Presentatie Raadsinformatiebijeenkomst Bodem en PFAS (lood) in Dordrecht en Onderzoek Bodem en water moestuinen.pdf

WELKOM Raadsinformatiebijeenkomst 24 JANUARI 2023

BODEM EN PFAS (LOOD) in DORDRECHT Ruud Hakkeling, OZHZ ONDERZOEK BODEM EN WATER MOESTUINEN Karin van den Akker, Dordrecht VRAGEN STELLEN

PFAS in grond Ruud Hakkeling

PFOA in grond Zuid-Holland - Onderzoeksresultaten

Brondocument: “Bodemverwachtingskaart PFOS en PFOA Zuid-Holland” (PZH, verwacht najaar 2022)

PFAS in Zuid-Holland Zuid • Van de PFAS komt PFOA in regio het meest voor en in de hoogste concentraties • GenX komt ook voor, maar in lagere concentraties en minder ver van Chemours/DuPont. GenX is ook minder schadelijk dan PFOA.

• Overige PFAS komen in veel lagere concentraties voor. • Bron van PFOA/GenX in Zuid-Holland Zuid: alles wijst op DuPont/Chemours

Ruimtelijke ontwikkelingen – toetswaarden Saneringsplicht nieuwbouw •“interventiewaarde” / INEV → berekend voor wonen met 10% voedsel uit eigen tuin → boven interventiewaarde: sterke verontreiniging

v.a. mei ‘22 60 (30) 1, 2 tot mei ’22 1100 4

Maatregelen bestaande situatie: meer maatwerk nodig •Wonen met 2% voedsel uit eigen tuin

196 (98) 3

•Wonen met siertuin

461 (231) 3

•Plaatsen waar kinderen spelen

463 (232) 3

•Moestuin

2,3 2

•Industrie/infrastructuur

930 (465) 2

•Landbouw/natuur

onbekend (LAW)

•Landelijke achtergrondwaarde

1,9 4

(...) - gecorrigeerd voor 50% achtergrondblootstelling 1 Kamerbrief mei 2022 2 RIVM 2021 3 Arcadis november 2022 (met programma RIVM; nog ter discussie) 4 RIVM 2020

Gemeten grondconcentraties Dordrecht •Grondconcentraties Dordrecht: bijna overal lager dan 40 µg/kg PFOA.

Hergebruik van grond – toetswaarden Landelijke normen PFOA (Handelingskader PFAS 2021) • Wonen/Industrie/infrastructuur 7 µg/kg • Landbouw/natuur 1,9 µg/kg • NB: lokaal/regionaal beleid en maatwerkbesluit door B&W is toegestaan. Regionale normen PFOA (Herziene handreiking PFOA ZHZ 2018) • Alblasserwaard, Dordrecht, 10 µg/kg Zwijndrecht, H-I-Ambacht * • Hoeksche Waard * 2,5 µg/kg * Grofweg. Ligt iets genuanceerder Grondconcentraties Dordrecht: bijna overal lager dan 40 µg/kg PFOA. Plaatselijk dus aanzienlijk hoger dan de toepassingsnormen, maar lager dan de meeste risicowaarden (vorige dia).

Gemeenten en OZHZ werken aan nieuw beleid

PFOA in grond Dordrecht

Bron: bodemverwachtingskaart PFOS en PFOA Zuid Holland (in voorbereiding)

PFOA en saneren/grondverzet

PFOA en moestuinen

Lood en saneren/grondverzet Bron: Bodemkwaliteitskaart Zuid-Holland Zuid

Lood en moestuinen

VRAGEN?

Onderzoek PFAS in gewassen in moestuinen

Resultaten risico PFAS in gewassen – RIVM

Hoe is de PFAS in de tuinen terechtgekomen?

Onderzoek naar PFAS in grond, grondwater, sloten en regentonnen •

• •

10 clusters – verdeeld in 3-6 vakken 138 grondmonsters 120 watermonsters

Doel: meer inzicht in welke maatregelen kunnen helpen om de inname van PFAS te verminderen

Regenwater, slootwater of grondwater

Grond

Onderzoeksvragen •

Concentraties groenten en fruit in relatie tot windrichting

•

Relatie concentratie in groenten en fruit ten opzicht van grond en water

•

Gewasspecifiek advies?

•

Concentraties in grond en water?

•

Speelt aanhangende grond een rol?

Onderzoeksvragen •

Concentraties groenten en fruit in relatie tot windrichting

•

Relatie concentratie in groenten en fruit ten opzicht van grond en water

•

Gewasspecifiek advies?

•

Concentraties in grond en water?

•

Speelt aanhangende grond een rol?

Concentraties in gewassenafstand windrichting

Let op: bij de inname heeft PFOA een grotere bijdrage dan GenX PFOA telt 1 x mee in de berekening, GenX telt 0,06 x mee

Gewasspecifiek advies? RIVM: geen gewasspecifiek advies nodig: wissel groenten en fruit uit de tuin af met de winkel

Inzoomen op clusters oranje advies: Over het algemeen lagere concentraties in fruit, aardappel, vruchtgroenten, bolgroenten en stengelgroenten Lijkt hoger in blad- en knolgewas, maar er is veel variatie in de gemeten waarden

PFAS in grond en water Dordrecht cluster H en A Grond

Grondwater

Slootwater

Regentonnen

(ad-hoc) toetsingswaarde irrigatiewater (0,33 µg/l) Afgeleid voor dit onderzoek door Arcadis voor poriewater bij wonen met moestuin obv methodiek RIVM

ADVIEZEN MOESTUINEN

Overige moestuinen in Dordrecht: Gewasspecifiek advies binnen de oranje zone. Geen beperkingen water. De Terp (op de Staart): teelt al jaren in bakken vanwege lood. Gebruikt geen slootwater.

Adviezen •

Regenwater kan overal gebruikt worden. Oude tonnen vervangen.

•

Slootwater overal gebruiken, muv B-P (met mate) en B-S (afgeraden).

•

(Ondiep) grondwater wordt over het algemeen niet gebruikt. In clusters C, D, E, F, G en R kan het wel vrij gebruikt worden.

•

Grond in moestuinen heeft lagere concentraties dan verwacht, waarschijnlijk door intensieve bewerking. Pas dus op met nieuwe locaties waar de afgelopen jaren weinig bewerking heeft plaatsgevonden.

•

In cluster B-S → gebruik nieuwe grond en regenwater (of kraanwater).

Algemene adviezen: • Groenten en fruit wassen voor consumptie • Eet gevarieerd, niet weken achtereen dezelfde groenten • Liever regenwater dan slootwater, dat is altijd schoner

Adviezen

Vervolg Het onderzoek beantwoordt veel vragen maar er komen ook weer aanvullende vragen naar voren. Nader onderzoek naar openstaande vragen: • Verhoogde gehalten PFUnDA die sterk meewegen en niet logisch zijn • Relatief hoge gehalten GenX in cluster B-S • Landbouwpercelen niet, via NVWA • Kippeneieren (als deze voldoende aanwezig zijn) • Naar aanleiding van uw vragen?

VRAGEN? Gelegenheid tot het stellen van vragen

EXTRA SHEETS

Concentraties in gewassen Gewassen

Let op: bij de inname heeft PFOA een grotere bijdrage dan GenX PFOA telt 1 x mee in de berekening, GenX telt 0,06 x mee