Startnotitie_Rekenkameronderzoek Participatie NPLV Dordt West.pdf

Burgerparticipatie NPLV Startnotitie 18 februari 2026

Rekenkamer Dordrecht Steven Oostlander, voorzitter Femke Sybrandi, lid Kasper Buiting, lid Sylvia Khadje, bestuursassistente Joost Zwaan, secretaris-onderzoeker

Contact Postbus 8, 3300 AA Dordrecht

www.rekenkamerdordrecht.nl

Rekenkamer Dordrecht | Startnotitie Burgerparticipatie NPLV |

1

Voorwoord

Geachte raadsleden, Voor u ligt de startnotitie van het rekenkameronderzoek naar burgerparticipatie binnen het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) ‘Dordt West’. Met deze notitie kondigt de Rekenkamer Dordrecht het onderzoek officieel bij u aan en informeert u over de aanleiding, de onderzoeksopzet en de unieke samenwerking die aan dit onderzoek ten grondslag ligt. Samenwerking met andere rekenkamers De Rekenkamer Dordrecht trekt in dit onderzoek gezamenlijk op met de rekenkamers van Heerlen, Arnhem, Lelystad en Groningen. Omdat al deze steden een NPLVfocusgebied kennen, biedt dit onderzoek een unieke kans om ‘over de schutting te kijken’. Door een identieke onderzoeksmethode te hanteren, kunnen we de Dordtse bevindingen spiegelen aan landelijke ervaringen. Dit levert de gemeenteraad niet alleen inzicht op in de lokale praktijk, maar ook waardevolle lessen over hoe anderen raden omgaan met het NPLV-programma. Eenmalige uitzondering kick-off onderzoek Normaal gesproken hechten wij grote waarde aan een kick-off tijdens een commissievergadering op een Dordtse Dinsdag om uw input op de onderzoeksvragen te horen. Voor dit specifieke onderzoek maken wij een eenmalige uitzondering door te volstaan met een schriftelijke aankondiging. De redenen hiervoor zijn: 1.

Weinig flexibiliteit in onderzoeksaanpak: Om de vergelijkbaarheid tussen de vijf steden te waarborgen, zijn de onderzoeksvragen in gezamenlijkheid vastgesteld. Dit voorkomt dat we ‘appels met peren’ vergelijken. 2. De start van het onderzoek en de gemeenteraadsverkiezingen van 2026: Gezien de naderende gemeenteraadsverkiezingen en de volle agenda van de raad, maar ook het feit dat dit onderzoek qua planning en afspraken tussen de deelnemende partijen nu moet beginnen, achten wij het raadzaam u op dit moment enkel schriftelijk te informeren. Mocht u na het lezen van deze startnotitie behoefte hebben aan een nadere toelichting, voor dan wel na de gemeenteraadsverkiezingen, dan staan wij daar uiteraard voor open.

Rekenkamer Dordrecht | Startnotitie Burgerparticipatie NPLV |

2

1. Aanleiding en context Het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) & Dordt West Het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) is een rijksbrede aanpak gericht op twintig gebieden in Nederland waar de leefbaarheid en veiligheid ernstig onder druk staan. Het doel is ambitieus: de kansengelijkheid voor inwoners in deze wijken moet binnen één generatie (20 jaar) op het landelijke gemiddelde liggen. Het NPLV onderscheidt zich door een nieuwe manier van werken. Zes ministeries hebben de handen ineengeslagen om samen met lokale partners bureaucratische barrières te doorbreken. Dit gaat gepaard met aanzienlijke extra rijksmiddelen en een langjarige financiële zekerheid. Deze stabiliteit biedt de lokale uitvoering de rust om fundamentele projecten te starten die niet afhankelijk zijn van korte politieke cycli. Dordrecht West (Oud-Krispijn, Nieuw-Krispijn, Crabbehof en Wielwijk) is één van deze twintig focusgebieden. Onder de lokale naam 'Samen Dordt West' (het Nationaal Programma Dordt West 2023-2043) wordt gewerkt aan het dichten van de kloof met de rest van de stad. In dit gebied woont circa 25% van de Dordtenaren en de opgave is groot. Hieronder enkele voorbeelden waarom: •

In 2023 werd circa 40% van alle bijstandsuitkeringen in Dordrecht verstrekt in dit gebied.

•

Bijna 36% van de kinderen in Dordt West loopt een verhoogd risico op een onderwijsachterstand (tegenover 22% in de rest van de stad).

Participatie als fundament en de rol van de Dordtse gemeenteraad De aanpak in Dordt West wordt niet door de gemeente alleen uitgevoerd, maar via de Alliantie Dordt West. De vorming van een dergelijke alliantie was een expliciete voorwaarde van het Rijk voor deelname aan het nationaal programma. Het Rijk stelt dat de 'gestapelde problematiek' in focusgebieden enkel kan worden aangepakt als lokale overheden, maatschappelijke partners en private partijen hun krachten bundelen in een formele samenwerkingsstructuur. Een andere harde voorwaarde van het Rijk voor de financiering is de actieve betrokkenheid van bewoners, zij worden beschouwd als de ‘experts van de wijk’. Het Rijk geeft echter geen strikte kaders mee over hoe deze participatie eruit moet zien. De feitelijke invulling hiervan ligt bij de Alliantie Dordt West.

Rekenkamer Dordrecht | Startnotitie Burgerparticipatie NPLV |

3

Deze 'netwerksturing' binnen een alliantie heeft directe gevolgen voor de positie van de Dordtse gemeenteraad. Waar de raad in een reguliere situatie direct kaders stelt voor het college, vindt beleidsvorming binnen het programma 'Samen Dordt West' plaats in een netwerk van partners waar de raad geen directe hiërarchische sturingsrelatie mee heeft. Dit roept vragen op over hoe de raad zijn kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol effectief kan invullen, zeker waar het gaat om de borging van de stem van de inwoner binnen dit complexe krachtenveld. Centrale vraagstelling en onderzoeksdoelen De centrale onderzoeksvraag luidt: Hoe komt participatie binnen het programma Samen Dordt West in de praktijk tot uiting volgens inwoners en andere betrokkenen, hoe wordt dit door hen ervaren en hoe verhoudt zich dat tot de uitgangspunten van het programma, het gemeentelijke participatiebeleid en de rol van de gemeenteraad als kadersteller, controleur en volksvertegenwoordiger? Om deze vragen te beantwoorden richt het onderzoek zich op vier pijlers: 1. Vormgeving en ervaringen: Welke vormen van participatie zijn aanwezig binnen het programma Samen Dordt West, hoe zijn deze tot stand gekomen en hoe worden deze door inwoners en andere deelnemers ervaren? 2.

Beleidskaders en uitgangspunten: In hoeverre sluiten de doelstellingen van de gemeenteraad en de Alliantie Dordt West aan op de dagelijkse praktijk? 3. Monitoring en opbrengst: Hoe wordt de opbrengst van participatie zichtbaar gemaakt en levert dit bruikbare informatie op voor de sturing door het programmabureau en de raad? 4. Rol van de gemeenteraad: Op welke wijze geeft de raad invulling aan zijn rol binnen dit complexe netwerk en welke uitdagingen en leerpunten komen daarbij naar voren?

Rekenkamer Dordrecht | Startnotitie Burgerparticipatie NPLV |

4

2. Samenwerking en lokaal maatwerk De Rekenkamer Dordrecht voert dit onderzoek uit in nauwe samenwerking met de rekenkamers van Heerlen, Arnhem, Lelystad en Groningen. Elke deelnemende rekenkamer kent een NPLV-focusgebied met vergelijkbare uitdagingen. Door een identieke onderzoeksmethode te hanteren, kunnen we de Dordtse bevindingen spiegelen aan landelijke ervaringen. Dit versterkt het lerend vermogen: we rapporteren niet alleen over wat er in Dordrecht gebeurt, maar kunnen de raad ook good practices uit andere steden presenteren. In totaal worden er twee rapporten opgeleverd: •

Het lokale rapport: Dit bevat de specifieke Dordtse bevindingen, de analyse van de lokale bestuurlijke context en de aanbevelingen van de Rekenkamer Dordrecht aan uw raad. De Rekenkamer Dordrecht behoudt hierbij de volledige onafhankelijkheid in haar oordeelsvorming.

•

Het gezamenlijke rapport: Een vergelijking tussen de vijf steden, waarin de overeenkomsten en verschillen worden geduid met als doel om op nationaal niveau van elkaar te leren.

3. Afbakening en focus van het onderzoek Het onderzoek richt zich op de volledige keten van bewonersparticipatie binnen het programma ‘Samen Dordt West’. Dit betekent dat we niet alleen kijken naar de uitvoering in de wijk, maar juist ook naar de bestuurlijke inbedding en de informatiepositie van de gemeenteraad. De focus ligt op drie niveaus: 1. De ambitie en de kaders: We brengen in kaart wat de formele visie op participatie is binnen ‘Samen Dordt West’. Hoe is participatie gedefinieerd? We kijken hierbij naar de vastgestelde kaders van de raad en de alliantie om te begrijpen wat de ‘bedoeling’ van participatie is. 2. De praktijk in de wijk: Via drie tot vijf casussen onderzoeken we hoe participatie er in de dagelijkse werkelijkheid uitziet. Per casus kijken we naar de volledige beleving: van de eerste uitnodiging tot aan de terugkoppeling van bewoners.

Rekenkamer Dordrecht | Startnotitie Burgerparticipatie NPLV |

5

3. De informatievoorziening en controle: We kijken naar hoe en of de alliantie verantwoording aflegt over de opgehaalde inbreng. Krijgt de gemeenteraad de juiste informatie om te kunnen beoordelen of de inwonersinvloed overeenkomt met de gestelde ambities?

Buiten de scope Om de focus scherp te houden en de verwachtingen helder te managen, vallen de volgende zaken buiten de scope van dit onderzoek: •

We vellen geen oordeel over de inhoudelijke kwaliteit van de programmapijlers van het programma ‘Samen Dordt West’ of de effectiviteit van specifieke beleidsmaatregelen op zichzelf. De focus ligt puur op het participatieproces.

•

Het onderzoek richt zich op de kwaliteit van de beleving van participatie. Het is geen strategische meting van het aantal deelnemers of een evaluatie op basis van leefbaarheidsfactoren

•

Casussen of initiatieven in de stad die niet onder de vlag van ‘Samen Dordt West’ vallen, worden niet meegenomen, tenzij direct illustratief voor leerpunten binnen het programma.

4. Beoordelingskader Om de uitkomsten van het onderzoek op een neutrale en transparante manier te kunnen duiden, hanteert de Rekenkamer een gelaagd beoordelingskader. Dit kader dient als referentiepunt om de verschillende perspectieven, van papier tot praktijk, naast elkaar te kunnen leggen. De formele kaders Allereerst vormen de vastgestelde ambities en afspraken het vertrekpunt. We analyseren de uitgangspunten omtrent participatie van het programma ‘Samen Dordt West’ en bekijken hoe deze zich verhouden tot het algemene gemeentelijke participatiebeleid. We kijken hierbij naar welke mate van invloed (bijv. informeren, adviseren of coproduceren) in de verschillende plannen als uitgangspunt is genomen.

Rekenkamer Dordrecht | Startnotitie Burgerparticipatie NPLV |

6

De praktijktoets De feitelijke ervaringen in de wijk vormen de belangrijkste maatstaf. We onderzoeken of de intenties van de alliantie aansluiten bij de dagelijkse praktijk van de inwoner. De focus ligt hierbij op de ‘reis’ die inwoner aflegt: •

Hoe bereikbaar en begrijpelijk was de uitnodiging?

•

Hoe werd de interactie en de sfeer tijdens de participatiemomenten ervaren? Was het veilig om mee te doen?

•

Is er voor de deelnemers helderheid vooraf en achteraf wat er met hun inbreng is gedaan?

De bestuurlijke context Ten slotte reflecteren we op de positie van de gemeenteraad binnen de dynamiek van de Alliantie Dordt West. We kijken hoe de raad invulling geeft aan zijn kaderstellende en controlerende rol op basis van de informatie die vanuit het programma beschikbaar komt. We onderzoeken hoe de doorwerking van bewonersinbreng in de uitvoering zichtbaar wordt gemaakt.

5. Onderzoekaanpak en methoden De Rekenkamer Dordrecht voert, samen met de andere deelnemende rekenkamers, dit onderzoek uit in samenwerking met onderzoeksbureau Lysias. Hoewel de methodiek is afgestemd met de andere vier rekenkamers voor vergelijkbaarheid, blijft de Rekenkamer Dordrecht volledig verantwoordelijk voor de lokale analyse en de rapportage aan uw raad.

De vier onderzoekfases Het onderzoek doorloopt een zorgvuldig proces van voorbereiding tot uiteindelijke rapportage: •

Fase 1: Onderzoeksveld in beeld (Februari – Maart 2026) In deze fase verzamelen we relevante documentatie en voeren we gesprekken met alliantiepartners en ambtenaren. Het doel om de ambities en plannen rondom participatie scherp te krijgen en een selectie te maken van drie tot vijf casussen die we diepgaand volgen.

Rekenkamer Dordrecht | Startnotitie Burgerparticipatie NPLV |

7

•

Fase 2: Definitief onderzoeksontwerp (Maart 2026) Op basis van de verkenning stellen we de definitieve onderzoeksvragen per casus vast. We kiezen voor een kwalitatieve methode om de ‘werkende principes’ en de werkelijke ervaringen van betrokkenen boven tafel te krijgen.

•

Fase 3: Veldonderzoek (Maart – Augustus 2026) Dit is de kern van het onderzoek, bestaande uit drie methoden: 1. Participatief onderzoek: Onderzoekers zijn aanwezig bij bijeenkomsten om de uitvoering (toegankelijkheid, sfeer, toon) direct te observeren 2. Focusgroepen: Rondetafelgesprekken waarin bewoners, raadsleden en partners gezamenlijk reflecteren op de participatiepraktijk 3. Interviews: Gesprekken met institutionele partijen (zoals de Wmo-raad of adviesorganen) voor een overstijgende blik.

•

Fase 4: Rapportage en wederhoor (Augustus – Oktober 2026) De bevindingen worden verwerkt in een lokaal rapport voor Dordrecht. Via feitelijk en bestuurlijk wederhoor borgen we de juistheid van de informatie voordat het rapporteren aan de raad wordt aangeboden.

Onafhankelijkheid en vertrouwelijkheid in de wijk In gebieden waar het vertrouwen in overheidsinstanties soms onder druk staat, is de houding van ons en de onderzoekers cruciaal. De Rekenkamer opereert onafhankelijk, maar we realiseren ons dat bewoners ons kunnen associëren met ‘de overheid’. Daarom hanteren we de volgende uitgangspunten: •

We zijn eerlijk over onze rol en over wat het onderzoek wel en niet kan veranderen

•

De privacy van inwoners en hun ervaringen worden uiteraard strikt gewaarborgd (zoals in alle onderzoeken).

•

We sluiten aan bij de belevingswereld in de wijk om een veilige omgeving voor openhartige gesprekken te creëren.

Rekenkamer Dordrecht | Startnotitie Burgerparticipatie NPLV |

8

Planning en tijdlijn Onderstaand vindt u de schematische weergave van de onderzoekstijdlijn. De ruime planning voor het veldonderzoek (fase 3) is noodzakelijk om een representatief scala aan participatiemomenten te kunnen bijwonen.

Fase / moment

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Start 1. Onderzoeksveld in beeld 2. Definitief ontwerp 3. Veldonderzoek 4. Rapportage Wederhoor Aanbieden rapport

6. Slotopmerking Deze onderzoeksopzet, inclusief de centrale onderzoeksvragen en de afbakening, is door de Rekenkamer Dordrecht in samenwerking met de andere deelnemende rekenkamers vastgesteld en vormt het kader waarbinnen dit onderzoek wordt uitgevoerd. De notitie is bedoeld als leidraad en referentiepunt; kleine, praktische aanpassingen tijdens het onderzoeksproces zijn mogelijk. Indien het noodzakelijk blijkt om de scope of de centrale vragen tijdens het traject wezenlijk te wijzigen, zal de Rekenkamer Dordrecht de raad en andere betrokkenen daarvan op de hoogte stellen, zodat iedereen tijdig op de hoogte is van belangrijke wijzigingen.

Rekenkamer Dordrecht | Startnotitie Burgerparticipatie NPLV |

9