rol. Zo voorzien we inwoners van advies, koppelen ze bijvoorbeeld aan de adviseurs van Drechtse Stromen en helpen met collectieve inkoopacties. Voor huurwoningen zijn de particuliere verhuurders en woningcorporaties verantwoordelijk voor de verduurzaming van deze woningen. De gemeente houdt dit nauwlettend in de gaten en stuurt bij waar nodig, met het ´Meldpunt Ongewenst Verhuurgedrag´ en de prestatieafspraken met de woningcorporaties.

3

RANDVOORWAARDEN OP ORDE Draagvlak inwoners Bij koopwoningen zijn de woningeigenaren zelf aan zet; zij bepalen of ze hun woning willen isoleren. Dat betekent voor de gemeente dat we informatie verstrekken over kostenbesparing, gezondheidsvoordelen en wooncomfort. Deze informatie is onder andere te vinden op onze websites Slim Energie Besparen en Dordt Duurzaam. Ook zetten we in op het bieden van advies over te nemen maatregelen en het wegnemen van drempels in aanvragen van subsidie en laten uitvoeren van de werkzaamheden. Voldoende middelen voor het helpen verduurzamen van DEFG-label woningen Vanuit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) hebben we circa 2 miljoen euro gekregen voor het verduurzamen van DEFG-label woningen met een WOZ-waarde lager dan het gemeentelijk gemiddelde. Een jaar later hebben we een additionele 5 miljoen euro aangevraagd voor de 2e tranche. Deze financiële middelen zijn noodzakelijk om in totaal 5.540 woningen te isoleren. Het is wel de vraag of dit voldoende financiële steun is voor alle woningeigenaren. Soortenmanagementplan De Raad van State bepaalde dat bedrijven en woningeigenaren die spouwmuren willen isoleren, eerst moeten onderzoeken of er vleermuizen in zitten. Het soortenmanagementplan (SMP) biedt een oplossing door de gehele gemeente te onderzoeken op beschermde diersoorten en beschermende maatregelen te nemen.

We verwachten begin 2026 een gebiedsgerichte ontheffing te kunnen aanvragen. UITVOERING Voor de uitvoering gaan we apart in op woningen, bedrijven en maatschappelijk vastgoed. Woningen 1. Lokale isolatie aanpak a. Pilot de Staart In 2024 zijn we in de wijk De Staart gestart met een pilot in de Dongestraat, Vechtstraat en Alblasstraat. In deze pilot nodigen we inwoners uit om deel te nemen aan de isolatieactie en voeren we stapsgewijs isolatiemaatregelen uit bij grondgebonden woningen. De bewoners van de Dongestraat hebben zelf aangegeven hun huizen te willen verduurzamen. We hebben de bewoners van de Vechtstraat en Alblasstraat gevraagd om ook mee te doen. We hebben van de pilot geleerd dat aannemers graag en goed meedenken en dat het voor inwoners belangrijk is dat de stappen soepel en voorspelbaar zijn en dat ze graag met andere enthousiaste inwoners het proces doorlopen.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

Afbeelding: flyer stappenplan pilot Staart b. Doe-het-zelf isolatie aanpak Ook zijn we in 2024 gestart met een doe-het-zelf isolatie aanpak. Bewoners konden een voucher van €1.000 aanvragen om isolatiemateriaal te kopen. Op dit moment hebben er 246 bewoners gebruik gemaakt van dit aanbod. We gaan de komende ronde ook biobased materialen aanbieden die natuurlijk zijn en het milieu minder belasten. 2. Ontzorgingsprogramma verduurzaming gemeentelijke monumenten In navolging van het Rijksprogramma zijn we dit jaar gestart met een ontzorgingsprogramma voor gemeentelijke monumenteneigenaren. Zij kunnen nu ondersteuning krijgen bij het verduurzamen van hun woning, zoals maatwerkadvies, het beoordelen van offertes of hulp bij vergunningsaanvragen. De eerste maanden hebben uitgewezen dat er meer behoefte is aan compacte maatwerkadviezen dan aan volledige adviestrajecten. Daarom verbreden we de regeling in 2025 naar losse maatwerkadviezen. 3. Aftrap Dordtse VvE-aanpak In 2024 zijn we gestart met een programma om Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) te helpen bij het verduurzamen van hun gebouwen. We organiseerden een informatiemiddag voor VvE-leden uit de wijken Sterrenburg, Stadspolders en Dubbeldam, waar 51 deelnemers op afkwamen. 4

Na de bijeenkomst konden leden zich inschrijven voor een driedaagse cursus over verduurzaming binnen een VvE. In totaal hebben 16 VvE-leden, voornamelijk bestuurders, deze cursus gevolgd. 4. Openen Slim Energie Besparen Punt Op 14 november 2024 (tijdens de Klimaatweek) hebben we een loket geopend in de centrale bieb waar inwoners terecht konden met al hun vragen over verduurzaming. Medewerkers van Slim Energie Besparen verstrekten de informatie. In 2025 komen er op verschillende plekken in de stad dit soort informatiepunten. 5. Start onderzoek Soortenmanagementplan (SMP) In 2024 zijn we gestart met het soortenmanagementplan. Zo hebben we per wijk in beeld gebracht welke diersoorten in gebouwen wonen en zijn we gestart met compenserende maatregelen zoals het plaatsen van nestkasten voor vleermuizen. 6. Energiehulp huisbezoeken Met de aanpak Energiehulp ondersteunen we huishoudens met (risico op) energiearmoede en bieden we handelingsperspectief. In 2024 zijn 2.720 huisbezoeken afgelegd voor kleine energiebesparende maatregelen. Daarnaast zijn in 2024 1.035 oude koelkasten omgeruild voor nieuwe energiezuinigere koelkasten via de witgoedregeling.

Bedrijven 1. Energiebesparingsplicht bedrijven a. Informatieplicht: Het doel om 179 bedrijven te evalueren of ze voldaan hebben aan de informatieplicht is zo goed als behaald. b. Energiecontroles: Het doel van 101 energiecontroles is behaald. 2. Label C kantoren: Nagenoeg alle kantoren die moeten voldoen aan de label C-verplichting, voldoen hier inmiddels aan, of hebben stappen genomen om hieraan te voldoen. Dit gaat om 472 van de 478 kantoren. Er zijn nog zes kantoren die aan de verplichting moeten voldoen. Hier is door de OZHZ al actie op ondernomen. 3. Mini-bedrijvenroute Ploegstraat en Egstraat: Op dit bedrijventerrein is een besparingstraject gestart waarbij de OZHZ alle welwillende bedrijven adviseert en ondersteunt bij het verduurzamen van hun bedrijfspand. Dit loopt door in 2025. 4. Ontzorgingsprogramma MKB van Provincie: De Provincie Zuid-Holland heeft een programma verduurzaming opgezet voor MKB-bedrijven die niet op bedrijventerreinen gevestigd zijn. Dit sluit mooi aan bij de andere lopende programma's voor bedrijven.

Foto: pilot fysiek Energieloket

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

5

Maatschappelijk vastgoed We hebben in 2024 intern en extern geïnventariseerd hoe het staat met de energietransitie in het maatschappelijk vastgoed zoals scholen, sportverenigingen, zorgorganisaties en kerken. Dit biedt inzicht in wat ons de komende jaren te doen staat, inclusief kansen en uitdagingen. Kleine en middelgrote organisaties met eigen vastgoed We willen kleine organisaties zoals sportverenigingen helpen om gebruik te maken van de subsidies en adviesmogelijkheden die er al zijn bij o.a. de provincie. In 2024 hebben we deze aanpak op hoofdlijnen uitgewerkt zodat we begin 2025 met een pilot kunnen starten. Hiervoor hebben zich al 4 organisaties aangemeld. Grote organisaties Voor deze groep (zorg en onderwijs) werken we met convenanten. De aanpak met convenanten vanuit de Omgevingsdienst zet in op het delen van kennis met vergelijkbare organisaties om zo aan de Energiebespaarplicht te voldoen en mogelijk nieuwe stappen te zetten. In 2024 heeft het convenant zorgorganisaties haar eerste jaar gehad en is gewerkt aan het opstarten van een convenant voor onderwijsorganisaties. Van het eerste jaar werken met het convenant hebben we geleerd dat het een risico is dat er een beperkt aantal organisaties aanhaken en er vrijblijvendheid ontstaat. In 2025 zetten we daarom meer in op het bespreken van de voortgang.

En alle organisaties die niet meedoen met de convenanten benaderen we in 2025 nogmaals apart.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

Wat heeft het gekost?

Programmabudget gemeente CDOKE middelen Rijk (budget= totaal voor programma) NIP middelen Rijk

Budget 2024

Besteding 2024

375.000

305.000

1.700.000

1.400.000

300.000

347.000

De uitgaven op Energiebesparing verlopen conform budget. Voor de Rijksmiddelen CDOKE (regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat-en Energiebeleid) geldt dat we geen apart budget per lijn van het programma hebben. Daarom hebben we het totale budget van 1,7 miljoen dat we van het CDOKE begroten voor de Energietransitie niet nader opgesplitst. De verwachting is dat we in 2025 veel meer NIP budget gaan uitgeven omdat we de aanpak dan gaan opschalen.

6

Doorkijkje 2025 1. Lokale isolatieaanpak (NIP) a. De hele wijk de Staart kan eind eerste kwartaal van 2025 gebruik maken van het NIP aanbod b. Stadsbreed wordt de subsidieregeling opengesteld waar inwoners uit de NIPdoelgroep uit alle wijken aanspraak op kunnen maken c. Er komt een tweede ronde van de doe-het-zelf aanpak, waarbij we inwoners erop wijzen dat ze kunnen kiezen tussen het doe-het-zelf traject of de ontzorgingsaanpak d. Starten met het benaderen van VvE’s met de NIP aanpak e. Aanvraag 3e tranche NIP 2. Start ‘Eigen initiatief’ aanpak Start met de aanpak voor de doelgroep ‘Eigen initiatief’. Dat zijn woningeigenaren met een koophuis met een WOZ boven de € 308.000. Deze aanpak bestaat uit collectieve inkoopacties en informatie. 3. Start Volkshuisvestingsfonds in Crabbehof en Krispijn Voor Crabbehof en Krispijn hebben we vanuit het programma Dordt-West extra middelen gekregen om de woningeigenaren te helpen verduurzamen. In Crabbehof zal vanuit het programma Energietransitie in de zomer van 2025 de aanpak starten in de wijk, voor Krispijn zal dat eind 2025 zijn. 4. Slim Energie Besparen informatiepunten Er komen fysieke informatiepunten in de stad, deels centraal, deels in de wijken waar we actief zijn met het NIP. Bewoners kunnen hier terecht voor informatie over isolatie, zonnepanelen, klimaatbestendig wonen en duurzame subsidies. 5.

Ontzorgingsprogramma verduurzaming gemeentelijke monumenten Deze Dordtse aanpak voor monumenten wordt in 2025 opengesteld voor rijksmonumenten. Daarnaast worden de eisen van de regeling versoepeld waardoor eigenaren tegen lagere kosten een adviesrapport op kunnen laten stellen om hierna gebruik te kunnen maken van het aanbod. Ook eigenaren zonder adviesrapport maar met concrete plannen komen in aanmerking voor advies; zij krijgen maximaal 4 uur advies om de laatste stappen tot verduurzaming te zetten.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

6. Dordtse VvE-aanpak vormgeven en uitvoeren Voor alle Dordtse appartementseigenaren komt er een stappenplan om gezamenlijk te verduurzamen. De landelijke subsidieregeling voor energiebesparende maatregelen, procesbegeleiding en technische onderzoeken is verruimd. We wijzen Dordtse VvE’s op deze regeling en adviseren hen over het beste adviesproduct voor hun situatie. Met middelen vanuit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) en het Volkshuisvestingsfonds krijgen appartementseigenaren extra subsidie voor energiebesparing. Ook voor gemengde complexen werken we samen met woningbouwcorporaties om energieadvies te bespreken op iedere Algemene Ledenvergadering (ALV). 7. Afronden onderzoek Soortenmanagementplan (SMP) Het onderzoek voor het SMP wordt afgerond en daarna wordt een aanvraag ingediend voor een gebiedsgerichte ontheffing bij de OZHZ. Op basis van deze ontheffing is er geen ecologisch vooronderzoek per woning meer nodig voor spouwmuur of dakisolatie. Ook worden er nestkasten geplaatst als compensatiemaatregel. 8. Vervolg huisbezoeken van de Energiehulp De landelijke regeling Energiearmoede is tot en met 2027 verlengd. Dat betekent dat we doorgaan met de huisbezoeken van de Energiehulp. Daarnaast wordt in 2025 € 166.000 beschikbaar gesteld voor een vervolg op de witgoedregeling. 9.

Meer duidelijkheid over bodemdaling In 2025 wordt gewerkt aan meer inzicht in de bodemdaling en de effecten op woningen. Op basis van deze inzichten zal het programma Energietransitie waar nodig de aanpak bijstellen. 10. Aanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed wordt doorgezet De omschreven aanpak voor bedrijven en maatschappelijk vastgoed zetten we door in 2025. Voor Maatschappelijk Vastgoed zullen we de pilot uitbreiden. En voor bedrijven breiden we de energiecontroles en inzet op energiecoöperaties uit.

7

Warmte Wat hebben we bereikt? Onderwerp

eenheden

2020

2024

doel 2030

Warmtenet

woningequivalenten (WEQ)

5.517 6.087 6.800 7.800 9.031

20.000

VOORTGANG DOEL Eind 2024 zijn ruim 9.000 woningequivalenten aangesloten op het warmtenet. Dat zorgt voor ongeveer 15.500 ton minder CO2 uitstoot. We gaan nog bijna 11.000 woningequivalenten aansluiten om onze doelstelling voor 2030 te halen. Eén woningequivalent staat voor de warmtevraag van één woning. Een bedrijf kan meerdere woningequivalenten nodig hebben. Zo gaat Optisport in 2025 over op het warmtenet, wat vergelijkbaar is met de warmtevraag van enkele tientallen woningen. Samen met HVC, de woningcorporaties en Stedin stellen we een planning op voor 2030 en 2035. Het behalen van de doelstelling van 20.000 woningequivalenten hangt af van voldoende financiële middelen, de bereidheid van eigenaren om aan te sluiten, de snelheid van nieuwbouw en voldoende technisch personeel en materialen. We hebben wijzigingen in (rijks)beleid, gemeentelijke bevoegdheden en financiële regelingen nodig om het doel te halen. Hier hebben we het afgelopen jaar hard aan gewerkt en dit blijft onze inzet voor de komende jaren.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

2021

2022

2023

Wat hebben we gedaan? ROL VAN DE GEMEENTE De warmtetransitie is één van de grootste uitdagingen voor de komende decennia. Om uiterlijk in 2040 aardgasvrij te zijn, is actie nodig van iedereen in Dordrecht. De gemeente speelt hierin een sleutelrol en maakt plannen voor zowel de gemeente als geheel als voor specifieke wijken en buurten. Voor de uitvoering van die plannen is de samenwerking met onze partners, zoals de woningcorporaties, HVC en Stedin, van groot belang. Omdat de aanleg van een warmtenet hoge kosten met zich meebrengt, heeft de gemeente, samen met de andere Drechtsteden, in het afgelopen jaar vaker de media opgezocht om aandacht te vragen voor de warmtetransitie. En dan met name over de betaalbaarheid daarvan.

8

Afbeelding: artikel AD over warmtenet

RANDVOORWAARDEN OP ORDE Samenwerking is van groot belang Op 25 januari 2024 ondertekenden de gemeenten in de Drechtsteden, de woningcorporaties, HVC, Stedin en de provincie Zuid-Holland het ‘Versnellingsprogramma Drechtsteden 100% aardgasvrij’. Het Versnellingsprogramma beschrijft wat ieders rol is en hoe we ons individueel en gezamenlijk inzetten om 100% aardgasvrij te worden. Dan gaat het om collectieve oplossingen, zoals het warmtenet, en het organiseren van individuele oplossingen zoals warmtepompen. Zo werken we samen om deze ambitie haalbaar en betaalbaar te houden. Het warmtenet kan een grote rol spelen bij het verkleinen van de gevolgen van of het oplossen van netcongestie. Aansluiting op het warmtenet betekent een minder grote elektriciteitsvraag dan bij een woning die via een all-electric oplossing wordt verwarmd. Voor het transport van warmte is echter wel elektriciteit nodig. Samen met HVC en Stedin maken we de prognoses voor netcongestie meer lokaal en sturen we bij het Rijk aan op voorrang voor het warmtenet bij aanvragen voor een nieuwe of grotere aansluiting.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

Betaalbaarheid staat voorop Het Rijk verplicht ons om aan te tonen dat volledig aardgasvrij worden ook betaalbaar is. Maar wat betaalbaar is, is voor iedereen anders. Het Rijk werkt dit verder uit. Als gemeente en als onderdeel van de Drechtsteden zorgen we voor input in deze discussie. Dat gebeurt in G40 verband, waar het onderwerp een vast agendapunt is. Als gemeente vinden we het minstens net zo belangrijk om te weten wat onze inwoners betaalbaar vinden. Daarom zijn we eind 2024 gestart met een bewonersonderzoek naar betaalbaarheid. De resultaten komen in het Warmteprogramma terug. We maken hier al werk van waar we kunnen. Een andere warmtevoorziening is de laatste stap in het aardgasvrij maken van de woningen. Daar gaat een heel proces van energie besparen aan vooraf. Voor Crabbehof en Krispijn is hiervoor in 2024 extra financiering beschikbaar gekomen via een uitkering uit het Volkshuisvestingsfonds. In de andere wijken kijken we hiervoor naar andere financieringsbronnen, zoals de middelen uit het Nationaal Isolatie Programma (NIP).

9

UITVOERING De woningcorporaties hebben inmiddels een groot deel van hun bezit aangesloten op het collectieve warmtenet van HVC. Met de nieuwe wetgeving, zoals de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en de Wet collectieve warmte (Wcw) gaan we als gemeente nu inzetten op een gebiedsgerichte aanpak. Dat betekent dat we ook individuele woningeigenaren een duidelijk perspectief en een betaalbare oplossing moeten bieden. Van Transitievisie Warmte 2021 naar Warmteprogramma In 2021 heeft uw raad de Transitievisie Warmte (TVW 2021) vastgesteld. Hierin is voor elke wijk in Dordrecht aangegeven welk alternatief voor aardgas de voorkeur heeft plus een indicatie voor de start van de uitvoering. Voor de meeste wijken geldt dat het warmtenet het voorkeursalternatief is. In een vijftal wijken en het buitengebied geldt dat we inzetten op een all-electric oplossing. Voor sommige wijken was er nog geen duidelijkheid en is ingezet op besparen. In 2024 zijn we gestart met het opstellen van een Warmteprogramma. Dit is een verplicht programma op grond van de Omgevingswet. Hiermee bieden we onze inwoners perspectief over de warmteoplossing voor hun wijk. Het is tegelijkertijd de basis voor een gebiedsgerichte aanpak in de komende 10 jaar. Voor de historische binnenstad is de warmteoplossing niet zo eenvoudig. In de TVW 2021 is opgenomen dat voorlopig wordt ingezet op duurzaam gas.

Op dit moment is nog niet duidelijk of dit een goed alternatief is voor aardgas. Er is namelijk onvoldoende duurzaam gas beschikbaar. Om andere alternatieven goed in beeld te krijgen zijn we eind 2024 gestart met een onderzoek naar verschillende beschikbare technieken en bronnen. De resultaten van dit onderzoek komen terug in het Warmteprogramma. Wijkuitvoeringsplan Gas(t)vrij Crabbehof! In de Transitievisie Warmte 2021 is Crabbehof aangewezen als eerste aardgasvrije wijk van Dordrecht. Aansluiten op het warmtenet heeft hier de voorkeur. Voor een groot deel van de woningen van de corporaties is dat al gebeurd. Op 13 juni 2024 hebben de gemeente Dordrecht, Trivire, Woonbron, HVC en Stedin het proces vastgesteld om ook de andere woningen en gebouwen in de wijk aardgasvrij te maken. De uitwerking komt in een wijkuitvoeringsplan dat we samen met onze partners en de wijk gaan opstellen. We zoeken hiermee de samenwerking met het Programma Dordt-West en de middelen die hierbij zijn toegekend vanuit het Volkshuisvestingsfonds.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

Keplerweg Voor ruim 200 woningen aan de Keplerweg e.o. moet Stedin het gasnet vervangen. Trivire gaat daarom de 174 woningen in deze buurt verduurzamen en aansluiten op het warmtenet. Wij zien hierin een kans om ook de particuliere woningeigenaren in deze buurt een aansluiting op het warmtenet aan te bieden. We zijn inmiddels met deze eigenaren in gesprek over de mogelijkheden. De eerste gesprekken laten zien dat inwoners opzien tegen de kosten. Hiervoor hebben we extra financiële middelen gevraagd aan het Rijk. Ook vinden ouderen of mensen die verhuisplannen hebben het teveel gedoe. Hierin willen we kijken of we mensen kunnen ontzorgen.

Wat heeft het gekost?

Programmabudget gemeente CDOKE middelen Rijk (budget= totaal voor programma)

Budget 2024

Besteding 2024

115.000

21.500

1.700.000

118.500

In 2024 zijn we ruim binnen de budgetgrenzen gebleven. We hadden minder middelen nodig omdat de uitvoering pas in 2025 echt start. In 2024 zijn we verdergegaan met de beleidskaders en de uitvoering. In 2025 wordt dat opgeschaald naar wijkaanpakken waardoor we ook meer gaan uitgeven.

Doorkijkje 2025 We bieden de raad in 2025 het warmteprogramma aan. Dat stellen we op door de stad te betrekken en de route naar aardgasvrij wonen per adres te actualiseren. Voor Crabbehof starten we met het wijkuitvoeringsplan door gesprekken in de wijk te voeren. Dit koppelen we aan woningisolatie vanuit het Volkshuisvestingsfonds. Samen met HVC bereiden we de WIS-aanvraag voor en werken we aan de implementatie van nieuwe wetgeving (Wcw, Wgiw). Daarnaast starten we in 2025 het proces voor nieuwe wijkuitvoeringsplannen, gebaseerd op het voorbeeld van Crabbehof, en sluiten we Optisport aan op het warmtenet.

10

Energie Wat hebben we bereikt? Onderwerp

Eenheden

2020

2021

2022

2023

2024

doel 2030

Duurzame lokale opwek

TWh

0,03

0,07

0,09

0,11

0,12

0,19

VOORTGANG DOEL Ons doel van 0,19 Terawattuur duurzame opwek is onderdeel van de doelstelling van de Regionale Energie Strategie (RES) die we met de overige Drechtsteden vormen. De huidige jaarlijkse opwek bestaat voor 0,02 TWh uit windenergie en 0,096 TWh uit zonne-energie. De duurzame opwek van 0,12 TWh bespaart ongeveer 26.400 ton CO2 uitstoot. Om de resterende 0,07 Terawattuur te realiseren zetten we in op meer zonneenergie en windenergie. De mogelijke zoeklocaties die nodig zijn om het opwekdoel te realiseren heeft u in 2024 vastgesteld en worden in 2025 onderzocht op haalbaarheid en wenselijkheid.

Wat hebben we gedaan? ROL VAN DE GEMEENTE Marktpartijen realiseren duurzame energie opwekprojecten in Dordrecht. De gemeente bepaalt daarbij de doelen en stelt de randvoorwaarden. Deze randvoorwaarden omvatten afspraken over ruimtelijke en natuurinclusieve inpassing, milieunormen, inspraak voor omwonenden en lokaal eigendom. Zo zorgen wij ervoor dat bij duurzame opwek lokale belangen geborgd zijn. We werken daarbij nauw samen met Dordtse energiecoöperaties zoals de Energie Coöperatie Dordrecht (ECD) en Drechtse Energie om inwoners rechtstreeks van duurzame opwek te laten profiteren.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

RANDVOORWAARDEN OP ORDE Structuurvisie wind en zon Om duurzame opwek op het eiland van Dordrecht mogelijk te maken, hebben wij een structuurvisie voor wind- en zonne-energie opgesteld. Deze structuurvisie bevat een onderzoek naar mogelijk zoeklocaties voor duurzame opwek waarin rekening gehouden is met landelijke, provinciale en gemeentelijke normen. U bent begin 2025 over de voortgang geïnformeerd met deze Raadsinformatiebrief. Netcongestie De overstap naar meer lokale hernieuwbare energiebronnen zorgt ervoor dat het elektriciteitsnet lokaal moet worden verzwaard. Daarbij komt dat er een groeiende behoefte aan elektriciteit is bij van woningen, vervoer en bedrijven. Dat zet een grotere druk op het elektriciteitsnet. Voor het verzwaren van het net moeten we in de gemeente ruimte maken voor meer elektriciteitsstations en transformatorhuisjes. Ook moeten ondergrondse kabels vervangen worden voor zwaardere alternatieven. Dit zal ruimtelijke gevolgen hebben en het kan betekenen dat straten vaker opengebroken worden om de kabels te vervangen. Deze werkzaamheden plannen we samen met de netbeheerders waarbij we inwoners goed informeren.

11

Een slimmer elektriciteitsnet Om de energietransitie zo goed mogelijk te laten verlopen, moeten we het elektriciteitsnet niet alleen verzwaren, maar ook 'verslimmen'. Dit betekent dat we lokaal opgewekte elektriciteit zoveel mogelijk lokaal gebruiken. We gaan dit doen met kleinere clusters van elektriciteitsnetten waar opwek direct voor de verbruikers beschikbaar komt. Dit betekent dat we steeds meer werken aan energiecoöperaties waar energie delen tussen de leden mogelijk wordt gemaakt. Visie energieopslag Bij het verslimmen van het net zal er ook meer opslag van energie nodig zijn. We zullen hiervoor verkennen wat er nodig is om deze ontwikkelingen mogelijk te maken. U heeft inmiddels de visie op energieopslag in 2024 ontvangen en vastgesteld.

UITVOERING Energiecoöperaties bedrijventerreinen Netcongestie raakt één van de basisvoorwaarden voor ondernemen. Tegelijkertijd zitten we midden in de energietransitie die bedrijven verplicht om te verduurzamen. Met het opzetten van energiecoöperaties op bedrijventerreinen zoeken Werkgevers Drechtsteden, ondernemers, de Dordtse ondernemersvereniging en de gemeente naar oplossingen. In 2024 hebben zij een start gemaakt met drie coöperaties in Dordrecht. De coöperatie Distripark/Kil III is eind 2024 opgericht; voor dit gebied hebben we ook Europese subsidie ontvangen. Daarmee financieren we proceskosten en onderzoek naar bijvoorbeeld opslag. Op de Staart en op het Leerpark zijn in het najaar van 2024 de eerste stappen tot oprichting van een energiecoöperatie gezet. De Werkgevers Drechtsteden nemen het voortouw, de gemeente faciliteert. Dit doen we onder andere door het financieren van Energieke Regio, een adviesbureau dat de Werkgevers Drechtsteden bijstaat om te komen tot oprichting van een energiecoöperatie. We hebben gezien dat het werkt wanneer ondernemers andere ondernemers aanspreken, wat de bereidheid vergroot om proactief in te stappen en te investeren. Daarnaast is een goed georganiseerd bedrijventerrein essentieel voor het opstarten van een energiecoöperatie. In 2025 starten we bij minimaal twee andere bedrijventerreinen het proces tot een coöperatie.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

Afbeelding: start Energie coöperatie Dordtse Kil

Netcongestie management In 2024 zijn we gestart met de aanpak van netcongestie. Zo is Stedin met onze hulp netcongestiemanagement gestart waar ze grootverbruikers vragen om minder of buiten de piektijden stroom te gebruiken. Ook brengen we in beeld hoe we de energietransitie kunnen voortzetten zonder daarbij de netcongestie te vergroten. Zo werken we aan laadpalen voor elektrische auto's die alleen buiten de piektijden gebruikt kunnen worden. Ook uitbreiding van het warmtenet gaat hierbij helpen. In 2024 is de ‘digital twin’ verder uitgebreid. Dit is een data gedreven simulatietool die wij in de Drechtsteden gebruiken om de capaciteit op het net en de impact van verschillende ontwikkelingen inzichtelijk te maken en te vertalen naar de energiecoöperatie.

12

Wat heeft het gekost? Budget 2024

Besteding 2024

Programmabudget gemeente

100.000

31.000

Inzet zonneoffensief Agenda 2030

100.000

80.000

CDOKE middelen Rijk (budget= totaal voor programma)

1.700.000

85.000

We hebben in 2024 minder geld uitgegeven dan ons maximale budget. De personele inzet is uitgebreid en in 2025 worden extra kosten gemaakt voor de zoeklocaties voor windenergie. Daarnaast gaan we in 2025 aan de slag met onderdelen van de visie opslag.

Doorkijkje 2025 In 2025 gaan we verder werken aan een toekomstbestendig energiesysteem. Zowel aan de kant van verzwaren om de netcongestie te verhelpen als aan de kant van verslimmen door onze aanpak voor energiecoöperaties op bedrijventerreinen voort te zetten. We lichten graag 2 onderwerpen iets verder toe.

Zoeklocaties windenergie verder uitwerken De zoeklocaties zijn opgenomen in de Omgevingsvisie 2.0 en worden nader onderzocht in een Omgeving Effect Rapportage (OER) van provincie Zuid-Holland. De Provincie onderzoekt hierin hoe kansrijk deze zoeklocaties zijn. Deze informatie vormt de basis voor de gesprekken die we met inwoners en ondernemers van de stad zullen voeren in het kader van de participatie. De resultaten van de onderzoeken en de input van inwoners en ondernemers zullen wij verwerken in een programma Duurzame Opwek onder de Omgevingsvisie. Dit worden de kaders voor de ontwikkeling van duurzame opweklocaties in Dordrecht. Dit programma geeft ook de kaders voor een natuurinclusieve inpassing en het inrichten van lokaal eigendom. Uitwerken visie energieopslag Zoals afgesproken in de vastgestelde visie energieopslag gaan we in 2025 met de volgende onderwerpen aan de slag: • Verkenning van het uitbreiden van bedrijvenaanpak energie coöperaties in wijken • Voorbereidingsbesluit voor contracten voor capaciteitssturing op grote batterijen • Verkenning van stimulering vanuit de gemeente voor grootschalige batterijen • Verkenning naar buurtbatterijen • Verkenning naar warmte- en koudeopslag in de actualisatie transitievisie warmte

Aanpak netcongestie met bestuurlijke taskforce In januari 2025 was de eerste bestuurlijke taskforce netcongestie. Stedin, HVC, Werkgevers Drechtsteden, het Rijk en de gemeenten in de Drechtsteden nemen samen het voortouw om te werken aan oplossingen voor de netcongestie. Daarbij kijken we niet alleen naar het verzwaren van de energie infrastructuur. Maar ook naar het beter benutten van lokale opwek met opslag en energiedelen in energie coöperaties en het vollediger benutten van de bestaande infrastructuur.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

13

Randvoorwaarden en voorbeeldgedrag Wat hebben we bereikt?

Wat hebben we gedaan?

Het programma Energietransitie kent 3 doelen voor randvoorwaarden en voorbeeldgedrag: 1. Ruimtelijke vertaling van Energietransitie opnemen in de Omgevingsvisie 2.0 2. Goede samenwerking met regiogemeenten in de Regionale Energiestrategie (RES) 3. Energietransitie zichtbaar maken naar eigen organisatie en relaties buiten

ROL VAN DE GEMEENTE Bij aanvang van het programma is er bewust voor gekozen om deze lijn op te nemen naast de inhoudelijke lijnen warmte, besparing en energie. Het aangaan van een transitie vraagt dat er breed draagvlak en eigenaarschap ontstaat in de stad en in de organisatie. We kunnen het niet alleen als programmateam Energietransitie en gemeente Dordrecht. We hebben iedereen in de stad heel hard nodig om onze ambities voor elkaar te krijgen. De rol van de gemeente is hier stimulerend; netwerken bij elkaar brengen, laten zien wat er mogelijk is en mensen enthousiasmeren om een actieve rol te pakken in de Energietransitie.

VOORTGANG DOELEN 1. In de Omgevingsvisie 2.0 is het raadsbesluit over zoeklocaties windenergie vastgelegd. Ook is opgenomen dat de circulaire economie en de uitbreiding van transformatorhuisjes ruimtelijk ingepast moeten worden. 2. De samenwerking in onze RES regio (het samenwerkingsverband tussen gemeenten, provincie, waterschappen, ondernemers en organisaties op het gebied van energie) loopt goed. We werken met name intensief samen op Energiesysteem (energiecoöperaties en management netcongestie) en de lobby op betaalbaarheid van het warmtenet. 3. Gemeente Dordrecht zet onder andere in op de implementatie van duurzaam inkoopbeleid, kennisverspreiding en het organiseren van de Klimaatweek. In de toelichting op de uitvoering 2024 is hier meer over te lezen

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

RANDVOORWAARDEN OP ORDE Deze lijn biedt randvoorwaarden voor een goede borging van het inhoudelijke programma. Door de Energietransitie in relevant beleid zoals de Omgevingsvisie op te nemen, externe samenwerkingsverbanden tot bloei te laten komen en zelf als organisatie te doen wat we van de stad vragen om te doen. UITVOERING MVOI De gemeente Dordrecht heeft het manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen ondertekend. Afgelopen jaar hebben we hiervoor ons Actieplan MVOI opgeleverd. We zijn nu een jaar op weg en hebben al mooie stappen gezet, ook specifiek voor de energietransitie. Zo hebben we het Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen ondertekend, met breed draagvlak van het bedrijfsleven. Ook hebben we bij meerdere aanbestedingen waar veel vervoersbewegingen bij komen kijken, zoals postdiensten en bedrijfsafval, duurzame logistiek zwaar laten meewegen in de gunning.

14

Daarnaast zijn we lid van relevante platforms zoals de vereniging gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling (GDO) en Cirkelstad. Dit stelt ons in staat om samen te werken met onder andere gemeenten en organisaties, waardoor we toegang krijgen tot waardevolle kennis en best practices op het gebied van duurzame (stedelijke) ontwikkeling. Platform Duurzaam Dordrecht, Drechtse Stromen, Drechtse Energie, Energiek Dordt, Klimaatcoalitie In 2024 hebben we weer intensief samengewerkt met deze maatschappelijke partijen. Platform Duurzaam Dordrecht, Drechtse Stromen en de Klimaatcoalitie hebben we ook financieel gesteund. Zij zorgen voor bredere bewustwording en acties die bijdragen aan de doelen van de Energietransitie.

Foto: klimaatmarkt 2024

Klimaatweek In het kader van de landelijke Klimaatweek in november hebben we geïnvesteerd in evenementen en materialen om de bewustwording over klimaatverandering te vergroten, zowel binnen als buiten de Dordtse organisatie. Bijvoorbeeld met een zero-waste wandeling, een Klimaatmarkt georganiseerd door de Klimaatcoalitie, een duurzame huizenroute en nog veel meer activiteiten. Voorafgaand aan de Klimaatweek hebben we de Klimaatkrant 2024 huis aan huis verspreid, via Dordt Centraal. Met hierin allerlei tips en nieuws over energiebesparing. Deze krant is ook digitaal in te zien op de website Dordtduurzaam.nl. In 2024 hebben meer maatschappelijke partijen meegedaan en activiteiten georganiseerd dan in 2023. We denken dat de verdere bekendheid ons gaat helpen om ieder jaar een groter en aansprekender aanbod van en voor de stad neer te zetten.

Coalitie Energietransitie In 2024 zijn we ieder kwartaal bij elkaar gekomen met vele maatschappelijke partijen die werken aan de Energietransitie. Zo stimuleren we dat deze partijen met elkaar samen werken, we elkaars werkveld kennen en samen aan oplossingen werken. Het blijkt lastig om verder dan uitwisselen en netwerken te komen. In 2025 gaan we verkennen of we meer projecten met elkaar kunnen oppakken. Website Dordt Duurzaam De website Dordt Duurzaam heeft in 2024 een volledig nieuwe uitstraling en geactualiseerde inhoud gekregen. We benutten deze website als overzicht en ingang voor alle vragen van inwoners en bedrijven over duurzaamheid: alle informatie over duurzaamheid op één plek. Effecten Energietransitie en Klimaatneutraal in beeld: Futureproofed We hebben geïnvesteerd in het programma Futureproofed, wat ons helpt om inzichtelijk te maken hoe de Energietransitie bijdraagt aan het doel om Klimaatneutraal te worden in 2040. Het programma maakt het mogelijk om de voortgang van klimaatplannen te volgen. We kunnen zien welke maatregelen effectief zijn en waar extra inspanningen nodig zijn. Dit helpt bij het tijdig bijsturen van beleid en acties.

Lidmaatschappen en samenwerking Veel van de activiteiten op het vlak van Warmte en Energie gebeuren in samenwerking met de regiogemeenten. Om dit succesvol te kunnen doen, leren we als gemeenten van elkaar en bundelen we onze kennis, lobbyen we in de G40 samen naar het Rijk en zetten samen bijvoorbeeld Energyhubs op.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

15

Wat heeft het gekost? Het programmabudget is volledig besteed in 2024. Daarnaast zijn algemene kosten voor communicatie, ondersteuning en Futurepoofed gedekt vanuit de Rijksmiddelen CDOKE.

Programmabudget gemeente CDOKE middelen Rijk (budget = totaal voor programma)

Budget 2024

Besteding 2024

75.000

84.000

1.700.000

180.000

Doorkijkje 2025 We vervolgen bovenstaande activiteiten en samenwerkingen. In april 2025 wordt ook de website Slim Energie Besparen volledig vernieuwd. Op deze website vinden inwoners allerlei tips en acties om energie te besparen. De inhoud van deze website sluit goed aan op Dordtduurzaam.nl zodat inwoners en bedrijven via beide ingangen de relevante informatie kunnen vinden. We zetten in 2025 de Klimaatweek opnieuw in om inwoners en bedrijven elkaar te laten informeren, enthousiasmeren en te betrekken. Ook verschijnt er in het derde kwartaal weer een energiekrant.

Foto: Coalitie Energietransitie te gast bij FC Dordrecht

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2024

16