Voorstel Beschikbaar stellen nabetaling energietoeslag 2022 en energietoeslag 2023 - Raadsvoorstel.pdf

Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT

Aan de gemeenteraad

Datum Zaaknummer

16 mei 2023

Betreft

Beschikbaar stellen nabetaling energietoeslag 2022 en energietoeslag 2023

2023-0070158

Vergadering van Portefeuillehouder: Begrotingsprogramma Kernteam/Opgave: Auteur: E-mail: Verantwoordelijke: Openbaar:

Peter Heijkoop Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht Stad - Zorg & Ondersteuning Leonie Dekkers-Kamp la.dekkers-kamp@dordrecht.nl Leonie Dekkers-Kamp Ja

Voorgesteld besluit de door het Rijk beschikbaar gestelde middelen ad € 4,1 miljoen uit de decembercirculaire 2022 beschikbaar te stellen voor een nabetaling van de energietoeslag 2022 van € 400,- per toegekende aanvraag; de voornoemde nabetaling ad € 400,- uit te keren aan inwoners, die de energietoeslag 2022 hebben ontvangen, met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum; de begroting 2023 te wijzigen conform bijgevoegde begrotingswijziging met nummer 223033 (voor wat betreft middelen uit de decembercirculaire 2022); de toegezegde middelen voor de energietoeslag in de septembercirculaire 2023 beschikbaar te stellen voor de 'energietoeslag 2023'; de energietoeslag 2023 (uit de septembercirculaire), na invoering van de wetswijziging energietoeslag 2023, uit te keren aan inwoners met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum; een (eenvoudige) vermogenstoets in te voeren, waarbij inwoners boven de vermogensgrenzen worden uitgesloten van de energietoeslag 2023 (uit de septembercirculaire 2023); de energietoeslagen in 2023 in meerdere tranches uit te betalen. Deadline Collegevergadering van 16 mei 2023. Het voorstel moet uiterlijk 20 juni 2023 in de raad behandeld zijn om de nabetaling van de energietoeslag 2022 voor het zomerreces te kunnen doen.

Raadsvoorstel Hoe zijn de bevoegdheden rond dit onderwerp verdeeld? De raad heeft het budgetrecht en stelt het kader voor beleid. Het college draagt zorg voor planning en realisatie van de doelen. Omdat de bijdrage van het Rijk via de Algemene uitkering beschikbaar is/wordt gesteld, is het aan de raad hier een bestemming aan te geven.

Zaaknummer

2023-0070158

Wat is het doel? Met de energietoeslag wordt beoogd om inwoners die dat nodig hebben te compenseren voor de sterk gestegen energieprijzen. Het kabinet heeft besloten om in 2023 nogmaals een energietoeslag mogelijk te maken voor huishoudens met een laag inkomen. De energietoeslag wordt verstrekt via de categoriale bijzondere bijstand, gemeenten kunnen lokale voorwaarden opnemen in beleidsregels. De inwerkingtreding van de wetwijziging voor de energietoeslag 2023 was beoogd op 1 juni 2023. Zeer recent heeft het Rijk aangegeven dat dit niet gehaald wordt en de nieuwe beoogde ingangsdatum aangepast naar 1 september 2023. Eind vorig jaar heeft het Rijk gemeenten de mogelijkheid gegeven om een nabetaling te doen van de energietoeslag 2022. Hiervoor is geld via de decembercirculaire 2022 aan gemeenten verstrekt. De energietoeslag is een incidentele tegemoetkoming voor de extra energiekosten voor huishoudens met een laag inkomen. In 2022 hebben 9.685 huishoudens in Dordrecht de energietoeslag ontvangen. Hiervan hebben 8.847 huishoudens een inkomen tot 120% van het Wettelijk Sociaal Minimum (WSM) en 838 huishoudens een inkomen tussen 120% en 130% van het WSM. In de bijlage van dit raadsvoorstel treft u de evaluatie van de energietoeslag 2022. Wat zijn per beslispunt de argumenten en wat is hierop de toelichting? 1.

Een nabetaling te doen van € 400,- per toegekende aanvraag op basis van de energietoeslag 2022 Recent heeft het Rijk aangegeven dat het langer nodig heeft om het wetsvoorstel voor de energietoeslag 2023 rond te krijgen. De reden hiervoor is de positie van de studenten. Het rijk wil deze groep uitsluiten, maar juridisch is dit moeilijk te realiseren. Gezien de grote onzekerheid vanuit de rijksoverheid stellen wij voor om gebruik te maken van de mogelijkheid die het Rijk eerder geboden heeft, en over te gaan tot een nabetaling van € 400,. Deze € 400,- wordt ambtshalve uitgekeerd aan iedereen met een inkomen tot 120% van het Wettelijk Sociaal Minimum (WSM) die in 2022 de energietoeslag heeft ontvangen. We krijgen veel signalen dat mensen moeite hebben met het betalen van de eindafrekening van hun energieleverancier. Vanaf 1 mei 2023 is het Tijdelijk Noodfonds Energie (een samenwerking van SchuldenlabNL, de Nederlandse Schuldhulproute en een aantal energieleveranciers) gesloten voor aanvragen. Vanuit de doelgroep is er grote behoefte aan duidelijkheid. Met de nabetaling komen we tegemoet aan die behoefte en helpen we mensen om de energierekening te betalen. In de decembercirculaire 2022 heeft Dordrecht € 4,1 miljoen ontvangen om de nabetaling mogelijk te maken. Het Rijk is uitgegaan van maximaal € 500,- per aanvrager.

In 2022 kwam Dordrecht echter tekort op de rijksmiddelen (zie ook kanttekeningen/ risico's). We stellen daarom voor een nabetaling van € 400,- te doen en de eventueel resterende middelen in te zetten voor de energietoeslag 2023. De nabetaling wordt uitgevoerd in meerdere tranches. 2. Het resterende toegekende rijksbudget beschikbaar stellen voor de energietoeslag 2023 Naast de € 4,1 miljoen die Dordrecht heeft ontvangen in de decembercirculaire 2022, worden de resterende middelen via de septembercirculaire 2023 toegekend aan gemeenten. Omdat het Rijk op dit moment aan een nieuwe verdeelsystematiek werkt (op basis van de CBS gegevens over de doelgroep tot 120% WSM), is het nog niet bekend hoeveel middelen Dordrecht ontvangt. Daarnaast komt er (mogelijk) een vangnetregeling voor gemeenten met tekorten bij de energietoeslag 2022. Zodra de aanvullende middelen (septembercirculaire 2023) en de nieuwe wet worden bekendgemaakt, zullen de beleidsregels van de energietoeslag 2023 zo snel mogelijk worden vastgesteld door het Dagelijks Bestuur van de GR Sociaal. 3. Met de gekozen doelgroep energietoeslag 2023 en voorwaarden wordt aangesloten op de landelijke richtlijnen en daarvoor beschikbaar gestelde middelen In de landelijke richtlijnen en het wetsvoorstel wordt aangegeven dat de energietoeslag 2023 is bedoeld voor inwoners met een inkomen tot 120% van het WSM.

De financiering vanuit het Rijk is eveneens gebaseerd op deze doelgroep en kaders. 4. Regionale kaders in de beleidsregels Voorgesteld wordt de beleidsregels vast te stellen conform de landelijke richtlijnen (o.a. doelgroep tot 120% WSM), behoudens onderstaande afwijkingen. Het voordeel van de energietoeslag 2023 in

Zaaknummer

2023-0070158

vergelijking met de energietoeslag 2022 is dat aan een grotere groep inwoners ambtshalve kan worden verstrekt, aangezien door de energietoeslag 2022 een groot deel van de (potentiële) doelgroep bekend is. 5. Inwoners met een aanzienlijk vermogen zijn uitgesloten voor de energietoeslag 2023 De bedoeling van het Rijk is dat er voor de energietoeslag niet wordt gekeken naar het vermogen, maar het staat gemeenten vrij om een vermogenstoets in te voeren. Een vermogenstoets maakt de regeling 'gerichter': een vermogenstoets zal naar verwachting leiden tot een kleinere doelgroep en daarmee een hoger bedrag voor die huishoudens die het echt nodig hebben. Volgens de publicatie van het CBS 'Armoede en Sociale Uitsluiting 2021' komt het doorsnee vermogen van huishoudens met een laag inkomen uit op € 900,- en hadden zeven op de tien huishoudens met een laag inkomen geen of een kleine vermogensbuffer. Voorgesteld wordt een beperkte vermogenstoets in te voeren bij de middelen uit de septembercirculaire 2023 (en eventueel restant uit decembercirculaire 2022) zodat de uitvoeringskosten van GR Sociaal laag blijven en er geen bureaucratische rompslomp ontstaat voor inwoners. Stichting Inlichtingenbureau biedt de mogelijkheid om, naast de eerder genoemde inkomenscheck, een vermogenscheck te doen. Hierbij wordt gebruikgemaakt van de vermogensgegevens die bekend zijn bij de Belastingdienst.

Het gaat hierbij om het banksaldo op 31 december 2022 en niet om andere vermogenscomponenten zoals een woning of auto. Inwoners die de energietoeslag 2023 niet ambtshalve krijgen, dienen bij hun aanvraag een verklaring in te vullen rondom hun (liquide) vermogen. Voorgestelde afwijkingen ten opzichte van de vermoedelijke landelijke richtlijnen: •

In de beleidsregels wordt een (eenvoudige) vermogenstoets opgenomen, waarbij kosteloos wordt samengewerkt met stichting Inlichtingenbureau. Voorgesteld wordt om de vermogensgrenzen voor de energietoeslag gelijk te stellen met die van de bijstand en de bijzondere bestand. Boven deze vermogensgrenzen is er geen recht op de energietoeslag: o

maximaal vermogen is € 7.605,- voor een alleenstaande;

o

maximaal vermogen is € 15.210,- voor een alleenstaande ouder en gehuwden.

6. Bereik energietoeslag De energietoeslag 2022 is in termen van bereik de 'succesvolste' minimaregeling die we kennen. In Dordrecht hebben we een bereik van meer dan 100% bij de doelgroep tot 120% WSM gerealiseerd. De overschrijding wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de verdeelsystematiek van het Rijk. Voor het resterende bedrag energietoeslag 2023 heeft het Rijk een nieuwe verdeelsystematiek opgesteld, gebaseerd op de CBS cijfers van de doelgroep tot 120% WSM. Opvallend is dat veel ouderen (66+) de energietoeslag aangevraagd hebben. De succesfactoren zijn: - de relatief eenvoudige aanvraagprocedure; - groot aantal ambtshalve toekenningen (ontzorgen); - veel communicatie en media aandacht (ook landelijk). De energietoeslag in 2023 kan, meer dan in 2022, grotendeels ambtshalve (= zonder aanvraag) uitbetaald worden aan inwoners van wie al bekend is dat ze behoren tot de doelgroep. Hoe groter de ambtshalve groep, hoe eenvoudiger voor de inwoner en hoe lager de uitvoeringskosten van de GR Sociaal. Wat zijn kanttekeningen en/of risico’s bij dit voorstel? 1. Mogelijk ontoereikend budget Het Rijk heeft in 2022 aangegeven gemeenten volledig te compenseren voor de (uitvoering van de) energietoeslag van € 1.300,- voor inwoners met een inkomen tot 120% van het WSM. In de praktijk blijkt er in de financiële verdelingssystematiek ongelijkheid is ontstaan tussen gemeenten.

Bijna de helft van de gemeenten, waaronder Dordrecht, heeft eigen middelen in moeten zetten. In totaal gaat het voor Dordrecht om een bedrag van € 909.034,- voor de wettelijke doelgroep, tot 120% WSM. Het uitgangspunt voor de energietoeslagen in 2023 is om binnen de landelijke kaders en het rijksbudget te blijven. Het Rijk noemt in haar communicatie een totaalbedrag van € 1.300,-. Dordrecht is waarschijnlijk genoodzaakt een lager totaalbedrag per persoon uit te keren, in

Zaaknummer

2023-0070158

verband met het genoemde tekort op het rijksbudget. Het exact uit te keren bedrag is afhankelijk van de septembercirculaire. De nabetaling van € 400,- kan wettelijk alleen gedaan worden aan de groep die de energietoeslag 2022 heeft ontvangen (met een inkomen tot 120% WSM). Dit is een grotere groep dan de doelgroep die voor de energietoeslag 2023 in aanmerking komt, conform de wettelijke kaders en de lokale beleidsregels (het mogelijk wettelijk uitsluiten van studenten, de lokale lichte vermogenstoets). Daarnaast hebben we lokaal in 2022 ook een energietoeslag uitgekeerd aan inwoners met een inkomen tussen de 120% en 130% WSM. Deze toeslag viel buiten de wettelijke kaders en wordt niet herhaald in 2023. De nabetaling energietoeslag 2022 gaat af van het totaalbedrag dat beschikbaar is voor de energietoeslag 2023. 2. De energietoeslag wordt ook toegekend aan inwoners die mogelijk geen hoge energielasten hebben De nabetaling energietoeslag 2022 en de energietoeslag 2023 worden (opnieuw) verstrekt via de categoriale bijzondere bijstand (artikel 35 Participatiewet). Anders dan bij de verstrekking via de individuele bijzondere bestand hoeven gemeenten hierbij niet vast te stellen dat het huishouden ook daadwerkelijk is geconfronteerd met een sterk gestegen energierekening en dat het huishouden deze sterk gestegen energierekening financieel niet kan dragen.

Verstrekking via de categoriale bijzondere bijstand is daarmee aanzienlijk minder complex en arbeidsintensief. Het Rijk heeft gekozen voor deze meer generieke oplossing omdat de doelgroep van de energietoeslag dermate groot is dat het niet uitvoerbaar is om al deze huishoudens via het maatwerk van de individuele bijzondere bijstand financiële ondersteuning te bieden. Welk (participatie)proces is doorlopen om tot dit voorstel te komen? Het betreft de uitvoering van een door het Rijk ingestelde wettelijke mogelijkheid. De geleerde lessen die zijn opgedaan bij de verstrekking van de energietoeslag 2022 worden toegepast, zie hiervoor de evaluatie. Wat zijn de belangrijkste gerelateerde besluiten? Raadsinformatiebrief Uitkering energietoeslagen minima Hoe wordt dit betaald? De kosten voor de uit te keren nabetaling van de energietoeslag 2022 en de energietoeslagen 2023 voor huishoudens met een inkomen tot 120% van het WSM (inclusief de uitvoeringskosten) dienen taakstellend binnen de extra middelen van het Rijk uit de decembercirculaire 2022 en de septembercirculaire 2023 te worden uitgekeerd. Hoe hoog het totaal taakstellende budget wordt, is op dit moment nog onduidelijk. Dit is afhankelijk van de definitieve toekenning van het Rijk.

Een eerste tranche van € 4,1 miljoen is in 2022 via de decembercirculaire uitgekeerd en zal via het jaarrekeningresultaat 2022 worden toegevoegd aan de Algemene reserve. Wij stellen voor dit bedrag in 2023 ten laste van de Algemene reserve aan de programmabegroting 2023 toe te voegen om uitbetaling van de energietoeslag mogelijk te maken. Daarnaast verwachten we in de septembercirculaire een bedrag te ontvangen dat correspondeert met € 800,- per inwoner + uitvoeringskosten. Naar rato zal dit bedrag rond de € 7 miljoen liggen. Wij stellen voor deze te ontvangen bijdrage in de begroting op te nemen en ook toe te voegen aan het programma Gezond, Sociaal en Zorgzaam. Daarbij zal het college het AB van de GR Sociaal opdracht geven niet meer uit te keren aan inwoners dan de op dat moment werkelijk beschikbaar gestelde rijksbijdrage. Wat is het vervolg op het raadsbesluit? De nabetaling van de energietoeslag 2022 wordt ambtshalve gedaan in meerdere tranches. De beleidsregels energietoeslag 2023 worden door het Dagelijks Bestuur (DB) van de GR Sociaal vastgesteld, zodra de wetswijziging is bekendgemaakt (naar verwachting september 2023). Het DB is bevoegd om de beleidsregels energietoeslag 2023 vast te stellen, conform de gedelegeerde taken zoals nader beschreven in artikel 5 van de GR Sociaal.

Communicatie De nabetaling van de energietoeslag 2022 wordt ambtshalve gedaan in meerdere tranches. Ontvangers worden hierover geïnformeerd middels een brief.

Zaaknummer

2023-0070158

De energietoeslag 2023 kan, evenals in 2022, grotendeels ambtshalve (= zonder aanvraag) worden uitbetaald. Inwoners die nog niet bekend zijn bij de SDD worden via diverse kanalen (van zowel de SDD als de gemeente Dordrecht en de informele partijen in de stad) geïnformeerd over de ontwikkelingen rondom de energietoeslag 2023. U kunt hierbij denken aan informatie op de websites, Facebookpagina en Dordt Centraal. Septembercirculaire 2023 We stellen een aanvullende begrotingswijziging bij de septembercirculaire 2023 op, waarin we de extra rijksmiddelen voor de energietoeslag 2023 uit die circulaire toebedelen aan het programma Gezond, Sociaal & Zorgzaam Dordrecht. Tot slot Het kabinet maakte vorige week bekend kwetsbare huishoudens in 2024 gericht te willen helpen, als dat door hoge energieprijzen of inflatie nodig is. Een van de opties is een vorm van energietoeslag. Volgens het kabinet is een toeslag via de reguliere toeslagensystematiek, zoals ook de wens van de VNG, niet mogelijk per 2024. Op zijn vroegst is een nieuwe toeslag in te richten voor 2025. Hiervoor zijn mogelijkheden onderzocht, waarbij expliciet is gekeken naar de uitvoering. Zodra er meer duidelijkheid is over de rijksmaatregelen voor 2024 informeren wij uw raad. Het college van Burgemeester en Wethouders

Zaaknummer

2023-0070158

De raad van de gemeente DORDRECHT; gezien het voorstel van het college van Burgemeester en Wethouders van 16 mei 2023 inzake Beschikbaar stellen nabetaling energietoeslag 2022 en energietoeslag 2023;

gelet op artikel 160, lid 1 onder b van de Gemeentewet;

besluit:

de door het Rijk beschikbaar gestelde middelen ad € 4,1 miljoen uit de decembercirculaire 2022 beschikbaar te stellen voor een nabetaling van de energietoeslag 2022 van € 400,- per toegekende aanvraag; de voornoemde nabetaling ad € 400,- uit te keren aan inwoners, die de energietoeslag 2022 hebben ontvangen, met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum; de begroting 2023 te wijzigen conform bijgevoegde begrotingswijziging met nummer 223033 (voor wat betreft middelen uit de decembercirculaire 2022); de toegezegde middelen voor de energietoeslag in de septembercirculaire 2023 beschikbaar te stellen voor de 'energietoeslag 2023'; de energietoeslag 2023 (uit de septembercirculaire), na invoering van de wetswijziging energietoeslag 2023, uit te keren aan inwoners met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum; een (eenvoudige) vermogenstoets in te voeren, waarbij inwoners boven de vermogensgrenzen worden uitgesloten van de energietoeslag 2023 (uit de septembercirculaire 2023); de energietoeslagen in 2023 in meerdere tranches uit te betalen.

Aldus besloten in de vergadering van

Zaaknummer

Bijlagen 1.

Evaluatie project energietoeslag 2022

2023-0070158