Routekaart Klimaatneutraal Dordrecht 2040.pdf
Tekst van het document
Klimaat neutraal Dordrecht 2040
Klimaatneutraal 2040 is een opgave van de Gemeente Dordrecht
Voorwoord
Tanja de Jonge Wethouder duurzaamheid
“Klimaatneutraal worden is ook een sociaal vraagstuk. Daarom is het iets van ons allemaal.”
02
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
“Iedereen heeft een eigen beeld van de ideale stad. Voor mij is dat een stad zijn waar mensen in comfortabele huizen wonen. Waar álle mensen hun huis hebben kunnen verduurzamen zodat het niet te warm en niet te koud is. Vanuit je huis stap je naar buiten, waar je omringd bent door groen. Terwijl je een wandeling maakt door je stad, gaat dat geleidelijk over in meer natuur. Eigenlijk zonder dat je het door hebt. Je ontmoet elkaar in het groen, voor recreatie of ontspanning. Wanneer je aan het einde van de dag terugkeert richting je huis, valt je oog op het stadsbord: Dordrecht, klimaatneutrale stad sinds 2040. Als wethouder van Dordrecht, maar vooral als inwoner van onze mooie stad wens ik dit elke inwoner toe. Niet alleen omdat het mij aan het hart gaat, maar omdat het ook echt noodzakelijk is. Als we niets doen, gaan we de gevolgen van klimaatverandering alleen maar meer merken. Dan is Dordrecht geen fijne plek meer om te wonen. Dan lijdt de natuur daaronder en kan de natuur niet meer zorgen voor een gezonde leefomgeving. Het is niet alleen mijn wens om dit voor elkaar te krijgen. Als college kijken we bij ieder plan of idee hoe het bijdraagt aan een prettige leefomgeving. Zo werken we samen aan een sterk én groen Dordrecht voor onze inwoners en bedrijven. Voor onze inwoners een prettige en leefbare stad.
Voor onze ondernemers een goed vestigingsklimaat met voldoende energie en grondstoffen. We werken aan onze toekomst, want we leven niet alleen in het nu. We gunnen de generaties na ons ook een mooie, leefbare wereld. We weten dat daarvoor stappen gezet moeten worden, en dat die eigenlijk gisteren al nodig waren. Dordrecht neemt die verantwoordelijkheid door nu in actie te komen, en dat juich ik alleen maar toe.”
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
03
Inhoudsopgave
04
Inleiding
05
Leeswijzer
08
Routekaart Mobiliteit
16
Routekaart Gebouwde omgeving
40
Routekaart Economie
70
Routekaart Energie
96
Nawoord
121
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Inleiding In Dordrecht bouwen we met elkaar aan een levendige, veilige, groene stad. Waar mensen gelijke kansen hebben, een passende woning kunnen vinden en prettig kunnen werken, sporten en recreëren. Een stad waar bedrijven zich graag vestigen. Dat is de kern van ons coalitieakkoord. Daarom zetten we óók in op groei: van het aantal woningen, bedrijven en banen. Die groei is goed voor onze stad, maar heeft ook grote impact op de leefbaarheid. Als wij een sterk en groen Dordrecht willen voor onszelf én voor generaties na ons, als wij willen dat Dordrecht een fijne plek is en blijft met een gezond leefklimaat om in te werken en te wonen, dan hebben we iets te doen met elkaar. Want wie naar buiten kijkt, ziet dat het steeds vaker harder regent. Wie ’s zomers door de stad loopt, voelt dat het op sommige dagen heter is dan ooit. Wie kinderen of kleinkinderen heeft, vraagt zich steeds vaker af: hoe houden we de aarde leefbaar voor hen? Daarom hebben we naast ‘sterk en groen’ óók Dordrecht Klimaatneutraal in 2040 als ambitie. Niet in 2050, de opgave voor heel Nederland, maar in 2040. Daarvoor stropen wij de komende 16 jaar onze mouwen op en we nodigen iedereen uit om dat mét ons te doen: iedere inwoner, iedere ondernemer, iedere organisatie, iedere partner die ons hierbij kan helpen.
Waarom leggen wij de lat zo hoog? Omdat wij in Dordrecht áán gaan wanneer we onszelf concrete doelen stellen die we in een relatief korte periode willen realiseren. Onze ambities rond banen en bouwen zijn daar sprekende voorbeelden van. In de vorige bestuursperiode wilden we 4.000 nieuwe banen scheppen. Het werden er tussen de 5.000 en 6.000! En ons doel om in 2030 11.000 nieuwe, duurzame woningen te hebben gebouwd voor onze inwoners? We liggen helemaal op schema! Een overzichtelijke periode zet ons in de doe-stand.
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
05
Groot én ‘klein’
Gebouwde omgeving, Economie, Energie en Mobiliteit
Het liefst zouden we met zevenmijlslaarzen aan onze Klimaatneutraal-ambitie willen werken, want de urgentie is er. Maar we vinden het belangrijk dat iedereen mee kan doen. Dus werken we náást grote en ingrijpende maatregelen ook aan maatregelen die haalbaar zijn voor kleinere bedrijven en voor individuele inwoners. Daarom dansen we in twee tempo’s tegelijk: we zetten grote stappen waar het kan en genieten net zoveel van ieder ‘klein’ succes. Dus zijn we trots op hoe we DistriPark tot een prachtig duurzaam bedrijventerrein hebben gemaakt én op het Bewegende Bos, dat bewoners helpt om parkeervakken in te wisselen voor groen dat hitte tegengaat en CO2 opvangt. En wat blijkt? Bewoners willen ‘hun’ bomen niet meer kwijt! Met grote én ‘kleine’ stappen kunnen we de versnelling maken die ons voor ogen staat.
Vier programma’s rond Gebouwde omgeving, Economie, Energie en Mobiliteit gaan allemaal hun eigen bijdrage leveren aan Dordrecht Klimaatneutraal in 2040. De routekaarten van de programma’s vertellen wat Klimaatneutraal in 2040 voor elk programma betekent: welke stappen worden gezet, waar de programma’s aan elkaar raken en hoe er wordt geleerd van wat er is bereikt.
Uitdagingen Evengoed is Dordrecht Klimaatneutraal in 2040 een flinke uitdaging. Konden we maar in de toekomst kijken. Dan wisten we precies wat wel en niet werkt, wat er ‘overmorgen’ technisch mogelijk is en welke wet- en regelgeving er de komende jaren op ons afkomt. Het eerlijke verhaal is, dat we dat allemaal nog niet weten. Neem bijvoorbeeld ons nieuwe Dordthuis. Dat bouwen we nu zo duurzaam mogelijk. Daar zijn we trots op. En tegelijkertijd weten we dat we over vijf jaar misschien denken ‘wow, wat hadden we dat met de kennis van nu anders gedaan’. Maar wie zich daardoor laat weerhouden, komt nooit verder. De komende jaren worden dus jaren van pionieren, experimenteren en leren. Een deel van het eerlijke verhaal is ook, dat we niet altijd met zekerheid kunnen voorspellen wat de impact is van maatregelen die we nemen. Doordat er nog geen rekenkundige modellen voor zijn. En doordat klimaatverandering zelf ook grillig verloopt en zich moeilijk laat voorspellen. Kortom, de weg naar klimaatneutraal in 2040 is een route met onzekerheden. Het is onze uitdaging om die te omarmen, te leren van wat we onderweg tegenkomen en tegenstrijdige belangen die er ook zullen zijn, met elkaar te stroomlijnen. Samen gaan we een grote puzzel leggen. Zonder plaatje op de doos dat ons de weg wijst.
06
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Wij geloven in onze missie Dordrecht Klimaatneutraal in 2040. Wij geloven erin dat we met deze routekaarten een vliegende start maken; soms in zevenmijlslaarzen, soms met ‘kleine’ maar even noodzakelijke stappen. Wij geloven erin dat Dordrecht deel kan zijn van de oplossing van een ingewikkelde opgave, door de puzzel samen met onze inwoners en bedrijven te leggen. En wij geloven erin dat wij zo een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan onze nationale klimaatdoelstellingen.
Word deel van Team 2040! We nodigen iedereen uit om deze reis samen met ons te maken, als één Team 2040. Een team met één bestemming: een sterk, groen én klimaatneutraal Dordrecht. Een stad die haar inwoners koelte biedt op steeds warmere dagen, doordat er slim gebruik gemaakt wordt van oplossingen die de natuur biedt. Een sterke stad, waar mensen met plezier wonen én werken én hun auto vaker laten staan, doordat parkachtige structuren uitnodigen om meer te gaan wandelen of fietsen. Een stad met bedrijven die gehuisvest zijn in comfortabele, duurzame panden, die samen energiecoöperaties vormen en zo kwaliteit toevoegen aan Dordrecht. Een fijne stad, die groeit en bloeit en die we vol trots kunnen doorgeven aan volgende generaties.
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
07
Leeswijzer Op weg naar Dordrecht klimaatneutraal in 2040 hebben we een plan nodig om te komen waar we wíllen komen.
Hink, stap, sprong Per routekaart beschrijven we de hink-stap-sprong die we willen gaan zetten richting 2040, met mijlpalen en met maatregelen waarmee we naar de mijlpalen toewerken.
Dit is ons eerste plan. Het zal zeker niet de laatste versie zijn. Niet omdat de bestemming verandert, die ligt namelijk vast. Maar doordat er de komende 16 jaar zonder twijfel dingen gaan gebeuren die om een alternatieve route vragen. Technologie die opeens beschikbaar komt of nieuwe wet- en regelgeving vanuit Europa of Nederland. En we gaan leren van de projecten die we nu starten. Dat vraagt flexibiliteit van ons. We gaan daarom ook voortdurend in gesprek zodat we verbeteringen kunnen inpassen. In dit plan zijn vier routekaarten te vinden, rond vier programma’s die we zijn gestart: Mobiliteit; Bouwen en Gebouwde omgeving; Economie en Energie. Omdat dit de thema’s zijn die samen 99% van de CO2-uitstoot in en rond Dordrecht bepalen.
Hink
Stap 2026
Sprong 2030
2040
De hink is de periode tot 2026. De maatregelen voor deze jaren zijn het meest concreet uitgewerkt en bestaan vaak uit al lopende initiatieven. De stap is de tweede fase, de periode tussen 2026 en 2030. Ook voor deze tweede fase zijn de stappen die we voor ons zien, nog steeds behoorlijk concreet en zijn de maatregelen veelal een vervolg of uitwerking van de jaren ervoor. De sprong, tussen 2030 en 2040, is op dit moment nog moeilijk concreet te maken. Daarvoor zijn er nog veel onbekende factoren. We geven al wel een doorkijk naar de onderdelen die waarschijnlijk de meeste aandacht zullen verdienen. Maar gerichte maatregelen kunnen we voor deze laatste fase nog niet benoemen. De komende jaren maken we de sprong wel steeds concreter.
08
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
09
Klimaatneutraal, natuurinclusief en circulair
Ons gebruik van grondstoffen en materialen draagt sterk bij aan de uitstoot van broeikasgassen en heeft veel effect op het klimaat. Het efficiënt en duurzaam omgaan met materialen en grondstoffen is daarom essentieel voor het bereiken van klimaatneutraliteit. Toewerken naar een circulaire economie is niet alleen een op zichzelf staand beleidsdoel, maar sluit dus ook nadrukkelijk aan bij de route naar een klimaatneutrale stad. Per routekaart geven we aan hoe we tot een steeds meer circulaire stad willen komen.
Met de ambitie om in 2040 klimaatneutraal te zijn, streeft Dordrecht ernaar om vanaf dat moment geen broeikasgassen meer uit te stoten in Dordrecht, of de resterende uitstoot van broeikasgassen op een natuurlijke manier te compenseren. Bijvoorbeeld door het planten van bomen. Naast directe CO2 besparing vinden we het belangrijk dat de manier waarop we CO2 besparen duurzaam is. Daarom zijn in iedere routekaart de onderdelen natuurinclusief en circulair opgenomen.
In cijfers
Natuurinclusief
In het Klimaatakkoord is afgesproken de Nederlandse CO2-uitstoot tegen 2030 met 55% te verminderen ten opzichte van het niveau van 1990. Echter, op lokaal niveau zijn de gegevens van 1990 niet volledig beschikbaar. We hebben daarom 2019 als 0-meting gekozen, omdat voor dit jaar wel lokale cijfers beschikbaar zijn en dit jaar voor de meeste uitstoot categorieën sterk overeenkomt met 1990. De nulmeting is hier terug te lezen. De uitstoot in 2019 is verdeeld zoals in onderstaande afbeelding.
Klimaatneutraliteit betekent ook dat de stad zich moet aanpassen aan de effecten van klimaatverandering, zoals toenemende hitte en wateroverlast. Dit wordt ‘adaptatie’ genoemd en is onderdeel van onze groenblauwe opgave. Het houdt in dat we meer ruimte moeten bieden aan water en groen, dat we de stad beter bestand moeten maken tegen hitte en dat we de biodiversiteit in de stad beschermen en verbeteren. Door reductie, adaptatie en natuurinclusief met elkaar te verbinden, kunnen we de positieve impact op onze stad vergroten en versnellen. Dus waar we aan de slag gaan met CO2 besparende maatregelen is het van belang dat we dat doen op een manier die geen schade toebrengt aan de natuur, biodiversiteit en flora en fauna. Of het liefst daar zelfs waarde aan toevoegt. Bij iedere routekaart geven we aan hoe we dit willen doen.
Nulmeting 2019:
Mobiliteit
Circulaire economie
Grondstoffen Grondstoffen
Grondstoffen Grondstoffen
Recyc lin
e cy c
R
e cy c
R
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Pr
ctie
10
g
u od
Restafval Restafval
Productie
ctie
Gebruik Gebruik
ling
u od
Productie Productie
51% Grondstoffen
Pr
g
ling
23%
Circulaire economie
Recyc lin
Lineaire economie
Industrie, afval en water
Gebouwde omgeving
26%
Gebruik Restafval
G e br uik
G e br uik
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
11
Om de afname van CO2 uitstoot inzichtelijk te maken, werken we samen met Futureproofed, onderdeel van Sweco. Wij maken gebruik van hun methodiek, waarbij de CO2 besparing voor veel standaard maatregelen, zoals dakisolatie of zonnepanelen per m2, is berekend. In Europa werken 150 gemeenten met de methodiek van Futureproofed. Naast het doorrekenen van maatregelen registreert Futureproofed ook de CO2 jaarcijfers uit de klimaatmonitor. De grafieken in de routekaarten komen uit het dashboard van Futureproofed.
Totale reductie van onze doorgerekende maatregelen in 2030
De benodigde gegevens of modellen zijn echter niet altijd beschikbaar en niet alle maatregelen zijn te vangen in harde cijfers. Daarom hebben we soms een beredeneerde schatting gemaakt om resultaten te berekenen. De cijfers die we wél hebben, komen van betrouwbare bronnen. Zoals de Klimaatmonitor en rapporten van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Het is dus belangrijk dat we onze doorrekeningen en maatregelen scherp monitoren. Zodat we gegevens steeds betrouwbaarder kunnen maken en nog gerichter acties kunnen nemen.
Onze doorrekeningen in Futureproofed leiden tot een prognose van 51% minder CO2 uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990 (35% reductie ten opzichte van 2019).
t.o.v. 2019
51% reductie
t.o.v. 1990
1.041
1.000 kton
Emissie in kton
Er zijn ook ontwikkelingen die invloed hebben op onze lokale uitstoot, zonder dat wij hier een actieve rol in hebben. Dit noemen we autonome ontwikkelingen. Denk hierbij aan landelijke of Europese klimaatwetgeving. Maar ook maatschappelijke trends, zoals thuiswerken en de vraag van de samenleving naar duurzame producten, dragen bij aan ons doel om klimaatneutraal te zijn in 2040. Deze autonome ontwikkelingen zijn onmisbaar om onze doelstelling te halen. Waar het kan, hebben we deze autonome ontwikkelingen doorberekend in de plannen.
1.200 kton
35% reductie
800 kton
675
600 kton
400 kton
200 kton
0 kton 2019
12
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
13
Achtergronddocumenten Op veel terreinen wordt al langer gewerkt aan klimaatneutrale doelen. In onderstaand overzicht vindt u per routekaart links naar documenten waar uitgebreide informatie te vinden is.
Algemene documenten: Startnotitie klimaatneutraal Omgevingsvisie Programma groen blauw Agenda 2030 Schone Lucht Akkoord MVOI Actieplan
Ruimte voor banen; Startnotitie opgave Menselijk Kapitaal en Arbeidsmarkt; Afkondiging netcongestie elektriciteitsnet;
Programma energietransitie; Aanpak energiebesparing; Transitievisie warmte; Verduurzamen eigen vastgoed; Energiehulp voor huishoudens; Handboek natuurinclusief bouwen
Regionale Energie Strategie (RES); Zonneoffensief Agenda 2030 Structuurvisie Wind
Hoe blijf ik op de hoogte? Om onze maatregelen, hun effect en nieuwe ontwikkelingen inzichtelijk te maken voor raadsleden en inwoners, ontwikkelen we onze website dordtduurzaam.nl door. Tijdens de klimaatweek, in de eerste week van november 2024, wordt dordtduurzaam.nl in haar nieuwe vorm gelanceerd. Want iedereen in de stad, van ambtenaar en raadslid tot inwoner en ondernemer moet makkelijk en snel kunnen zien wat er allemaal gebeurt. In de periode tot 2040, die nog 16 jaar duurt, willen we iedere 2 jaar voor de gemeenteraad en stad een geactualiseerde versie van de totale aanpak aanbieden, gebaseerd op de voortgang die we hebben geboekt. Daarnaast zal in de begrotingscyclus jaarlijks worden gerapporteerd over de voortgang.
Uitgangspuntennotitie Mobiliteitsplan 2040; Agenda deelmobiliteit; Integrale laadvisie
14
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
15
Mobiliteit
“Dordrecht is een groeiende stad en de uitdaging is om Dordrecht ook bereikbaar te houden, binnen de schaarse ruimte die er is. Het zijn uitdagingen die ons uitnodigen om anders te denken. Minder vanuit auto, meer vanuit fietsen en lopen. We willen samen een leefbare, bereikbare en klimaatneutrale stad realiseren” 16
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Rik van der Linden Wethouder
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
17
Inleiding
CO2
Dordrecht groeit. Er komen meer woningen, bedrijven en mensen bij. Daarmee hebben we een puzzel te leggen: hoe kunnen we groeien én Dordrecht bereikbaar houden, binnen de schaarse ruimte die we hebben? Bovendien zijn er oplossingen nodig om hitte in de stad tegen te gaan, om water af te voeren na steeds heftigere regenbuien én om toe te werken naar een klimaatneutraal Dordrecht in 2040. Deze uitdagingen nodigen ons uit om anders te denken. Minder vanuit de auto, meer vanuit fietsen en lopen. En dat vraagt weer om gedragsverandering. We kunnen inwoners helpen om hun gedrag te veranderen, wanneer we fijne fietspaden, bredere voetpaden en groene corridors aanleggen. Zo geven we vorm aan het STOMP-ontwerpprincipe voor de buitenruimte: éérst denken aan ‘Stappen’, ‘Trappen’, Openbaar Vervoer, gedeelde mobiliteit en dán pas aan de auto. En zo kunnen we verschillende ambities tegelijk realiseren: een leefbare, bereikbare, groeiende én klimaatneutrale stad.
18
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
19
CO2-reductie
CO2-reductie
De 0-meting
We kunnen beïnvloeden door bijvoorbeeld te lobbyen en samenwerking aan te gaan met regionale en landelijke partijen. Zoals Rijkwaterstaat, Zuid Holland Bereikbaar, Ministerie van I&W en de Provincie Zuid-Holland.
Verkeer en vervoer vormen een grote bron van uitstoot van broeikasgassen. Als startpunt voor deze routekaart Mobiliteit is er een gedetailleerde uitsplitsing van de totale CO2 uitstoot in 2019 gemaakt:
Ton CO2 eq
% uitstoot mobiliteit
% totale uitstoot
Mobiliteit
247.482
100%
23%
(Snel)wegverkeer
106.417
43%
10%
Binnen-en recreatievaart
56.921
23%
5%
Wegverkeer bebouwde kom
54.446
22%
5%
Mobiele werktuigen
14.849
6%
1%
Wegverkeer buitenwegen
12.374
5%
1%
Railverkeer (diesel)
2.475
1%
<1%
Wat in dit overzicht opvalt, is dat de uitstoot voor een belangrijk deel wordt veroorzaakt door snelwegverkeer en de binnenvaart. Dordrecht heeft daar maar beperkt invloed op. Maar ook het wegverkeer binnen de bebouwde kom, zoals autogebruik in de stad, levert een grote bijdrage aan de uitstoot. Voor deze routekaart is het daarom belangrijk om te bepalen waar we invloed op kunnen uitoefenen en hoe we dat gaan doen. Daarbij zien we twee stromen voor ons:
20
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
• datgene waar we op kunnen sturen; • datgene wat we kunnen beïnvloeden. Sturen kunnen we onder andere met ons eigen Mobiliteitsplan 2040, dat we in het tweede kwartaal van 2024 aan de Gemeenteraad aanbieden. De maatregelen die hierin staan, helpen om de uitstoot te verminderen.
Maatregelen die we gaan nemen Als we de uitgangspunten voor Klimaatneutraal vanuit het Mobiliteitsplan en de startnotitie klimaatneutraal vertalen naar de routekaart Mobiliteit, zien we twee hoofdpijlers:
Voor pijler 2, duurzame aandrijving/ laadinfrastructuur als randvoorwaarde stellen, maken we onderscheid tussen: • elektrische aandrijving: • alternatieve aandrijving. Het thema ‘elektrisch’ raakt vooral aan hoe we de transitie van fossiele brandstoffen naar elektrisch rijden faciliteren en stimuleren. Alles wat de gemeente en provincie zelf aanbieden aan vervoer wordt ook zo snel mogelijk elektrisch gemaakt. Daarnaast zetten we in op de ontwikkeling van waterstof als alternatieve brandstof.
1. beperken vervuilende verkeersbewegingen; 2. duurzame aandrijving/laadinfrastructuur als randvoorwaarde stellen. Binnen deze twee hoofdpijlers onderscheiden we weer twee subpijlers. Voor pijler 1, vervuilende verkeersbewegingen beperken, onderscheiden we: • duurzame regelgeving en lobby; • invoering van het STOMP- ontwerpprincipe voor de buitenruimte. Voor wat duurzame regelgeving en lobby betreft, zoeken we vooral de samenwerking met anderen en we sluiten bijvoorbeeld aan bij regelgeving rond de zero emissie zone. Het STOMP-principe uit het Mobiliteitsplan 2040 vertalen we in deze routekaart door om uitstoot te verminderen.
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
21
CO2-reductie
CO2-reductie
Beperken vervuilende verkeersbewegingen Hink-stap-sprong: mobiliteit
Hink
Stap 2026
Beperken vervuilende verkeersbewegingen
Duurzame aandrijving & laadinfrastructuur
22
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Ton CO2 reductie
Duurzame regelgeving en lobby
Sprong 2030
2040
Verduurzamen stadslogistiek Meer fietsen i.p.v. de auto Meer deelmobiliteit Parkeerruimte beter benutten
Invoeren ZE-zone logistiek Verbeteren OV Meer lopen 80 op de N3
Verder beperken vervuilende vervoersbewegingen
Ruim 100 extra laadpalen Pilot elektrische huurbootjes bij Biesbosch centrum en in de binnenstad Alle waterbussen elektrisch
Ruim 300 extra laadpalen Deelmobiliteit is volledig elektrisch 100% elektrische bussen
Binnenvaart en recreatievaart zero emissie Doelgroepenvervoer op waterstof
Invoeren zero emissiezone
In 2026 wordt de binnenstad van Dordrecht een Zero Emissie zone voor logistiek. Deze zone kan worden uitgebreid. Voor deze zone kunnen ook ontheffingen worden uitgegeven.
Project, beleid
25.000
Lobby 80 Km op de N3
We zetten in op beperking van de uitstoot op snelwegen langs en door de stad, door Rijkswaterstaat (RWS) te verzoeken 80 km voor de gehele N3 in te stellen. Minder hard rijden is minder uitstoot.
Lobby
1.181
Telewerken/ thuiswerken
In 2030 neemt het woonwerk-verkeer met 10% af, doordat mensen meer thuis gaan werken. Thuiswerken stimuleren we met campagnes ten tijde van bijvoorbeeld groot onderhoud aan wegen. Dit doen we samen met Zuid Holland Bereikbaar en RWS.
Autonoom, 4.753 project
Parkeerruimte beter benutten
Door in de binnenstad parkeren op straat te verplaatsen naar parkeergarages kunnen de komende jaren steeds meer parkeerplaatsen op straat worden vervangen door ruimte voor groen, spelen, fietsen of terrassen. Door de jaren heen kan dat optellen tot 500 parkeerplaatsen in 2040.
Beleid
n.v.t.
Deelauto’s aanbieden vermindert eigen auto bezit
Sinds 2022 zijn er acht elektrische deelauto’s en 13 Beleid benzine deelauto’s beschikbaar in Dordrecht. In 2023 waren dat 31 deelauto’s. In 2025 200 deelauto’s en in 2030 zijn dat 400 deelauto’s. In 2030 is het percentage elektrische deelauto’s 75% en in 2040 zijn alle deelauto’s 100% elektrisch.
292
STOMP-principe
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
23
CO2-reductie
CO2-reductie
Duurzame aandrijving en laadinfrastructuur Ton CO2 reductie Minder overbodige kilometers rijden
Fietsen en lopen is aantrekkelijker dan een reis met de auto
Openbaar Vervoer is aantrekkelijker dan een reis met de auto
24
Het aantal kilometers dat voor goederenvervoer via de Beleid, weg wordt afgelegd met zware vrachtwagens, willen Project we verminderen. Door te gaan werken met logistieke hubs kunnen we het aantal vervoersbewegingen terugbrengen. Het is nog niet goed te voorspellen wat het effect hiervan zal zijn. Daarom is er nu een pilot die ons daar meer inzicht in zal geven. Verder richten we het wegennet van de gemeente zo in, dat er minder kilometers worden afgelegd. Dit uitgangspunt van het concept Mobiliteitsplan 2040 moet worden doorgerekend in de verkeerscirculatie van alle wijkplannen. Als we deze doorrekening hebben gedaan, kunnen we aangeven wat het effect van een andere verkeerscirculatie zal zijn. In het vierde kwartaal van 2024 en gedurende 2025 is hier meer over te zeggen.
n.t.b.
Door het STOMP-ontwerpprincipe toe te passen Beleid, op de openbare ruimte ontstaan meer, snelle en autonoom aantrekkelijker loop- en fietsroutes. We verwachten in 2030 ten opzichte van 2024 een toename van 20% in fiets- en loopkilometers en in 2040 40 % meer. Dit komt door de verbetering van het fietsnetwerk, betere mogelijkheden om fietsen te parkeren en doordat we fietsen met campagnes stimuleren. Stoepen worden breder en er is meer groen in de loop- en fietsomgeving, wat wandelen en fietsen prettiger maakt. Daarnaast zijn dagelijkse voorzieningen in de wijken allemaal binnen 10 tot 15 minuten op loopafstand beschikbaar.
4.794
We verwachten een toename in het gebruik van OV van 10% in 2030 en van 15% in 2040, doordat we de first en last mille naar OV-knooppunten verbeteren. We realiseren hubs waar mensen gemakkelijk van het ene vervoersmiddel op het andere kunnen overstappen. Bijvoorbeeld van de auto op de trein.
2.397
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Beleid, autonoom
Ton CO2 reductie
Elektrische aandrijving Brandstofshift: extra laadpalen
Gebruik van elektrische auto’s stimuleren we door extra laadpalen aan te leggen. De komende 5 jaar komen er in Dordrecht 309 stuks bij.
Project
n.v.t.
Elektrische (water) bussen
90% van de (water)bussen is nu elektrisch. We streven naar 100% in 2025.
Project
n.t.b.
Deelmobiliteit duurzaam
Voldoende beschikbare vormen van schone deelmobiliteit heeft als bijkomend effect dat autobezit minder vanzelfsprekend is en kan afnemen. 1 deelauto kan 4 privéauto’s vervangen.
Project
Verdeeld over andere maat regelen
In Dordrecht rijden sinds 2022: 88 elektrische deelscooters 22 elektrische deelfietsen 104 ‘gewone’ deelfietsen 13 benzine-deelauto’s 8 elektrische deelauto’s In 2030 zijn dat er: 400 elektrische Scooters 500 elektrische fiets 1000 ‘gewone’ fietsen 100 benzineauto’s 300 elektrische auto’s
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
25
CO2-reductie
CO2-reductie
Ton CO2 reductie Binnenvaart en recreatievaart zijn zero emissie
In de Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens is afgesproken dat de uitstoot van de binnenvaart omlaag moet. Daarvoor zet de binnenvaart de volgende stappen:
CO2-reductie Mobiliteit
Autonoom, 23.040 project
46% reductie
in 2030 40% tot 50% minder CO2-uitstoot dan in 2015;
t.o.v. 2019
We hebben al deze maatregelen doorgerekend, voor zover dat mogelijk is. Zo komen we tot een voorspelling van 46% minder CO2-uitstoot in 2030. De reductie van 2030 naar 2040 kunnen we nu nog niet in concrete maatregelen kwantificeren.
in 2035 35% tot 50% minder uitstoot van milieuvervuilende stoffen dan in 2015. Ook moeten er in 2030 150 emissieloze binnenvaartschepen in de vaart zijn die helemaal geen schadelijk stoffen uitstoten. Hier werken we aan mee. We stimuleren duurzame manieren van recreatievaart door in het Biesboschcentrum en later in de Dordtse haven elektrische huurbootjes aan te bieden als pilot. Ook sluiten we aan bij het regiodeal project waarin we met het Dordtse onderwijs gaan zoeken naar manieren waarop de transitie in de binnenvaart en recreatieve vaart van diesel naar elektrisch kan worden gestimuleerd. 250 kton
Alternatieve aandrijving Steeds meer nieuwe voertuigen krijgen een elektrische aandrijving. Vanuit Europa komt hier ook wet- en regelgeving op die stelt dat vanaf 2035 alle nieuwe auto’s elektrisch moeten zijn.
Autonoom
22.140
Brandstofshift: voertuigen op waterstof
In Dordrecht staat sinds 2023 een waterstoftankstation. Daarnaast is Stroomlijn bezig om een waterstofbus te regelen die we kunnen testen in het doelgroepenvervoer. Door te beginnen en te leren versnellen we de ontwikkeling van alternatieve brandstofheden.
Project
n.t.b.
200 kton
Emissie in kton
Brandstofshift: transitie naar elektrische voertuigen
236
128
150 kton
100 kton
50 kton
0 kton 2019
26
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
27
Voorbeeld uit Dordrecht ‘Je zult je verbazen hoe makkelijk een deelauto is’ Van Luijk is in Dordrecht op initiatief van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat één van de 245 Klimaatburgemeesters van Nederland. Momenteel verduurzaamt hij zijn dijkwoning uit de jaren 30 met 14 centimeter dik isolatiemateriaal en HR+++ glas. Ook is hij groot voorstander van duurzaam reizen en hoopt dat meer Dordtenaren dat voorbeeld volgen.
Grote fietsstalling ,,Ik droom van een Dordrecht waar we overal lopend en fietsend komen; waar de lucht schoon is en veel meer groen is. Waar de binnenstad minder wordt ontsierd door geparkeerde auto’s, herrie en stank”, zegt hij. ,,Het liefst zie ik dat de fiets voorrang krijgt, zoals dat in sommige andere steden al gebeurt. Fietsen is zoveel beter, ook voor je eigen gezondheid. Gelukkig komen er al meer stallingsplekken in het winkelhart, fietstrommels en een grote stalling bij het NS-station met ruim 2000 plekken. Er mogen wel meer en bredere fietspaden bij in de stad, die niet worden doorkruist door autowegen.’’
Duurzaam reizen is makkelijk ,,Als je erop bent ingesteld, is het heel makkelijk om duurzaam te reizen”, weet hij uit ervaring. ,,Maar zoals ze zeggen: als je een auto voor de deur hebt, gebruik je die ook vaker. Ik gebruik zoveel mogelijk de fiets en het openbaar vervoer. Daarmee heb je soms ook vertragingen en niet altijd goede
28
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
aansluitingen. Maar dat alles weegt niet op tegen files en de milieubelasting. Ook heb ik een abonnement voor het gebruik van een elektrische deelauto. Dat werkt fantastisch.’’
Veel voordelen deelauto ,,Ik ben sleutelfiguur van twee elektrische deelauto’s in Dordrecht. Dat betekent dat ik ze van en aan de laadpaal zet als dat nodig is en controleer of er schade of rommel gemaakt is. De auto is ruim genoeg voor ons vieren en heeft voldoende ruimte voor vakantiespullen. Het is beter voor het milieu en ideaal dat je nooit betaalt voor verzekering, wegenbelasting enzovoort. Je reserveert zo’n auto heel simpel via een app. Ze werken met zones waarin de deelauto’s staan.’’
Eigen auto uitlenen
Dordrecht stimuleert het gebruik van de fiets, deelauto en het OV voor een leefbare stad. Een fietsnetwerk gaat alle wijken verbinden met de binnenstad. In 2030 moeten er ook 400 deelauto’s beschikbaar zijn. De Dordtse Klimaatburgemeester en duurzame reiziger Boaz van Luijk
is er blij mee.
,,Je zult je verbazen hoe makkelijk je zonder eigen auto kunt. En dat is zoveel beter voor de leefbaarheid in de stad en voor het milieu. Kun je moeilijk afstand doen van je auto? Leen je auto dan ook eens uit”, geeft Van Luijk als tip. ,,Dat scheelt misschien voor iemand anders weer de aanschaf van een eigen wagen.’’
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
29
Circulair
Circulair
Natuurinclusief
Materiaal- en grondstoffengebruik is maar een klein onderdeel van de CO2-uitstoot binnen mobiliteit. Het gaat dan vooral om de productie van schone vervoermiddelen en de infrastructuur die wordt aangelegd voor mobiliteit.
Natuurinclusiviteit speelt een bescheiden rol in de routekaart Mobiliteit, in tegenstelling tot de meer prominente plaats die het inneemt in de programma’s Gebouwde Omgeving en Groen Blauw. Maar het STOMP-ontwerpprincipe van de buitenruimte heeft indirect wél een positieve impact op biodiversiteit en natuurinclusiviteit.
Er ligt hier een sterke verbinding met de routekaarten Economie en Gebouwde Omgeving. Wat circulaire infrastructuur betreft, verwijzen we daarom naar de routekaart Gebouwde Omgeving. De productie van voertuigen ligt grotendeels buiten onze invloedssfeer. Hier zullen we vanuit de gemeente geen actie op ondernemen.
30
Natuurinclusief
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
De verschuiving naar meer duurzame en minder ruimte-intensieve vervoersvormen, zoals lopen, fietsen, en openbaar vervoer, leidt tot kansen voor stedelijke herinrichting waar natuurlijke elementen meer ruimte krijgen. Wanneer we bestaande parkeerruimte in parkeergarages bijvoorbeeld beter benutten voor auto’s die anders ’s avonds op straat worden geparkeerd en de openvallende parkeerplaatsen invullen met groen. Al we deze puzzel goed weten te leggen ontstaat er waardevolle ruimte in een dicht bebouwd stedelijk gebied, die wordt omgevormd naar groen.
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
31
Samenwerken met partijen buiten Dordrecht Het programma Mobiliteit zet zich in voor duurzame en verantwoorde mobiliteit, zowel binnen de grenzen van Dordrecht als daarbuiten. Dit doen we door de nadruk te leggen op ketenverantwoordelijkheid en invloedrijke lobbyactiviteiten.
32
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Ketenverantwoordelijkheid
Lobby
In het Mobiliteitsprogramma nemen we ketenverantwoordelijkheid serieus, met een focus op duurzaamheid in alle fasen. Dit betreft zowel de inkoop van milieuvriendelijke materialen (indien beschikbaar) voor infrastructuur, als het onderzoeken van de mogelijkheden om materialen die aan vervanging toe zijn, te recyclen. Voor de laadinfrastructuur van elektrische voertuigen kiezen we eveneens voor duurzame materialen en technologieën en werken samen met partners voor het inkopen van groene energie. Zo streven we naar een kleinere ecologische voetafdruk en een duurzamere toekomst in mobiliteit.
We richten ons op samenwerking met diverse stakeholders, waaronder vervoersbedrijven, lokale overheden en gemeenschappen. We streven ernaar een geïntegreerd mobiliteitssysteem te creëren dat duurzaamheid in elke schakel waarborgt. Zo werken we aan projecten die de inzet van duurzame OVmogelijkheden bevorderen, en we ondersteunen initiatieven voor het delen van vervoer, wat leidt tot een vermindering van het aantal voertuigen op de weg (binnen en buiten Dordrecht). Ook richten we ons op het beperken van de uitstoot op snelwegen langs en door de stad. We maken ons sterk voor de implementatie van een snelheidslimiet van 80 km/u op de N3. Deze maatregel draagt bij aan een aanzienlijke reductie van emissies.
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
33
Wat doen we zelf? Als gemeentelijke organisatie geven we het juiste voorbeeld. Op drie onderdelen zorgen we ervoor dat onze eigen organisatie ook de boodschap van klimaatneutrale mobiliteit uitstraalt, door: Onze eigen inkoopprocessen centraal te regelen via een logistieke hub. Dit helpt ons om het aantal vervoersbewegingen zoveel mogelijk te beperken, wat bijdraagt aan een efficiëntere en milieuvriendelijkere operatie; Via ons personeelsbeleid medewerkers actief aan te moedigen om de fiets of het openbaar vervoer te gebruiken. Dit initiatief draagt niet alleen bij aan de gezondheid en het welzijn van onze medewerkers, maar helpt ook de CO2-uitstoot te verminderen. Medewerkers die toch met de auto komen, te stimuleren om de parkeerhub aan de Weeskinderendijk te gebruiken. Dit helpt de verkeersdrukte in de directe omgeving van onze organisatie te verminderen en ondersteunt een efficiënter parkeerbeheer.
34
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
De organisatoren van het evenement Dordt in Stoom te vragen mee te helpen om bezoekers bewuster te maken van uitstoot. Het evenement laat goed zien aan onze inwoners hoe voertuigen vroeger met stoom in beweging werden gebracht. De zwarte roetpluimen die daarbij vrijkomen, maken bezoekers direct duidelijk dat dit geen duurzame manier van voortbewegen is. Door de jaren heen zijn voertuigen steeds duurzamer geworden. Tijdens het evenement aandacht besteden aan de ontwikkeling van vervuilende mobiliteit naar steeds duurzamere mobiliteit door de jaren heen, draagt bij aan bewustwording van inwoners.
Dit lukt alleen als... Om al deze maatregelen te laten slagen, is het nodig dat:
De samenwerking met onze partners stevig is. Het belangrijkste aspect om de N3 te transformeren ligt in de handen van RWS (Rijkswaterstaat). Alleen RWS heeft de bevoegdheid om het besluit te nemen om de volledige N3 om te vormen tot een 80 km/u-weg. Daarom zijn we afhankelijk van de besluitvorming van RWS om dit doel te bereiken. Partners zoals Zuid Holland Bereikbaar, die campagnes in ons gebied voeren voor gedragsverandering zoals thuiswerken of fietsstimulering tijdens de uitvoering van projecten, zijn heel belangrijk.
We betaalbare elektrificatie realiseren en er voldoende laadinfrastructuur is. Het elektrificeren van het vervoer is een belangrijke stap in de richting van duurzaamheid, maar het moet betaalbaar zijn voor ondernemers en bewoners. Bovendien moeten er voldoende openbare laadpalen beschikbaar zijn om elektrische voertuigen op te laden. Zonder deze twee elementen kunnen we de doelstellingen voor elektrificatie niet halen en zal het proces langer duren dan beoogd, wat het streven om dit vóór 2040 te bereiken in gevaar brengt.
We samen met PZH, NS en ProRail het openbaar vervoer gaan verbeteren. Het openbaar vervoer, zowel per bus als waterbus, wordt geregeld via concessies die worden verstrekt door de provincie ZuidHolland (PZH). Om een meer uitgebreid en fijnmazig openbaar vervoersnetwerk te kunnen realiseren, is de medewerking van PZH van essentieel belang. Bovendien zijn NS en ProRail verantwoordelijk voor het treinvervoer; hun beslissingen en medewerking zijn eveneens cruciaal voor het verbeteren van de mobiliteit in de regio.
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
35
Dit gebeurt al in de stad Het participatieproject Bewegend Bos is in mei 2023 van start gegaan. Door bomen voor één maand in een woonstraat te plaatsen ervaren bewoners hoe het is als hun straat ineens groener is en hoe het is als ze de auto niet voor de deur van de woning neer kunnen zetten, maar iets verderop. In onze gesprekken met bewoners voor, tijdens en na plaatsing van de bomen leggen we het belang van vergroening uit: om de toenemende hitte in de zomermaanden te beperken, om water tijdens de steeds heftiger regenbuien op te vangen en om de luchtkwaliteit te verbeteren. Deze gesprekken vergroten het bewustzijn van inwoners.
In 2024 beweegt het bos zich naar de wijken Krispijn en Crabbehof. Met de Greendense aanvraag (een Europese subsidie die is toegekend) hebben we extra budget om een aantal straten te vergroenen waar hittestress speelt.
Vanaf de Klimaatneutraal week in oktober 2023 heeft het Bewegend Bos nog een extra facet gekregen. We gaan vooraf aan de plaatsing van bomen op een nieuwe locatie data verzamelen over de temperatuur van het gebied. Vervolgens meten we de temperatuur nog een aantal keer wanneer het bos is geplaatst. Dit geeft ons zicht op de mate waarin groen hittestress in een straat kan beperken.
36
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
37
Voorbeeld uit Dordrecht Van bewegend bos naar groenvakken in de straat Het bewegend bos bestaat uit bakken met planten, struiken en bomen die de gemeente tijdelijk plaatst op diverse plekken in de stad. Bewoners kunnen zo de effecten van groen op hun straat of buurt ontdekken.
Hitte blijft hangen Een zomermaand lang waren alleen voetgangers en fietsers welkom in het straatje tussen de Vest en Lenghenstraat. Dordtenaar Lucas de Graaf was direct voorstander van de groene proef. ,,Er waren hier vooral stenen en auto’s. En zeker in de zomer blijft de hitte lang hangen in onze straat. Meer groen heeft alleen maar voordelen: voor je gezondheid en een aangenamere temperatuur. Ik vond het groen ook een prettiger gezicht”, somt hij op. ,,De tijdelijke afsluiting van al het autoverkeer was ook heel fijn. Met een ijssalon, coffeeshop en shoarmazaak in de buurt is het hier best druk. Er gebeuren ook veel (bijna) ongelukken. Nu was er meer rust.”
Meedenken over de invulling Na de proef konden bewoners hun mening geven en meedenken over het vervolg. Een volledige afsluiting van de straat bleek nog niet mogelijk. Wel kwamen er drie grote groenvakken, waarin het regenwater ook makkelijker wordt opgevangen. Bewoners mochten meedenken over de invulling met beplanting en bomen. Zij gaan ook meehelpen
38
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
met het onderhoud. Op het Bagijnhof staan op verzoek van de bewoners nog steeds twee bakken met bomen. ,,Het zou mooi zijn als daar ook blijvend groen komt in plaats van stenen’’, vindt De Graaf.
Anders dan op papier Hij benoemt wel een keerzijde van de groenvakken: ,,Er zijn nu nog minder parkeerplekken voor bewoners. Tijdens de proef konden we terecht in de parkeergarage. Nu moet ik weer wat vaker rondjes rijden. En enkele nieuwe parkeervakken zijn qua formaat net ongunstig voor het parkeren van meerdere auto’s.’’ Toch kan Lucas de Graaf een proef met het bewegend bos zeker aanbevelen aan Dordtenaren in ‘stenen’ straten. Zeker om te kijken hoe meer groen in de omgeving bevalt. ,,Het is toch anders dan dat je groenvakken op papier ziet ingetekend”, weet hij nu.
Saamhorigheid
Hoe zou het zijn als er in de straat meer groen zou zijn, of zelfs helemaal geen verkeer? De bewoners van een stukje Bagijnhof in het Dordtse centrum konden dat enkele weken ervaren dankzij het ‘bewegend bos’. Met als resultaat: grote vakken voor groen en minder parkeerplekken.
,,Wat mij betreft heeft het experiment vooral voordelen gehad. Niet alleen krijgen we meer groen. We hebben ook onze buren in het hofje beter leren kennen. Er is meer saamhorigheid. We groeten elkaar nu en weten elkaar te vinden als er overlast of problemen zijn in de straat.”
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
39
Gebouwde omgeving
Maarten Burggraaf
“Dordrecht groeit in de aankomende jaren met duizenden aantrekkelijke en toekomstbestendige woningen. Samen leveren we een belangrijk bijdrage om op een realistische wijze bij te dragen aan het bereiken van een Klimaatneutraal 2040”. 40
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Wethouder
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
41
CO2
Inleiding Alle gebouwen in Dordrecht vormen samen de Gebouwde Omgeving. Het bouwen, verwarmen en gebruiken van deze gebouwen is verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van de CO2-uitstoot in Dordrecht. Die uitstoot zullen we fors moeten verminderen om Klimaatneutraal in 2040 te kunnen zijn! Met deze routekaart laten we zien hoe we dat aanpakken. Dordrecht groeit We hebben als doel om tot 2030 elk jaar 1000 nieuwe woningen te realiseren om al onze inwoners goede huisvesting te kunnen bieden. Meer woningen bouwen, heeft impact op de leefbaarheid van onze stad en dus ook op onze ambitie om Klimaatneutraal te zijn in 2040. Daarom bouwen we zo veel mogelijk klimaatneutraal. Dat is nodig, maar dat vraagt óók van ons dat we soms ongemakkelijke keuzes maken; voor opties die we nog niet kennen of initieel duurder kunnen zijn, maar die wel noodzakelijk zijn om samen de versnelling te kunnen maken. De opgaven uit deze routekaart hebben veel impact voor onze inwoners. Ze raken immers aan hun woningen. Maar de routekaart gaat niet over woningen alléén. Hij gaat ook over gebouwen die bedrijven of maatschappelijke instellingen huisvesten. En over onze eigen gemeentelijke gebouwen. In hoofdlijnen is deze routekaart dan ook onderverdeeld naar drie thema’s: 1. Woningen: We zetten in op voldoende isoleren van alle woningen in Dordrecht. Dat zal een aanzienlijke energiebesparing opleveren.
Daarnaast introduceren we alternatieven voor verwarming met aardgas, zoals ons warmtenet, waarmee we de komende jaren op grote schaal woningen duurzaam kunnen verwarmen. Dordrecht neemt landelijk het voortouw in deze ontwikkeling. Aan inwoners die niet over de financiële middelen of
42
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
kennis beschikken om hun woning te verduurzamen, bieden we ondersteuning. 2. Publiek en commercieel vastgoed: Naast inwoners zijn ook de Dordtse religieuze gebouwen, scholen, zorginstellingen, sportverenigingen en ondernemers aan de slag met het verduurzamen van hun gebouwen. We geven hun advies en praktische hulp om volgende stappen te zetten. Dat gaan we steeds meer in een aanpak per branche doen, zodat gelijke organisaties van elkaar kunnen leren. Natuurlijk pakken we ook ons eigen vastgoed aan met de middelen Duurzame Stad uit de Agenda 2030. De aanpak om tot minder CO2 uitstoot voor commercieel vastgoed van bedrijven te komen, is te vinden in de routekaart Economie. 3. Nieuwbouw: Bij de bouw van nieuwe woningen en gebouwen hanteren we steeds duurzamere principes. Dit betekent dat we circulair bouwen en de natuurlijke omgeving respecteren. Voor nieuwe gebouwen streven we ernaar de bouw vanaf het begin goed aan te pakken, met als doel om bijna energieneutraal en uiteindelijk volledig klimaatneutraal te bouwen. De wijk Amstelwijck is een mooi voorbeeld. Alle woningen zijn energie neutraal en de wijk bestaat voor de helft uit groen en water. Het is mooi is om te zien dat inwoners en organisaties zelf al flink bezig zijn met verduurzaming van hun woningen en panden. Zo werken we met elkaar aan een Klimaatneutraal 2040 en zijn we echt Team 2040! Klimaatneutraal Dordrecht 2040
43
CO2-reductie
CO2-reductie
De 0-meting
Hink-stap-sprong: Gebouwde omgeving
In onze 0-meting is de CO2-uitstoot in 2019 gemeten. Deze routekaart Gebouwde Omgeving hebben we ingedeeld in lijn met de Nederlandse Klimaatmonitor. Daarom is de uitstoot verdeeld naar: woningen, publieke dienstverlening en commerciële dienstverlening (inclusief nieuwbouw).
Hink Ton CO2 eq
% uitstoot Gebouwde omgeving
% totale uitstoot
Woningen
165.090
58%
15%
Publieke dienstverlening
48.388
17%
4%
Gezondheids-welzijnzorg
19.839
7%
2%
Openbaar bestuur
12.581
4%
1%
Cultuur, sport & recreatie
8.226
3%
1%
Onderwijs
5.807
2%
1%
Overige dienstverlening
1.936
1%
<1%
Commerciële dienstverlening*
71.160
25%
6%
Totaal
284.638
100%
25%
*Commerciële dienstverlening wordt verder opgenomen in routekaart Economie
44
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Stap 2026
Sprong 2030
2040
Energiebesparing woningen
Aanpak Nationaal Isolatie Programma gestart
Geen EFG labels meer
Alle Dordtse woningen zijn aardgasvrij ready
Warmtenet
12.000 WEQ aangesloten
20.000 WEQ aangesloten
De gebouwde omgeving in Dordrecht is volledig aardgasvrij en waar mogelijk op het warmtenet
Alle branches hebben een verduurzamingsaanpak
Gebouwen binnen de publieke dienstverlening, inclusief het eigen vastgoed, zijn klimaatneutraal
Eerste wijkuitvoeringsplannen zijn in uitvoering Herijking transitievisie warmte Energiebesparing publieke dienstverlening
Brancheaanpak zorg en onderwijs Eerste resultaten verduurzaming eigen vastgoed
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
45
CO2-reductie
CO2-reductie
Woningen Goed geïsoleerde woningen gebruiken minder energie. Omdat we in Dordrecht veel oudere huizen hebben, is er dus veel winst te behalen wanneer deze zo goed mogelijk geïsoleerd worden. Met het Nationaal Isolatie Programma kunnen we inwoners helpen die in een slecht geïsoleerde woning met een lage WOZ-waarde wonen. We kijken in de aanpak woningen naar wat de verschillende doelgroepen nodig hebben. Zo gaan we Verenigingen van Eigenaren met extra advies ondersteunen en zorgen we dat monumentenbezitters waar nodig maatwerkadvies kunnen inwinnen. Veel van onze bewoners kunnen ook zelf aan de slag. Voor hen staan vrijwilligers van Drechtse Stromen klaar en we organiseren collectieve inkoopacties. We schrijven particuliere verhuurders aan en maken met de woningbouwcorporaties afspraken over het verduurzamen van de sociale huurwoningen. Zo gaat iedereen vanuit het eigen startpunt aan de slag om te zorgen dat woningen steeds minder energie nodig hebben. Ook de manier waarop een woning wordt verwarmd, maakt veel uit voor de CO2 uitstoot. Verwarmen door gebruik te maken van het warmtenet of warmtepompen is veel schoner dan verwarming met aardgas. In 2025 gaan we de Transitievisie Warmte actualiseren zodat inwoners zien wat de duurzame warmteoptie wordt voor hun wijk.
46
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Voor iedere wijk werken we aan een passend alternatief voor aardgas. Concreet gaan we aan de slag met het aansluiten van het warmtenet. En de gebieden of individuele gebouwen, waar het collectieve warmtenet niet het beste alternatief is, zullen een ander transitie-pad doorlopen. Veelal zal dit een route zijn naar all-electric, maar mogelijk kunnen hybride-oplossingen met duurzame gassen of kleinschalige collectieve oplossingen ook toegepast worden. We organiseren collectieve ondersteuning op deze alternatieven.
Concreet betekent dit dat we de volgende maatregelen gaan nemen en daarvan de volgende CO2-reductie verwachten:
Energiezuinige woningen
Ton CO2 reductie
Nationaal Isolatie Programma koopwoningen
We helpen eigenaren van een koopwoning met een (D) EFG-label en een lage WOZ-waarde. Voor deze uitkering moeten in totaal 5.540 woningen ((D) EFG; verduurzaamd worden voor 2030. We werken hierbij wijkgericht en hebben gerekend met 2 isolatiemaatregelen per woning.
Project
12.500
Isoleren koopwoningen op eigen initiatief
De meeste eigenaren van koopwoningen moeten op eigen initiatief aan de slag. De gemeente ondersteunt met collectieve inkoopacties en informatie over subsidies en financieringsmogelijkheden. Voor monumenten en Verenigingen van Eigenaren bieden we extra hulp en begeleiding.
Autonoom, 6.500 project
Isoleren van woningen door verhuurders en corporaties
Het gaat hier om ongeveer 8.000 woningen. De regie en uitvoering ligt bij de corporaties en de particuliere verhuurders. Om wettelijk te borgen dat alle slecht geïsoleerde huurwoningen worden verbeterd, gaat het Rijk per 1 januari 2030 wettelijke eisen stellen aan de verhuur van corporatiewoningen en private huurwoningen. In de praktijk betekent dit dat woningen met een EFG-label niet meer verhuurd mogen worden. Dit geldt niet voor huurwoningen met een monumentenstatus.
Samenwerking, wet en regel geveling
17.500
Energiehulp
Met laagdrempelige kleine energiebesparende maatregelen in huis en aanpassing van gedrag is voor veel huishoudens nog energie te besparen. De energiehulp blijft zeker tot eind 2025 beschikbaar.
Project
n.n.t.b.
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
47
CO2-reductie
CO2-reductie
Aardgasvrije woningen Actualisatie Transitievisie Warmte
In 2024/2025 wordt de Transitievisie Warmte geactualiseerd, zodat we per wijk nog concreter aan kunnen geven wat het warmtealternatief en het kostenplaatje per alternatief wordt.
Ton CO2 reductie Beleid
n.v.t.
CO2-reductie Woningen 47% reductie
Warmtenet Warmtenet voor woningen
Het warmtenet is voor het grootste deel van Dordrecht het duurzame warmtealternatief voor aardgas. We gaan met een wijkaanpak aan de slag om in totaal 20.000 woningequivalenten aan te sluiten in 2030.
Project, samenwerking
16.500
In de wijken waar geen warmtenet wordt voorzien, informeren en adviseren we inwoners over duurzame warmte via een all-electric oplossing.
Project, samenwerking
n.n.t.b.
We hebben al deze maatregelen doorgerekend, voor zover dat mogelijk is. Zo komen we tot een voorspelling van 47% minder CO2-uitstoot in 2030. De reductie van 2030 naar 2040 kunnen we nu nog niet in concrete maatregelen kwantificeren.
All-electric All-electric woningen (kan niet op warmtenet)
t.o.v. 2019
175 kton
160 kt
150 kton
Emissie in kton
125 kton
86 kt
100 kton 75 kton 50 kton 25 kton 0 kton 2019
48
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
49
Deze factsheet geeft inzicht in de omvang van de opgave om de Dordtse woningen te verduurzamen en aardgasvrij te verwarmen. Van het totaal aantal woningen hebben ruim 50.000 woningen nog geen duurzame warmtebron. Een deel van deze woningen moet nog verduurzaamd worden, vanaf een energielabel C kunnen woningen goed met het warmtenet verwarmd worden.Voor woningen met een slecht energielabel moeten we dus aan het werk! Eigenaren van woningen doen dat veelal zelf. De woningbouwcorporaties gaan aan de slag met hun huurwoningen en we schrijven particuliere verhuurders aan om hen op hun verantwoordelijkheid te wijzen. De gemeente gaat voor woningeigenaren met een slecht energielabel (EFG) en een lage WOZ waarde extra helpen vanuit het Nationaal Isolatieprogramma. Zo nemen we allemaal ons deel van de verantwoordelijkheid voor de energietransitie woningen.
Opgave energietransitie woningen 58.000
1.350 Onbekend 5.250 Aangesloten op HVC warmtenet
woningen
50.550 woningen nog op gas 850 Individuele warmtepomp
23.000
1
1 2
Particuliere koopwoning grondgebonden
1.600
7
6.400
Gemeente/natuurbeheer/waterschap/rijk
1.600
6
9.500
3
Onbekend 5
5.600
WOZ < 308k
7
Onbekend
5
780
Energielabel
75
Energielabel
1.630
Energielabel
5
ABC
ABC
1.800
250
55
2.105
EFG
900
30
20
950
EFG
700
Onbekend
2.270
*
50
1.075
1
45
551
6.300
EFG
550
10
0
560
Onbekend
5
2.000
10
70
0
30
610
Onbekend
550
1.700
15
185
EFG
D
EFG
Onbekend
ABC
7
10
70
575
1.955
Onbekend
Totaal
1.450
380
1.280
4.550
4.700
*
650
1.000
9.150
40
-
5
50
6.190
1.030
2.285
13.750
Particuliere huurwoning grondgebonden
2.100
Particuliere huurwoning VVE
D
D
4
200
> 308k
Particuliere koopwoning VVE
ABC
ABC
100
600
WOZ < 308k
Onbekend
6.000
4
Particuliere huurwoning grondgebonden
3.390
Sociale huurwoning Wooncorporatie
D
*
500
5
2
625
2.800
4
Totaal
Particuliere koopwoning grondgebonden
D
3
50
> 308k
6
ABC
1.000
3
Sociale huurwoning Wooncorporatie
Particuliere huurwoning VVE
1
2
Particuliere koopwoning VVE
450
100
400
750
450
50
100
400
10
10
10
15
910
160
510
1.165
Gemeente/natuurbeheer/waterschap/rijk
D
EFG
Onbekend
750
80
125
350
10
5
5
35
10
95
40
65
770
180
170
450
focus inzet gemeente (NIP)
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
51
CO2-reductie
Gebouwen Publieke Dienstverlening Onder gebouwen Publieke Dienstverlening verstaan we al onze eigen gebouwen en die van religeuze gebouwen, sportverenigingen, scholen, zorg- en cultuurinstellingen. We nemen zelf het voortouw door al ons eigen vastgoed te verduurzamen. We willen dat versnellen naar 2040. Daarvoor doen we binnenkort een voorstel aan de Gemeenteraad. We streven ernaar dat al ons publiek vastgoed klimaatneutraal is in 2040.
Voor het verduurzamen van het publieke vastgoed in de stad gaan we branchegericht werken. Er is al een brancheaanpak voor zorginstellingen en in 2024 willen we regionaal een brancheaanpak voor onderwijs starten. De overige branches van publieke dienstverlening volgen daarna. Schematisch betekent dit de volgende maatregelen en de volgende CO2-reductie:
Energiezuinig publiek vastgoed
52
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Ton CO2 reductie
Publiek vastgoed
CO-2 besparing berekend op basis van klimaatneutraal Publiek vastgoed in 2040
Branche aanpak
Publiek vastgoed zoals scholen, religeuze gebouwen en Samensportverenigingen kunnen veel van elkaar leren. In 2023 werking zijn we regionaal gestart met een branchegerichte aanpak voor zorginstellingen. In 2024 onderzoeken we of we dat ook voor het onderwijs kunnen inrichten. In een branchegerichte aanpak spreek je met elkaar verduurzamingsdoelstellingen af en stimuleert de gemeente het uitwisselen van kennis en ervaring.
Meenemen in wijkaanpak
In de wijkgerichte aanpak worden publieke organisaties Project die in een wijk gevestigd zijn actief betrokken in de verduurzaming van hun gebouwen.
Eigen vastgoed
Ons bestaande doel is klimaatneutraal eigen vastgoed in Project 2050. Dit willen we versnellen naar 2040. Er wordt gekeken wat daarvoor nodig is. Op dit moment wordt er al gewerkt aan de verduurzaming van het eigen vastgoed.
24.000
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
53
CO2-reductie
CO2-reductie
Aardgasvrij publiek vastgoed
Ton CO2 reductie
Warmtenet Warmtenet voor publiek vastgoed
Ook publiek vastgoed zoals scholen en zorginstellingen kunnen aansluiten op het warmtenet. Voor ons eigen vastgoed doen we dat actief en we nemen publiek vastgoed in de wijken mee met de wijkuitvoeringsplannen warmte.
Project, samenwerking
CO2-besparing Publiek vastgoed
opgenomen bij commer cieel vastgoed
49% reductie
We hebben al deze maatregelen doorgerekend, voor zover dat mogelijk is. Zo komen we tot een voorspelling van 49% minder CO2-uitstoot in 2030. De reductie van 2030 naar 2040 kunnen we nu nog niet in concrete maatregelen kwantificeren.
All-electric All-electric publiek vastgoed (kan niet op warmtenet)
Het warmtenet is niet stadsbreed dekkend en verwarming met het warmtenet is niet voor alle publieke panden geschikt. Voor een deel van deze panden kan all-electric passender zijn.
Autonoom
t.o.v. 2019
n.n.t.b.
60 kton
49 kt
Emissie in kton
50 kton
40 kton
25 kt 30 kton
20 kton
10 kton
0 kton 2019
54
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
55
CO2-reductie
CO2-reductie
Nieuwbouw: klimaat neutrale groei van de stad De opgave bouwen zorgt in 2030 voor 11.000 nieuwe woningen waarbij we naast aantallen inzetten op kwaliteit. We willen de stad ook klimaatneutraal laten groeien. Daarvoor hebben we nog veel te leren over duurzaam, circulair en klimaatneutraal bouwen. Voor de korte termijn, van 2024 tot 2026, zetten we in op vergroting van onze kennis over bouwen binnen het CO2-budget. Voor de middellange termijn, van 2026 tot 2030, zetten we
56
Materiaaleisen aanscherpen
We stellen beleid op om vanaf 2040 in Dordrecht alleen Beleid nog maar te bouwen met duurzame materialen met een lage milieu impact. (biobased of secundair). Dit heeft geen direct effect op onze CO2 uitstoot, maar is wel onderdeel van de ketenverantwoordelijkheid.
Beperken extra CO2 uitstoot
Slim bouwen
Slim ontwerpen gaat verder dan alleen het esthetische aspect. Een gebouw dat functioneert als depot en tegelijkertijd ontworpen is met demontage in gedachten, biedt een duurzame oplossing voor onderhoud en beheer. De mogelijkheid om materialen gemakkelijk los te maken en te hergebruiken aan het einde van hun levensduur, bevordert een circulaire economie. Flexibiliteit in de schil maakt het mogelijk om de functie van het gebouw aan te passen aan veranderende behoeften, waardoor het niet alleen efficiënt is in het gebruik van ruimte, maar ook in het behoud van waarde op lange termijn.
Beleid
Beperken extra CO2 uitstoot
Materialenpaspoort
Een materialenpaspoort draagt bij aan CO2-reductie doordat het de traceerbaarheid en herbruikbaarheid van materialen vergroot. Door de exacte herkomst en samenstelling van materialen te kennen, kunnen ze efficiënt worden hergebruikt of gerecycled, wat de vraag naar nieuwe grondstoffen vermindert en de CO2-uitstoot van productieprocessen verlaagt. Bovendien stimuleert het materialenpaspoort duurzame ontwerpen en minimaliseert de verspilling, wat bijdraagt aan een circulaire economie en verdere CO2-uitstoot vermindert.
Beleid
Beperken extra CO2 uitstoot
BENG naar ENG
We gaan stapsgewijs van BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw) naar ENG (Energie Neutraal Gebouw).
Beleid
Beperken extra CO2 uitstoot
Klimaat neutrale criteria bij gronduitgiften
We dagen de markt via tenders voor gronduitgifte uit om energieneutraal of energieleverend te bouwen. Vanaf 2030 is dit een eis bij gronduitgiften.
Samenwerking
Beperken extra CO2 uitstoot
in op het delen van de kennis en ervaringen die we hebben opgedaan en bouwen binnen het CO2budget in steeds meer projecten als uitgangspunt te nemen. Van 2030 tot 2040 werken we toe naar standaardisering van de uitgangspunten in alle projecten. Zo gaan we op weg naar een klimaat neutrale groei van de stad!
Ton CO2 reductie
Bouwproces Tenders emissieloos bouwen tot 2030
De periode tot 2030 staat in het teken van leren; dit gaan we doen door tot 2030 tenders uit te zetten en pilotprojecten te draaien.
Beleid
Beperken extra CO2 uitstoot
Eigen projecten emissieloos vanaf 2030
Vanaf 2030 besteden we alleen nog maar emissieloos aan. Tot aan 2030 schroeven we onze eisen voor emissie van en/of naar de bouwplaats steeds verder op.
Project, samenwerking
13200
Projecten door derden
We onderzoeken hoe we emissieloos bouwen kunnen verankeren in alle bouwprojecten, dus ook waar wij geen opdrachtgever van zijn.
Beleid
Beperken extra CO2 uitstoot
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
Ton CO2 reductie
Project
Gebruik
Klimaatneutraal Dordrecht 2040
57
Voorbeeld uit Dordrecht ‘Als je in zo’n duurzaam huis woont, ga je vanzelf ook duurzamer leven’ Scheening is zich bewust van de klimaatverandering en let daarom op wat ze eet, koopt én op haar energieverbruik. ,,Ons vorige huis in Sterrenburg was al goed geïsoleerd, maar we wilden het verbouwen om ook van het aardgas af te kunnen; het toekomstproof maken”, vertelt ze in haar zonnige woonkamer. Een collega van haar man bracht hen op het idee om dan maar direct duurzaam te gaan wonen in een nieuwbouwwoning zonder aardgas. Ze schreven in voor Amstelwijck Park. ,,We dachten: we krijgen het huis toch niet vanwege de grote belangstelling. Maar twee weken later hadden we een nieuw huis!’’ Sinds december 2022 woont ze met haar man en hun drie zoons van 8, 14 en 16 jaar in de Dordtse nieuwbouwwijk in Wielwijk.
Comfortabel Hun woning is optimaal geïsoleerd, voorzien van Triple glas, zonnepanelen en aangesloten op het warmtenet. ,,Op twee verdiepingen hebben we vloerverwarming, waarvan je de temperatuur per kamer kunt bepalen. Boven staat de verwarming meestal alleen aan als de kinderen er huiswerk maken”, zegt ze. ,,Door de aansluiting op het warmtenet heb je direct warm water voor de douche en de keuken. Het huis voelt qua warmte heel comfortabel.’’ Als enige minpunt noemt Evelyne Scheening de toch behoorlijke rekening van 175 euro per maand