RKC Dordrecht - rapport onderzoek coronabeleid DEF.pdf

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

33

Besluitvorming Door de crisis verschoven bevoegdheden en ontstond – conform wet- en regelgeving - een meer autoritaire vorm van sturing, waarbij de gemeenteraad, zeker in de beginfase van de crisis, niet aan zet was. Dit had te maken met de urgentie van bepaalde besluiten. Het zwaartepunt verschoof in de beginfase van de crisis van democratische kaderstelling door de gemeenteraad vóóraf, naar informatievoorziening en controle achteraf, met beperkte mogelijkheid tot bijsturing door de gemeenteraad. De gemeenteraad van Dordrecht had er begrip voor dat zijn rol in de democratische besluitvorming beperkt was. De gemeenteraad heeft de burgemeester - ook in zijn rol als voorzitter van de veiligheidsregio en het college het vertrouwen gegeven om de crisis te managen en dat vertrouwen is niet beschaamd. Op een aantal majeure en daarmee politiek-bestuurlijk gevoeliger onderwerpen wilde de gemeenteraad vooraf instemmen. Om die reden legde het college raadsvoorstellen voor over bijvoorbeeld precario op terrassen en de winterterrassen. Bij een aantal kleinere onderwerpen maakte het college de afweging om geen raadsvoorstel op te stellen, maar dat leidde niet tot discussie met de gemeenteraad. In de loop van 2020 kwam de kaderstellende rol van de gemeenteraad wat meer naar voren, onder meer door twee moties over steunmaatregelen voor de horeca en de binnenstad.

58 Deze moties vormden voor het college een ondersteuning voor het opzetten van het crisis- en herstelfonds als passende structuur daarvoor. Tot slot blijkt uit de enquête dat de mening van gemeenteraads- en commissieleden uiteenloopt over de sturende rol van de gemeenteraad. Gemeenteraads- en commissieleden die vonden dat de gemeenteraad zijn sturende rol niet kon oppakken, geven aan dat dit kwam doordat de rol van de gemeenteraad is veranderd van sturend naar controlerend en omdat veel besluiten landelijk of door de Veiligheidsregio zijn genomen. De overige 35% van de respondenten reageerde neutraal op deze stelling of vulden weet niet/geen mening in.

56

57 58

34

E  valuatiecommissie Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming, derde rapportage en tevens eindrapport, 7 december 2020: Als nadelen noemen geraadpleegde raadsleden: “te weinig snelheid, te weinig interactie, te weinig emotie en te veel technisch gedoe”. Gemeente Dordrecht, Commissieagenda’s Sociaal september 2020, 27 augustus 2020. G  emeente Dordrecht, aangenomen motie Niet lijdzaam toezien: Bouwen aan sterke toekomst voor Dordtse horeca en retail en aangenomen motie “Kleiner maar fijner, betreft compacter kernwinkelgebied binnenstad, 10 november 2020.

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

Lange termijn perspectief Met de Agenda Dordrecht 2030 hadden gemeenteraad en college in de coronacrisis een lange termijn perspectief voor de besluitvorming. Door de hectiek van de crisis in het eerste halfjaar van 2020 en de weer toenemende onzekerheid na de zomer van 2020, lag de aandacht van de gemeente met name bij de korte termijn. Dit is ook zichtbaar bij andere gemeenten. 59 Het college heeft niet de tijd genomen voor het opstellen van een plan voor de middellange termijn, bijvoorbeeld door het formuleren van scenario’s na de eerste crisisperiode. Het college had door middel van Agenda Dordrecht 2030, in combinatie met het handelingsperspectief, wel oog voor de lange termijn en stelde in het voorjaar van 2021 een crisis- en herstelfonds in. 60 De gemeenteraad stelde vlak voor de coronacrisis, op 28 januari 2020, de doelen, uitgangspunten en prioriteiten van de Agenda Dordrecht 2030 vast. Deze lange termijn doelen sluiten aan op doelen uit het coalitieakkoord, namelijk dat Dordrecht een stad is die groeit in banen, woningen en inwoners. De agenda is gericht op het idee dat inwonersgroei nodig is om draagvlak voor voorzieningen te creëren. Met de investeringen uit de Agenda Dordrecht 2030 kan de gemeente op de lange termijn voorzieningen in stand houden. De middelen verkregen vanuit de verkoop van de Eneco-aandelen, verschaffen daarvoor de mogelijkheden.

De programma’s van Agenda Dordrecht 2030 zijn robuust, hetgeen inhoudt dat de essentie niet fundamenteel wordt beïnvloed door de coronacrisis. De crisis heeft volgens het college mogelijk zelfs scherper zicht gegeven op de lijnen waarlangs je je als gemeente moet ontwikkelen. Voor herstel na de coronacrisis is aandacht voor banen, onderwijs, horeca en detailhandel nodig. Dit zijn thema’s die lijken te passen in de al bestaande programma’s Ruimte voor banen, Dordts leerprogramma en Binnenstad van Agenda Dordrecht 2030. Wellicht is het daarbij nodig deze programma’s op onderdelen te herijken op basis van nieuwe inzichten vanuit de coronacrisis.

Bevindingen ▪ Het democratisch proces is doorgegaan, zij het met beperkte mogelijkheden voor politiek debat; ▪ Hoewel de insteek was om de lijn beeldvormende, oordeelsvormende en besluitvormende besluitvormingsstructuur in stand te houden en er ook creatieve oplossingen zijn gekozen, is de beeldvorming er bij in geschoten; ▪ Het zwaartepunt in de besluitvorming verschoof in de beginfase van de crisis van democratische kaderstelling door de gemeenteraad vóóraf, naar informatievoorziening en controle achteraf, met beperkte mogelijkheid tot bijsturing; ▪ Met de Agenda Dordrecht 2030 heeft de gemeenteraad een lange termijn perspectief waarvan de programma’s robuust zijn hetgeen inhoudt dat de essentie niet fundamenteel wordt beïnvloed door de coronacrisis. Toch kan op onderdelen herijking nodig zijn, bijvoorbeeld in de programma’s Ruimte voor banen, Dordts leerprogramma en Binnenstad.

59 60

R  ekenkamers Arnhem, Breda, Oss en Tilburg, Rapport Lokale steun in crisis, Vergelijking van corona-steunmaatregelen in de gemeenten Arnhem, Breda, Oss en Tilburg, opgesteld door Bureau voor Economische Argumentatie, 9 maart 2021. Het crisis- en herstelfonds komt nader aan bod in paragraaf 3.1.

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

35

2.6

Leerpunten besluitvorming

In deze paragraaf komt de volgende onderzoeksvraag aan bod: ▪

Wat zijn eventuele leerpunten ten aanzien van de gemeentelijke besluitvorming ten tijde van crises

De coronacrisis biedt de gelegenheid te leren. Sommige keuzes door het college, de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie lijken goed uit te pakken. Andere leiden tot inzicht in verbeterpunten. Onderstaand volgt een beknopte toelichting op de leerpunten zoals die uit dit onderzoek naar voren komen. We maken daarbij een onderscheid naar goede punten, dat wil zeggen keuzes die goed zijn uitgepakt, en verbeterpunten. Een overzicht van leer- en verbeterpunten die gemeenteraads- en commissieleden aangeven in de enquête is te zien in bijlage 2.

Goede punten Het college heeft de gemeenteraad vanaf het begin van de crisis goed op de hoogte gehouden over de effecten van de crisis, de maatregelen vanuit het Rijk en de maatregelen vanuit de gemeente zelf (zie paragraaf 2.2). Het college liet de Afdeling Concerncontrol van de gemeente Dordrecht snel een memo met daarin een handelingsperspectief opstellen. De eerste versie was eind maart 2020 beschikbaar (zie paragraaf 2.3). Daarnaast richtte de ambtelijke directie snel een expertisegroep in. In deze expertisegroep werd de ambtelijke kennis gebundeld en vond vanuit meerdere disciplines de beoordeling plaats over diverse te nemen maatregelen (zie paragraaf 3.1). De gemeenteraad en het college hebben op hoofdlijnen vastgehouden aan robuuste structuren zoals de planning en controlcyclus, de vergaderstructuur (in digitale vorm) en de subsidiemethodiek. Mede door deze robuuste structuren kon de gemeente zowel bestuurlijk, als ook ambtelijk, gewoon blijven functioneren. De dienstverlening aan inwoners en ondernemers bleef, in aangepaste vorm, in stand. Tegelijk hebben het college, de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie ook ingezet op flexibiliteit en creativiteit. Meerdere bronnen spreken van korte lijnen zowel intern als extern en van minder rigide vasthouden aan afleveringstermijnen en formats.

Er ontstond ook ruimte om bestaande situaties en werkwijzen vanuit een ‘blanco’ perspectief opnieuw te bekijken. Een voorbeeld betreft de tijdelijke terrassen die in het begin mogelijk zijn gemaakt om horecaondernemers meer omzet te kunnen laten realiseren. Door het op een andere wijze intern te organiseren, kon de vergunningverlening volgens het college met behoud van de kwaliteit van besluitvorming, op een snellere wijze worden gerealiseerd. De gemeente heeft voor de ondersteuning van Dordtse organisaties gebruik gemaakt van de beschikbare Rijksregelingen. Concreet voorbeeld betreft de 100% matching van de bijdrage vanuit het Fonds Podiumkunsten voor Kunstmin en Bibelot door middel van de huurkwijtschelding door de gemeente. Het voordeel van matching in de vorm van kwijtschelding huur is dat dit voor Kunstmin en Bibelot niet als inkomsten werd gezien en dus geen invloed had op NOW en TVL voor deze organisaties (zie paragraaf 3.2). Voor de gemeente zelf werd de huurkwijtschelding gedekt door de generieke steun vanuit het Rijk voor gemeenten.

36

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

Er was snel aandacht voor monitoring van de implicaties van de coronacrisis en intern evalueren binnen de gemeente. Het Onderzoekscentrum Drechtsteden vervulde daarbij een belangrijke rol. Uit gesprekken met betrokkenen, waaronder leden van het college, blijkt een focus op leren van deze crisis.

Verbeterpunten De gemeente heeft na de eerste crisisfase niet de tijd genomen om een plan op te stellen. De focus lag op een pragmatische en casusgerichte aanpak, hetgeen ook passend was in de eerste crisisfase. Het is ook duidelijk dat de grote onzekerheid en beperkte kennis het opstellen van een dergelijk plan bemoeilijken. Tegelijk ontbreekt hierdoor voor gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie een richtinggevend kader over de lange-termijn-aanpak van deze langer durende crisis. Dordrecht heeft ingezet op een snelle, pragmatische en casusgerichte aanpak van de crisis, vooral door de burgemeester en het college, ondersteund door de ambtelijke organisatie. Daarbij bleek gaandeweg dat de compensatie vanuit het Rijk voldoende zou zijn. De vraag of de middelen zinnig, zuinig en zorgvuldig verdeeld werden over de verschillende domeinen, is daarmee minder aan de orde gekomen. Het is nu zaak dat het college - door middel van concrete raadsvoorstellen met beleidsalternatieven - de gemeenteraad in positie brengt zijn kaderstellende rol op te pakken. Nu de acute fase in de coronacrisis achter de rug lijkt, is het zaak dat de gemeenteraad de volksvertegenwoordigende en zijn controlerende rol oppakt (zie paragraaf 2.5). De eerder genoemde leerpunten zijn samengevat in de tabel hieronder.

Bevindingen Goede punten: ▪ De gemeenteraad is vanaf begin op de hoogte gehouden o.a. via raadsinformatiebrieven; ▪ Er is snel gehandeld door het opstellen van een handelingsperspectief en het bundelen van de financieel-economische expertise in een integraal werkende expertisegroep; ▪ Er is vastgehouden aan robuuste structuren in combinatie met naar bevind van zaken handelen. ▪ Er is slim omgegaan met rijksregelingen (matchingsprincipe Kunstmin, Bibelot); ▪ Er was sprake van monitoring en intern evalueren. Verbeterpunten: ▪ De planvorming na de eerste crisisfase (ook in onzekerheid, op basis van beperkte kennis); ▪ Het is (na de acute crisisfase) tijd dat het college de gemeenteraad in positie brengt om zijn kaderstellende rol op te pakken; ▪ Het is (na de acute crisisfase) tijd dat de gemeenteraad zijn volksvertegenwoordigende en kritisch controlerende rol weer oppakt en/of kan oppakken.

61

G  emeente Dordrecht, Collegevoorstel en -besluit Matching door gemeente van Rijkssteun aan Kunstmin en Bibelot, 7 juli 2020.

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

37

3.

Financiële effecten

3.1

Inventarisatie en interventies

In deze paragraaf komt de volgende onderzoeksvraag aan bod: ▪

In hoeverre inventariseert het college op systematische wijze zowel de financiële gevolgen van de coronacrisis als ook mogelijke interventies (systeemtoets)?

Inventarisatie effecten coronacrisis Om de financiële gevolgen van de coronacrisis in kaart te brengen liet het college financiële totaaloverzichten opstellen van de extra uitgaven, gemiste inkomsten en de verwachte compensatie door het Rijk (mei- en septembercirculaire). Het totaaloverzicht was drie keer per jaar onderdeel van de interne managementrapportages. De gemeenteraad ontving het totaaloverzicht voor het eerst in de Bestuursrapportage 2020. Daarnaast informeerde het college de gemeenteraad tussentijds over specifieke steunmaatregelen (zie paragraaf 2.3) en werd het totaaloverzicht geactualiseerd met de 2e Verzamelwijziging 2020 en de jaarrekening 2020.

Voor de inschatting van de verwachte financiële effecten van de coronacrisis maakte de gemeente Dordrecht in de beginfase van de coronacrisis gebruik van de scenario’s van het CPB in de Bestuursrapportage 2020. De gemeente gebruikte de volgende twee scenario’s: • Scenario 1: C  ontactmaatregelen duren drie maanden. Productiecapaciteit wordt behouden mede door steunpakket overheid. Recessie in de eerste helft van 2020, eerste herstel in de tweede helft; • Scenario 2: C  ontactmaatregelen duren zes maanden. Industrie wordt zwaarder getroffen, omdat ook leveringsproblemen ontstaan. Recessie in 2020, gevolgd door herstel in 2021. Werkloosheid loopt op.

Uit de met betrokkenen gevoerde gesprekken blijkt dat de burgemeester, de wethouders en de ambtelijke organisatie het initiatief namen om contact op te nemen met organisaties en bedrijven in de gemeente om te inventariseren hoe het met hen ging. Ook stuurde de afdeling Cultuur in april 2020 een vragenlijst naar alle gesubsidieerde culturele organisaties met de vraag welke effecten corona had. Ook hebben de wethouders en ambtenaren contact opgenomen en onderhouden met schoolbestuurders. De in dit onderzoek gesproken partijen met een financiële relatie met de gemeente geven ook aan regelmatig contact te hebben gehad met de gemeente over hun financiële positie. Daarnaast belden de wethouders en ambtenaren ondernemers in de stad, ook bedrijven waar de gemeente normaal gesproken geen contact mee had, om te vragen hoe het ging en waar aandachtspunten zaten. Dit doet de gemeente momenteel eenmaal per kwartaal als onderdeel van de reguliere werkwijze.

62

38

Gemeente Dordecht, Bestuursrapportage 2020, 10 juli 2020

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

Risico beleid In voorjaar 2020, bij de Kadernota 2021, heeft het college een extra risicoreservering van € 10 miljoen voor corona opgenomen. Bij de Begroting 2021, dus in het najaar van 2020, concludeert het college dat de stijging van het risicoprofiel minder groot is dan € 10 miljoen. Het college heeft daarbij gekeken naar corona gerelateerde risico’s en deze zijn waar zinvol opgenomen in het algemene risicoprofiel. Het college heeft bewust niet gekozen voor een apart overzicht van corona risico’s omdat de structurele effecten moeilijk zijn te voorspellen en men rekening wenst te houden met afdoende Rijkscompensatie.

Expertisegroep en handelingsperspectief De gemeente Dordrecht ontwikkelde in maart 2020 een handelingsperspectief (zie paragraaf 2.3). Dit hielp om kaders te stellen voor de steun aan partijen in de stad. Het handelingsperspectief bestaat uit vier stappen. 1. De gemeente heeft een doorverwijsfunctie naar de Rijksmaatregelen; 2. De gemeente kan enkele maanden uitstel verlenen van lokale belastingen en huur, geen marktleges heffen, en reeds toegekende subsidies bevoorschotten; 3. De gemeente kan minder strikt vasthouden aan overeengekomen prestaties voor reeds toegekende subsidies. Hier komt het rechtmatigheidsvraagstuk bij kijken; 4. De gemeente kan lokale lasten en huur kwijtschelden, of incidentele extra financiële steun geven. De gemeente paste het handelingsperspectief aan afhankelijk van de Rijkssteun en Rijksmaatregelen. Het handelingsperspectief zorgde voor een overzicht van alle mogelijke steunmaatregelen en bracht ordening in de aanvullende maatregelen die de gemeente kon nemen. In maart 2020 stelde de gemeente een expertisegroep in om corona-gerelateerde vraagstukken met een financiële implicatie centraal en vanuit verschillende disciplines te bekijken. De expertisegroep was een overlegstructuur met verschillende disciplines zoals sport, grondbedrijf, het subsidiebureau, vastgoedbedrijf, juridisch advies en de stadscontroller.

De expertisegroep richtte zich met name op stap vier van het handelingsperspectief. Hierbij ging het om mogelijke maatregelen die leiden tot een financiële implicatie op de begroting als de gemeente deze zou toewijzen. Deze expertisegroep kreeg diverse casussen voorgelegd en bekeek deze vanuit de verschillende disciplines. Het zwaartepunt daarbij lag met name op de juridische en financiële invalshoek. Betrokkenen geven aan dat het casusgericht was en dat het soms zoeken was naar een beoordelingskader. Uiteindelijk gaf de expertisegroep een schriftelijk advies over de ondersteuning aan de beleidsmedewerker en de betreffende clustermanager. Soms pakte de expertisegroep ook casussen uit stap 2 op, wanneer het bijvoorbeeld ging om een verzamelvoorstel voor verschillende disciplines. Door de expertisegroep kon de gemeente de mogelijke maatregelen met een financiële impact integraal bekijken.

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

39

Crisis- en herstelfonds De gemeente besloot in 2021 om een crisis- en herstelfonds in te stellen van € 4 mln. Dit fonds is gevoed door € 4 miljoen af te romen van het weerstandsvermogen, dat in 2020 (bij de kadernota 2021) in verband met corona-effecten was opgehoogd met € 10 miljoen. Het fonds is een aanvulling op het steunpakket vanuit het Rijk. Dit gaat om zowel crisismaatregelen om de gevolgen van de coronacrisis te verlichten als om herstelmaatregelen om uit de crisis te komen. Het fonds richt zich met name op de maatschappelijke effecten van de crisis op de beleidsterreinen ondernemerschap, sociaal en arbeidsmarktbeleid, cultuur, sport en recreatie en veiligheid. 63

Herstel lange termijn De gemeente had aandacht voor het versterken van de fundamenten voor een toekomstbestendig en duurzaam herstel. 64 Het merendeel van de inspanningen voor duurzaam herstel plaatste de gemeente in het kader van de Agenda Dordrecht 2030. Het loopt via herstelmaatregelen (zoals versterking binnenstad) die de gemeente al van plan was in te zetten.

Bevindingen ▪ Om de financiële gevolgen van de coronacrisis te inventariseren maakte de gemeente totaaloverzichten en schatte ze de nog te verwachten financiële gevolgen in met behulp van scenario’s; ▪ Het college heeft met ingang van Kadernota 2021 en Bestuursrapportage 2020 risico-inventarisaties gemaakt en naar het weerstandsvermogen vertaald; ▪ De burgemeester, de wethouders en de ambtelijke organisatie hebben actief geïnventariseerd wat de gevolgen waren voor organisaties en bedrijven in de gemeente; ▪ Door de instelling van de expertisegroep kon het college mogelijke maatregelen met een financiële impact integraal bekijken; ▪ De gemeente had aandacht voor (duurzaam) herstel met het crisis- en herstelfonds en de Agenda Dordrecht 2030.

63 Gemeente Dordrecht, Raadsvoorstel Coronacrisis- en herstelfonds, 2 maart 2021 64 Gemeente Dordrecht, Raadsvoorstel Coronacrisis- en herstelfonds, 2 maart 2021

40

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

3.2

Financiële langetermijngevolgen

In deze paragraaf komen de volgende onderzoeksvragen aan bod: ▪

▪

Wat zijn de belangrijkste financiële langetermijngevolgen van de coronacrisis voor de verbonden partijen, gesubsidieerde organisaties en organisaties die via huur, garantstellingen, leningen of anderszins een financiële relatie met de gemeente hebben? Wat is de mogelijke impact op de gemeentebegroting?

Cultuur De financiële gevolgen voor culturele instellingen vallen voor 2020 mee vanwege de rijkssteunmaatregelen. In dit onderzoek is specifiek gekeken naar Bibelot en Kunstmin. Beiden konden gebruik maken van de NOW- en TVL-regelingen van het Rijk. Ook hebben zij gebruik gemaakt van rijkssteun via het Fonds Podiumkunsten en via matching door de gemeente extra steun gekregen omdat het organisaties zijn van regionaal belang. Ook kregen enkele culturele organisaties in Dordrecht, waaronder Bibelot, financiële steun van de provincie Zuid-Holland. Zowel Bibelot als Kunstmin sluiten het jaar 2020 met een positief resultaat af. Ze hebben door de ondersteuning reserves voor 2021 kunnen opbouwen. Hun zorg zit met name bij de periode na 2021. Beide organisaties ervaren duidelijk steun vanuit het college.

Matching Het Rijk heeft in april het eerste steunpakket voor cultuur beschikbaar gesteld. Daarvan was € 29 miljoen beschikbaar voor (pop)podia met een cruciale functie in de regionale culturele infrastructuur. Fonds Podiumkunsten voerde deze regeling uit. Voorwaarde van de rijksbijdrage was dat de gemeente het voor 100% matcht met een extra bijdrage. Kunstmin en Bibelot hebben deze matchingsbijdrage van de gemeente ontvangen in de vorm van kwijtschelding van negen maanden huur en een aanvullende subsidie (voor Bibelot).

Sport Voetbalverenigingen (en andere verenigingen met een kantine) hebben te maken met een sterke terugval in inkomsten. Deze verenigingen maakten gebruik van de NOW- en TVL-regelingen van het Rijk en de gemeente heeft drie maanden huur kwijtgescholden. Door de steun van het Rijk en door loyale leden en sponsoren zijn de financiële effecten voor de voetbalverenigingen te overzien. Er vallen geen verenigingen om, maar ze hebben ingeteerd op hun reserves en zullen onderhoud en investeringen waarschijnlijk uitstellen. De gemeente heeft een noodfonds voor verenigingen in grote financiële nood. Door de voetbalverenigingen is hier nog geen gebruik van gemaakt.

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

41

Optisport is de exploitant van de Sportboulevard. Optisport sloot het jaar 2020 af met een negatief resultaat. 65 Optisport kon gebruik maken van verschillende landelijke regelingen waaronder de NOW en de Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren (TOGS). Ook verleende de gemeente uitstel van huur en heeft drie maanden huur kwijtgescholden. De impact van de Specifieke Uitkering IJsbanen en Zwembaden (SPUK IJZ) is voor Optisport nog onduidelijk. Optisport komt niet voor Tegemoetkoming Verhuur Sportaccommodaties (TVS) in aanmerking omdat het geen not-for-profit instelling is. Zodoende heeft de gemeente zelf een extra last van € 478.000,- in de jaarrekening vanwege de kwijtschelding huur aan Optisport moeten verantwoorden. 66, 67 Optisport kan de gevolgen voor 2021 nog niet goed inschatten. Een aandachtspunt is de garantstelling en bijbehorende financiële risico’s voor de gemeente.

Evenementen De evenementensector bleek een kwetsbare sector tijdens de coronacrisis. Een evenement als Big Rivers had het moeilijk vanwege doorlopende vaste lasten en personeelskosten. Big Rivers kreeg vanaf de beginfase van corona bestuurlijke steun omdat het college de evenementeninfrastructuur in stand wil houden. De aanvullende subsidieverstrekking voor 2021 is in maart 2021 door de gemeenteraad goedgekeurd. 68 In 2021 vindt het evenement in aangepaste vorm plaats. In 2019 waren er 140 duizend bezoekers en in 2021 mogen dat er 2.000 zijn. Ook andere evenementen hebben aanvullende subsidie of budget via opdracht gekregen om alternatieve evenementen te laten plaatsvinden. Aandachtspunten hierbij zijn de rechtmatigheid van de subsidieverlening en/of opdrachtverstrekking en de balans tussen het (subsidie)bedrag en de prestatie die daartegenover staat. 69

65 De omvang van het negatieve resultaat over 2020 is bekend bij de rekenkamercommissie, maar het is aan Optisport Dordrecht BV om

dit te publiceren. Het resultaat is ook nog onder voorbehoud aangezien de jaarrekening 2020 van Optisport Dordrecht BV nog door de accountant getoetst moet worden. 66 Gemeente Dordrecht, Brief aan Optisport, Besluit kwijtschelding huur, 21 december 2020. 67 Gemeente Dordrecht, Jaarstukken 2020. 68 Gemeente Dordrecht, Raadsvoorstel en -besluit Plan-B voor Evenementen 2021 – ‘de Dordtse Feesten’, 23 maart 2021. 69 De rekenkamercommissie constateert dat de uitvoering van een evenement als Big Rivers tijdens de coronacrisis afwijkt van datgeen waarvoor subsidie is verstrekt (5 shows met in totaal 10.000 bezoekers in subsidiebeschikking 2021 voor Big Rivers). Hierdoor zou het college kunnen besluiten dat (een deel) van de subsidie niet terecht is verstrekt. Daarnaast lijkt een mix van opdrachtverstrekking en subsidieverlening te zijn ontstaan, waar de rekenkamercommissie in het onderzoek niet dieper op is ingegaan. Ten slotte zou er discussie kunnen ontstaan over het subsidiebedrag per daadwerkelijke bezoeker. De uitdieping hiervan viel qua inhoud en timing buiten de scope van dit onderzoek.

42

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

Sociale Dienst Drechtsteden De Sociale Dienst Drechtsteden voerde in de coronacrisis onder andere de Tozo uit als uitbreiding op de taken in het kader van de Participatiewet. Naast de uitvoering van de Tozo, voerde de Sociale Dienst Drechtsteden ook de noodregeling uit om burgers en organisaties bij acute financiële problemen te kunnen ondersteunen tijdens de crisis. Hiermee konden bijvoorbeeld voedselbanken gefinancierd worden. Daarnaast kon er een doorbraakbudget worden gegeven bij directe broodnood. Er is beperkt gebruik gemaakt van de noodregeling. De Sociale Dienst Drechtsteden ontving meer aanvragen voor de directe inkomensondersteuning in de vorm van algemene bijstand en de Tozo, maar vooralsnog minder aanvragen voor de minimavoorzieningen en schuldhulpverlening. 70 Dit is ook landelijk terug te zien. De Sociale Dienst verwacht nog effecten in 2021 van inwoners die in 2020 gebruik maakten van regelingen, inteerden op hun eigen vermogen en schulden maakten. De Sociale Dienst Drechtsteden sloot 2020 af met een positief resultaat op de jaarrekening. In de jaarrekening is daarbij nog niet het aanvullende corona-compensatiepakket verrekend omdat de verdeling nog niet exact bekend is. Het definitieve jaarresultaat van de Tozo is op het laatste moment – begin juli 2021 - in de jaarrekening opgenomen.

Impact gemeentefinanciën De financiële effecten in 2020 zijn beperkt door grote steun vanuit het Rijk (NOW, TVL, Tozo etc.). De steun en maatregelen zijn zodanig dat er geen faillissementen waren onder de gesubsidieerde organisaties of verbonden partijen en diverse organisaties zelfs reserves voor 2021 konden opbouwen. De gemeente Dordrecht sluit het jaar 2020 af met een positief resultaat van € 26 mln. 71 Dit heeft met name te maken met per programma verantwoorde voordelen, waarvan een groot deel corona-gerelateerd. Het college erkent in de toelichting op het jaarverslag dat het verschil tussen het verwacht resultaat en het resultaat in de jaarrekening in 2020 groter is dan normaal. Voor een groot deel komt dit door corona. Ook schuift de gemeente de niet bestede delen van de Rijksbedragen door naar 2021. Dit gaat vooral over de bij de decembercirculaire toegekende middelen. In totaal hevelt de gemeente corona gerelateerd € 4 miljoen over. Voor de toekomst zit de zorg van vrijwel alle geraadpleegde betrokkenen (bestuurlijk en ambtelijk) bij maatschappelijke effecten in 2022 en eventueel daarna. Deze kunnen gevolgen hebben voor de gemeentefinanciën. De effecten op de gemeentebegroting zullen waarschijnlijk pas in 2022 worden gevoeld.

70 Sociale Dienst Drechtstukken, Jaarstukken 2020, 8 april 2021.

71 Gemeente Dordrecht, Jaarstukken 2020, Overzicht baten en lasten (conform BBV): gerealiseerd resultaat is € 26.466.000.

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

43

Risico’s In de jaarstukken 2020 benoemt de gemeente Dordrecht bij een van de verbonden partijen expliciet een corona-gerelateerd risico. Dit gaat om de gemeenschappelijke regeling Sociale werkvoorziening Drechtsteden. In 2020 was er toereikende compensatie, maar voor 2021 moeten nog afspraken over de omvang van compensatie gemaakt worden. De gemeente benoemt geen corona-gerelateerde risico’s bij andere verbonden partijen en partijen met een andere financiële relatie met de gemeente. Er waren risico’s rond de verantwoording en rechtmatigheid van de Tozo in 2020 en 2021. De Sociale Dienst Drechtsteden voert de Tozo-regeling in Dordrecht uit en benoemt deze risico’s in de jaarrekening van de Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden. 72 Door intensieve accountantscontrole en extra werkzaamheden en correcties bij de Sociale Dienst Drechtsteden resteert er voor Dordrecht over 2020 geen risico meer op onzekerheden of onrechtmatigheden op de ToZo. De Tozo is een specifieke uitkering, hetgeen betekent dat het Rijk bestedingsvoorwaarden heeft verbonden aan het geld. De gemeente moet zich daarover verantwoorden aan het Rijk (het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid). Het Rijk vergoedt alleen de kosten waarvan de gemeente de rechtmatige besteding heeft verantwoord.

Het Rijk riep gemeenten bij Tozo 1 op om snel te handelen en gemeenten konden daarom niet altijd volledig zijn in hun controle op de voorwaarden. Vanwege deze druk komt het Rijk gemeenten tegemoet en zal het Rijk bij rechtmatigheidsfouten bij Tozo 1 de hardheidsclausule ruimhartig inzetten. 73 De afrekening van de Tozo door het Rijk moet nog plaatsvinden. Doordat fouten en onzekerheden in eerste aanleg voor rekening van de gemeente zijn, leidt het risico op onrechtmatigheid tot een financieel risico voor Dordrecht. De Tozo biedt ruimte om af te zien van terugvordering van de ondernemer. Als het gemeentebestuur zou willen afzien van terugvordering kan dat impact hebben op de begroting. De risico’s rondom de Tozo zijn benoemd in de jaarstukken van de Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden en daarbij is aangegeven dat de risico’s groot zijn. Vanwege het lopende verantwoordingsproces en de nog niet afgeronde accountantscontrole, was de Sociale Dienst Drechtsteden in april 2021 nog niet in staat deze risico’s te kwantificeren. Deze risico’s worden onderkend door de gemeente, maar zijn niet expliciet opgenomen in de jaarstukken 2020 van de gemeente Dordrecht. Ten slotte is er het risico van dubieuze debiteuren. Rondom erfpacht, huurbetalingen en belastingen is veel uitstel aangevraagd en verleend.

Het is de vraag in hoeverre ondernemers uiteindelijk dat soort uitgestelde betalingen kunnen doen richting de gemeente. Dat zal deels te maken hebben met hoe ruim de betalingsregeling is. De gemeente heeft in verband met corona vijf procent van de vorderingen die in 2020 zijn ontstaan in de voorziening dubieuze debiteuren opgenomen. Die voorziening hoogde de gemeente daarmee op tot € 473.000,-.

72 Sociale Dienst Drechtstukken, Jaarstukken 2020, 8 april 2021.

73 VNG, Handreiking Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers, 8 maart 2021

44

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

Bevindingen ▪ ▪

▪ ▪

▪

▪ ▪ ▪

3.3

De financiële effecten voor sportverenigingen en culturele instellingen zijn beperkt vanwege Rijkssteun. Zorgen zitten vooral bij de komende jaren; Bij organisaties die grootschalige evenementen organiseren is de financiële uitgangspositie minder stabiel en is onzeker wat hun buffers voor tegenvallers zijn. Rechtmatigheid van subsidiebedragen en opdrachten is een aandachtspunt; Optisport sloot het jaar af met een negatief resultaat. De garantie en bijbehorende risico’s zijn een aandachtspunt; De Sociale Dienst Drechtsteden kreeg meer aanvragen voor directe inkomensondersteuning (Tozo en algemene bijstand), maar vooralsnog minder voor de minimavoorzieningen en schuldhulpverlening. De Sociale Dienst Drechtsteden verwacht nog effecten in 2021; De effecten op de gemeentefinanciën in 2020 zijn beperkt door compensatie vanuit het Rijk en het doorschuiven van activiteiten naar 2021. De zorg zit bij maatschappelijke effecten die in de toekomst impact kunnen hebben op de gemeentefinanciën; Het monitoren van risico’s bij de gemeente en verbonden partijen en (subsidie-)partners blijft een aandachtspunt; De risico’s met betrekking tot verantwoording en rechtmatigheid rondom de Tozo in 2021 zijn een aandachtspunt; De gemeente verhoogd de voorziening dubieuze debiteuren vanwege het grote aantal uitgestelde betalingen.

Vergelijking met andere gemeenten

In deze paragraaf komt de volgende onderzoeksvraag aan bod: ▪

Hoe verhouden de financiële gevolgen in Dordrecht zich tot die in vergelijkbare gemeenten (en welke inzichten levert deze vergelijking op)?

Algemeen beeld Uit algemene vergelijkende studies blijkt het volgende beeld: 74 ▪ De meeste gemeenten komen goed uit met de ontvangen compensatie. Dat geldt ook voor Dordrecht; ▪ Een flinke toename van het aantal bijstandsgerechtigden was verwacht, maar blijft voorlopig uit. Dit is ook in Dordrecht zichtbaar; ▪ Gemeenten bleken in staat tekorten voor sommige effecten te compenseren met overschotten op andere thema’s. Betrokkenen geven hiervan ook voorbeelden in Dordrecht.

74 Andersson, Elffers, Felix, Nieuw inzicht in de financiële bijwerkingen van corona, 8 april 2021, www.waarstaatjegemeente.nl.

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

45

Quick-scan good practices De coronamaatregelen van de 100.000+ gemeenten komen grotendeels overeen. Dit komt door de gerichte steunpakketten van het Rijk. Er zijn enkele verschillen te zien tussen gemeenten. Goede voorbeelden bij andere gemeenten zijn dat enkele gemeenten in de beginfase van de coronacrisis al scenario’s, coronadashboards, afwegingskaders of herstelplannen opstelden. Ook Dordrecht stelde al in de beginfase van de coronacrisis een handelingsperspectief op. Verschillende gemeenten waaronder Deventer en Amersfoort ontwikkelden in de beginfase van de coronacrisis een coronadashboard waarin verschillende informatie en data gecombineerd wordt. 75, 76 De gemeente Venlo ontwikkelde in juni al een integrale aanpak van de economische gevolgen op de langere termijn met behulp van de CPB scenario’s. 77 De gemeente Arnhem maakte in juli 2020 een aanzet voor een corona-herstelagenda. 78 Ook de gemeente Maastricht stelde samen met partijen in de gemeente in een vroeg stadium (juli) een herstelplan op. 79

Vergelijking jaarstukken Een minderheid van de 100.000+ gemeenten, waaronder Dordrecht, heeft een apart gespecificeerde coronaparagraaf in de jaarstukken 2020. Onderstaande tabel vergelijkt de financiële gevolgen van coronacrisis in Dordrecht met vier andere gemeenten die ook een aparte coronaparagraaf hebben: Zoetermeer, Nijmegen, Zaanstad en Breda. 80

75 Gemeente Deventer, Dashboard Het coronavirus in Deventer, versie 9 juni 2020

76 Gemeente ’s-Hertogenbosch, Vervolg aanpak Coronacrisis en dashboard impact corona, 30 juni 2020 77 Gemeente Venlo, RIB integrale aanpak economische gevolgen corona, 30 juni 2020.

78 Gemeente Arnhem, Raadsvoorstel Arnhemse Herstelagenda coronacrisis, 7 juli 2020. 79 Gemeente Maastricht, Herstelplan Maastricht 2020 (2021), 20 juli 2020.

80 Gemeenten Dordrecht, Zoetermeer, Nijmegen, Zaanstad en Breda, Jaarstukken 2020.

46

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

Tabel 1a en 1b: Vergelijking jaarstukken gemeente, bedragen x1.000.000 Dordrecht (119.115 inw.)

Zoetermeer (125.274 inw.)

Nijmegen (177.453 inw.)

Zaanstad (157.013 inw.)

Breda (184.077 inw.)

Compensatie

8,2

4,8

39,1

41,0

37,3

Rijkscompensatie

8,2

4,3

37,8

39,6

34,4

Provincie

0,3

1,3

Gemeente (eigenmiddelen)

0,3

1,4

2,3

Kosten/inkomstenderving

6,4

5,6

35,8

35,3

34,8

Resultaat (kosten vs. compensatie)

1,8

-0,8

3,3

5,7

2,4

Onderuitputting

2,4

3,5

Financieel effect corona

4,0

2,7

Coronafonds

5,0

Dordrecht (119.115 inw.)

Zoetermeer (125.274 inw.)

Nijmegen (177.453 inw.)

Zaanstad (157.013 inw.)

Breda (184.077 inw.)

Resultaat boekjaar 2020 (voor mutaties in reserves)

289,0

103,4

27,4

15,4

3,4

Resultaat boekjaar 2020 (na mutaties in reserves)

26,4

4,5

33,8

1,8

14,8

Enecogelden Voor zowel Dordrecht als Zoetermeer was 2020 een bijzonder jaar vanwege de verkoop van hun Eneco-aandelen. Dit zorgde voor een financieel resultaat (voor mutaties in reserves) dat sterk afweek van eerdere jaren en ook beduidend positiever was dan dat van qua omvang vergelijkbare gemeenten.

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

47

Rijkscompensatie Naast de Rijkssteun krijgen deze vijf gemeenten ook allen een cultureel steunpakket van de provincie. Dit is niet bij elke gemeente terug te zien in de jaarrekening. Een gedeelte van de gemeenten hebben in aanvulling op de Rijkscompensatie en provinciesteun een eigen coronafonds opgericht of de reserve gebruikt om aanvullende maatregelen te treffen. Zoals te zien in de tabel verschilt de hoogte van de Rijkscompensatie sterk tussen gemeenten. Dit komt met name doordat de gemeenten Dordrecht en Zoetermeer de kosten en compensatie van de Tozo niet hebben opgenomen in de jaarstukken. Doordat de sociale dienst van Dordrecht onderdeel is van de GR Drechtsteden, is dat de organisatie waar primair (financieel) verantwoording plaatsvindt (richting de Drechtraad) over de ToZo en de BUIG/bijstand. De gemeente Dordrecht heeft echter geen verwijzing gedaan naar de jaarstukken van de Sociale Dienst Drechtsteden die de Tozo uitvoert. De gemeente Dordrecht toont meer compensatie dan de gemeente Zoetermeer omdat de gemeente Dordrecht een centrumgemeente is en omdat de gemeente Dordrecht de extra middelen voor de Participatiewet noemt. Andere gemeenten geven aan dat het BUIG-budget 2020 een coronacomponent bevat. Dit is niet terug te zien in de financiële coronaparagraaf van de gemeente Dordrecht. Wat betreft de Participatiewet zijn gemeenten lastig te vergelijken.

100.000+ gemeenten hebben vaak een voordeel van € 1 tot 2 miljoen op de Participatiewet. De transparante verantwoording verschilt veel tussen gemeenten. Dit is ook voor de gemeente Dordrecht een aandachtspunt. Ook heeft de gemeente Dordrecht een deel van de Rijkscompensatie ondergebracht in programma’s. Het gevolg hiervan is dat er geen totaalbeeld van de kosten versus compensaties kan ontstaan. Daarnaast is vergeleken met de gemeente Dordrecht bij andere gemeenten duidelijker weergegeven waar men als gemeente keuze had over de manier en omvang van compensatie. Ten slotte zal er nog een gedeelte compensatie over 2020 vanuit het Rijk volgen. Dit mocht op grond van het BBV nog niet worden opgenomen, maar wel worden benoemd. Dit is niet terug te lezen bij de gemeente Dordrecht.

Overhevelingen In alle gevallen schuiven gemeente de niet bestede delen van de Rijkscompensatie door naar 2021. Dit gaat met name om de bij de decembercirculaire toegekende middelen. Daarnaast schuiven gemeenten ook de niet uitgevoerde werkzaamheden en bijbehorende budgetten door naar 2021. De gemeente Dordrecht en de gemeente Zoetermeer hebben daarbij in tegenstelling tot de andere gemeenten in de coronaparagraaf aangegeven wat het bedrag aan onderuitputting (niet bestede begrotingsbedragen) is.

Voor- en nadelen Gemeenten hanteren binnen de grenzen van de Gemeentewet en het BBV verschillende uitgangspunten voor het berekenen van voor- en nadelen. Vermoedelijk kwamen de gemeenten financieel vergelijkbaar uit in 2020, maar is dit door de verschillende uitgangspunten niet zichtbaar. Deze vijf gemeenten sluiten het jaar af met een voordeel. Het voordeel op de jaarrekening 2020 van de gemeente Dordrecht lijkt laag ingeschat, mogelijk omdat Dordrecht conservatief rekent. Het werkelijk voordeel zou hoger kunnen zijn. 48

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

Bevindingen ▪

▪

▪ ▪ ▪

▪

3.4

De coronamaatregelen van verschillende gemeenten komen grotendeels overeen vanwege de gerichte steunpakketten van het Rijk. Enkele gemeenten zijn in de beginfase van de coronacrisis al bezig geweest met scenario’s, afwegingskaders of herstelplannen; ▪ Een minderheid van de 100.000+ gemeenten, waaronder Dordrecht, heeft een aparte gespecificeerde coronaparagraaf in de jaarstukken 2020. De meeste gemeenten beperken zich hierin tot een financiële verantwoording; Over 2020 was het definitieve ToZo-overzicht dermate laat gereed (begin juli 2021) dat dit niet meer verwerkt kon worden in de (reeds vastgestelde) jaarrekening 2020 van Dordrecht.; Doordat de gemeente Dordrecht gedeeltes van de compensatie in programma’s verwerkte, is er geen samenvattend totaaloverzicht van lasten en baten in verband met corona. Vergeleken met Dordrecht geven andere gemeenten meer uitleg over de keuzes en mogelijkheden voor de kosten en compensatie; Gemeenten schuiven de niet bestede delen van de Rijkscompensatie door naar 2021. De gemeente Dordrecht geeft in tegenstelling tot sommige andere gemeenten de onderputting, dat wil zeggen de niet bestede begrotingsbedragen, aan. Gemeenten hanteren verschillende uitgangspunten voor het berekenen van voor- en nadelen. Deze vijf gemeenten sluiten het jaar af met een voordeel.

Er zijn gemeenten met een forse incidentele last vanwege de vorming van een apart coronafonds.

Leerpunten financiële sturing

In deze paragraaf komt de volgende onderzoeksvraag aan bod: ▪

Wat zijn eventuele leerpunten of suggesties ten aanzien van de financiële sturing?

De coronacrisis biedt de gelegenheid te leren. Op de volgende pagina volgt een beknopte toelichting op de leerpunten zoals die uit dit onderzoek naar voren komen. We maken daarbij een onderscheid naar goede punten, dat wil zeggen keuzes die goed zijn uitgepakt, en verbeterpunten.

Goede punten De gemeente Dordrecht inventariseerde op systematische wijze zowel de financiële gevolgen van de coronacrisis als ook mogelijke interventies. De systematische wijze van inventariseren bestond uit het verzamelen van financiële totaaloverzichten, inschatting van verwachte financiële gevolgen met behulp van scenario’s, en actieve inventarisatie bij organisaties en bedrijven in de gemeente. De aanpak van interventies bestond uit het handelingsperspectief en de expertisegroep.

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

49

Daarnaast heeft de gemeente Dordrecht aandacht voor (duurzaam) herstel. De gemeente riep in 2021 een crisis- en herstelfonds in het leven. Dat fonds is een aanvulling op de Rijkssteun en was zowel gefocust op het bestrijden van de coronacrisis als op herstelmaatregelen. Het fonds wordt evenwichtig ingezet. Het is gericht op verschillende domeinen. De gemeente Dordrecht heeft net als (een minderheid van) de 100.000 gemeenten een specifieke coronaparagraaf in de jaarstukken. Dit is een overzichtelijke paragraaf waarin de financiële effecten van de coronacrisis worden toegelicht.

Verbeterpunten Een aandachtspunt bij de gemeente Dordrecht is de monitoring van de risico’s rondom verbonden partijen. In de jaarstukken staat bij één verbonden partij een corona-gerelateerd risico genoemd. Bij andere partijen is dit nog niet het geval. Het is onduidelijk of deze risico’s zijn geïnventariseerd of alleen zijn opgenomen indien de verbonden partij dit meldde. De gemeente Dordrecht heeft in de jaarstukken nog weinig aandacht voor risico’s rondom rechtmatigheid en verantwoording, met name van de Tozo. Dit vereist monitoring en goede communicatie met de Sociale Dienst Drechtsteden. De specifieke coronaparagraaf van de gemeente Dordrecht kan op enkele punten verbeterd worden. Zo is een deel van de Rijkscompensatie momenteel ondergebracht in programma’s waardoor geen totaalbeeld kan ontstaan. Daarnaast kan de gemeente duidelijker aangeven bij welke onderdelen de gemeente een keuze had in de manier en mate van compensatie. De gemeente koos voor een handelingsperspectief om inzicht te geven in effecten en afwegingen te kunnen maken voor de korte termijn. Vanaf maart 2021 koos de gemeente voor een crisis- en herstelfonds. De visie voor crisisaanpak en herstel op de middellange termijn ontbrak tussen deze perioden. Goede voorbeelden van andere gemeenten zijn het opstellen van een herstelplan en/of scenario’s in de zomermaanden van 2020.

Bevindingen Goede punten: ▪ De gemeente inventariseert op systematische wijze zowel de financiële gevolgen van de coronacrisis als ook mogelijke interventies; ▪ De gemeente heeft aandacht voor duurzaam herstel met het crisis- en herstelfonds, dat evenwichtig wordt ingezet; ▪ De gemeente Dordrecht heeft een specifieke coronaparagraaf in de jaarstukken. Verbeterpunten: ▪ Een aandachtspunt is de monitoring van de risico’s rondom verbonden partijen; ▪ De gemeente Dordrecht heeft in de jaarstukken nog weinig aandacht voor risico’s rondom rechtmatigheid en verantwoording, met name van de Tozo; ▪ De specifieke coronaparagraaf in de jaarstukken kan op punten worden verbeterd; ▪ De visie op de crisisaanpak en herstel op de middellange termijn ontbrak bij de gemeente Dordrecht.

50

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

Bijlage 1. Geraadpleegde personen Gemeente Dordrecht ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Burgemeester Wethouder Economie, Financiën en Evenementen Wethouder Werk en Inkomen, Zorg en Welzijn, Arbeidsmarkt, Onderwijs Raadsgriffier Directeur organisatie Stadscontroller Senior medewerker Subsidiebureau Strategisch beleidsadviseur Vastgoed Strategisch beleidsadviseur Cultuur Strategisch beleidsadviseur Economie en binnenstad Stadsstrateeg

Overige organisaties ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Sociale Dienst Drechtsteden, directeur Bibelot, directeur Kunstmin, directeur en manager bedrijfsvoering Big Rivers, directeur Optisport, Locatiemanager Optisport Sportboulevard Voetbalvoorzittersoverleg, voorzitter

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT

51

Bijlage 2. Leerpunten enquête Leerpunten ten aanzien van de gemeentelijke besluitvorming ten tijde van crises volgens gemeenteraads- en commissieleden Meteen aan de start de dialoog opzoeken. Natuurlijk moet er snel besloten worden, maar organiseer snel een open lijn met de Gemeenteraad. Bijvoorbeeld via een App groep (Het programma Signal dan, vanwege de goede beveiliging). Vond het eigenlijk wel goed gaan, gezien de situatie. Geen andere dan wanneer er geen crisis is. Ik denk dat het voor de Veiligheidsregio lastiger was dan voor ons, en de veiligheidsregio heeft ons meerdere malen via Teams uitstekend op de hoogte gehouden. Voor wie de moeite nam om aan te sluiten. Het was afstandelijk. gevoel van geen invloed op het proces. Het is zo en daar moet je het mee doen. eigenlijk gewoon neutraal. Dat de focus op samenwerking en belangrijke zaken moet liggen. En niet scoren op details of zelf profilering. Niet meer digitaal vergaderen. Sneller handelen Is een optie ook veel geleerd we kunnen zeker digitaal bepaalde commissies en onderwerpen behandelen. Dat er afspraken en voorzieningen moeten komen voor informele communicatie en dat binnen de regels zo vergaderingen zo veel mogelijk fysiek moeten plaatsvinden. Zorg voor crisisscenario’s. Bespreek deze met de gemeenteraad. Heb meer oog voor kinderen en jongeren. Laat ze sporten,.

De buitenruimte van Dordrecht kan veel beter benut worden en is veel veiliger dan thuis opgesloten worden. 1. Beter voorbereid zijn op langdurige crisis/pandemie 2. verbeter communicatie: specifieke doelgroep communicatie 3. niet ‘one-size-fits-all’ maar maatwerkbesluiten. Digitaal stemmen mogelijk maken d.m.v. app of andere toepassing. Verbeteren van de kwaliteit van het digitaal vergaderen. Gemeenteraad bij grote besluiten als klankbord meenemen. Zorg voor voldoende aansturing van het ambtelijk apparaat, skip zelfsturende teams als er geen mensen zijn die de verantwoordelijkheid kunnen dragen en de boel aan kunnen sturen vanuit ergens overzicht over hebben. Griffie heeft uitstekend best gedaan m.b.t. digitale vergaderingen. Maar waar mogelijk sneller fysiek vergaderen.

52

VAN ONBEWUST BEKWAAM NAAR BEWUST BEKWAAM | REKENKAMERCOMMISSIE DORDRECHT