Voortgangsrapportage Energietransitie 2025.pdf

Voortgangsrapportage 2025: programma Energietransitie

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

1

Inleiding Voor u ligt de Voortgangsrapportage 2025 over het Programma Energietransitie. Dit programma maakt onderdeel uit van de opgave Klimaatneutraal Dordrecht 2040. Het Programma Energietransitie zoomt in op de onderdelen Energie en Gebouwde Omgeving uit deze opgave. 2025 was een bepalend jaar voor de energietransitie in Dordrecht. In het afgelopen jaar werd zichtbaar hoe sterk het centrale energiesysteem onder druk staat. Heel Nederland heeft te maken met netcongestie, en eind 2025 is landelijk zelfs besloten dat de beperkingen ook gaan gelden voor woningbouw en andere kleinverbruik aansluitingen, zoals het MKB. Deze druk op het landelijke systeem heeft geleid tot een duidelijke beweging richting lokale duurzame energiesystemen. In Dordrecht zien we steeds meer initiatieven ontstaan die hierop inspelen. Bedrijven slaan gezamenlijk opgewekte zonne-energie op en gebruiken die lokaal. Samen met Drechtse Energie starten we een pilot voor een buurtbatterij. In Crabbehof versnellen we de ontwikkeling van het warmtenet, zodat duurzame verwarming minder afhankelijk wordt van elektriciteit. Daarnaast onderzoeken we hoe windmolens kunnen bijdragen aan bedrijvigheid door ze te koppelen aan ondernemers en uitgifte van bedrijfskavels.

Het gasverbruik in woningen is sinds 2020 aanzienlijk gedaald, wat direct bijdraagt aan de CO2-reductie. We willen dat iedereen een betaalbare energierekening en een comfortabel huis heeft. Daarom helpen we woningeigenaren met slecht geïsoleerde woningen en een lagere WOZ-waarde met advies en subsidie. Ook andere huiseigenaren, maatschappelijk vastgoed en ondernemers staan we bij met advies en informatie. Dat doen we samen met de Energiehulp, Omgevingsdienst en woningbouwcorporaties. Al deze initiatieven dragen bij aan een weerbare en toekomstbestendige stad voor bedrijven en inwoners. Een stad die haar energievoorziening onafhankelijker en lokaal organiseert. Zo helpt de energietransitie om Dordrecht ook in de komende jaren te blijven ontwikkelen.

In Dordrecht hebben we een landelijk unieke startpositie met een publiek warmtebedrijf dat lokale duurzame warmte startklaar heeft staan. De warmtetransitie maakte in 2025 een grote stap vooruit, met meer aansluitingen en een nieuw, ambitieus Warmteprogramma. Met een heldere aanpak per wijk, willen we alle inwoners een passende en betaalbare warmteoplossing bieden.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

2

Energiebesparing Wat hebben we bereikt? Onderwerp

Eenheden

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Doel 2030

Energiebesparing gasverbruik woningen

miljoen kubieke meter (temperatuur gecorrigeerd)

60,6

60

52,3

43,9

45,8

PM

27,3

Energiebesparing Nationaal Isolatieprogramma

aantal woningen dat minimaal 1 isolatiemaatregel heeft getroffen

0

0

0

0

246

606 5.193

VOORTGANG DOELEN Het gasverbruik van 2025 is nog niet gepubliceerd. We zien dat de we in 2024 de grote daling tijdens de jaren van hoge gasprijzen kunnen vasthouden dankzij isolatie. Uit cijfers van 2024 blijkt dat het gasverbruik in woningen met ongeveer 25% is gedaald ten opzichte van 2020. Dat is ongeveer 31.500 ton minder CO2 uitstoot (bijna 12% van de totale uitstoot van de gebouwde omgeving). Veel inwoners zullen ook de komende jaren op eigen initiatief hun woningen isoleren. De woningbouwcorporaties en particuliere verhuurders werken aan hun verplichte isolatiemaatregelen. De gemeente helpt woningeigenaren met een slecht geïsoleerde woning en een lage WOZ-waarde (onder € 380.000) met subsidie van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). In 2025 zijn 852 woningeigenaren via het NIP gestart met het isoleren van hun woning. Hiervan hebben 360 woningeigenaren het traject inmiddels succesvol afgerond.

Wat hebben we gedaan? ROL VAN DE GEMEENTE De energietransitie begint bij energiebesparing. Hoe minder energie we gebruiken, hoe minder we hoeven op te wekken en hoe minder snel het elektriciteitsnet overbelast raakt. Daarnaast is goede isolatie een voorwaarde om woningen van het gas af te kunnen halen. Voor woningeigenaren met een woning met tenminste twee slecht geïsoleerde bouwdelen en een WOZ‑waarde onder €380.000 zijn via Dordt Isoleert en Crabbehof Isoleert subsidies beschikbaar. De gemeente biedt deze doelgroep ondersteuning bij het isoleren van hun woning. We voorzien andere eigenaren van koopwoningen van advies, koppelen hen desgevraagd aan de adviseurs van Drechtse Stromen en bieden collectieve inkoopacties. Samen met Woonadvies ondersteunen we particuliere huurders bij het verduurzamen van hun woning via het initiatiefrecht. Dit recht geeft huurders de mogelijkheid om hun verhuurder te vragen de woning beter te isoleren, in ruil voor een redelijke huurverhoging. De woningcorporaties zijn aan zet als het gaat om de verduurzaming van hun eigen woningbezit. In de prestatieafspraken met de gemeente is vastgelegd met welk tempo zij dat doen en hoe dat gaat gebeuren.

Afbeelding 1 Campagne Dordt Isoleert met wethouder Tanja de Jonge Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

3

RANDVOORWAARDEN OP ORDE Draagvlak inwoners Bij koopwoningen zijn woningeigenaren zelf aan zet: zij bepalen of en wanneer zij hun woning isoleren. De gemeente ondersteunt hen door informatie te bieden over kostenbesparing, gezondheidsvoordelen en wooncomfort. Deze informatie is onder meer beschikbaar via de websites Slim Energie Besparen en Dordt Duurzaam. Daarnaast bieden we advies over mogelijke maatregelen en helpen we drempels te verlagen bij het aanvragen van subsidies en het laten uitvoeren van werkzaamheden. Voldoende middelen voor verduurzamen van slecht geïsoleerde woningen Via het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) hebben we inmiddels in totaal € 11 miljoen toegekend gekregen voor het verduurzamen van slecht geïsoleerde woningen met een WOZ-waarde onder het gemeentelijk gemiddelde. Daarnaast ontvangen we middelen uit het Volkshuisvestingsfonds voor de verduurzaming en het wegwerken van achterstallig onderhoud in slecht geïsoleerde woningen in Crabbehof en delen van Krispijn. Deze financiering is noodzakelijk om woningeigenaren die het zelf niet kunnen betalen te ondersteunen. Soortenmanagementplan De Raad van State heeft bepaald dat bedrijven en woningeigenaren die spouwmuren willen isoleren eerst moeten onderzoeken of er vleermuizen aanwezig zijn.

Het Soortenmanagementplan (SMP) biedt een oplossing door de hele gemeente te onderzoeken op beschermde diersoorten en passende maatregelen te treffen. We verwachten begin 2026 een gebiedsgerichte ontheffing te kunnen aanvragen, zodat isolatieprojecten eenvoudiger en sneller kunnen worden uitgevoerd. UITVOERING Voor de uitvoering gaan we apart in op woningen, bedrijven en maatschappelijk vastgoed. Woningen 1. Dordt Isoleert en Crabbehof Isoleert Na de pilot op De Staart is Dordt Isoleert in 2025 voortgezet in Wielwijk en zijn we een stadsbrede campagne gestart. Het aanbod is uitgebreid: naast ontzorging en doe‑het‑zelf‑vouchers is er nu ook een korte route toegevoegd waarmee bewoners — vergelijkbaar met de ISDE — zelf eenvoudig achteraf subsidie kunnen aanvragen. In Crabbehof zijn we daarnaast gestart met Crabbehof Isoleert. Bewoners kunnen hier een hoge subsidie ontvangen wanneer zij minimaal twee isolatiemaatregelen laten uitvoeren. In deze wijk zetten we extra in op het aardgasvrij‑klaar

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

maken van woningen, zodat deze voorbereid zijn om van het gas af te gaan. 2. Ontzorgingsprogramma verduurzaming monumenten In 2024 zijn we, in navolging van het Rijksprogramma, gestart met een ontzorgingsprogramma voor eigenaren van gemeentelijke monumenten. In 2025 hebben we de voorwaarden versoepeld, waardoor ook losse maatwerkadviezen kunnen worden aangevraagd, en is het aanbod uitgebreid naar Rijksmonumenten. Daarnaast zijn we begonnen met het organiseren van thema‑avonden om monumenteigenaren beter te informeren en te ondersteunen. 3. Dordtse VvE-aanpak In 2025 is de Dordtse VvE-aanpak gestart. We bieden een concreet stappenplan voor kleine VvE’s (t/m 7 appartementen) en grote VvE’s. In 2025 is de subsidieregeling Crabbehof Isoleert VvE’s opengesteld op basis van de middelen uit het Volkshuisvestingsfonds. In alle andere wijken is de subsidie Dordt Isoleert VvE’s opengesteld, ook voor gemengde VvE’s met eigenaar-verhuurders en gespikkelde complexen met woningcorporatiebezit. Een belangrijke pijler van de VvE-aanpak is het faciliteren van de VvE-professionals, waaronder de VvE-beheerders, adviesbureaus en procesbegeleiders. Voor de eerste VvE’s is de subsidie inmiddels verleend. 4. Energieloket Na succesvolle pilots is in 2025 een wekelijks Energieloket geopend in de centrale bibliotheek, een plek die voor alle Dordtenaren goed toegankelijk is.

Er is ook een mobiel Energieloket in ontwikkeling voor wijkaanpakken en evenementen. Samen met de bibliotheek en de provincie wordt gewerkt aan een Energieloket in het Dordthuis. 5. Onderzoek Soortenmanagementplan (SMP) Isoleren mag niet ten koste gaan van dieren, zoals vleermuizen die in spouwmuren en daken leven. Daarom hebben we in 2025 elf vleermuiskasten geplaatst. Samen met experts werken we aan de stedelijke ontheffing én het Soortenmanagementplan, die nodig zijn om spouwmuren natuurvriendelijk te kunnen isoleren.

4

Bedrijven 1. Energiebesparingsplicht bedrijven We wijzen bedrijven actief op hun wettelijke besparingsplicht. In 2025 hebben we de Omgevingsdienst opdracht gegeven het aantal controles te verdubbelen. Er zijn in 2025 139 fysieke energiecontroles uitgevoerd. Dat is iets minder dan beoogd, maar dit wordt in 2026 ingehaald. Er zijn in 2025 94 controles uitgevoerd op de informatieplicht energiebesparing. Al deze bedrijven hebben voldaan aan de informatieplicht. 2.Energieonderzoek Ploegstraat en Egstraat Begin 2025 zijn door de OZHZ warmtebeelden gemaakt om na te gaan hoe goed de bedrijfspanden geïsoleerd zijn op dit terrein en waar zogenaamde ‘warmtelekken’ zitten. Uit dit onderzoek bleek dat de isolatiegraad over het algemeen goed op orde is. Een positieve verrassing. In overleg met de OZHZ is toen besloten hier geen breed programma op te zetten, maar ‘gewoon’ over te gaan op individuele energiecontroles. 3.Ontzorgingsprogramma MKB van Provincie De Provincie Zuid-Holland heeft begin 2025 een verduurzamingsprogramma opgezet voor MKBbedrijven die niet op bedrijventerreinen gevestigd zijn. Door het programma te integreren in de wijkaanpakken energie verwachten we meer aanmeldingen. We starten begin 2026 in Crabbehof waar adviseurs actief de restaurants, winkels en andere bedrijven langsgaan met het aanbod.

Wat heeft het gekost? Budget 2025

Besteding 2025

475.000

414.684

CDOKE middelen Rijk (budget= totaal voor programma)

2.841.984

3.123.354

NIP middelen Rijk

1.012.000

61.747

Programmabudget gemeente

De uitgaven op Energiebesparing verlopen conform budget. In 2025 was het NIP budget voor meerdere jaren op 1 jaar begroot, vandaar de grote onderbesteding. De begroting wordt hierop aangepast. Voor de Rijksmiddelen CDOKE (regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat-en Energiebeleid) geldt dat we geen apart budget per onderdeel van het programma hebben. Daarom hebben we het totaal begrote uitgavenbudget van 2,8 miljoen voor de Energietransitie niet nader opgesplitst.

Maatschappelijk vastgoed In 2025 is de gemeente Dordrecht als eerste gemeente in de provincie Zuid-Holland gestart met een eigen aanpak om maatschappelijke organisaties als sportverenigingen, kerken en zorgorganisaties te adviseren hoe ze hun pand kunnen verduurzamen. Na 2026 stopt de provincie namelijk met haar ontzorgingsaanpak. Zo ondersteunen we Dordts maatschappelijk vastgoed met advies over energie besparen, opwek en duurzame warmte. Voor kleine en middelgrote organisaties is een pilot uitgevoerd, waarbij vijf organisaties hulp kregen; door de positieve ervaringen hebben veertien nieuwe organisaties zich aangemeld. Ook is de inventarisatie van al het maatschappelijk vastgoed afgerond en zijn nu ongeveer 300 maatschappelijke gebouwen in beeld die we de komende jaren willen bereiken.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

5

Doorkijkje 2026 1.Dordt Isoleert Het stadsbrede aanbod van Dordt Isoleert staat. In 2026 gaan we verder met het activeren in de wijken. Bewoners kunnen kiezen uit een doe‑het‑zelf‑voucher, volledige ontzorging via de Energiehulp of een korte subsidieroute waarbij zij na uitvoering zelf eenvoudig subsidie kunnen aanvragen.

5.Ontzorgingsprogramma verduurzaming gemeentelijke monumenten In 2026 stellen we Dordt Isoleert open voor monumenten. We stemmen het bestaande ontzorgingsaanbod af op de aanpak van Dordt Isoleert, zodat monumenteigenaren dezelfde ondersteuning ontvangen.

2.Continuering ‘Eigen initiatief’ aanpak In 2026 gaan we door met het activeren van de doelgroep die op eigen initiatief, zonder financiële hulp van de gemeente, energie bespaart. Naast informatie en verwijzing naar financieringsmogelijkheden, organiseren we collectieve inkoopacties.

6.Dordtse VvE-aanpak uitvoeren In 2026 voeren we de VvE‑aanpak verder uit. In februari organiseren we twee themabijeenkomsten voor bewoners, VvE‑beheerders en ‑bestuurders in Crabbehof. We wijzen op de subsidiemogelijkheden en lichten het VvE‑verduurzamingsproces laagdrempelig toe. Alle VvE’s in Crabbehof worden gestimuleerd een startgesprek te plannen om kansen in kaart te brengen. In 2026 activeren we vervolgens VvE’s in andere wijken, aansluitend op de campagnes van Dordt Isoleert en Crabbehof Isoleert.

3.Start Volkshuisvestingsfonds Krispijn en continuering in Crabbehof Voor Crabbehof en Krispijn zijn extra middelen beschikbaar via het programma Dordt‑West. De aanpak die in de zomer van 2025 in Crabbehof is gestart, zetten we door. In Krispijn is de aanpak in januari 2026 van start gegaan. 4. Energieloket Het Energieloket blijft in de centrale bibliotheek. In december 2025 is opdracht verstrekt voor een mobiel Energieloket (bakfiets) voor wijkaanpakken en evenementen, bemenst door de Energiehulp. Het vaste Energieloket wordt in 2026 uitgebreid met extra informatiepanelen die ook buiten spreekuren te raadplegen zijn. Met de bibliotheek en de provincie werken we aan een plek binnen het Dordthuis waar iedereen terecht kan voor energieadvies.

7.Afronden onderzoek Soortenmanagementplan Het onderzoek voor het SMP wordt afgerond, waarna we een gebiedsgerichte ontheffing aanvragen bij de Omgevingsdienst. Met deze ontheffing is geen individueel ecologisch vooronderzoek per woning meer nodig voor spouwmuur- of dakisolatie. 8. Meer duidelijkheid over bodemdaling In 2026 werken we samen met Groenblauwe stad aan meer inzicht in bodemdaling en de effecten op woningen. Op basis van deze inzichten passen we zonodig de isolatieaanpak en de communicatie daarover aan binnen het programma Energietransitie. 9. Aanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed wordt doorgezet In 2026 zetten we de aanpak voor bedrijven en maatschappelijk vastgoed voort. Voor maatschappelijk vastgoed schalen we het ontzorgingsprogramma op naar in totaal dertig organisaties. Naast de volledige trajecten willen we een verkorte route maken voor partijen die minder ondersteuning nodig hebben. Voor bedrijven breiden we in 2026 de energiecontroles verder uit, zodat vrijwel alle organisaties met een energiebesparingsplicht minimaal één fysieke controle hebben gehad. De inzet op het MKB intensiveren we via het provinciale ontzorgingsprogramma, zodat ondernemers in de wijken beter worden geholpen bij het nemen van energiebesparende maatregelen.

Afbeelding 2 Ontwerp mobiel Energieloket

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

6

Warmte Wat hebben we bereikt? Onderwerp

Eenheden

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Doel 2030

Warmtenet

Woningequivalenten (WEQ)

5.517

6.087

6.800

7.800 8.098* 8.962*

20.000

* het aantal weq's wijkt af van het aantal gerapporteerde weq's in de vorige voortgangsrapportage en is daardoor lager. Dat komt door het hanteren van een nieuwe, verplichte, rekenmethodiek voor het bepalen van de weq's voor een grootverbruiker. Het aantal gebouwen dat is aangesloten is meer toegenomen dan uit de getallen blijkt. VOORTGANG DOEL Eind 2025 zijn 8.962 woningequivalenten aangesloten op het warmtenet, waarvan 7.155 woningen. Dat zorgt voor ruim 15.500 ton minder CO2 uitstoot. We gaan nog ruim 10.000 woningequivalenten aansluiten om onze doelstelling voor 2030 te halen. Eén woningequivalent staat voor de warmtevraag van één woning. Een bedrijf kan meerdere woningequivalenten nodig hebben. Zo is Optisport in 2025 overgegaan op het warmtenet, wat vergelijkbaar is met de warmtevraag van ongeveer 100 woningen. Samen met HVC, de woningcorporaties en Stedin stellen we een planning op voor 2030 en 2035. Het behalen van de doelstelling van 20.000 woningequivalenten hangt af van voldoende financiële middelen, de bereidheid van eigenaren om aan te sluiten, de snelheid van nieuwbouw en voldoende technisch personeel en materialen. We hebben wijzigingen in (rijks)beleid, gemeentelijke bevoegdheden en financiële regelingen nodig om het doel te halen. Hier hebben we samen met de regio en G40 het afgelopen jaar hard aan gewerkt en dit blijft onze inzet voor de komende jaren.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

Wat hebben we gedaan? ROL VAN DE GEMEENTE De warmtetransitie is één van de grootste uitdagingen voor de komende decennia. Om uiterlijk in 2040 aardgasvrij te zijn, is actie nodig van iedereen in Dordrecht. De gemeente speelt hierin een sleutelrol en maakt plannen voor zowel de gemeente als geheel als voor wijken en buurten. Voor de uitvoering van die plannen werken we onder andere samen met de woningcorporaties, HVC, Stedin, maatschappelijke partners en inwoners. Omdat de aanleg van een warmtenet hoge kosten met zich meebrengt, heeft de gemeente, samen met de andere Drechtsteden, in het afgelopen jaar ingezet op meer aandacht voor betaalbaarheid van de warmtetransitie. Ook het verder verduurzamen van het warmtenet is een aandachtspunt geweest. HVC heeft daarvoor de award ‘Beste warmtenet van Nederland 2025’ gewonnen. Het warmtenet in Dordrecht is 100% aardgasvrij.

7

RANDVOORWAARDEN OP ORDE Samenwerking is van groot belang Op 25 januari 2024 ondertekenden de gemeenten in de Drechtsteden, de woningcorporaties, HVC, Stedin en de provincie Zuid-Holland het ‘Versnellingsprogramma Drechtsteden 100% aardgasvrij’. Het Versnellingsprogramma beschrijft wat ieders rol is en hoe we ons individueel en gezamenlijk inzetten om 100% aardgasvrij te worden. Dan gaat het om collectieve oplossingen, zoals het warmtenet, en het organiseren van individuele oplossingen zoals warmtepompen.

Betaalbaarheid staat voorop Het Rijk verplicht ons om aan te tonen dat volledig aardgasvrij worden ook betaalbaar is. Maar wat betaalbaar is, is voor iedereen anders. Het Rijk werkt dit verder uit. Als gemeente en als onderdeel van de Drechtsteden zorgen we voor input in deze discussie. Dat gebeurt in G40 verband, waar het onderwerp een vast agendapunt is. Als gemeente vinden we het heel belangrijk om te weten wat onze inwoners betaalbaar vinden. Daarom is in 2025 een bewonersonderzoek naar betaalbaarheid uitgevoerd. De resultaten zijn verwerkt in het Warmteprogramma.

Het warmtenet kan een grote rol spelen bij het oplossen van netcongestie. Aansluiting op het warmtenet betekent een minder grote elektriciteitsvraag dan bij een woning die via een allelectric oplossing wordt verwarmd. Voor het transport van warmte is wel elektriciteit nodig. Samen met HVC en Stedin bekijken we wat netcongestie voor ons betekent; tegelijkertijd sturen we bij het Rijk aan op voorrang voor het warmtenet bij aanvragen voor een nieuwe of grotere aansluiting.

Een andere warmtevoorziening is de laatste stap in het aardgasvrij maken van de woningen. Daar gaat een heel proces van energie besparen aan vooraf. Voor Crabbehof en Krispijn is hiervoor in 2024 extra financiering beschikbaar gekomen via een uitkering uit het Volkshuisvestingsfonds. In de andere wijken kijken we hiervoor naar andere financieringsbronnen, zoals de middelen uit het Nationaal Isolatie Programma (NIP). Zie Energiebesparing.

In opdracht van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei wordt in samenwerking met medewerkers van het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en Rijksdienst voor Ondernemend Nederland gewerkt aan een onderzoek naar een nieuw financieel instrument voor de collectieve warmtesector: de zogeheten clusteraanpak. Het doel is om de opschaling voor de collectieve warmtenetten te versnellen. De aanpak wordt getest en aangescherpt aan de hand van één of meer voorbeelden uit de praktijk, maar is uiteindelijk bedoeld om in heel Nederland toepasbaar te zijn. De regio Drechtsteden is één van de regio's die hieraan deelneemt met de aanpak in Crabbehof. De inventarisatie van de clusteraanpak moet eind eerste kwartaal 2026 gereed zijn, zodat de betrokken ministeries dit mee kunnen nemen in de beleidsvorming.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

Afbeelding 3 aanleg warmtenet in Dordrecht

8

UITVOERING De woningcorporaties hebben inmiddels een groot deel van hun bezit aangesloten op het collectieve warmtenet van HVC. Met nieuwe wetgeving, zoals de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en de Wet collectieve warmte (Wcw) gaan we als gemeente nu inzetten op een gebiedsgerichte aanpak. Dat betekent dat we ook individuele woningeigenaren een duidelijk perspectief en een betaalbare oplossing moeten bieden. Van Transitievisie Warmte 2021 naar Warmteprogramma In 2025 heeft het college het Warmteprogramma vastgesteld. Dit is de opvolger van de Transitievisie Warmte uit 2021. Het Warmteprogramma is een verplicht programma onder de Omgevingswet. We geven aan in welke buurten we de komende 10 jaar aan de slag gaan. Voor de andere buurten geven we aan wat het perspectief voor aardgas is. Hiermee geven we duidelijkheid aan vastgoedeigenaren. Ook vormt het de basis voor een gebiedsgerichte aanpak. Het Warmteprogramma is in samenspraak met HVC, Stedin, Trivire, Woonbron en Drechtse Stromen tot stand gekomen. In het Warmteprogramma hebben we extra aandacht besteed aan betaalbaarheid. Dordrecht nam deel aan een landelijk onderzoek waarin inwoners konden aangeven wat zij belangrijk vinden bij de overstap naar duurzame warmte. Van de 3.700 uitgenodigde Dordtenaren reageerden er 638.

Uit het onderzoek, uitgevoerd door Populytics/MSG en samengebracht in het rapport ‘Betaalbare warmte is meer dan een rekensom’ (Energiebeheer Nederland, oktober 2025), blijkt dat inwoners vooral transparantie verwachten en dat energiebedrijven zo min mogelijk winst maken. Ook willen zij niet méér betalen dan nu, al vinden zij hogere kosten wél acceptabel als dit leidt tot extra comfort of CO₂-besparing. Deze inzichten zijn verwerkt in het Warmteprogramma en vormen de basis voor het beleidskader betaalbaarheid. Daarnaast is voor de historische binnenstad onderzocht welke warmteoplossingen kansrijk zijn; voor een deel van het gebied blijkt een warmtenet mogelijk. De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) geeft de gemeente vergaande bevoegdheden om de warmtetransitie te versnellen. Een van die bevoegdheden is het aanwijzen van een warmtetransitiegebied. Een warmtetransitiegebied is bijvoorbeeld een buurt of een wijk waar het gebruik van aardgas op een bepaalde datum stopt en wordt vervangen door een duurzaam alternatief. Een belangrijke voorwaarde voor het kunnen inzetten van de aanwijsbevoegdheid is dat in het Warmteprogramma het voornemen daartoe is

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

opgenomen. In het Warmteprogramma is dat gebeurd voor Crabbehof (m.u.v. Zuidhoven). Wijkuitvoeringsplan Crabbehof De gemeente stelt als vervolg op het Warmteprogramma een uitvoeringsplan per wijk of buurt op. Op 13 juni 2024 hebben de gemeente Dordrecht, Trivire, Woonbron, HVC en Stedin het proces vastgesteld om dat voor Crabbehof te doen. Dat is verder uitgewerkt in de ontwikkelstrategie die in juli 2025 is vastgesteld in de Stuurgroep Wonen en Fysieke leefomgeving Dordt-West. De eerste voorbereidende werkzaamheden zoals een schouw, het aanvragen van extra subsidies en een schets van het netontwerp zijn uitgevoerd

Wat heeft het gekost?

Programmabudget gemeente CDOKE middelen Rijk (budget= totaal voor programma)

Budget 2025

Besteding 2025

165.000

194.984

2.841.984

257.009

In 2025 hebben we iets meer uitgegeven dan begroot op het programmabudget. De uitgaven zijn gedaan voor personeel en onderzoeken in het kader van het geactualiseerde warmteprogramma. Het CDOKE budget is het totaalbudget voor het hele klimaat en energieprogramma.

Doorkijkje 2026 Begin 2026 ondertekenen de partijen in Dordt-West een intentieverklaring om de samenwerking bij het aardgasvrij maken van Dordt-West en daarbij specifiek Crabbehof kracht bij te zetten. We leveren een nieuwe en geactualiseerde postcodetool op, zodat inwoners kunnen zien welke aardgasvrije oplossing bij hen in de buurt de voorkeur heeft We stellen een uitvoeringsstrategie op waarin we aangeven hoe we aan de slag gaan met het aardgasvrij maken van Dordrecht. Het beleidskader betaalbaarheid en een buurtvolgorde maken daar onderdeel vanuit. We leveren voor Crabbehof een uitvoeringsplan op en starten het proces voor nieuwe uitvoeringsplannen. Participatie is daarbij belangrijk. We werken aan de implementatie van de nieuwe wetgeving (Wgiw, Wcw), zoals de aanwijsbevoegdheid, het bepalen van een warmetekavel en het aanwijzen van een warmtebedrijf.

9

Energie Wat hebben we bereikt? Onderwerp

Eenheden

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Doel 2030

Duurzame lokale opwek

Terawattuur (TWh)

0,03

0,07

0,09

0,11

0,12

0,13

0,19

VOORTGANG DOEL Ons doel van 0,19 Terawattuur duurzame opwek is onderdeel van de doelstelling van de Regionale Energie Strategie (RES) die we met de overige Drechtsteden vormen. De huidige jaarlijkse opwek bestaat voor 0,02 TWh uit windenergie en voor de rest uit zonne-energie. De duurzame opwek van 0,13 TWh bespaart ongeveer 26.400 ton CO2 uitstoot. Om de resterende 0,06 Terawattuur te realiseren zetten we in op meer zonneenergie en windenergie. De mogelijke zoeklocaties die nodig zijn om het opwekdoel te realiseren zijn in 2025 technisch onderzocht op haalbaarheid.

Wat hebben we gedaan? ROL VAN DE GEMEENTE Duurzame energieprojecten in Dordrecht worden gerealiseerd door marktpartijen. De gemeente bepaalt daarbij de doelen en stelt de randvoorwaarden op, zoals ruimtelijke en natuurinclusieve inpassing, milieunormen, participatie van omwonenden en de borging van lokaal eigendom. Op deze manier zorgen we ervoor dat bij duurzame opwek de lokale belangen goed worden meegenomen. We werken nauw samen met de Dordtse energiecoöperaties, zoals de Energie Coöperatie Dordrecht (ECD) en Drechtse Energie, zodat inwoners direct kunnen profiteren van lokale duurzame energieprojecten. RANDVOORWAARDEN OP ORDE Netcongestie Het elektriciteitsnet staat steeds meer onder druk. De vraag naar elektriciteit groeit door woningbouw, de elektrificatie van mobiliteit en de toenemende inzet van elektrische apparatuur in bedrijven.

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

Daarnaast wordt er lokaal vooral zonne-energie opgewekt, wat zorgt voor extra belasting op delen van het net. Om het net toekomstbestendig te maken, is het nodig om het te verzwaren én slimmer in te richten. Dat betekent dat we in de gemeente ruimte moeten maken voor nieuwe elektriciteitsstations en transformatorhuisjes, en dat ondergrondse kabels vervangen moeten worden door zwaardere varianten. Dit betekent ook dat straten opengebroken worden voor deze werkzaamheden. We stemmen deze werkzaamheden zorgvuldig af met de netbeheerders en zorgen ervoor dat inwoners worden geïnformeerd. Bijna alle ambities en plannen in de stad hebben een energiecomponent. Voor een school, een nieuwe woonwijk, een evenement of een ondernemer is elektriciteit onmisbaar. Ook voorzieningen die verhuizen, zoals een busstation, brandweerpost of sportvereniging, kunnen dat alleen met een nieuwe elektriciteitsaansluiting. Netcongestie zorgt ervoor dat nieuwe aansluitingen niet meer mogelijk zijn en dat we risico lopen op stroomstoringen. Netcongestie is daarmee geen technisch probleem, maar een grote uitdaging voor de hele stad. Vanuit het programma energietransitie zetten we in op betere afstemming tussen vraag en aanbod met energieopslag, inzetten van aanvullende energiebronnen, het elektriciteitsnet verzwaren en nieuwe stations realiseren.

Daarnaast hebben we kennis, kaders, innovatiekracht, samenwerking en instrumenten nodig om ontwikkelingen netbewust te ontwerpen en te realiseren.

10

Een meer lokaal elektriciteitsnet Om de energietransitie goed te laten verlopen en de impact van netcongestie te verminderen, moeten we het elektriciteitsnet niet alleen verzwaren, maar ook slimmer inrichten. Dat betekent dat we lokaal opgewekte elektriciteit zoveel mogelijk lokaal benutten. We werken daarom aan kleinere, lokale elektriciteitsnetten waarin opgewekte stroom direct beschikbaar is voor de gebruikers in hetzelfde gebied. Dit vraagt om verdere ontwikkeling van energiecoöperaties, waarin leden onderling energie kunnen delen. Voor zowel bedrijven als inwoners verkennen we waar deze lokale netoplossingen het meest effectief zijn en hoe ze kunnen bijdragen aan een weerbaarder energiesysteem. UITVOERING 2025 Netcongestie management In 2025 hebben we langs twee sporen gewerkt: verzwaren en verslimmen. We hebben met Stedin de voorbereiding van netverzwaring gefaciliteerd (stations en kabels) en bestuurlijk aangedrongen op voortgang. Tegelijkertijd hebben we maatregelen genomen om vraag en aanbod slimmer op elkaar af te stemmen. Hoe minder elektriciteit nodig is, hoe minder congestie en hoe meer besparing.

netbeheerder Stedin voor een GroepsTransportOvereenkomst (GTO). Uitwerken visie energieopslag In 2025 hebben we belangrijke stappen gezet in de uitvoering van de Visie Energieopslag. We onderzochten hoe verschillende vormen van opslag— zoals buurtbatterijen, grootschalige batterijen en warmte- en koudeopslag—kunnen bijdragen aan een stabieler lokaal energiesysteem. Samen met de Energie Coöperatie Dordrecht hebben we ook gekeken naar de inzet van batterijen achter de meter bij bestaande zonneparken en als buurtbatterijen. Dit blijkt complex, maar we zetten deze verkenning voort. Het voorbereidingsbesluit voor nieuwe regels rond energieopslagsystemen (EOS) is inmiddels van kracht en wordt in 2026 verder uitgewerkt in het Omgevingsplan. Parallel hieraan bereiden we met Drechtse Energie een pilot voor energiegemeenschappen voor, waarmee we verkennen hoe energiedelen tussen huishoudens in wijken mogelijk kan worden gemaakt.

We startten in 2025 met het voorbereiden van grote batterijen (o.a. bij voorzieningen) en het ontwikkelen van decentrale energiesystemen op bedrijventerreinen, inclusief verkenning van groeps- en blokcontracten met Stedin en het beter benutten van bestaande netcapaciteit. Ook is een impactanalyse opgezet om gevolgen van netcongestie voor gemeentelijke ambities te duiden en prioritering en handelingsperspectief te bieden als in 2026 de netcongestie ook voor kleine aansluitingen gaat gelden. Energiecoöperaties bedrijventerreinen In 2024 zijn we, vanwege netcongestie, van start gegaan met het opstarten van energiecoöperaties op bedrijventerreinen. Dit is een regio-breed initiatief onder aanvoering van de Werkgevers Drechtsteden. Smart Delta Drechtsteden en de Gemeente Dordrecht ondersteunen en faciliteren deze ontwikkeling. We financieren de inzet van energie experts, stellen onze digital twin beschikbaar en dragen bij met kennis en netwerkcapaciteit. Het model dat is opgezet, met daarin een heldere rolverdeling, werkt goed en blijkt snel opschaalbaar te zijn. In 2025 zijn dan ook grote stappen vooruit gezet. Op 11 bedrijventerreinen werkt men inmiddels toe naar een energiecoöperatie. Er is al één coöperatie opgericht: Dordt West 1 op de bedrijventerreinen Kil III en Distripark. Zij zijn ook al in gesprek met

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

Afbeelding 4 Artikel AD energie coöperatie

11

Wat heeft het gekost? Programmabudget gemeente CDOKE middelen Rijk (budget= totaal voor programma)

Budget 2025

Besteding 2025

150.000

123.607

2.841.984

146.205

We hebben in 2025 bij benadering conform begroting gewerkt. De personele inzet is uitgebreid en er zijn kosten gemaakt voor onderzoeken voor de opweklocaties. Het CDOKE budget is het totaalbudget voor het hele klimaat en energieprogramma.

Doorkijkje 2026

ontwikkeling. Deze uitkomsten vormen de basis voor de participatiegesprekken die we in 2026 voeren met inwoners en ondernemers. De resultaten van de onderzoeken én de opgehaalde input verwerken we in het Programma Duurzame Opwek dat, na afstemming met de raad, onder de Omgevingsvisie komt te hangen. Dit programma vormt het kader voor de ontwikkeling van duurzame opweklocaties in Dordrecht, inclusief richtlijnen voor natuurinclusieve inpassing en lokaal eigendom. Energiecoöperaties blijven ondersteunen In 2026 blijven we energiecoöperaties op de bedrijventerreinen ondersteunen. Aangezien de coöperaties in ontwikkeling zijn, vraagt dit om maatwerk. We verwachten dat de meeste capaciteit zit in het vergroten van het aantal deelnemers en de processtappen die nodig zijn om een coöperatie op te richten. Door hier als gemeente zo actief op te ondersteunen, verlichten we netcongestie en vergroten we de weerbaarheid en toekomstbestendigheid van Dordtse bedrijven.

In 2026 werken we verder aan een toekomstbestendig energiesysteem. We lichten graag enkele onderwerpen verder toe. Aanpak netcongestie intensiveren In 2025 hebben we samen met Stedin, HVC, Werkgevers Drechtsteden, het Rijk en de andere gemeenten intensief gewerkt aan het beperken van netcongestie. In 2026 zetten we deze samenwerking voort door actief flexruimte te zoeken bij grote bedrijven, piekbelasting te verminderen met energieopslag en netbewust ontwikkelen te stimuleren zodat woningbouw en ondernemers kunnen doorgaan. Daarbij zetten we in op een evenwichtige mix van zon en wind om piekbelasting te voorkomen. Verdere uitbreiding van het warmtenet blijft belangrijk, omdat dit de warmtevraag ontkoppelt van elektriciteit en zo het net direct ontlast. We werken met Stedin verder aan het benutten van groeps- en blokcontracten, en het zoeken naar geschikte locaties voor nieuwe stations en batterijen. Tegelijkertijd richten we ons op vraagreductie via energiebesparing, netbewuste nieuwbouw en slimme koppelingen tussen opwek en gebruik. Zoeklocaties windenergie verder uitwerken De zoeklocaties voor windenergie zijn opgenomen in de Omgevingsvisie 2.0 en vervolgens beoordeeld in de Omgevingseffectrapportage (OER) van de provincie Zuid-Holland. Uit deze beoordeling blijkt dat alle vier de zoeklocaties geschikt zijn voor verdere

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

12

Randvoorwaarden en voorbeeldgedrag Wat hebben we bereikt?

Wat hebben we gedaan?

Het programma Energietransitie kent 3 doelen voor randvoorwaarden en voorbeeldgedrag: 1. Ruimtelijke vertaling van Energietransitie opnemen in de Omgevingsvisie 2.0 2. Samenwerking met regiogemeenten in de Regionale Energiestrategie (RES) 3. Energietransitie zichtbaar maken naar eigen organisatie en relaties buiten

ROL VAN DE GEMEENTE Bij aanvang van het programma is er bewust voor gekozen om deze lijn op te nemen naast de inhoudelijke lijnen warmte, besparing en energie. Het aangaan van een transitie vraagt dat er breed draagvlak en eigenaarschap ontstaat in de stad en in de organisatie. We kunnen het niet alleen als programmateam Energietransitie en gemeente Dordrecht. We hebben iedereen in de stad heel hard nodig om onze ambities voor elkaar te krijgen. De rol van de gemeente in deze lijn is stimulerend; netwerken bij elkaar brengen, laten zien wat er mogelijk is en mensen enthousiasmeren om een actieve rol te pakken in de Energietransitie.

VOORTGANG DOELEN 1. In de Omgevingsvisie 2.0 is het raadsbesluit over zoeklocaties windenergie vastgelegd. Ook is opgenomen dat de circulaire economie en de uitbreiding van transformatorhuisjes ruimtelijk ingepast moeten worden. 2. De samenwerking in onze RES regio (het samenwerkingsverband tussen gemeenten, provincie, waterschappen, ondernemers en organisaties op het gebied van energie) blijft goed. We werken met name intensief samen op Energiesysteem (energiecoöperaties en management netcongestie) en de lobby op betaalbaarheid van het warmtenet. Er wordt een verkenning opgesteld naar het opstellen van een RES2.0 3. Gemeente Dordrecht zet onder andere in op de implementatie van duurzaam inkoopbeleid, verduurzamen van het eigen vastgoed, kennisverspreiding en het organiseren van de Klimaatweek. In de toelichting op de uitvoering 2025 is hier meer over te lezen

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

RANDVOORWAARDEN OP ORDE Deze lijn biedt randvoorwaarden voor borging van het inhoudelijke programma. Door de Energietransitie in relevant beleid zoals de Omgevingsvisie op te nemen, externe samenwerkingsverbanden tot bloei te laten komen en zelf als organisatie te doen wat we van de stad vragen om te doen. UITVOERING MVOI In 2023 hebben we het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) ondertekend. Ook in 2025 hebben we met behulp van ons Actieplan MVOI onze inkoop en aanbestedingen verduurzaamd. Met name bij onze infrastructurele projecten zijn mooie resultaten geboekt. Passend bij onze deelname aan het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) is bij alle projecten aandacht voor schoner materieel en waar mogelijk wordt dit ook beloond met een hogere score. Bij 7 projecten is de Milieu Kosten Indicator (MKI) als methode gebruikt om de milieu-impact te verlagen. Denk hierbij aan het verminderen van CO2-uitstoot door hergebruik van materialen. Door vroeg in een project te inventariseren wat voor materiaal er vrijkomt en in welke kwaliteit, is meer hergebruik mogelijk en hebben we ook nog minder kosten.

13

Verduurzaming eigen vastgoed In 2025 hebben we stevige stappen gezet in de verduurzaming van onze gemeentelijke vastgoedportefeuille. De verduurzamingsprojecten van Sport+ en de Sportboulevard zijn dit jaar afgerond. Beide gebouwen zijn onder andere aangesloten op het warmtenet, waarmee vooral bij de Sportboulevard (het grootste gebouw binnen de gemeentelijke portefeuille) een grote sprong vooruit is gemaakt in het verlagen van het energiegebruik en de CO₂‑uitstoot. Voor het Energiehuis is in 2025 een uitgebreid onderzoek uitgevoerd naar verschillende scenario’s voor de toekomst van het gebouw. Deze scenario’s brengen in kaart welke maatregelen nodig zijn voor verduurzaming, in samenhang met de geplande grootschalige renovatie. Dit onderzoek vormt de basis voor de verdere uitwerking en besluitvorming in 2026. Klimaatweek In november 2025 organiseerde Dordrecht tijdens de landelijke Klimaatweek opnieuw een inspirerend programma om de bewustwording rond klimaatverandering te vergroten. De gemeente werkte hiervoor samen met partners in de stad. Er waren uiteenlopende activiteiten die lieten zien wat er nu al mogelijk is. Het programma omvatte onder meer culturele voorstellingen, een Klimaatmarkt, een Repair Café, een lezing, ontspuldagen en een PopUp Klimaatmuseum.

Ook dit jaar werd vooraf de Energiekrant huis-aan-huis verspreid via Dordt Centraal, met inspirerende verhalen, praktische tips en informatie over energiebesparing, subsidies en duurzame keuzes. De krant is ook online beschikbaar via Dordt Duurzaam. De Energiekrant is ook verspreid op alle bedrijventerreinen in Dordrecht via het regionale bedrijvenblad B2B. De Klimaatweek in Dordrecht groeit elk jaar verder. Het enthousiasme van partners en inwoners zorgt voor een interessant en aansprekend programma. Zo bouwen we stap voor stap aan een breed gedragen en herkenbare Klimaatweek voor de stad Lidmaatschappen en samenwerking De gemeente Dordrecht is lid van diverse relevante platforms en netwerken, waaronder de Vereniging Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling (GDO), het Klimaatverbond en Cirkelstad. Deelname aan deze netwerken draagt bij aan kennisdeling, het uitwisselen van best practices en samenwerking met andere gemeenten en organisaties op het gebied van duurzame en circulaire stedelijke ontwikkeling. We hebben het afgelopen jaar naast de website Dordt Duurzaam ook de website Slim Energie Besparen geactualiseerd. Hier kunnen inwoners alle informatie vinden over energiebesparing, campagnes en onze subsidies.

Ook is er intensief samengewerkt met maatschappelijke partners in de stad, waaronder Stichting Platform Duurzaam Drechtsteden, Drechtse Stromen, Drechtse Energie, Energiek Dordt en de Klimaatcoalitie. Zij leveren een belangrijke bijdrage aan bewustwording en activiteiten die bijdragen aan de doelen van de energietransitie. Wij helpen een aantal van hen ook met een financiële ondersteuning. Tot slot hebben we een bijdrage geleverd aan de plaatsing van de eerste Clear Rivers plasticvanger aan de Riedijkshaven in Dordrecht, waarmee plasticvervuiling in het Dordtse water wordt aangepakt.

Afbeelding 5 Ontspuldagen tijdens Klimaatweek 2025

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

14

Wat heeft het gekost?

Doorkijkje 2026

Het programmabudget is volledig besteed in 2025. Daarnaast zijn algemene kosten voor communicatie, ondersteuning en Futurepoofed gedekt vanuit de Rijksmiddelen CDOKE.

Voor het verduurzamen van ons eigen vastgoed werken we in 2026 de scenario’s voor het Energiehuis uit. We starten de uitvoering bij onder meer het Huis van Gijn, Schouwburg Kunstmin en het Sociaal Team Centrum, en bereiden maatregelen voor andere panden voor. De werkzaamheden aan het Cultureel Centrum Sterrenburg worden afgerond.

Het CDOKE budget is het totaalbudget voor het hele klimaat en energieprogramma.

Programmabudget gemeente CDOKE middelen Rijk (budget = totaal voor programma)

Budget 2025

Besteding 2025

75.000

84.445

2.841.984

6.558

In 2026 willen we verder inzetten op de samenwerking binnen de Coalitie Energietransitie. Om de coalitieleden te helpen samen te werken aan de Energietransitie werken we aan een subsidieregeling als opstarthulp voor activiteiten die bijdragen aan energiebesparing, duurzame energieoplossingen en participatie van inwoners en organisaties. Het actieplan MVOI is uitgevoerd. We hebben in twee jaar tijd tientallen opdrachten duurzamer aanbesteed en heel veel kennis opgedaan. In 2026 zorgen we ervoor dat de geleerde lessen en vergaarde kennis geborgd is in onze organisatie en het inkoop- en aanbestedingsbeleid. Verder bouwen we voort op de ervaringen en samenwerkingen uit de Klimaatweek van voorgaande jaren. De Klimaatweek wordt verder versterkt als herkenbaar moment voor de stad, met aandacht voor bewustwording, inspiratie en ontmoeting, en met activiteiten die inwoners en bedrijven helpen om duurzame keuzes te maken.

Afbeelding 6 Duurzaam Dordthuis in aanbouw

Voortgangsrapportage Programma Energietransitie 2025

15