presentatie raad Dordrecht chemours april 2023.pdf

Kan het en is het wenselijk? Mogelijkheden voor ingrijpen door gemeenten op de milieuvergunning Ira Helsloot

De ontwikkeling van veiligheidsbeleid • Ooit was persoonlijke ellende een ‘act of god’, daarna geloofden de liberalen dat het door persoonlijke fouten kwam: het eigen-schuldbeleid. • Sinds WOII ongeveer hebben we gebouwd aan een vangnet voor de meest kwetsbaren: een risicobeleid gebaseerd op het aanpakken van de grootste risico’s. • Nu echter is de media-rapportage van ‘pech’ het bewijs dat het systeem gefaald heeft: het nieuwe schuldbeleid • Een van de gevolgen is dat slachtoffers van exotische pech meer aandacht krijgen dan slachtoffers van ‘gewone’ pech. • Gewone pech is dat arme mensen 7 jaar korter leven dan wij.

Het systeem is in principe goed doordacht • Het maatschappelijk belang bepaalt wie het bevoegd gezag is voor een vergunning: lokaal belang is voor de gemeente etc. • En dat is nodig want alle maatschappelijk waardevolle activiteiten veroorzaken ook schade: overlast, milieuhinder en (dus) gezondheidsschade.

• Wabo-regels zijn ‘gebonden’ dat wil zeggen dat ze door het bevoegd gezag niet scherper mogen worden gemaakt ter bescherming van de vergunningaanvrager

Ook straks bij de nieuwe Omgevingswet

Rollen binnen de gemeente • Het college voert rijkstaken in medebewind uit en, binnen wettelijke kaders, de opdrachten van de raad. • U als raad bent

– Controleur van de taakuitoefening door het college – Kadersteller voor het college – Volksvertegenwoordiger

• Als volksvertegenwoordiger mag u alles vinden, vanuit de andere twee rollen bent ook u gebonden aan het wettelijk kader

U maakt zich zorgen, wat dan? • U kunt de aandacht vragen van het bevoegd gezag en/of de wetgever. – Dat heeft u en uw college effectief gedaan. De ‘antwoorden’ zijn alleen onbevredigend omdat het onderzoek eigenlijk laat zien dat het bedrijf aan zijn vergunning voldoet.

• Natuurlijk kunt u met gemeentelijke middelen bovenwettelijke maatregelen financieren voor het bedrijf of de omgeving – Dat heeft u niet gedaan maar is elders wel eens gebeurd.

• U kunt een civiele rechtszaak laten aanspannen. – Tja, gelukkig zijn goedwillende vergunninghouders goed beschermd. Ingewikkeld detail: het is een keuze van de wetgever om geen risicoaansprakelijkheid voor chemische bedrijven in te voeren i.t.t. sommige andere Europese landen.

Even inzoomen op de informele lijnen • Velen van u hebben een eigen politieke lijn naar Den Haag • Natuurlijk staat u sterker als u met andere gemeenten samen optrekt – Maar in dit geval staat de provincie al aan uw zijde. En ook de rijksoverheid beschermt ‘losse’ chemische bedrijven niet (meer)

• En last, but eigenlijk first of all, Chemours is een bedrijf dat ook aan de veiligheid en gezondheid van de eigen medewerkers en de omgeving hecht. Al was het alleen maar uit goed begrepen eigenbelang. Daarmee is samen optrekken met Chemours voor bijvoorbeeld innovatiesubsidies ook een denkbare weg – Natuurlijk kun je niet tegelijkertijd procederen en vrienden zijn

Wat moet u met de adviezen van de OvV? • Inderdaad zelfs de OvV kan niets bedenken wat u anders had moeten doen. • Voor de provincie als bevoegd gezag:

Ik deel de reactie van de omgevingsdienst

De cruciale wetenschappelijke inzichten op een rij

De onzin van meer regels •

Meer regels leiden niet zomaar tot meer veiligheid

•

Frederick Wolfe heeft laten zien dat winst een betere voorspeller is van veiligheid dan (meer geld besteed aan) meer veiligheidsregels

•

En natuurlijk de klassieker Adams: wie zich veilig voelt, gedraagt zich onveilig (en omgekeerd).

•

Grootste risico is nog steeds werkeloosheid (en keukentrapjes)

Complexe processen leiden tot incidenten • De zwarte zwaan is een gebeurtenis die buiten de normale verwachtingspatronen valt. • De zwarte zwaan komt (natuurlijk) meer voor in complexe en gekoppelde systemen. • Na het verschijnen van de zwarte zwaan wordt gezocht naar verklaringen, zodat de zwarte zwaan achteraf voorspelbaar lijkt te zijn. En iemand de schuld kan krijgen … • Mensen zijn geneigd om zich te gedragen alsof er geen zwarte zwanen zijn.

Spanning tussen veiligheid en productie • Geen productie lijkt op het eerste gezicht het meest veilig, maar verlies van werkgelegenheid leidt tot meer individuele onveiligheid. • Management wil uitstralen ‘veiligheid boven alles’ maar in de praktijk moet altijd de afweging gemaakt worden of het ‘veilig genoeg’ is.

De risico-regelreflex vergroot kans op incidenten • Definitie risico-regelreflex: De reflex om na het publiek worden van een risico te besluiten tot het nemen van maatregelen om het risico te verminderen, zonder de voor- en nadelen van de maatregelen bewust te wegen. • Managementsystemen schrijven voor dat er verbetermaatregelen genomen moeten worden na een incident. • De risico-regelreflex leidt tot complexere processen en procedures en daarmee ondanks de goede bedoelingen op termijn tot zwarte zwanen

Samenwerken is lastig ook op veiligheidsgebied

• Eigen moederbedrijf stelt eigen veelal zwaardere eisen dan de Nederlandse regelgeving • Klassiek overheidstoezicht richt zich vooral op meer arbeidsveiligheid en zorgt daarmee niet voor meer aandacht voor veiligheid met een grote ‘V’, dat is procesveiligheid. • Samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven is moeilijk in de praktijk.