Technische brief beeldvormende commissie doelgroepenvervoer 17 januari 2023.pdf

MEMO

Contactpersoon C.W. van Vuuren T 078 – 770 2624

Van

Wethouders C.C. van Benschop, P.J. Heijkoop en

E CW.van.vuuren@dordrecht.nl

H. van der Linden Aan

Raads- en commissieleden

Datum

22 december 2022

Betreft

Technische brief ter voorbereiding op de Beeldvormende Commissievergadering Doelgroepenvervoer op 17 januari 2023

Aanleiding Op 1 november heeft een ouder van een meervoudig beperkte zoon, die gebruik maakt van het doelgroepenvervoer, ingesproken bij uw commissie. Daarnaast bent u op 27 juni en 18 oktober per brief geïnformeerd over de situatie rondom het Wmo collectief vraagafhankelijk vervoer en de overname van de contracten in zowel het leerlingen- en jeugdhulpvervoer als het Wmo-vervoer van Maasstad Regie Centrale naar RMC Rotterdam BV. U heeft naar aanleiding van deze ervaringen het college verzocht om een aparte beeldvormende commissievergadering voor te bereiden over het staande beleid en de werking hiervan in praktijk, het gebruik en de verbeteringen die kunnen worden doorgevoerd in de uitvoering van het doelgroepenvervoer, bestaande uit leerlingen-, jeugdhulp- en Wmo-vervoer. Uw commissie verzoekt om hierin ook de stem van betrokkenen te laten horen. Deze beeldvormende commissie is op 17 januari 2023 gepland. In deze brief ontvangt u informatie ter voorbereiding op dit rondetafelgesprek, waarvoor ook gebruikers (of hun ouders), Stroomlijn en de vervoerders zijn uitgenodigd.

Rolverdeling Raad en College Doelgroepenvervoer is onderverdeeld in leerlingen-, jeugdhulpvervoer en Wmovervoer, laatste is onder te verdelen in het route gebonden dagbestedingsvervoer en het vraagafhankelijk (sociaal) vervoer. De gemeente is bij wet verplicht vervoer voor kwetsbare doelgroepen te organiseren. Het College is verantwoordelijk voor de organisatie c.q. het beleid, de Raad stelt de bijbehorende verordeningen vast. De verordening Jeugdhulp is op 22 februari 2022 vastgesteld. De verordeningen Leerlingenvervoer en Wmo worden in 2023 herijkt. De verordeningen Wmo en Jeugdhulp zullen onderdeel worden van de integrale verordening Sociaal Domein. De opbrengsten van de beeldvormende en nog te organiseren oordeelsvormende commissievergadering zullen meegenomen worden in de herijking van het beleid.

Wat is het Doelgroepenvervoer Leerlingenvervoer Vanuit de vier onderwijswetten (Wet op primair onderwijs, Wet op voortgezet onderwijs, Wet op expertisecentra, Wet passend onderwijs) heeft elke gemeente in een verordening regels vastgelegd voor het leerlingenvervoer. De gemeentelijke, wettelijk taak bestaat uit het zorgdragen voor een vergoeding voor passend vervoer naar de dichtstbijzijnde toegankelijke school die aansluit op de beperking van het kind en/of de levensovertuiging van de ouders. Op basis van de regeling Leerlingenvervoer kunnen ouders van leerlingen - onder bepaalde voorwaarden - aanspraak maken op bekostiging van de vervoerkosten van en naar school. Dit kan een vergoeding zijn voor:

Pagina 1/5

Datum

  

22 december 2022

Bekostiging van de kosten van openbaar vervoer met begeleiding en vervoer per fiets Vervoersvoorziening in de vorm van aangepast vervoer (bus/taxi) Bekostiging op basis van de kosten van eigen vervoer

Er maken in Dordrecht 337 (en in de totale regio, inclusief Nieuw-Lekkerland 1332) leerlingen gebruik van deze regeling. Waarvan 275 met aangepast vervoer, 5 met de fiets, 45 met het openbaar vervoer en 12 met een tegemoetkoming eigen vervoer. Jeugdhulpvervoer Jeugdhulpvervoer, is vervoer naar en van de locatie van een jeugdhulpaanbieder. In de Jeugdwet is geregeld dat het college vervoer naar en van de locatie van een jeugdhulpaanbieder organiseert indien er een medische noodzaak of beperking in de zelfredzaamheid is. Jeugdhulpvervoer is vanuit de Jeugdwet (artikel 2.3 lid 2) in Dordrecht vastgelegd in de verordening jeugdhulp en de nadere beleidsregels. In Dordrecht is jeugdhulpvervoer onderdeel van de afspraken met de SOJ, zij zijn de accounthouder voor Stroomlijn en voor de aanbieders van jeugdhulpvervoer. Jeugdhulpvervoer kent enkel aangepast vervoer en biedt verder geen mogelijkheid voor vergoedingen zoals beschreven onder Leerlingenvervoer. Er maken in Dordrecht 167 jeugdhulpgerechtigden gebruik van het vervoer. In de gehele regio Drechtsteden, Gorinchem, Molenlanden, en Hoeksche Waard zijn dit 546 jeugdhulpgerechtigden. Leerlingenvervoer is dus een voorziening die wordt ingezet naar onderwijslocaties en jeugdhulpvervoer is een voorziening die wordt ingezet naar jeugdhulplocaties/dagbesteding.

Wmo-vervoer De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is ingevoerd om de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie van mensen (met een functiebeperking) te bevorderen. Wanneer mensen niet meer in staat zijn om zelfstandig, of met hulp van familie of vrienden, te reizen, kunnen zij voor lokaal en regionaal vervoer aanspraak maken op Wmo-vervoer. Het Wmovervoer is te verdelen in het route gebonden vervoer in het kader van de (Wmo) dagbesteding, het vervoer voor de sociale werkvoorziening Drechtwerk, het participatievervoer voor Baanbrekend Drechtsteden en het collectief vraagafhankelijk vervoer (Drecht- en WijkHopper). Het vraagafhankelijk vervoer zijn ritten naar een bestemming maximaal 25 km van het woonadres van de aanvrager en bedoeld om bijvoorbeeld op bezoek te gaan bij familie en vrienden, boodschappen te doen, of naar de film te gaan. Ongeveer 15% van deze ritten betreft vervoer naar ziekenhuizen, artsen en (andere) specialisten, dit oneigenlijke gebruik drukt zwaar op de vervoerscapaciteit, maar wordt gedoogd. In Dordrecht maken in totaal 4750 inwoners gebruik van het Wmovervoer. Waarvan 500 gebruik maken van het route gebonden vervoer en 4500 inwoners gebruik maken van het vraagafhankelijk vervoer, waarbij er ook sprake overlap tussen beide vervoersvormen.

Voor Dordrecht is Wmovervoer onderdeel van de afspraken met de SDD, zij zijn de accounthouder voor Stroomlijn en voor de aanbieders van het Wmovervoer.

Ambitie Ondanks de (toenemende) druk op het doelgroepenvervoer is het onze ambitie om het vervoer voor onze kwetsbaarste inwoners duurzaam beschikbaar te houden. We staan hierbij voor de uitdaging om samen met onze uitvoerder Stroomlijn en regiogemeenten tot oplossingen te komen en zo een toekomstbestendig doelgroepenvervoer te creëren.

Pagina 2/5

Datum

22 december 2022

Hoe is het doelgroepenvervoer georganiseerd? Stroomlijn BV Stroomlijn is een maatschappelijke onderneming zonder winstoogmerk, ruim 6 jaar geleden opgericht als publiek mobilteitsplatform voor het doelgroepenvervoer van de Drechtsteden, met de SDD als de grootste opdrachtgever. Stroomlijn is verantwoordelijk voor de kwaliteit van de Drechthopper, de dagelijkse regie en het contractmanagement met vervoerders. De voertuigen en chauffeurs van de Drechthopper worden geleverd door een aantal gecontracteerde onderaannemers. In totaal organiseert Stroomlijn in de gehele Drechtsteden ongeveer 900.000 reizigersritten per jaar waarvan 52% Wmo vraagafhankelijk vervoer betreft. Het vraagafhankelijk vervoer geeft op dit moment de grootste uitdaging binnen het doelgroepenvervoer. Als organisatie achter de ‘Drechthopper’ regisseert Stroomlijn het vervoer dat wordt uitgevoerd door regionale vervoerspartners. Voor het Leerlingenvervoer heeft Stroomlijn voor Dordrecht de consulentfunctie, dus coördineert het Leerlingenvervoer voor alle uitvoerende activiteiten in het proces van aanvraag tot en met beschikking.

Stroomlijn controleert en adviseert op de efficiency van het vervoersplan, ondersteunt de sturende rol van de gemeente, adviseert over afwijkingen van operationele prestaties en rapporteert en monitort (ook verbetermaatregelen) en is verantwoordelijk voor het dagelijks beheer van het taxivervoer. Contractmanagement voor Leerlingenvervoer is belegd bij de servicegemeente Dordrecht. Voor Jeugdhulpvervoer regelt Stroomlijn de uitvoering, de indicaties en beschikkingen worden afgegeven door de jeugdprofessionals en de SOJ. Binnen het Wmovervoer is Stroomlijn verantwoordelijk voor de dagelijkse regie (callcenter en planning) op het vraagafhankelijk vervoer. Stroomlijn zorgt ervoor dat de vraag naar vervoer omgezet worden naar efficiënte dienstroosters en koppelt deze door het uitvragen van taxidiensten bij gecontracteerde vervoerders. Ook verzorgt Stroomlijn de facturatie (via incasso) bij de reizigers. Contractmanagement, klantenservice en klachtenafhandeling voor Wmovervoer is een taak van Stroomlijn.

Voor Jeugdhulp- en Leerlingenvervoer is dit belegd bij de vervoerders, zij rapporteren aan de contractmanager, in dit geval de servicegemeente Dordrecht De laatste jaren heeft de organisatie zich ontwikkeld naar een breed georiënteerd mobiliteitsplatform dat is gebouwd op een fundament van drie pijlers:  Doelgroepenvervoer  Wijkhopper (ontwikkelbedrijf)  Duurzame en slimme mobiliteit (Smart Delta Drechsteden H2 Fieldlab) Wijkhopper (Ontwikkelbedrijf) Als alternatief voor de Drechthopper heeft Stroomlijn een slimme, duurzame en betaalbare manier van vervoer ontwikkeld; de Wijkhopper. De Wijkhopper is er voor korte ritten in de wijk. De Wijkhopper brengt de inwoner sneller van A naar B dan grote broer Drechthopper. Met de Wijkhopper reist de inwoner alleen of samen (max. 3 personen) waar bij de Drechthopper rolstoelbussen heeft en waar maximaal 8 reizigers in- en uitstappen voor de reiziger zelf op zijn bestemming is. Momenteel wordt in Dordrecht 15% van de ritten in het vraagafhankelijk vervoer gereden met de wijkhopper, in potentie kunnen dit 45% van de ritten zijn. De ritten worden gereden met een elektrisch voertuig, in plaats van de reguliere taxibus op fossiele brandstof. Dit is zowel financieel (goedkoper) als op het gebied van duurzaamheid (geen uitstoot) gunstig.

Sinds maart 2021 vormt de Wijkhopper als ontwikkelbedrijf om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt tot chauffeurs op te leiden een vast onderdeel van de regie en operatie. Door zijn 'wijk-kracht', zijn duurzaamheid en de functie van ontwikkelbedrijf heeft de Wijkhopper een grote sociaal-maatschappelijk impact.

Pagina 3/5

Datum

22 december 2022

Duurzame en slimme mobiliteit (Smart Delta Drechtsteden H2 Fieldlab) Stroomlijn vervult een rol als adviseur voor gemeenten bij mobiliteitsvraagstukken. Zij voert de regie op het doelgroepenvervoer over de weg en is ontwikkelbedrijf met “de Wijkhopper”. Met 900.000 ritten op jaarbasis door de regio is de transitie naar emissieloos rijden een doel én een zoektocht. Elektrisch rijden is een deel van de oplossing. Minder toepasbaar vanwege het beperkte aanbod op de specifieke taxivoertuigen, de actieradius en de laadsnelheid. Daarom is H2 Fieldlab gestart, inmiddels is Stroomlijn samen met ondernemers, die de waterstofontwikkeling in de regio verder willen brengen tot 5 waterstof-tankstations, in de realisatiefase van 2022-2030. In december 2022 rijdt de eerste waterstofbus en is ook het eerste station gereed.

Aanbesteding en contracten De contracten rondom het vervoer vallen onder de aanbestedingswet. De afdeling Inkoop van de servicegemeente Dordrecht faciliteert in de aanbesteding van het vervoer en is daarnaast voor onder andere de gemeente Dordrecht verantwoordelijk voor het contractmanagement op Leerlingenvervoer. Recent zijn de nieuwe aanbestedingen geweest. De nieuwe contracten voor leerlingen- en jeugdhulpvervoer zijn per 1 augustus 2021 in werking getreden met een initiële looptijd tot 31 juli 2025. Daarna kan eventueel gebruik worden gemaakt van de verlengingsopties (3 maal 24 maanden), de huidige overeenkomst eindigt dus van rechtswege uiterlijk op 31 juli 2031. De nieuwe contracten voor het Wmovervoer hebben een ingangsdatum van 1 januari 2023 en hebben dezelfde maximale looptijd. Uitzondering op deze regel is het contract met RMC Rotterdam B.V. dat het contract van Maasstad voor zowel het Leerlingenvervoer (per 1 november 2022) als het Wmovervoer (per 1 januari 2023). Deze contracten zijn tot stand gekomen op grond van een dwingende spoed regeling en hebben een initiële looptijd tot 31 juli 2024, met een optie voor verlenging van 12 maanden. Voor de contracten met RMC Rotterdam BV zal dus al eerder een nieuwe aanbestedingsprocedure worden opgestart.

Toekomstbestendig doelgroepenvervoer De vervoerssector staat onder druk. Vervoersorganisaties hebben te maken met forse personeelstekorten en een hoog ziekteverzuim. Landelijk zijn er verschillende situaties in de media uitgelicht, zoals de situatie op Schiphol of bij de NS. Naast dit commerciële aanbod zien we dat er ook op 'doelgroepen' zoals leerlingen- en jeugdvervoer of Wmo-vervoer steeds vaker problemen worden ervaren. Kwetsbare kinderen worden niet op tijd gehaald en/of zitten lange tijd in de taxi, omdat er veel verschillende ophaal- of afleverplekken zijn binnen één integrale rit. Ook in het Wmovervoer zien we deze problemen, inwoners wachtten dit najaar soms zelfs tevergeefs op vervoer vanwege tekort aan op dat moment beschikbare taxidiensten. De korte termijn effecten van de per 1 november genomen maatregelen in het vraagafhankelijk vervoer zijn al zichtbaar, het op-tijd-rij percentage lag in november op 94,1% (92% is de norm) en er is een afname in de vraag van het aantal ritten. Maar voor lange termijnoplossingen zijn aanvullende keuzes nodig. De volgende factoren zijn van invloed om ook in de toekomst de prestatienormen in het doelgroepenvervoer te kunnen halen De krapte op de arbeidsmarkt is nu al hoog en blijft ook na 2022 naar verwachting aanwezig. Ook op andere Wmoterreinen lopen de tekorten steeds verder op.

Daarnaast ziet Stroomlijn een uitstroom naar andere branches van ervaren chauffeurs waarvoor meer onervaren chauffeurs in de plaats komen.

Pagina 4/5

Datum

22 december 2022

Vergrijzing de leeftijdsopbouw van de Nederlandse bevolking verandert de komende jaren sterk. Gedurende de gehele maximale looptijd van het contract doelgroepenvervoer neemt het aandeel 65+ers in de Drechtsteden toe van 35% naar 43%. Deze vergrijzing gaat naar verwachting een grotere vraag naar doelgroepenvervoer genereren, er wordt nu uitgegaan van een toename van 7% per jaar. De verkeersdrukte neemt sinds 2022 weer onverminderd toe; tot 2027 wordt een toename verwacht van ca 11% ten opzichte van het pré-Corona niveau. Voor reizigers betekent dit langer in het voertuig verblijven en een verlaagde punctualiteit, omdat de taxibussen in de files staan en de reizigers niet op tijd kunnen bereiken. Stagnerende OV-ontwikkeling waarschijnlijk krijgt het OV tot 2025 te maken krijgt met een lagere vraag vanuit reizigers en een lagere dekking vanuit de provincie. De verwachting is dat dit zorgt voor een minder frequentebediening in een deel van de wijken en ‘dunnere’ verbindingen waardoor de vraag naar doelgroepenvervoer kan toenemen. Meer inwoners van de Drechtsteden die eerder OV reizigers waren, zullen noodgedwongen uitwijken naar de Drechthopper.

Hierbij verwacht Stroomlijn dat er meer vraag ontstaat naar oplossingen voor het eerste of laatste deel van een reis (first- en last mile, bijvoorbeeld kleinschalig deur- halte vervoer zoals de bestelbuzz of Wijkhopper) om daarna de reis via het OV te kunnen vervolgen. Grotere afstanden dagbestedingsvervoer: Het dagbestedingsvervoer lijkt in volume niet toe te nemen, op dit moment is dit zelfs gedaald ten opzichte van 2019. Maar door de grotere afstanden per rit (meer dan vijftig procent) is het toch nodig dat hier meer middelen voor worden ingezet. Een verklaring hiervoor is een forse verschuiving van locaties naar buiten de regio, ook omdat (jeugdhulp)locaties dichterbij niet altijd beschikbaar zijn. Daarnaast zijn er regionale afspraken in het onderwijs die er toe leiden dat kinderen niet altijd op de dichtstbijzijnde geschikte locatie worden geplaatst en hierdoor langer moeten reizen. Tot op heden werden dagbestedingsritten met toestemming uitgevoerd binnen de capaciteit van het vraagafhankelijk vervoer Drechthopper. Hierdoor heeft Stroomlijn de toename kunnen opvangen. Nu de capaciteit van het vraagafhankelijk vervoer onder druk staat kan hiermee de verhoogde inzet op het dagbestedingsvervoer niet meer gecompenseerd worden.

Financiële ontwikkelingen

De beschreven ontwikkelingen komen er concreet op neer dat de kosten voor het doelgroepenvervoer de komende jaren waarschijnlijk relatief fors gaan stijgen. De totale begroting ten opzichte van 2019 (als referentiejaar voor corona) is van een kleine 5 miljoen verhoogd tot 5,7 miljoen in 2023, de aandeelhouders van Stroomlijn hebben op 31 augustus 2022 hiermee ingestemd. De verhoging heeft meerdere oorzaken. De tarieven in de nieuwe contracten liggen hoger dan voorheen. Daarnaast is er sprake van verhoogde kosten voor de uitvoering door de NEA-prijsindex (kosten voor de uitvoering van het vervoer). Deze index is voor 2023 13,7 procent. Dit hoge percentage wordt veroorzaakt door gestegen brandstofprijzen, de inflatie en de druk op de lonen door het toenemende personeelstekort.

Conclusie Uiteraard bereiden we ons zo goed mogelijk voor op de gevolgen van de genoemde ontwikkelingen, maar keuzes in het (toeleidings)beleid zijn onontkoombaar. Hierover gaan we, in voorbereiding op de herijking Wmo en verordening Leerlingenvervoer graag met u in gesprek op 17 januari 2023.

Pagina 5/5