Presentatie Huiselijk geweld en Femicide.pdf

Berte van Heemst, coördinerend officier van justitie HG & Stalking Openbaar Ministerie Rotterdam

Huiselijk geweld, stalking & (het voorkomen van) femicide

Inhoud presentatie • Aard en omvang: waar hebben we het over? • Soorten huiselijk geweld • Femicide en intieme terreur • Stalking • De Rotterdamse aanpak

Aard en omvang landelijk •

1,3 miljoen slachtoffers (>16jr) van huiselijk geweld in NL in 2024 (CBS, idem in 2022 en 2020)

•

990.000 slachtoffers van structureel HG

•

100.000 kinderen slachtoffer van kindermishandeling

•

Gemiddeld 74 incidenten per jaar tussen (ex-)partners

•

57% van de gezinnen: partnergeweld én geweld tegen de kinderen

•

55% van mishandelde vrouwen met huisdieren: ook dierenmishandeling

•

Maar 17% wordt gemeld bij de politie

•

8.500 zaken jaarlijkse instroom OM

Aard en omvang onze regio • Instroom huiselijk geweld zaken OM Rotterdam:

• VT cijfers eerste helft 2024 in relatieve zin (per 100.000 inwoners): 536 meldingen in VT ZHZ 515 meldingen in VT RR Het landelijke gemiddelde is 356 meldingen per 100.000 inwoners.

2014-2024: 448 vrouwen moord/doodslag 2024: 44 vrouwen

Meestal (80%) in eigen woning 44% steekwapen 24% verwurging/verstikking 14% vuurwapen

Kinderen achter femicide Ongeveer 25 kinderen per jaar verliezen hun moeder door femicide, gepleegd door hun vader

Definitie: wat is femicide? Oorsprong: “The killing of females by males because they are female.” (Diana E.H. Russel) Begrip nu: - Focus op motief van de moord - Gendergerelateerd - De vrouw doet niet wat de man van haar verwacht - De vrouw mag niet meer leven, omdat de man dat zo beslist - Macht, dwang, controle

Met name in intieme relaties (of daarna).

Het OM en femicide

• Aanwijzing: femicide expliciet genoemd als vorm van HG • Femicide in strafzaken steeds vaker genoemd • Voorkómen van femicide • Nodig: herkennen van rode vlaggen en patroon van Coercive Control (dwingende controle) Oók bij de generalisten!

De basis: twee typen Huiselijk Geweld Situationeel / systemisch geweld (85%) • Tijdelijk • Wederkerig • Even vaak aandeel m/v (maar: vrouwelijke slachtoffers (6x) vaker en ernstiger letsel) • Oorzaken o.a. stress (geld, echtscheiding, woonruimte); opvoed-onkunde; verslavingsproblematiek Intieme terreur (15%) • Chronisch, dus ernstigere gevolgen • Eén pleger (meestal m) die macht en controle wil over de ander (meestal v) • Slachtoffer gebruikt geen geweld (tenzij uit zelfverdediging) • Grootste gevaar op (dodelijke) escalatie

Patronen intieme terreur De acht fases van huiselijk geweld en partnermoord Bron: onderzoek van Britse wetenschapper Jane Monckton Smith 1. Stroef relatieverleden 2. Te hard van stapel lopen 3. Leven met (dwingende) controle (“coercive control”) 4. Een ingrijpende gebeurtenis 5. Escalatie 6. Een verandering in het denken 7. Moordplannen 8. Moord en zelfdoding

Patronen intieme terreur 1. Relatieverleden • Een pleger van intieme terreur gedraagt zich in elke relatie controlerend, bezitterig en agressief. Denk niet: het lag aan zijn ex. Het ligt aan zijn karakter. • Volgens de pleger lag het wél aan zijn ex: “Mijn ex verwijt mij van alles, zij was moeilijk, zij heeft borderline.” • Belangrijk: tijdlijn mutaties, eerdere veroordelingen, VT meldingen, etc. 2. Snelle verbintenis • De man bombardeert zijn geliefde met aandacht en cadeaus. • Snel samenwonen / trouwen / zwanger. • Hint: “Jij bent van mij” → bezitterigheid, niet liefde. • Zodra er een verbintenis is, gaat hij er rechten aan ontlenen.

Patronen intieme terreur 3. Leven met (dwingende) controle / coercive control • Er blijken regels te zijn, zoals: praat niet met andere mannen. De man is zéér jaloers. • Het slachtoffer loopt op eieren, want overtredingen hebben consequenties. • “Jealousy code” en “loyalty code” → chronische angst → controle zelfs op afstand.

Patronen intieme terreur 4. Een ingrijpende gebeurtenis • Gebeurtenissen die kunnen zorgen voor kwijtraken van de controle. • Een relatiebreuk werkt vaak als een katalysator. Soms is de gedachte daaraan genoeg, bijvoorbeeld als de dader zijn baan kwijtraakt. 5. Escalatie • De pleger probeert de controle terug te krijgen, bijvoorbeeld met geweld of stalking. • Vaak valt de relatie na een tijdje terug naar fase drie, tot het weer misgaat.

Patronen intieme terreur 6. Een verandering in het denken • Sommige daders weigeren zich neer te leggen bij een relatiebreuk. Of ze zien in dat het slachtoffer niet van gedachten verandert. Ze voelen zich zo afgewezen en vernederd dat moord een optie wordt. • “Als ik jou niet kan hebben, dan zal niemand jou hebben”. • Signaal: een verandering in tactiek. 7. Moordplannen • De dader begint te googelen en concrete plannen te maken. Hoe kan hij zijn partner het best vergiftigen of neersteken?

8. Moord en zelfdoding • In meerdere gevallen doodt de dader niet alleen zijn (ex-)partner, maar ook zichzelf. • Als er kinderen zijn, lopen die ook gevaar.

Rode vlaggen (LET OP: het gaat hier niet om bewijsbaarheid, maar om signalen)

Toenemend controlerend gedrag

Bedreigingen en intimidatie, w.o met de dood of zelfdoding, zeker na scheiding/breuk

Isolatie van slachtoffer

Escalatie van geweld (ernst e/o frequentie)

Voorgeschiedenis van psychische problemen bij de dader

Poging verwurging, verstikking of verdrinking

Geweld gebruikt tijdens zwangerschap (aanstaand verlies en geen grens)

Eerdere geweldsincidenten & recent gewelddadig gedrag

Dierenmishandeling (cruelty link)

Stalking

Extreme angst bij het slachtoffer dat haar leven of dat van de kinderen in gevaar is

Financiële afhankelijkheid

Bezit van (vuur)wapens of er aan kunnen komen

Voorafgaande schendingen van beschermingsbevelen

Recente scheiding of relatiebreuk

Gedwongen seks

Onthouden van zorg die acuut de gezondheid bedreigt

Het slachtoffer durft niet te spreken in de buurt van de partner en/of toont angst voor de partner

Extra hoog risico op femicide • Dwingende controle + geweld + relatiebreuk = 900% grotere kans op femicide Onderzoek van Jane Monckton Smith • Niet fatale verwurging/strangulatie = 750-800% grotere kans op femicide Onderzoek van o.a. Nancy Glass in de VS • Stalking - Ongeveer 1 op de 3 ex-partnerstalkers gebruikt fysiek geweld - 1 op de 2 ex-partnerstalkers die dreigde met geweld, doet dit ook

Vraag:

Welke druk is nodig? a. Halsader b. Halsslagader c. Luchtpijp d. Het openen van een blikje cola e. Handdruk van een volwassen man

Antwoord:

Druk op de nek • Halsader: 4 psi (pound-force per square inch) • Halsslagader: 11 psi • Luchtpijp: 34 psi • Een blikje cola openen: 20 psi • Handbewegingen voor volwassenen: 80-100 psi

Stalking – vijf typen stalkers • Afgewezen stalker: vaak ex-partner, of andere hechte relatie. Meest risicovol! • Wraakzuchtige / rancuneuze stalker: bv. ontslagen werknemer, er speelt onrecht volgens stalker. Vaak bedreigingen, komt zelden uit. Kan wel escaleren. • Seksueel gewelddadige stalker/jager: fantaseert over plegen seksueel delict. Vrij zeldzaam, maar hoog risico op (seksueel) geweld!

• Stalker met intimiteitswanen: denk dat er een relatie is, vaak vrouwen. Zelden gewelddadig, vaak psychische problematiek. • Incompetente aanbidder: zoekt door gebrek aan vaardigheden op knullige manier constant toenadering tot slachtoffer.

Stalking – voorbeelden • • • • • • • • • • • •

Bellen, mailen, berichten sturen (WhatsApp, social media) Langs woning gaan / binnendringen (soms dingen wegnemen) Langs werk gaan Achtervolgen (soms klem rijden) GPS trackers / locatie telefoon bijhouden Spullen of eten laten bezorgen Briefjes op de deur 1 cent overmaken met boodschap Internetaccount aanmaken met boodschap Cyber: via nepaccounts (zie ook factsheet cyber en stalking) Seksueel getinte foto’s en filmpjes verspreiden Via derden! Familie, werk, hulpverleners, etc. Stalking by proxy

• Volhardendheid + moeite!

Stalking - aandachtspunten • Ongeveer 1 op de 3 ex-partnerstalkers gebruikt fysiek geweld

• 1 op de 2 ex-partnerstalkers die dreigde met geweld, doet dit ook • Wanneer wel, wanneer geen stopgesprek? • Grijp z.s.m. in bij overtreding van voorwaarden en CV / LV • Mediation is géén optie bij stalking • Duid contact vanuit het slachtoffer op juiste wijze!

Rotterdamse werkwijze OM en politie bij verdenking huiselijk geweld • Politie krijgt melding / aangifte HG • Drie dagen regeling

• Verdachtenmonitor: label rood • Rood = zaak MOET met alle ketenpartners (voor zover aanwezig) worden besproken (triage) → straf, zorg en veiligheid • Ketenpartners: SHN, Reclassering, Politie, OM, Veilig Thuis, ZVH • Afdoeningsbeslissing na input ketenpartners

Wat doet het OM (en politie) bij HG-zaken op ZSM • Beschermingsmaatregelen tot aan de zitting via: - Gedragsaanwijzing (GA) bij heenzenden: contactverbod, locatieverbod, (bestaande) hulpverlening en/of meldplicht, mits sprake is van ernstige bezwaren en de verdachte gedagvaard wordt (art. 509hh WvSv) - Voorgeleiding verdachte bij RC - Voorwaarden bij schorsing VH, opgelegd door de RC of raadkamer gevangenhouding (EM / SOD!) - Voortduring voorlopige hechtenis tot zitting of tot persoonlijkheidsonderzoek is afgerond - Reclasseringsrapport aanvragen voor de zitting

Slachtofferdevice • Proef met extra bescherming voor slachtoffers bij ernstige stalking en HG zaken en een hoog risico op geweldsincidenten • Doel: slachtoffers meer rust en veiligheid geven • Altijd gekoppeld aan een enkelband van de verdachte/veroordeelde en verzendt een GPS-signaal • Hierdoor kan reclassering op afstand zien dat verdachte/veroordeelde en slachtoffer elkaar naderen (buiten verboden gebied) en het slachtoffer hierover informeren • Knop voor noodsituaties zoals bij AWARE • Medewerking moet in bijzondere voorwaarde door rechter zijn opgelegd of door DJI i.k.v. detentiefasering • Pilot in Rotterdam was succesvol, nu uitrol verder in het land

Rotterdamse werkwijze hoog risico stalkingszaken • Na Hümeyra • SASH instrument / hoog = - VT melding → VT pakt met spoed op - DR of HG team Oost - Vast contactpersoon politie voor slachtoffer • OM: - Drie gespecialiseerde officieren van justitie binnen Onderzoeken - Zaakseigenaarschap: OvJ blijft vaste OvJ in deze zaak, tot én met executiefase! • Triage-overleg met ketenpartners blijft! • Vaak inzet slachtoffercoördinator in deze zaken: vast aanspreekpunt voor slachtoffer en ketenpartners die contact met slachtoffer hebben

Waarom is meer aandacht voor HG nodig?

Intergenerationeel geweld

Oók getuige zijn van geweld heeft ernstige gevolgen!

PTSS Hechtingsstoornis Ziekten op latere leeftijd door stress Alcohol- en drugsverslaving Geweld naar anderen / andere criminaliteit Zorgkosten!

Er is gelukkig steeds meer aandacht!

Lees-, luister- en kijkvoer: Boeken: • Jane Monckton Smith – In Control • Ingrid Vledder en Ariane Hendriks – Met liefde heeft het niets te maken • Bianca Voerman en Coco Brandt – Eerste hulp bij stalking Podcasts: • Zij is van mij (van Saskia Belleman, De Telegraaf) • Napleiten afleveringen 102 en 104 • Vrouwenmoord (van Esther Monsma, SBS) • Assume Nothing (BBC over 8 fases intieme terreur) • SSR meestervertellers, afleveringen 2 (aanpak HG) en 53 (femicide) • OM podcast nr. 39 • Pointer “Ik heb levenslang” (seizoen 4, aflevering 3) Documentaires: • Look what you made me do (2doc via NPO) • Femicide (NPO)

Vragen of opmerkingen?