Rekenkamerrapport "Jong in Dordt: Wonen, leven en leren".pdf

Verankering in visies en akkoorden De ambitie van het huidige college sluit aan bij de Omgevingsvisie 2030 en de regionale Woonvisie 2017– 2031,

maar

stijgt

er

niet

bovenuit

qua

concretisering.

Het

gaat

om

het

realiseren

van betaalbare woningen voor inwoners met een lager tot modaal salaris, maar ook om woningen in alle prijssegmenten. Het doel is om alle doelgroepen te bedienen (Goed Wonen in Dordrecht, 2019).

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

34

De regionale Woonvisie 2017–2031 is vastgesteld door de Drechtraad. Elke deelnemende gemeente is verantwoordelijk voor een uitwerkingsparagraaf waarin de regionale visie wordt vertaald naar de lokale situatie. Het Politiek Akkoord 2022–2026 verwijst naar deze woonvisie door de ambitie uit te spreken zich in deze collegeperiode te houden aan de gemaakte afspraken. Dit betekent dat een inhaalslag moet worden gemaakt op het gebied van planvorming en bouw van met name betaalbare woningen, waaronder sociale woningbouw. Dordtse uitwerking: Goed Wonen in Dordrecht De Dordtse paragraaf van de regionale woonvisie is Goed Wonen in Dordrecht 2019–2031. Hierin wordt het begrip starter verder uitgewerkt naar startende huurstarters, startende koopstarters en doorstromende koopstarters. De eerste twee groepen betreffen (ook) jongeren die het ouderlijk huis willen verlaten. Studentenhuisvesting levert volgens deze visie geen grote knelpunten op. Acties die uit de woonvisie voortkomen zijn gericht op het realiseren van nieuw aanbod voor starters. Het type aanbod betreft studio’s nabij ov-knooppunten en meerkamerappartementen op andere locaties in stedelijke woonmilieus. Kansrijke locaties voor starters zijn: Spoorzone, Leerpark en Binnenstad. Deze opgave past binnen het programma Bouwend en Bereikbaar Dordrecht.

Beleidsbenadering en doelgroep gerichtheid De wethouder, wiens portefeuille het meest raakt aan huisvesting voor jongeren, noemt het vasthouden van jongeren “een ingewikkeld vraagstuk” dat niet alleen raakt aan huisvesting, maar ook aan onderwijs, werkgelegenheid en het culturele en horeca-aanbod van de stad. Bovendien, zo stelt de wethouder, maakt Dordrecht in principe geen beleid voor aparte doelgroepen; beleidsontwikkeling is sectoraal. Dat neemt niet weg dat jongeren en starters op de woningmarkt wel degelijk op het netvlies staan van politici en ambtenaren, en ook in de sectorale benadering aparte aandacht krijgen. Veel beleid is toepasbaar op een brede doelgroep en niet specifiek gericht op jongeren. De gemeenteraad vraagt in kaderstelling en controle wel regelmatig aparte aandacht voor doelgroepen, waaronder jongeren. Concrete initiatieven voor jongerenhuisvesting Qua huisvesting is er wel aandacht voor jongeren. Zo zijn er studio’s (flexwoningen) gebouwd op het Leerpark, gericht op jongeren – niet exclusief studenten, maar wel jongeren. Een voormalig verzorgingshuis (Thureborgh) is herbestemd als huisvesting voor jongeren en studenten, en er wordt nieuwbouw aan toegevoegd. De oplevering van de eerste nieuwe appartementen staat gepland voor eind 2026.

De gemeente faciliteert ook het wonen boven winkels (onder andere via aanpassing in de huisvestingsverordening), niet alleen voor jongeren, maar voor hen is deze woonvorm vaak aantrekkelijk. Ook op de langere termijn, bijvoorbeeld rondom de ontwikkeling van de Spoorzone, worden jongeren als doelgroep genoemd (regionale Woonvisie 2017–2031 en de Dordtse paragraaf daarvan, 2019), zonder dat dit specifiek wordt uitgewerkt, zoals blijkt uit Tabel 5.

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

35

Tabel 5 Woonvisie en omgevingsvisie Aandacht

Concreet?

voor jongeren Regionale Woonvisie 2017- 2031 “Voor doelgroepen als studenten en jongeren met een laag

Ja

Nee

Ja

Nee

Ja

Nee

Ja

Nvt

Ja

Nee

inkomen, kan op specifieke locaties (zoals het stationsgebied) wel

van

deze

eisen

(Convenant

Kwaliteit

Nieuwbouw

Drechtsteden) worden afgeweken.” (p13) “Tevens geven we meer aandacht aan het vasthouden van jongeren/studenten en het aanboren van nieuwe doelgroepen (nieuwe, innovatieve woonconcepten).” (p16) Woonvisie Goed wonen in Dordrecht 2019-2031 In de visie worden starters nader gedefinieerd, type woningen voor jongeren genoemd, en er worden indicaties gegeven voor locaties waar nieuw aanbod kan komen. Studenten worden genoemd als aparte doelgroep. Er worden geen knelpunten geconstateerd Omgevingsvisie 2030 “Om voorzieningen in de binnenstad en in de wijken betaalbaar te houden, moeten we bouwen aan de stad. Dit betekent nieuwe, duurzame woningen op aantrekkelijke binnenstedelijke locaties, die jongeren, studenten en gezinnen aan Dordrecht binden.” (Deel A, p18)

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

36

3.1.3 Beleid en uitvoering Documenten met relevantie voor jongeren en starters Op beleid- en uitvoeringsniveau (het onderscheid is niet altijd helder) zijn enkele documenten geselecteerd en is daarin nagegaan wat zij betekenen voor jongeren en starters: •

Adviesrapport Huisvesting Dordtse jongeren en starters (Boersma, 2023)

•

Prestatieafspraken woningbouwcorporatie en gemeente (Gemeente Dordrecht, 2024a)

•

Huisvestingsverordening 2025 (vastgesteld door de gemeenteraad, 27 mei 2025)

Adviesrapport Huisvesting Dordtse jongeren en starters In dit adviesrapport, geschreven op instigatie van de afdeling Wonen van de gemeente Dordrecht, wordt gefocust op wat kan worden gedaan om de huisvestingspositie van jongeren en starters te verbeteren. Het rapport wil bijdragen aan de heroverweging van beleid om de kansen voor jongeren en starters te vergroten en suggereert hiervoor vier mogelijke actiedoelstellingen. Doelstellingen voor betaalbare en passende huisvesting voor jongeren en starters (2022–2026): 1. Betaalbaar koopaanbod realiseren De afdeling Wonen van de gemeente Dordrecht zorgt in de periode 2022–2026 voor de toevoeging van koopwoningen voor jongeren en starters met een maximale verkoopprijs van €405.000 (prijspeil 2025). In 2021 was het prijspeil €325.000, op basis van de NHG-grens. 2. Uitbreiding sociale huur en gelabelde jongerenwoningen Uiterlijk eind 2026 zijn er extra sociale huurwoningen en gelabelde jongerenwoningen toegevoegd aan de bestaande woningvoorraad in Dordrecht, specifiek bestemd voor jongeren en starters. 3. Zoektijd verkorten tot maximaal twee jaar De gemeente Dordrecht zet tussen 2022 en 2026 actief beleidsinstrumenten in om de gemiddelde zoektijd voor jongeren en starters naar een huurwoning terug te brengen tot maximaal twee jaar, conform de norm van 2021. 4.

Locaties beschikbaar stellen voor nieuwbouw Voor eind 2026 stelt de gemeente Dordrecht locaties beschikbaar voor nieuwbouwprojecten die gericht zijn op kwalitatief goede en toekomstbestendige woningen voor jongeren en starters. Een van de bevindingen uit het adviesrapport is dat de “gemeente Dordrecht en woningcorporaties geen samenhangende visie hebben op huisvesting voor jongeren en starters”. Daardoor is het beleid voor deze doelgroep “versnipperd” (p. 9).

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

37

Prestatieafspraken woningbouwcorporatie en gemeente (2024) In dit gezamenlijke document van de gemeente, woningcorporaties Trivire en Woonbron, en hun huurders/bewonersvertegenwoordigers, wordt invulling gegeven aan de gemeentelijke woonambities, zoals onder andere verwoord in het Politiek Akkoord. In dit document wordt niets specifieks vermeld over jongeren of starters op de woningmarkt. Huisvestingsordening 2025 Bij het schrijven van dit rapport was de Huisvestingsverordening in behandeling bij de gemeenteraad en nog niet integraal vastgesteld. Er zijn door de gemeenteraad enkele moties ingediend die de toegang van jongeren tot de woningmarkt vergroten: •

Er is een nieuwe beleidsregel vastgesteld die kamerverhuur beter mogelijk maakt, met speciale aandacht voor jongeren en studenten. De mogelijkheden voor hospitaverhuur zijn verruimd en de quotering voor kamergewijze verhuur is verhoogd naar 3% voor geheel Dordrecht. Een uitzondering geldt voor het kernwinkelgebied; daar is dit 10%.

•

Ook worden er meer woningen verhuurd via loting, zodat jongeren meer kans maken op een woning, in plaats van dat alleen de inschrijftijd geldt (Raad Dordrecht, 2024).

•

Jongeren (tot 28 jaar) die een jongerenwoning hebben aanvaard, behouden hun inschrijfduur als woningzoekende op de (reguliere) markt van sociale verhuur.

Dankzij moties van de raad heeft het college zich verplicht om zich samen met de regio in te spannen om het woonruimteverdelingsmodel zodanig aan te passen dat jongeren en starters een grotere kans maken op een woning (mededeling ambtenaar focusgroep). 3.1.4 Reflectie wonen en huisvesting Het huisvestingsbeleid in Dordrecht onderkent de behoefte aan betaalbare woonruimte voor jongeren en starters. De ambities in het Politiek Akkoord zijn positief van toon, maar blijven op onderdelen abstract. In de regionale en stedelijke woonvisies worden relevante ideeën genoemd, maar deze zijn niet uitgewerkt in concrete aantallen of termijnen. In de uitvoering, zoals vastgelegd in de prestatieafspraken, is geen expliciete aandacht voor jongeren en starters. De meest tastbare maatregelen zijn afkomstig uit moties en amendementen op de nieuwe Huisvestingsverordening. Deze verruimen de mogelijkheden voor kamerverhuur en hospitaverhuur, waarvan jongeren mogelijk kunnen profiteren. Uit de focusgroepen blijkt echter dat hospitaverhuur niet aansluit bij de woonvoorkeuren van jongeren. Kamerverhuur – zelfstandige kamers, niet inwonend – sluit beter aan bij hun behoeften.

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

38

Hoewel er aandacht is voor het goedkopere segment, richt de Woonvisie 2017–2031 zich primair op het middeldure en dure segment, met het oog op economische groei en het aantrekken van hoger opgeleiden. Jongeren worden wel benoemd, bijvoorbeeld in relatie tot gelabelde jongerenwoningen, maar zij worden niet centraal gesteld. Het ambtelijke adviesrapport (2022-2026) bevat concrete doelstellingen, zoals betaalbaar koopaanbod en kortere zoektijden, maar deze zijn nog niet verankerd in prestatieafspraken of uitvoeringsplannen. De verruiming van kamerverhuur en hospitaverhuur is waardevol, maar lijkt vooral een tijdelijke oplossing.

Jongeren

die

zijn

gesproken

geven

aan

behoefte

te

hebben

aan

zelfstandige,

toekomstbestendige woonruimte. Studentenhuisvesting of gedeelde voorzieningen sluiten hier vaak niet bij aan. Omdat Dordrecht geen studentenstad is, denken jongeren niet in tijdelijke, aan studie gekoppelde woonvormen. Zij stellen andere eisen aan kwaliteit en zelfstandigheid. Studentenhuisvesting voldoet doorgaans niet aan die wensen en kent lagere kwaliteitseisen. De huidige aanpak oogt daardoor versnipperd en biedt nog onvoldoende duurzaam perspectief voor jongeren op de Dordtse woningmarkt. Tabel 6 Normenkader wonen Norm Wonen/

Oordeel

Wordt er aandacht besteed aan jongeren?

huisvesting Als er aandacht wordt besteed jongeren, zijn doelen en afspraken concreet? Het beleid vergroot de kans van jongeren op zelfstandig wonen

3.2 Thema 2: Levendige binnenstad en cultuur Bijna onvermijdelijk komt in het gesprek met jongeren het onderwerp uitgaan, ontmoeten en wat Dordrecht daarin te bieden heeft aan bod. 3.2.1 De belevingswereld van jongeren uit de focusgroep Jongeren ervaren het stadsleven in Dordrecht niet altijd als bruisend Dordrecht wordt door jongeren uit de focusgroepen niet vanzelfsprekend ervaren als een levendige stad. Buiten grote evenementen zoals Big Rivers en Lepeltje Lepeltje ontbreekt het volgens hen aan een bruisend stadsleven. In het weekend is het volgens jongeren nog wel relatief druk, maar doordeweeks

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

39

zijn de terrassen en straten rustig. Wel noemen verschillende jongeren de compacte schaal van het centrum een pluspunt. Eén van de deelnemers omschreef de binnenstad als volgt: “In de binnenstad heerst een ons-kent-ons mentaliteit. Dat vind ik leuk. Hoewel Dordrecht niet per se een magneet is voor inwoners van buiten de Drechtsteden.” Een andere jongere ziet dat Dordrecht een rijk cultureel leven heeft, maar dat het uitgaansleven achterblijft: “Cultuur is er veel in Dordrecht. Er zijn mooie musea en daar komen veel mensen op af. Maar qua muziek is er wat minder.” Volgens sommige uit de focusgroep mist de stad uitgaansgelegenheden, evenementen die specifiek gericht zijn op jongeren, en ontmoetingsplekken zoals een jongerencentrum. Dordrecht heeft volgens hen geen jong imago. De cafés sluiten vroeg en zelfs de openingstijden van de nachthoreca vallen tegen. Het is niet dat zij er zelf per se veel gebruik van zouden maken, maar het helpt niet om een bruisende sfeer te creëren. Een voorziening als Bibelot ligt buiten het centrum en is daardoor weinig zichtbaar; vooral vanuit de Drechtsteden is deze locatie niet goed bereikbaar. Jongeren wijken uit naar andere steden voor uitgaan Door het ontbreken van clubs, kroegen en een levendig nachtleven in Dordrecht geven jongeren uit de focusgroep aan uit te wijken naar nabijgelegen studentensteden zoals Breda, Rotterdam en zelfs Tilburg.

Deze steden zijn goed te bereizen, ook al is het nachtvervoer richting Dordrecht beperkt. Het feit dat jongeren elders gaan stappen benadrukt het gemis aan een uitgaanscultuur in de eigen stad. Aanbod in de binnenstad sluit onvoldoende aan bij jongeren Wat opvalt, is dat het huidige (uitgaans)aanbod in de binnenstad sterk gericht lijkt op een ouder publiek, of in ieder geval zo wordt ervaren door jongeren uit de focusgroepen. Zo stelt één van de deelnemers: “Dan heb je een leuke kroeg, maar dan sta je tussen de veertigjarigen. Dat is niet de sfeer die ik leuk vind.” Veel horeca-initiatieven, culturele programmering en evenementen spreken volgens hen vooral de 35-plusdoelgroep aan. Zij vinden dat er weinig aanbod is dat aansluit op hun leefwereld. Een voorbeeld hiervan is poppodium Bibelot. Hoewel Bibelot een nachtprogrammeur heeft aangesteld om (nacht)clubavonden te organiseren, wordt het in de focusgroepen niet gezien als dé ontmoetingsplek voor jongeren. Bovendien vinden zij de locatie (Het Energiehuis) niet tot het centrum behoren. Het heeft een flinke loopafstand vanaf het station. Een van de jongeren suggereert dat de inzet van een nachtbus de bereikbaarheid en aantrekkelijkheid van Bibelot zou vergroten.

De nachtprogrammeur van Bibelot (focusgroep professionals) ziet dat Bibelot een eigen publiek heeft van cultureel en maatschappelijk geëngageerde jongeren, afkomstig uit gezinnen die vaak wat meer te besteden hebben. Een enkele keer kwam ook het thema veiligheid in verband met uitgaan ter sprake. Looproutes (Energiehuis – treinstation) werden soms als onveilig genoemd. De programmeur van Bibelot gaf aan dat er veiligheid stewards aanwezig zijn op feesten. Mede daardoor is het binnen veilig, maar dat geldt

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

40

niet altijd bij het verlaten van het feest. In dit verband worden speciaal queer(vriendelijke) feesten genoemd. Verschillen in beleving en behoeften onder jongeren zelf In de focusgroep professionals wordt opgemerkt dat jongeren die hoger zijn opgeleid of buiten Dordrecht een opleiding volgen, vaker bereid zijn om te reizen voor evenementen of uitgaan. Zij hebben vaak ook wat meer te besteden en maken bewust keuzes over waar zij hun geld aan uitgeven. Jongeren uit de wijk hebben doorgaans minder te besteden en zoeken hun vertier dichterbij. Zij maken scherpe keuzes, bijvoorbeeld voor merkkleding “of wiet”, zoals iemand half grappend opmerkte. Het werd duidelijk dat aantrekkelijkheid voor uiteenlopende groepen jongeren een andere betekenis heeft. Het eerder gemaakte onderscheid tussen jongeren die hoger onderwijs volgen en andere jongeren is te grof en doet geen recht aan de diversiteit binnen deze groepen. Er zijn verschillen in muziekvoorkeuren, maar lang niet iedereen identificeert zich daarmee. Er zijn jonge statushouders, jonge moeders, queer jongeren, hiphoppers. Ook werd nadrukkelijk genoemd dat er jongeren zijn met mentale problemen, jongeren die zoekend zijn, en jongeren die door de coronacrisis niet in een rechte lijn konden ontwikkelen. Het noodgedwongen bij ouders blijven wonen speelt hierin ook een rol.

De diversiteit onder jongeren is groot, hun behoeften uiteenlopend. Daarmee is een focus op een levendige binnenstad, zoals door jongeren benoemd, volgens professionals een beperkte benadering van aantrekkelijkheid. Beperkte aanwezigheid van hoger onderwijs beïnvloedt uitgaansleven Professionals zien een relatie tussen de beperkte aanwezigheid van hoger onderwijs en het beperkte uitgaansleven in Dordrecht. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek naar zogenaamde macrodoelmatigheid dat de demografische basis om meer hoger onderwijs in Dordrecht te vestigen onvoldoende is. Enkele Adopleidingen uit het huidige hbo-aanbod zullen het komende studiejaar niet starten wegens gebrek aan aanmeldingen. Wat jongeren van de focusgroepen willen: •

Een bruisende binnenstad met (historisch) karakter

•

Evenementen en passend horeca-aanbod voor jonge doelgroep

•

Nachthoreca/ ruime openingstijden voor kroegen

•

Ontmoetingsplekken voor jongeren

•

Een veilige, inclusieve uitgaansscene

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

41

3.2.2 Wat doet de gemeente binnen dit thema? De historische binnenstad van Dordrecht is een belangrijke toeristische trekpleister. De gemeente onderkent en koestert dat. Vanuit het perspectief van jongeren dient het binnenstad beleid twee belangen: enerzijds de (dag)toerist die komt genieten van de historie en het culturele aanbod, anderzijds de Dordtse jongeren die vertier zoeken in de avond en het weekend. Beide perspectieven komen terug in het Politiek Akkoord en in gesprekken met wethouders en jongeren. In het Politiek Akkoord 2022– 2026 (p. 20) staat: “We hebben aandacht voor een gezellige levendige binnenstad. Horeca en nachtleven waar het kan, in goede balans met wonen in de stad.” Deze algemeen geformuleerde ambitie bevat beide perspectieven: het streven naar levendigheid, met een voorbehoud door de toevoeging “waar het kan”. In een van de gesprekken werd dit voorbehoud niet alleen toegeschreven aan de kwetsbaarheid van het erfgoed, maar ook aan binnenstadsbewoners die beducht zijn voor uitgaansoverlast. Het akkoord benadrukt het belang van cultuur en cultuureducatie, niet specifiek voor jongeren maar voor alle Dordtenaren. Er wordt een toekomstbestendig beleidsplan voor cultuur aangekondigd. Er zijn vier gemeentelijke documenten geraadpleegd die ingaan op de binnenstad en/of de culturele infrastructuur van Dordrecht: •

Slijpen aan een diamant: Toekomstbeeld binnenstad Dordrecht (2021)

•

Horecanota Ruimte voor Ontwikkeling (2023)

•

Cultuurnota Dordrecht 2030 De kunst van het verbinden (2024)

•

Visienota Evenementenbeleid Dordrecht 2024 – 2030 (2023)

In deze documenten is nagegaan wat aansluit bij de observaties, meningen en ervaringen uit de focusgroepen. Slijpen aan een diamant: Toekomstbeeld binnenstad Dordrecht (2021) “Deze visie is een samenvoeging van bestaande en door de raad aangenomen beleidsstukken die bijdragen aan het versterken van onze binnenstad. Door de verschillende visies, ontwikkelingen en beleidsonderdelen te bundelen hebben we een integrale leidraad voor huidige en toekomstige ontwikkelingen in de binnenstad.” (p. 2) De titel van de visie is veelzeggend voor de balans die nodig is in het omgaan met de binnenstad. Een diamant is waardevol en vraagt om zorgvuldigheid (slijpen). De visie concludeert dat Dordrecht een

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

42

beperkt horeca-aanbod en beperkte overnachtingsmogelijkheden heeft. Nieuwe horeca krijgt ruimte binnen of aansluitend bij bestaande horecaconcentraties. Beleidsaccenten: •

Meer ruimte om terrassen te creëren.

•

Positie als evenementenstad behouden en aansluiting blijven zoeken bij diverse doelgroepen

•

Inclusieve binnenstad: Iedere doelgroep (zoals ouderen, jongeren, gezinnen) dient zich welkom te voelen.

•

Het centrum als huiskamer van de stad om te recreëren en te ontmoeten.

•

Goede balans tussen wonen en recreëren in de binnenstad.

De visienota gaat niet over jongeren, maar over de binnenstad. De doelgroep jongeren komt wel aan bod, maar er is weinig specifieks over opgeschreven. Het Energiehuis wordt genoemd als plek voor culturele activiteiten voor jongeren. In de focusgroepen kwam het Energiehuis meermaals aan bod, maar het wordt niet sterk beleefd als een jongerenplek. De indruk is dat het meer gericht is op dertigers en veertigers. Daarnaast wordt de bereikbaarheid als beperkt ervaren, vooral voor jongeren uit de Drechtsteden. Herkenbaar is de observatie dat het Scheffersplein een centrale ontmoetingsplek is voor jongeren. Er is één horecagelegenheid waar ook kan worden gedanst, maar dit wordt als beperkt ervaren. Bovendien wordt het niet altijd als comfortabel ervaren, mede door de aanwezigheid van oudere bezoekers. De visie benoemt kansen voor jongeren om in de binnenstad te wonen. Dit zou bijdragen aan vitaliteit en sociale veiligheid. Dit idee wordt door jongeren in de focusgroep omarmd. Een deelnemer huurt een appartement in de Voorstraat via jongereninschrijving. De anderen benoemden dit als “echt geluk hebben” en toonden enige jaloezie. Horecanota: Ruimte voor Ontwikkeling Een van de aanleidingen voor deze horecanota is de ambitie om de stad aantrekkelijk te houden voor jongeren en gezinnen (verwijzend naar de Omgevingsvisie 1.0, 2021).

De ambitie is hier scherper geformuleerd dan in het Politiek Akkoord. Horeca omvat meer dan cafés: ook fastfood, restaurants en overnachtingsmogelijkheden vallen hieronder. De nota erkent breed dat het horeca-aanbod voor jongeren versterkt kan worden. Op meerdere plekken wordt gesignaleerd dat er behoefte is aan meer “reuring” in de binnenstad. In deze nota wordt Dordrecht vergeleken met enkele andere middelgrote steden (benchmark), waarbij opvalt dat Dordrecht niet de lijstjes aanvoert. Uit die vergelijking blijkt onder andere dat Dordrecht

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

43

relatief minder dan de benchmarkgemeenten horecabestedingen uit andere (omliggende) gemeente aantrekt. Dit geluid werd ook gehoord in de focusgroepen met betrekking tot uitgaan. De horecanota is tot stand gekomen na brede consultatie met belanghebbenden, inclusief jongeren. De nota schept vooral kaders voor horecaondernemers. Zij zullen invulling moeten geven aan de visie in de horecanota, de gemeente faciliteert hooguit de ambities binnen de kaders van de nota. Enkele daarvan zijn: Beleidsaccenten: •

Uitbreiding horeca-aanbod: Dordrecht heeft relatief weinig horeca; er komt ruimte voor meer en gevarieerdere horeca, passend bij de groei van de stad en verschillende doelgroepen. In de groeiambitie wordt genoemd dat: “Jongeren moeten ook voldoende (uitgaans-/nacht) aanbod in hun eigen stad vinden (…).” (p.22).

•

Verruiming openingstijden: Meer ruimte voor aangepaste openingstijden (ook op donderdag); aantal ‘verlaatjes’ wordt verhoogd van 5 naar 12 in horecaconcentratiegebieden.

•

Versterking terrassen: Extra inzet op meer en betere terrassen als onderdeel van een levendige binnenstad.

•

Aansluiting op doelgroepen: Horecabeleid richt zich op jongeren, gezinnen, ouderen, regiobezoekers en cultuurtoeristen – met aanbod dat past bij hun wensen en het karakter van de stad.

Cultuurnota Dordrecht 2030 Het Dordtse cultuuraanbod is er voor jong en oud, voor passieve en actieve cultuurbeleving. De cultuurnota is tot stand gekomen na evaluatie van de vorige cultuurnota, onderzoek naar de cultuurbehoeften van Dordtenaren – met speciale aandacht voor jongeren – en op advies van het Cultureel Platform, bestaande uit professionele cultuurorganisaties. Zo beoogt de cultuurnota toekomstbestendig en evenwichtig bij te dragen aan de ontwikkeling van het culturele aanbod tot 2030. Een van de centrale waarden die ten grondslag liggen aan het cultuurbeleid is dat het bijdraagt aan de economische waarde van de stad door levendig en aantrekkelijk te zijn. In de SWOT-analyse van de ambitie ‘cultuur voor iedereen’ wordt het vertrek van jongeren uit Dordrecht als een bedreiging gezien. De opstellers van de SWOT wijten dat vertrek aan een gebrek aan opleidingen, werkgelegenheid en (studenten)huisvesting. Voor de ambitie “het versterken van een levendige en aantrekkelijke stad” worden “nieuwe initiatieven voor jongeren (jongerenfestival, mobiele studio Popcentrale)” als een sterk punt genoemd, en “het gebrek aan nachtcultuur” als een zwak punt. Hieronder een selectie van andere onderdelen uit de cultuurnota die kunnen worden vertaald naar jongeren en ‘aantrekkelijke’ (woon)stad’

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

44

•

Cultuurbeoefening voor iedereen: Iedere Dordtenaar heeft de kans om passief en actief deel te nemen aan cultuur.

•

Dordtpas: Samenwerkingen met en het gebruik van de Dordtpas worden gestimuleerd om de financiële drempel zoveel mogelijk te verlagen. Het beperkte cultuurbereik onder jongeren in het (v)mbo wordt mede als reden opgegeven.

•

Impuls jongerencultuur: Met landelijke middelen (looptijd 2022–2024) wordt cultuureducatie door jongeren (14–27 jaar) uitgebreid. Zo wordt ingezet op een multidisciplinair jongerenfestival, een jongeren-netwerkorganisatie en een performancewerkplaats in samenwerking met het jongerenwerk. De gemeente wil hierop “blijven inzetten”. Vanuit deze regeling is een nieuw jongerenfestival ontstaan dat in september 2025 voor de tweede keer wordt georganiseerd.

•

Subsidie cultuureducatie tot 25 jaar: Jongeren tot 25 jaar kunnen subsidie ontvangen voor cursussen bij ToBe, de regionale basisvoorziening voor cultuureducatie en participatie: “Zo stimuleren we ook jongeren, die nog studeren of net met hun eerste baan zijn begonnen, om deel te (blijven) nemen.”

•

Popcentrale: De Popcentrale is een belangrijke plek waar jongeren hun muzikale talent of interesse kunnen ontwikkelen. De Popcentrale On Wheels, een mobiele studio die de wijken in gaat, slaat de brug tussen de wijken en het Energiehuis.

Visienota Evenementenbeleid Dordrecht 2024 – 2030 De visienota Evenementenbeleid analyseert het huidige evenementenbeleid, benoemt uitdagingen in het licht van de ambities van Dordrecht om te groeien en bloeien, en een stad te zijn waar mensen graag wonen, verblijven en elkaar ontmoeten. Het evenementenbeleid wordt gezien als een belangrijke pijler om daaraan bij te dragen. Het begrip ‘evenement’ kan op allerlei manieren worden ingevuld. In de gemeentelijke beleidscontext is de vraag of er een vergunning voor nodig is relevant. Vaak (maar niet altijd) gaat het om activiteiten in de openbare ruimte die publiek toegankelijk zijn. Evenementen zijn van economische en maatschappelijke waarde en spelen een rol in de Dordtse strategie van citymarketing. Evenementenbeleid is een instrument voor het regionaal en landelijk positioneren van de stad en beoogt bij te dragen aan een positief woon- en vestigingsklimaat (p. 13). Het evenementenbeleid is opgesteld voor heel Dordrecht, niet specifiek voor jongeren. Jongeren krijgen echter wel een plaats binnen dit beleid. In het bijzonder wordt genoemd dat er een regeling of programma wordt ontwikkeld rondom het Citylab-model (in Dordrecht: Stadslab), waarbij ook – en vooral – jongeren worden betrokken bij het nadenken over en het vinden van oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken.

De visienota spreekt tevens de ambitie uit om het evenementenaanbod te diversifiëren, waarbij jongeren expliciet worden genoemd als doelgroep.

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

45

3.3.3 Reflectie levendige binnenstad en cultuur In het Politiek Akkoord komen jongeren in de ambities voor een levendige binnenstad beperkt aan bod. In de Omgevingsvisie 2030 (aangehaald in de Horecanota) krijgen jongeren al meer ruimte. In de Toekomstvisie Binnenstad (2021) wordt benadrukt dat het centrum een plek moet zijn waar iedereen zich welkom voelt – een “huiskamer van de stad”. Het blijft bij algemene bewoordingen, zonder dat er wordt ingezoomd op wat jongeren nodig hebben of belangrijk vinden. Wat jongeren wél waarderen – en, niet verwonderlijk, centraal staat in de Toekomstvisie – is het historische karakter van de binnenstad. Zij vinden het centrum mooi, sfeervol en authentiek: iets wat volgens hen absoluut behouden moet blijven. Dat die waardering er is, biedt een sterk vertrekpunt, maar vraagt ook om zorgvuldige keuzes bij nieuwe ontwikkelingen. De Horecanota is veel specifieker dan de Toekomstvisie Binnenstad. Jongeren worden nadrukkelijk als doelgroep genoemd, meestal in relatie tot nachthoreca. Een relevant detail daarbij is dat het gaat om ‘eigen’

Dordtse

jongeren.

De

verruiming

van

de

openingstijden

en

de

verhoging

van

het

aantal verlaatjes (van vijf naar twaalf per jaar) sluiten aan op de door jongeren gewenste verlevendiging van het nachtleven. Wat de nota niet doet, is invulling geven aan de kwaliteit en uitstraling van eventuele nieuwe (nacht)horeca; dat is aan ondernemers. Input voor de Cultuurnota 2030 is het OCD-onderzoek Behoefte aan Cultuur (Schalk en Van den Boogaard, 2023), waarin speciale aandacht is voor jongeren. Hieruit blijkt dat jongeren het bestaande cultuuraanbod gemiddeld met een 7,0 beoordelen. Vooral de Popcentrale en bioscoop Kinepolis worden positief genoemd. Voor actieve cultuurbeoefening ligt het cijfer lager: een 6,1, wat onder het gemiddelde ligt van andere leeftijdsgroepen. In de Cultuurnota 2030 wordt het vertrek van jongeren uit Dordrecht als een bedreiging gezien, het nachtleven als een zwak punt en nieuwe initiatieven voor jongeren als een sterk punt. Dordrecht profileert zich door middel van evenementen als aantrekkelijke woonstad. Jongeren waarderen vooral de gratis evenementen die zorgen voor levendigheid. In de beleidsstukken ligt de focus niet specifiek op jongeren, al staan zij in het cultuurbeleid wel op de radar. De totaalindruk is dat er rondom de (levendige) binnenstad veel aandacht uitgaat naar toeristen en oudere doelgroepen, die over het algemeen meer te besteden hebben, en dat er in het cultuurbeleid meer aandacht is voor jongeren.

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

46

Tabel 7 Normenkader Levendige binnenstad & cultuur Norm Levendige

Oordeel

Wordt er aandacht besteed aan jongeren?

binnenstad

Er wordt voorzien in specifiek aanbod voor jongeren onder de 30 jaar?

Als er aandacht wordt besteed jongeren, zijn doelen en afspraken concreet?

Het aanbod leidt tot een gevarieerd en bruisend uitgaansleven dat jongeren aanspreekt.

3.3 Thema 3: Onderwijs De jongeren in de focusgroepen noemen onderwijs wel als een belangrijk aspect van aantrekkelijkheid, maar niemand plaatst het op de eerste plaats. 3.3.1 De belevingswereld van jongeren uit de focusgroep Sterke basis in het mbo, maar beperkt en onbekend hbo-aanbod Dordrecht beschikt over een solide basis op mbo-niveau. Onderwijsinstellingen zoals het Da Vinci College en Yuverta bieden praktijkgerichte opleidingen die goed aansluiten bij sectoren als techniek, zorg, duurzaamheid en dierverzorging. Deze opleidingen zijn waardevol voor jongeren die een vak willen leren en aan de slag willen in de regio. Ook is het mogelijk om in Dordrecht de vierjarige hbo-bachelor pabo te volgen, wat een goede kans biedt voor jongeren die in het basisonderwijs willen werken. Hoewel er de afgelopen jaren is geïnvesteerd in de ontwikkeling van de Dordrecht Academy, ervaren jongeren uit de focusgroepen de stad niet als een aantrekkelijke plek om te studeren op hbo-niveau. Alhoewel er ook enkele voltijdopleidingen worden aangeboden, zijn de meeste opleidingsvarianten van Dordrecht Academy deeltijd en daarmee vooral gericht op werkenden. Het hbo-aanbod sluit daardoor

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

47

minder goed aan bij jongeren die net van het voortgezet onderwijs komen. Bovendien is het aanbod beperkt en bij veel jongeren onbekend. Hierdoor wordt de Dordrecht Academy door jongeren uit de focusgroepen niet gezien als een volwaardig alternatief voor hogescholen in Rotterdam of Breda. Eén van de jongeren vatte de situatie in Dordrecht samen als: “Geen ruim aanbod aan diverse hboopleidingen en geen universiteit. Dat is jammer.” Studiekeuze en mobiliteit van jongeren Veel jongeren die willen studeren, zo blijkt uit de focusgroepen, kiezen voor steden als Rotterdam, Breda of Tilburg, waar hogescholen als Inholland en Avans een breder en aantrekkelijker aanbod hebben. Deze steden bieden niet alleen meer keuze in opleidingen, maar ook een levendige studentencultuur. De goede bereikbaarheid van Dordrecht maakt het bovendien mogelijk om in deze steden te studeren en toch thuis te blijven wonen. Voor een jongere uit de focusgroep die in Zwijndrecht woont, is de reistijd naar een hogeschool in Rotterdam nauwelijks langer dan naar het Leerpark in Dordrecht. Onbenut potentieel: Duurzaamheidspark en maritieme sector Het Duurzaamheidspark wordt door jongeren uit de focusgroep gezien als een plek waar, volgens één van hen, “met passie en praktijkgericht geleerd kan worden.” Toch blijft deze innovatieve leeromgeving onderbelicht en lijkt weinig bekend.

Ook het bredere makersimago en de maritieme industrie van Dordrecht krijgen volgens de jongeren te weinig aandacht, terwijl hier juist kansen liggen om de stad te profileren als toekomstgerichte leer- en werkomgeving. Geen studentencultuur en zorgen over sociale veiligheid Uiteenlopende bronnen wijzen erop dat het beperkte aanbod hoger onderwijs ertoe leidt dat het uitgaansleven in Dordrecht niet bruist. Er zijn relatief weinig studenten die hun vertier in Dordrecht zoeken. Mbo-studenten wonen vaak thuis en hebben niet veel geld te besteden. De pabo-student is niet het type dat massaal het uitgaansleven opzoekt, aldus een deelnemer uit de focusgroep van professionals. Jongeren in de focusgroepen verwachten ook niet dat dit vanzelf zal ontstaan. Dordrecht heeft geen duidelijke onderwijsidentiteit. De regionale aantrekkingskracht zit vooral in het mboonderwijs dat zich concentreert op het Leerpark. Sinds 2024 is ook de pabo daar gevestigd. Behalve de pabo en mbo-opleidingen zijn er ook vmbo-scholen gevestigd. Incidenten met baldadige en overlastgevende leerlingen zorgen ervoor dat sommige jongeren uit de focusgroepen het een onprettige (onveilige) omgeving vinden. Zo is het Leerpark (nog) geen studentencampus, maar een verzameling scholen met tieners en adolescenten.

Persoonlijke verhalen: in Dordrecht ga je naar school Van de jongeren in de focusgroepen hadden enkelen een hbo(+) niveau. Eén van hen studeerde al buiten de stad en droomt ervan aan een universiteit verder te studeren in een grote stad. Een ander pendelt tussen Dordrecht en Tilburg en overweegt te verhuizen vanwege de vriendschappen en netwerken die

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

48

zij daar ontwikkelt. Een derde studeert thuis via de Open Universiteit en vindt, althans voorlopig, dat Dordrecht voor haar de juiste maat heeft. De vierde woont ook thuis, studeert in Rotterdam, loopt stage in Dordrecht en zit voorlopig nog goed. De overige jongeren die op het mbo zitten, tonen geen grootstedelijke ambities. Hun aandacht is gericht op het afronden van de opleiding; bij hen werd nog geen Sturm und Drang waargenomen. Eerst maar eens school afmaken. De focusgroep vormt geen afspiegeling van Dordrecht, dus deze verhalen kunnen niet worden gegeneraliseerd. Maar wat zegt dit over Dordrecht als aantrekkelijke woonstad? De jongeren uit de focusgroepen associëren Dordrecht meer met ‘naar school gaan’ dan met ‘studeren’. Wie wil studeren, doet dat niet vanzelfsprekend in Dordrecht, maar oriënteert zich op Breda of Rotterdam. Het bestaande aanbod van hbo-studies in Dordrecht was niet of nauwelijks bekend. Wat jongeren belangrijk vinden -

Mogelijkheid om door te studeren op verschillende niveaus (binnen of buiten Dordrecht)

-

Goed bereikbare onderwijsinstellingen

-

Divers aanbod aan opleidingen

-

Het gevoel van een studentenstad met bijbehorende faciliteiten

3.3.2 Wat doet de gemeente binnen dit thema? De gemeente Dordrecht vervult formeel een ondersteunende en coördinerende rol in het voortgezet onderwijs, het mbo en – in mindere mate – het hoger onderwijs. Voor het voortgezet onderwijs zijn gemeenten verantwoordelijk voor de onderwijshuisvesting en het naleven van de Leerplichtwet. Voor de huisvesting van het mbo, hbo en wetenschappelijk onderwijs draagt de gemeente echter geen verantwoordelijkheid. Deze taak ligt bij de onderwijsinstellingen zelf. Zij ontvangen hiervoor middelen van de rijksoverheid en zijn zelfstandig in het organiseren en financieren van hun huisvesting. Het behalen van een startkwalificatie is van groot belang voor jongeren, werkgevers en de samenleving, omdat dit de kansen op duurzaam en passend werk vergroot. Het thema onderwijs is nauw verbonden met de thema’s economie en arbeidsmarkt. Binnen deze samenhang heeft de gemeente een duidelijke rol. Voor het hoger onderwijs geldt dat Dordrecht formeel geen taak heeft. Politieke ambitie: onderwijs als bindmiddel In het Politiek Akkoord 2022-2026 staat: “Het is belangrijk dat jongeren in het middelbaar en hoger onderwijs trots zijn op hun opleiding en hun ontwikkeling om een droombaan te vinden. Er mogen geen drempels zijn die het doorleren belemmeren.

We willen dat jongeren dichtbij huis kunnen kiezen uit een ruim aanbod aan kansrijke opleidingen die afgesloten worden met een diploma. (Door)leren hoort bij Dordrecht, op MBO, HBO en wetenschappelijk

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

49

niveau. Het maakt dat jongeren in onze stad blijven: eerst om er te leren, later om er te wonen en te werken. En het helpt bij het doorbreken van generatie-armoede, wanneer een familie van generatie op generatie in armoede leeft.” (p. 11) Uit de politieke ambitie blijkt dat de coalitiepartijen het belangrijk vinden dat Dordrecht een goed onderwijsaanbod heeft, onder andere met het oog op het in de stad houden van jonge mensen. De ambitie lijkt zich zelfs uit te strekken tot universitair niveau, al is niet ondubbelzinnig duidelijk of het studeren ook in de stad moet plaatsvinden, of dat het goed genoeg is om hoger opgeleiden in de stad te huisvesten. Verder wordt onderwijs in verband gebracht met jongeren die de boot dreigen te missen. Voor hen wil Dordrecht er ook zijn. Beleidsdocumenten: gemeentelijke inzet op onderwijs Om een beeld te krijgen van wat de gemeente doet op het terrein van onderwijs, met het oog op het behouden en/of aantrekken van jongeren in de stad, is gekeken naar de volgende documenten: •

Glansrijke toekomst (Programmaplan 2021-2025) (zonder datum)

•

Opgave Arbeidsmarkt & menselijk kapitaal (Hoofdlijnen Uitvoeringsprogramma) (zonder datum)

•

Raadsinformatiebrief Dordrecht Academy (8 oktober 2024)

•

Raadsinformatiebrief Universiteit in Dordrecht (15 juli 2025)

Glansrijke Toekomst Het programma Glansrijke Toekomst voor de Dordtse Jeugd is een van de zeven programma’s uit Agenda 2030 en onderdeel van de opgave Arbeidsmarkt en menselijk kapitaal. De doelstelling van Glansrijke Toekomst is het verminderen van het aantal jongeren dat geen aansluiting vindt op de arbeidsmarkt. Onder de vlag van dit programma opereren uiteenlopende trajecten en projecten die de kans van jongeren op onderwijs en arbeidsmarkt moeten vergroten. De wethouder met wie is gesproken over onderwijs en economie benadrukte het belang van een goede aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt. De inspanningen die worden verricht richting zowel onderwijs als arbeidsmarkt zijn groot. De belangen zijn ook groot: een goed (gekwalificeerd) arbeidspotentieel is belangrijk voor het vestigingsklimaat voor bedrijven. Een bevolking die aan het werk is, in kwalitatief goede banen, draagt bij aan de economische veerkracht en aantrekkelijkheid van de stad. Opgave Arbeidsmarkt & menselijk kapitaal (Career Boost) Onderdeel van het uitvoeringsprogramma Arbeidsmarkt en menselijk kapitaal is het ondersteunen van het project Career Boost. Career Boost is gericht op Leven Lang Ontwikkelen en Innoveren in de Drechtsteden en wil onder andere zorgen dat mensen die in de Drechtsteden (gaan) werken zich blijven ontwikkelen en in de regio blijven.

Career Boost verbindt in verschillende sectoren (cultuur, zorg,

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

50

techniek, logistiek) het (hoger) onderwijs en het bedrijfsleven. Het stimuleert studenten die in Dordrecht of elders studeren om stage te lopen in Dordrecht of de Drechtsteden, en op deze manier de binding aan stad en regio te versterken. HBO en wetenschappelijk onderwijs Hoewel de gemeente geen wettelijke taak heeft op het gebied van hbo of universitair onderwijs, kan zij wel de taak op zich nemen om actief de ontwikkeling hiervan te stimuleren. Uit de raadsinformatiebrief (8 oktober 2024) blijkt dat de gemeente Dordrecht enkele jaren geleden heeft gekozen voor een actief faciliterende en participerende rol in het realiseren van (meer) hoger onderwijs in de stad en regio. Een voorbeeld – passend bij deze ambitie – is de oprichting van Dordrecht Academy. Hiermee biedt de gemeente Dordrecht, in samenwerking met hogescholen en het bedrijfsleven, praktijkgericht hboonderwijs aan in sectoren met arbeidsmarktkrapte. Dordrecht Academy biedt opleidingen aan op het gebied van techniek, zorg en logistieke dienstverlening. In het schooljaar 2023/2024 waren er 315 studenten. Vanuit de focusgroep professionals blijkt dat het ad-niveau (deeltijd) vooral werkende mensen aantrekt, en niet jongeren. Zij die de middelbare school hebben afgerond weten in Dordrecht wel de (voltijd) bacheloropleidingen pabo en social work te vinden.

In het komende studiejaar zullen bovendien enkele opleidingen niet starten wegens gebrek aan studenten. De ambitie was om in 2025 in totaal 500 nieuwe studenten te laten instromen aan de Dordrecht Academy. Het lijkt erop dat dit streven niet wordt gehaald. De (voltijd) opleidingen Social Work en Pedagogisch Educatieve Professional lopen goed, maar de technische opleidingen veel minder. Daarnaast is de pabo van Inholland actief in Dordrecht (369 ingeschreven studenten per 1 oktober 2024) en is er een particuliere hbo-instelling gevestigd, genaamd HBO Academy (336 ingeschreven studenten per 1 oktober 2024). Deze particuliere onderwijsinstelling biedt een aantal deeltijd- en voltijd hboopleidingen en cursussen aan. De aantallen zijn, in vergelijking met bijvoorbeeld Breda, bescheiden. Bij de Avans Hogeschool stonden in het studiejaar 2023–2024 meer dan 6.500 voltijdstudenten in Breda ingeschreven. In de gesprekken met vertegenwoordigers uit de gemeenteraad werd geopperd dat Dordrecht een universiteit zou moeten hebben – misschien niet een zelfstandige universiteit, maar bijvoorbeeld een dependance van een bestaande universiteit. De raad heeft in 2024 een motie aangenomen waarin zij het college oproept zich in te spannen om een (technische) universiteit aan Dordrecht te binden.

In een raadsinformatiebrief van 15 juli 2025 rapporteert het college over de voortgang en verwijst naar een eerdere motie die oproept om het voor studenten aantrekkelijker te maken om in Dordrecht te studeren (huisvesting, veilig uitgaan). Het college meldt dat er geen omliggende universiteiten zijn die in Dordrecht hun opleidingen willen gaan aanbieden. Het college informeert de raad ook dat in 2025 voor de tweede keer het Drechtsteden Studentenfestival wordt gehouden. Dit festival is georganiseerd in

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

51

samenwerking met onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven, en vindt plaats in september, bij de start van het nieuwe studiejaar. Bereikbaarheid De gemeente Dordrecht heeft ook een lokale verantwoordelijkheid voor het bereikbaar maken van onderwijsinstellingen. Zij doet dit bijvoorbeeld door busverbindingen te faciliteren en fietspaden richting de campus aan te leggen en te onderhouden. Ook werkt zij samen aan het knooppunt Leerpark, inclusief de plannen voor een nieuw treinstation Leerpark. Dit is onderdeel van de MIRT-verkenning (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport), waarin onder andere met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, de provincie en ProRail wordt samengewerkt (Gemeente Dordrecht, z.d.) aan regionale vervoersaanpakken. 3.3.3 Reflectie (hoger) onderwijs Zoals hierboven uiteengezet, is de gemeente Dordrecht op veel punten die jongeren aandragen over vervolgonderwijs en doorstuderen niet de enige verantwoordelijke partij, of draagt zij slechts gedeeltelijke verantwoordelijkheid. Daarom is het lastig te beoordelen wat de precieze uitwerking is van het beleid dat de gemeente Dordrecht voert. Opleidingsaanbod De algemene indruk die oprijst uit de gesprekken met jongeren in de focusgroep is dat zij het onderwijsaanbod niet als problematisch ervaren.

Zij hebben hun keuzes gemaakt op basis van de bestaande situatie (of de situatie in het recente verleden) en accepteren dat als een gegeven. Voor de een betekent dat mbo-onderwijs volgen in Dordrecht, voor de ander een studie buiten Dordrecht. Ten aanzien van het mbo gaven de jongeren aan dat het onderwijs “prima geregeld is” in Dordrecht. Er zijn voldoende opleidingen beschikbaar op de verschillende mbo-niveaus. In de focusgroepen zijn de leerplicht en taken die voortvloeien uit de bevoegdheid van het doorstroompunt rondom het mbo niet besproken. Het opleidingsaanbod van Dordrecht Academy, voor zover jongeren hiervan op de hoogte zijn, wordt als beperkt ervaren. Er worden dit studiejaar vooral deeltijdstudies aangeboden. Voltijdopleidingen ontbreken of zijn zeer beperkt, en de bekendheid onder jongeren is laag, zoals blijkt uit de rondgang in de focusgroep. Mogelijk is het daardoor dat Dordrecht Academy op dit moment met name werkenden aanspreekt. Voor jongeren ontbreekt vooral de herkenning in het aanbod, met name in de onderwijsvorm (associate degree). De Dordrecht Academy lijkt vooral een functie te vervullen in het concept “een leven lang ontwikkelen”, en niet of in mindere mate in het behouden van jongeren en/of de doorstroom van jongeren naar het hbo. Een onderwijsambtenaar uit de focusgroep geeft aan dat de technische

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

52

opleidingen inderdaad kampen met onvoldoende belangstelling, maar dat de sociale opleidingen (zowel voltijd als deeltijd) goed lopen. De haalbaarheid van een (dependance van) universitaire opleiding in Dordrecht lijkt ambitieus, gezien het beperkte succes – in termen van aantallen studenten – van de hbo-dependances. Bereikbaarheid Jongeren zien reizen voor hun studie niet altijd als obstakel. Door de goede bereikbaarheid van Dordrecht is het immers eenvoudig om een studiecarrière elders te starten en (de eerste jaren) thuis te blijven wonen. De bereikbaarheid van de campus Leerpark is bovendien niet optimaal. Er zijn verschillende busverbindingen die richting het Leerpark rijden. Uit de focusgroepen (onder andere met professionals) blijkt dat deze bussen richting de campus vaak vol zijn. Ook zou er in de bussen en op de campus niet altijd een prettige sfeer heersen. Een jongere merkt op dat de hbo-vestiging in Rotterdam voor haar net zo gemakkelijk bereikbaar is als het Leerpark. Geen studentenstad Een ander belangrijk aspect dat jongeren benoemen, is dat de stad Dordrecht een studentencultuur mist. Door het beperkte aanbod van (voltijd) hbo-opleidingen en wetenschappelijk onderwijs blijft de ontwikkeling van een levendig studentenleven uit.

Jongeren die voor de keuze staan, ervaren de stad niet als aantrekkelijk om te studeren: er zijn geen studentenverenigingen, studentgerichte horeca of sport- en ontmoetingsplekken. Daarmee ontbreekt een sociaal en cultureel klimaat dat jongeren in concurrerende steden – zoals Breda, Rotterdam en Tilburg – wél aantreffen. Het aanbieden (of in de toekomst vergroten) van het hbo-aanbod is op zichzelf onvoldoende om Dordrecht als studentenstad te positioneren. Voor jongeren telt niet alleen het studieaanbod; de beleving eromheen is net zo belangrijk. De gemeente en onderwijsinstellingen investeren in het vergroten van de studentenbeleving, onder andere door in 2025 voor de tweede keer het Drechtsteden Studentenfestival te organiseren. Tabel 8 Normenkader onderwijs Norm Onderwijs

Oordeel

Dordrecht heeft de mogelijkheid om door te studeren op hboniveau. Het aanbod is voldoende divers en aantrekkelijk om jongeren in Dordrecht (of Drechtsteden) te houden.

Het hoger onderwijsaanbod draagt bij aan een florerend uitgaansleven

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

53

4. Slotbeschouwing In dit laatste hoofdstuk geven we enkele observaties en reflecties weer die gedurende het onderzoek opborrelden en die volgens ons relevant zijn, maar waarvoor we geen geschikte plaats vonden in het hoofdstuk met de onderzoeksbevindingen of conclusies. Aandacht voor thema’s die jongeren belangrijk vinden In de gesprekken met jongeren, maar ook in de gesprekken met wethouders, raadsleden en professionals, bleek het ingewikkeld om een strikte scheiding te maken tussen de thema’s. Aantrekkelijkheid van Dordrecht is bij uitstek een onderwerp dat verschillende thema’s met elkaar verbindt. De verbijzondering dat het moet gaan over de aantrekkelijkheid voor jongeren bakent het onderwerp enigszins af, maar het wordt er niet eenvoudiger op als men zich bedenkt dat de gemeente geen beleid maakt voor afzonderlijke doelgroepen. Overigens: in de praktijk komen jongeren als doelgroep wel degelijk aan bod. Onderwijs, bijvoorbeeld, gaat voor een groot deel wel over jongeren. En in een beleidsdocument als de horecanota is wel degelijk oog voor de belangen van jongeren. Ook op het domein van wonen is aandacht voor jongeren, studenten en starters op de woningmarkt. Maar de hamvraag van dit onderzoek is in hoeverre de gemeentelijke ambitie en de beleids- en uitvoeringspraktijk, direct of indirect, wel gaan over de thema’s die jongeren belangrijk vinden.

Richt de gemeente haar pijlen op de goede thema’s, en richt zij die goed? Het simpele antwoord op deze vraag is: ja, de gemeente heeft op de bestudeerde beleidsterreinen aandacht voor de belangen van jongeren. Maar in hoeverre die aandacht ook de aantrekkelijkheid van Dordrecht als vestigingsstad vergroot, is moeilijker te zeggen. Er lijkt sprake te zijn van selectief vertrek uit Dordrecht. Vooral jongeren die hoger onderwijs willen volgen, richten hun oog op steden als Rotterdam, Breda en verder. Onderwijskeuze hangt samen met onderwijsaanbod, maar is systemisch verbonden met huisvesting (beschikbaarheid en betaalbaarheid) en met cultuur en uitgaan (levendige binnenstad). Deze elementen oefenen elk apart hun invloed uit op aantrekkelijkheid, maar ook op elkaar. Hoewel Dordrecht op elk van deze elementen probeert invloed uit te oefenen, vinden we geen aanwijzingen dat er een doorslaggevende factor is die nu werkt. De onderlinge verwevenheid tussen de thema’s wordt breed erkend, maar dat betekent nog niet dat beleid ook in samenhang wordt ontwikkeld. Nu lijkt vooral de gemeenteraad de functie te hebben om expliciet jongerenbelangen te agenderen. Hoewel het college hier responsief mee omgaat, roept het toch de vraag op of het mogelijk is om op overlappende beleidsterreinen het belang van jongeren meer expliciet en in samenhang te integreren. Dordrecht is een kleine studentenstad

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

54

In Dordrecht zijn er al langer zorgen over het vertrek van jongeren die na de middelbare school gaan studeren. De studiemogelijkheden in Dordrecht zijn beperkt, en het lijkt erop dat, ondanks inspanningen van de gemeente en hbo-instellingen, dit beperkt zal blijven. Het is daarmee niet te verwachten dat er grote vraag zal ontstaan naar studentenkamers. Toch is het goed en logisch dat de gemeente wel inzet op het vergroten van huisvesting voor studenten en jongeren. Immers, omliggende steden met een rijk hoger onderwijsaanbod zijn vanuit Dordrecht uitstekend bereikbaar. Bovendien: voor de jongeren met wie wij de aantrekkelijkheid van Dordrecht bespraken, staat betaalbare en beschikbare huisvesting wel op nummer één. Een kanttekening hierbij is wel op zijn plaats: de jongeren die wij spraken denken bij huisvesting niet direct aan een studentenkamer van 20 m², maar aan ten minste twee kamers. Hun perspectief op zelfstandig wonen heeft niet de tijdelijkheid in zich die je wel vaak bij studenten ziet, waardoor zij bereid zijn om op woonkwaliteit water bij de wijn te doen. City branding Het is de moeite waard hier nog een specifieke bevinding uit de focusgroepen met jongeren aan te halen. De jongeren vinden dat er meer gedaan zou kunnen worden aan publiciteit rondom het hbo-aanbod. Ook vinden zij dat er meer aandacht mag zijn voor Dordrecht als techniekstad van de maritieme sector.

Iets breder getrokken raakt dit aan het thema city branding. De huidige inspanningen lijken vooral georiënteerd op mensen en bedrijven van buiten Dordrecht (en de Drechtsteden). De marketingfocus is gericht op middelbaar en hoger opgeleiden, in het waardenspectrum van traditioneel tot modern (niet postmodern). Er lijkt hier een kans te liggen om ook de keten van maritieme techniek – erfgoed, onderwijs, werkgelegenheid – binnen de regio te promoten. Reuring In het gesprek met jongeren over de aantrekkelijkheid van Dordrecht gaat het natuurlijk ook over de binnenstad. Er is grote waardering voor het historische karakter ervan. Er is waardering voor het winkelaanbod (al blijft er altijd iets te wensen over) en voor de openstelling op zondag (maar niet door iedereen!). Voor sommige jongeren uit de omliggende gemeenten geldt Dordrecht als de grote stad; de schaalverschillen en stedelijke uitstraling zijn opmerkelijk. Behalve voor school bezoeken zij de stad ook vaak wanneer het druk is, bijvoorbeeld tijdens een evenement of festival. Voor sommige Dordtse jongeren past de schaal perfect bij wat zij prettig vinden, voor anderen is het te klein. Voor hen is Dordrecht een provinciestad in vergelijking met Rotterdam of Amsterdam. Zij willen meer. Een breed gedeelde ervaring is dat buiten de vrijdag- en zaterdagavond de binnenstad weinig levendig is.

Het is vooral de gemeentelijke horecanota waarin we erkend zien dat de binnenstad “wel wat reuring kan gebruiken” en dat (ook) jongeren daar behoefte aan hebben en een rol in kunnen spelen. Echter, het is niet aan de gemeente om een club te exploiteren; daar zijn horecaondernemers voor. Hoewel zij zich door de horecanota uitgenodigd kunnen voelen om uitgaansconcepten voor jongeren te ontwikkelen, maken zij toch eerst en vooral een bedrijfseconomische afweging: “Kan het uit?” Om een rendabele

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

55

exploitatie op te zetten, zijn er wel klanten nodig die entree en een drankje willen betalen. En dan zijn we weer bij de vraag of die er zijn. Zo komen we in een cirkel terecht waarbij de avondlijke reuring van de binnenstad samenhangt met huisvesting en het aanbod van hoger onderwijs. Een complicerende factor daarbij is dat uitgaansvoorkeuren in de loop van de tijd zijn veranderd. De klassieke jongerenhoreca – disco en kroeg – heeft concurrentie van festivals, pop-up- en thuisfeesten. Ook het digitale aanbod thuis moet hier worden genoemd. Dordrecht heeft ambities om te groeien van ruim 120.000 naar 140.000 inwoners. Gezien de krapte op de (landelijke) woningmarkt is er voldoende mogelijkheid om jongeren en starters aan te trekken, maar in Dordrecht zijn er veel thuiswonende jongeren die van de groei van het aantal woningen gebruik kunnen maken. Het is aannemelijk dat voor velen van hen de mogelijkheid om een wooncarrière in Dordrecht te starten een aantrekkelijk vooruitzicht is.

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

56

5. Geraadpleegde bronnen Atlas Research. (2024). Ranglijst woonaantrekkelijkheid gemeenten. Atlas Research. https://atlasresearch.nl/wp-content/uploads/Ranglijst-Woonaantrekkelijkheid-gemeenten-2024-AtlasResearch.pdf Atlas voor Gemeenten. (2023). Atlas voor Gemeenten 2023: Aantrekkelijkheid van gemeenten. Utrecht: Stichting Atlas voor Gemeenten. Beek, R. J. J. van, Monshouwer, K., Schutten, F., Den Hollander, W., & Laar, M. van. (2024). Het grote uitgaansonderzoek 2024. Utrecht: Trimbos-instituut. Boersma, R. (2023). Huisvesting voor Dordtse jongeren & starters. Gemeente Dordrecht. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2024). Twintigers: Tegenwoordig en toen. https://www.cbs.nl/nlnl/longread/statistische-trends/2024/twintigers-tegenwoordig-en-toen/2-data Gemeente Dordrecht. (2021). Slijpen aan een diamant: Toekomstbeeld binnenstad Dordrecht. Gemeente Dordrecht. (2023a). De Dordtse horeca: Ruimte voor ontwikkeling. Gemeente Dordrecht. (2023b). Integraal veiligheidsplan Dordrecht 2023–2026. https://www.dordrecht.nl/plannen/integrale-veiligheidsplan-2023-2026 Gemeente Dordrecht. (2024a). Cultuurnota Dordrecht 2030: De kunst van het verbinden. Gemeente Dordrecht. (2024b). Lokale prestatieafspraken Dordrecht 2024–2025. https://raad.dordrecht.nl/Documenten/ Gemeente Dordrecht. (2024c). Uitvoeringsplan Dordrecht Regenboogstad 2024–2026.

https://raad.dordrecht.nl/Documenten/Uitvoeringsplan-Dordrecht-Regenboogstad-2024-2026.pdf Gemeente Dordrecht. (2024d, 27 september). Mobiliteitsplan Dordrecht 2040: Aangepaste versie na aangenomen amendementen (Documentnummer 014879-20240927-R1-09). Raad Dordrecht. https://raad.dordrecht.nl/Documenten/Mobiliteitsplan-Dordrecht-2040-aangepaste-versie-naaangenomen-amendementen-014879-20240927-R1-09.pdf

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

57

Gemeente Dordrecht. (z.d.-a). Knooppunt Dordrecht en station Dordrecht Leerpark. https://cms.dordrecht.nl/Inwoners/Overzicht_Inwoners/Projecten/Ontwikkeling/Stadas_Dordt/Knoopp unt_Dordrecht_en_station_Dordrecht_Leerpark Gemeente Dordrecht. (z.d.-b). Parkeerplannen Dordrecht. https://cms.dordrecht.nl/Inwoners/Overzicht_Inwoners/Parkeren_verkeer_en_vervoer/Overige_inform atie/Parkeerplannen_Dordrecht Hospers, G.-J. (2009). De stad tussen karaoke en karakter. Bestuurskunde, 18(1), 73–80. ING. (2024). Starters en de woningmarkt: Uitgestelde dromen en emotionele druk. ING Economisch Bureau. https://www.ing.nl/nieuws/nieuws_en_persberichten/2024/04/starters-en-dewoningmarkt.html Kemp, S. (2022). Digital 2022: Global overview report. Datareportal. https://datareportal.com/reports/digital-2022-global-overview-report Ministerie van VRO. (2025). Tussen wensen en wonen: Resultaten van het WoonOnderzoek Nederland 2024. Nederlands Jeugdinstituut. (2023). CBS: Twintigers hebben hoger inkomen. https://www.nji.nl/nieuws/cbs-twintigers-hebben-hoger-inkomen Nederlands Jeugdinstituut. (z.d.-a). Wettelijke verantwoordelijkheden van gemeenten voor jongeren. https://www.nji.nl Nederlands Jeugdinstituut. (z.d.-b). Fase van jeugd naar volwassenheid. https://www.nji.nl Raad Dordrecht. (2024, 23 april). Presentatie uitgangspunten huisvestingsverordening.

https://raad.dordrecht.nl/Documenten/Presentatie-uitgangspunten-huisvestingsverordening-dd-23-0424-4.pdf Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). (2023). Mentale gezondheid van jongeren onder druk: Feiten en cijfers. https://www.rivm.nl Schalk, J. M. A., & Van den Boogaard, W. (2023). Behoefte aan cultuur. Dordrecht: Onderzoekscentrum Drechtsteden.

Jong in Dordt: Wonen, leven en leren | Rekenkamer Dordrecht

58

Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). (2022). Jongeren in Nederland: Leven, werken en participeren in tijden van verandering. Den Haag: SCP. Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. (2024). Gematigde groei: Rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. Den Haag. Stevens, G. W. J. M., Van Dorsselaer, S., Boer, M., de Roos, S., Duinhof, E. L., ter Bogt, T. F. M., & Vollebergh, W. A. M. (2020). HBSC 2017/2018: Gezondheid, welzijn en gedragingen van jongeren in Nederland. Utrecht: Trimbos-instituut. Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times. San Francisco: Jossey-Bass. Verbiest, S., & Jansen, D. (2021). Gen Z en de toekomst: Jongeren tussen idealen en onzekerheid. Utrecht: Stichting Alexander. Willems, R., & Huijnk, W. (2023). Sociale en culturele ontwikkeling 2025. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Wouters, H. (2010). Slimme steden: Waar jonge hoogopgeleiden het aantrekkelijk vinden om te wonen (Master’s thesis). Universiteit Utrecht. Wouters, H. (2011). De slimste steden van het land en het imago van aantrekkelijkheid. Geografie, april 2011, 6–8. https://geografie.nl/artikel/de-slimste-steden-van-het-land