Document · PDF

PPN - BIJLAGE 3 - Overzicht maatregelen - niet invoeren.pdf

Dordtse Dinsdag – Beeld- en oordeelsvormende commissies 8 juli 2025, gemeente DordrechtBij agendapunt: 3: Vaststellen Perspectiefnota 2026 - Raadsvoorstel6.638 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

BIJLAGE 3 – Niet gekozen maatregelen Perspectiefnota 2026 In dit document staan de ombuigingsmaatregelen waar het college niet voor kiest. Dit kan verschillende redenen hebben. •

• • •

•

Voorstellen zijn aangepast of verduidelijkt op basis van de participatie, maar het college heeft uw raad toegezegd alle maatregelen te laten zien; we kiezen niet voor de oude maatregelen. Sommige voorstellen zijn vanuit de participatie als niet wenselijk – ook niet in aangepaste vorm – geduid, waardoor het college ervoor kiest deze maatregelen niet in te voeren. Een aantal voorstellen blijkt bij nadere verkenning toch niet realiseerbaar en/of financieel haalbaar te zijn. Sommige voorstellen worden op andere wijzen verwerkt; bijvoorbeeld via een Gemeenschappelijke Regeling. We voorkomen hiermee dat maatregelen twee keer worden ingeboekt. Diverse voorstellen kunnen getypeerd worden als beleidsambitie. We verkennen dit wel verder, maar het is voor nu te voorbarig om al financiële reeksen hiervoor op te nemen in de Perspectiefnota. Op een aantal beleidsterreinen willen we eerst verder onderzoek uitvoeren voordat we hier financiële consequenties aan verbinden. Zo willen we inzicht krijgen in de benodigde voorzieningen aan zwembaden in relatie tot de (toekomstige) omvang Dordrecht en onderzoeken hoe deze voorzieningen het meest doeltreffend en efficiënt kunnen worden georganiseerd. Ook met grote subsidiepartners in het sociaal domein gaan we hiernaar kijken.

De maatregelen zijn geordend langs de lijn van de begrotingsprogramma’s. In onderstaande tabel zijn de bedragen zichtbaar gemaakt die met deze voorstellen gemoeid zijn. Bedragen x € 1.000

Totaaloverzicht

2026

2027

2028

2029

saldo

Programmaoverstijgende maatregelen

300

Programma 1 Bestuurlijk & Ondersteunend Dordrecht

Programma 2 Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht

510

995

1.290

1.590

Programma 3 Groen, Duurzaam & Ruimtelijk Dordrecht

1.355

1.530

1.605

1.680

Programma 4 Gezond, Sociaal & Zorgzaam Dordrecht

2.845

4.305

4.850

5.395

Programma 5 Lerend & Ondernemend Dordrecht

200

440

Programma 6 Bouwend & Bereikbaar Dordrecht

190

250

335

425

200

400

5.485

8.105

9.305

10.315

Programma 7 Financiën van Dordrecht Totaal maatregelen programma

Hieronder lichten we de diverse ombuigingsmaatregelen inhoudelijk toe. Per hoofdstuk lichten we de ombuigingsmaatregelen per begrotingsprogramma toe waarbij we allereerst een financieel overzicht bieden. Daarna lichten we iedere maatregel inhoudelijk toe op [1] inhoud, [2] invloed op politieke doelstellingen en [3] maatschappelijke gevolgen.

0 Programma-overstijgende maatregelen 0.1 Overzicht van de ombuigingsmaatregelen Bedragen x € 1.000

Programmaoverstijgende maatregelen

2026

2027

2028

2029

saldo

Leges kostendekkend maken (oorspronkelijk voorstel)

300

Totaal maatregelen programma

300

Par.

0.2.2

0.2 Toelichting op de ombuigingsmaatregelen 0.2.2 Leges kostendekkend maken (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting Binnen onze leges zijn diverse categorieën niet kostendekkend. Dit speelt onder andere bij een deel van hoofdstuk 1 van onze verordening (huwelijken, archief), bij de lijkbezorgingsrechten (68%) en de marktgelden (35%). We gaan op deze categorieën inkomsten genereren door extra leges te heffen zodat we meer kostendekkend zijn. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving Financieel effect op het deel van de samenleving dat leges betaalt. Bij de marktgelden kan het effect zijn dat marktlieden niet meer aan de Dordtse markt willen deelnemen, waardoor het aanbod afneemt.

1 Programma 1 – Bestuurlijk en ondersteunend Dordrecht 1.1 Overzicht van de ombuigingsmaatregelen (bedragen x € 1.000) Bedragen x € 1.000

Programma 1 Bestuurlijk & Ondersteunend Dordrecht

2026

2027

2028

2029

saldo

Dienstverlening (oorspronkelijk voorstel)

Totaal maatregelen programma

Par.

1.2.1

1.2 Toelichting op de ombuigingsmaatregelen 1.2.1 Dienstverlening (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We kiezen ervoor de dienstverlening op de volgende onderdelen te versoberen of efficiënter in te richten: • •

•

Inwoners kunnen meldingen over de openbare ruimte waar mogelijk alleen nog via de Fixiapp doorgeven. Dit scheelt 250 telefooncontacten per week; We beperken het aantal kanalen waarmee inwoners, ondernemers en instellingen in contact kunnen komen met de gemeente door te stoppen met Livechat en Whatsapp. De contacten verlopen waar nodig via andere kanalen; We beantwoorden op vrijdag tussen 12.00 en 17.00 uur geen telefooncontacten en sociale media. Daardoor zijn we net zoals in het weekend niet meer bereikbaar via bijvoorbeeld 14078. Hiervoor is gekozen, omdat het aanbod op vrijdagen het laagst is en ook de ambtelijke capaciteit bij de vak afdelingen op die middag beperkter is. We verlengen de wachttijd voor het maken van een afspraak: nu kan de inwoner aan de balie van de Stadswinkel terecht binnen 2 dagen (buiten de piekperiodes). Dit verlengen we naar een wachttijd van 5 dagen. De ervaring leert dat deze periode niet leidt tot een toename van spoedaanvragen (reisdocumenten) en extra telefoonverkeer met 14078; We verlengen de wachttijd aan de telefoon. De huidige servicenorm is dat we in 80% van de gevallen de telefoon opnemen binnen 25 seconden. Deze norm passen we aan naar in 70% van de gevallen de telefoon opnemen binnen 50 seconden. We verwachten daarbij gezien het landelijk beeld van wachttijden geen significante daling in de klanttevredenheid.

Beide opties voor het verlengen van de (gemiddelde) wachttijd leidt tot een besparing op personeelskosten. Deze maatregelen maken een lagere bezetting mogelijk aan de telefoon en aan de balie.

Effect op de politieke doelstellingen Deze ombuigingsmaatregel heeft effect op het aantal kanalen waarmee en de tijdstippen waarop de gemeente bereikbaar is voor inwoners. Daarnaast raakt het de wachttijden voor inwoners. Het raakt daarmee een uitgangspunt van het politiek akkoord zoals verwoord in het hoofdstuk "Betrouwbaar en duidelijk". Effect in de samenleving Inwoners kunnen de gemeente als minder toegankelijk of bereikbaar ervaren.

2 Programma 2 – Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht 2.1 Overzicht van de ombuigingsmaatregelen (bedragen x € 1.000) Bedragen x € 1.000

Programma 2 Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht Par.

2026

2027

2028

2029

saldo

2.2.4

Groei toeristisch (riviercruise) bezoek (oorspronkelijk voorstel)

150

200

300

2.2.5

Binnenstadbedrijf zelfvoorzienend (oorspronkelijk voorstel)

100

2.2.6

Verkleinen budget begrotingssubsidies evenementen (oorspronkelijk voorstel)

240

2.2.7

Verkleinen budget subsidieregeling evenementen

2.2.8

Verkleinen beschikbare budget culturele basisinfrastructuur

170

345

515

690

2.2.10

Opkoopbescherming en inspecties huisvesting (oorspronkelijk voorstel)

190

Totaal maatregelen programma

510

995

1.290

1.590

2.2 Toelichting op de ombuigingsmaatregelen 2.2.4 Groei toeristisch (riviercruise) bezoek (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting Jaarlijks bezoeken vele (dag)toeristen de stad en doen zo'n 9.000 riviercruise-gasten Dordrecht aan en een veelvoud aan andere (dagjes)toeristen. Door het inzetten van gerichte marketing en promotie en investeringen in aanlegvoorzieningen kan het toeristisch bezoek substantieel groeien, waarvan een deel overnacht. We investeren daarom in de groei van het aantal riviercruise schepen dat naar de stad kan komen, met investeringen in de aanlegvoorzieningen die we samen met de sector oppakken. Hierdoor kunnen extra havengelden worden geïnd en doordat er meer bezoekers zijn verwachten we ook extra inkomsten voor bijvoorbeeld de Dordtse musea. Ook hogere toeristenbelasting is te verwachten, maar hiervoor moet eerst de hotelcapaciteit uitbreiden om deze extra inkomsten ook daadwerkelijk te kunnen behalen. Effect op de politieke doelstellingen Deze ombuigingsmaatregel sluit aan bij de doelstellingen van het beleidskader "Toekomstbeeld Binnenstad, slijpen aan een diamant" om de positie van Dordrecht als aantrekkelijke bestemming voor toeristen te versterken. Het past ook bij het focuspunt "Veilige, leefbare en levendige stad" van het Politiek Akkoord 2022-2026.

Effect in de samenleving Uit onderzoek blijkt dat riviercruise bezoekers gemiddeld tientallen euro's uitgeven op hun (tussen)bestemming en dat 60% van hen een herhaalbezoek brengt aan de stad. Meer bezoek levert dus een substantiële extra omzet op voor (binnenstad) ondernemers en culturele instellingen. Tegelijkertijd zijn de aantallen, ook bij deze groei, proportioneel met oog op een goede balans met de leefbaarheid in de stad.

2.2.5 Binnenstadsbedrijf zelfvoorzienend (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We wijzigen de financiële steun vanuit de gemeente aan het Binnenstadbedrijf en zetten in op een zelfvoorzienende stichting binnen twee jaar. Effect op de politieke doelstellingen De maatregel raakt het politiek akkoord waarin o.a. de focus op groei van de economie en een gezonde arbeidsmarkt centraal staat.

Effect in de samenleving De maatregel heeft effect op de stichting en de binnenstad zelf. De gemeente komt met deze maatregel de initiële afspraken niet na, wat effect heeft op de relatie met de partners en mogelijk effect heeft op de positie van de gemeente in het Binnenstadbedrijf.

2.2.6 Verkleinen budget begrotingssubsidies evenementen (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting Sinds 2017 ontvangen een aantal beeldbepalende evenementen een begrotingssubsidie vanwege strategisch belang voor de positionering van Dordrecht. We verlagen nu dit budget voor de begrotingssubsidies evenementen met 25%. We stellen hierbij nadere uitgangspunten en criteria voor de heroverweging van de begrotingssubsidies op. Hierin wordt gekeken welke evenementenorganisaties hiertoe behoren, alsmede de hoogte van het subsidiebedrag per organisatie. Een externe adviescommissie beoordeelt de aanvragen. Effect op de politieke doelstellingen Deze maatregel heeft effect op de visienota Evenementenbeleid Dordrecht 2024-2030. Daarin is de ambitie vastgesteld dat Dordrecht een vitale evenementenstad blijft. Daarbij staat de levendigheid en leefbaarheid van de stad voor de inwoners centraal. Effect in de samenleving Deze maatregel kan zorgen voor vermindering van het aantal beeldbepalende evenementen. Dordrecht zet evenementen in als instrument voor het regionaal en landelijk positioneren van de stad.

2.2.7 Verkleinen budget subsidieregeling evenementen (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We verlagen het budget voor de subsidieregeling evenementen met 25%. Daar waar nodig zal hiertoe een afbouwregeling worden opgesteld. Met een lager budget kunnen minder aanvragen gehonoreerd worden. Effect op de politieke doelstellingen Deze ombuigingsmaatregel heeft effect op de visienota Evenementenbeleid Dordrecht 2024-2030. Daarin is de ambitie vastgesteld dat Dordrecht een vitale evenementenstad blijft. Daarbij staat de levendigheid en leefbaarheid van de stad voor de inwoners centraal. Effect in de samenleving Het verlagen van het budget, zal het aantal en de diversiteit van de evenementen in de stad afnemen. Sommige bestaande initiatieven kunnen niet kunnen voortbestaan en daardoor zal niet meer voor elke Dordtenaar aanbod zal zijn.

2.2.8 Verkleinen beschikbare budget culturele basisinfrastructuur Inhoudelijke toelichting We verlagen het budget voor de culturele basisinfrastructuur (BIS) met 10%. We stellen een zorgvuldig proces op met nadere uitgangspunten en criteria voor de heroverweging van de begrotingssubsidies voor culturele organisaties, waarbij we een afbouwtermijn in acht nemen waar nodig. Op dit moment vallen daaronder Kunstmin, Stichting Cultuureducatie, Bibelot, Nationaal Onderwijsmuseum, DOOR, Pictura, Muziektheater Hollands Diep, Museum 40-45, Stichting Torenmuziek, Muziekpodium DJS en Bachfestival. Ook nieuwe organisaties krijgen de kans een aanvraag in te dienen. Vervolgens kan beoordeeld worden welke culturele organisaties gezamenlijk het beste invulling geven aan de doelen uit de Cultuurnota Dordrecht 2030 binnen de beschikbare middelen, alsmede de hoogte van het subsidiebedrag per organisatie. Een externe adviescommissie beoordeelt de aanvragen. 5

Het Nationaal Onderwijsmuseum valt buiten deze maatregel, want daarvoor is een afzonderlijke maatregel uitgewerkt. Het Dordrechts Museum rekenen we in de Cultuurnota wel tot de BIS, maar is onderdeel van de gemeente en ontvangt dus geen aparte begrotingssubsidie. Het valt daarom niet onder deze maatregel. Effect op de politieke doelstellingen De maatregel heeft effect op de cultuurnota Dordrecht 2030 ‘De kunst van het verbinden’ Effect in de samenleving De verwachting is dat deze maatregel een negatieve impact heeft op de lokale economie, de levendigheid en aantrekkelijkheid van de stad voor inwoners en toeristen. Ook verkleint het de maatschappelijke waarde die cultuur heeft voor de stad en inwoners, zoals verminderen eenzaamheid, bevorderen mentale gezondheid, kansengelijkheid, sociale cohesie, brede talentontwikkeling.

2.2.10 Opkoopbescherming en inspecties huisvesting (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We stoppen met handhaven van opkoopbescherming en stoppen met inspecties van de huisvesting. Effect op de politieke doelstellingen Deze maatregel heeft effect op het focuspunt “Meer betaalbare woningen” uit het Politiek Akkoord 2022-2026. Effect in de samenleving Het stoppen met het handhaven op de opkoopbescherming heeft effect op de beschikbaarheid van betaalbare koopwoningen.

3 Programma 3 – Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht 3.1 Overzicht van de ombuigingsmaatregelen (bedragen x € 1.000) Bedragen x € 1.000

Programma 3 Groen, Duurzaam & Ruimtelijk Dordrecht Par.

2026

2027

2028

2029

saldo

3.2.2

Versoberen kwaliteit groenonderhoud (oorspronkelijk voorstel)

125

200

275

350

3.2.3

Speelvoorzieningen alleen in parken

100

3.2.5

Hondenbelasting verhogen

100

3.2.7

Sluiten Sterrenwacht

130

3.2.9

Kwijtscheldingsbeleid van sociaal beleid naar tarieven

1.000

Totaal maatregelen programma

1.355

1.530

1.605

1.680

3.2 Toelichting op de ombuigingsmaatregelen 3.2.2 Versoberen kwaliteit groenonderhoud (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We verlagen de beeldkwaliteit van het groenonderhoud in de openbare ruimte van niveau B naar C en voor de binnenstad, winkelcentra en De Hoven verlagen we de beeldkwaliteit van niveau A naar C. Daarnaast treffen we de volgende maatregelen: het niet meer plaatsen van kerstbomen, bloembakken, kerstverlichting en objectverlichting. Effect op de politieke doelstellingen De maatregel heeft effect op het politiek akkoord 'Focus op een duurzame en groene stad'. Effect in de samenleving Een lager kwaliteitsniveau kan leiden tot meer klachten.

3.2.3 Speelvoorzieningen alleen in parken Inhoudelijke toelichting We zetten in op de instandhouding van de (vaak grotere) speelvoorzieningen in de parken. Op die locaties zetten we in op kwalitatieve ontmoetingsplekken met de fysieke inrichting die dat vraagt. Overige speelplekken zullen we niet meer actief onderhouden en ook niet vervangen zodra dit nodig is. We voeren wel de jaarlijks verplichte wettelijke inspectie uit en bij veiligheidsissues worden de speelplekken opgeruimd en daarna heel sober ingericht. Daarnaast investeren we niet in nieuwe speelvoorzieningen. Op termijn neemt hiermee het aanbod van voorzieningen met 80% af. Effect op de politieke doelstellingen De maatregel heeft effect op de sportvisie en het politiek akkoord: ''Veilige, leefbare en levendige stad''. Effect in de samenleving De maatregel zal een effect in de samenleving hebben. Er is minder plek om te spelen, leren en te ontmoeten in de wijken. Ook leidt deze maatregel tot grotere druk op de speelvoorzieningen in de parken.

3.2.5 Hondenbelasting verhogen Inhoudelijke toelichting De hondenbelasting is in 2023 tijdelijk op 0 gezet, gedurende de periode van het politiek akkoord dat loopt tot en met 2026. Vanaf 2027 staat de hondenbelasting weer in de begroting en we verhogen dit oorspronkelijke bedrag om meer kostendekkend te zijn. De hondenbelasting is een algemene belasting, maar een deel van de opbrengsten van de hondenbelasting wordt ingezet voor de kosten van de uitvoering van het hondenuitlaatbeleid, zoals het onderhoud van hondenspeelvelden, losloopgebieden, hondenpoepzuigers en het bijvullen van poepzakjesdispensers. Effect op de politieke doelstellingen De maatregel heeft geen direct effect op het politiek akkoord, omdat de invoering in 2027 is. Effect in de samenleving De maatregel kan leiden tot maatschappelijke discussie, gelet op het alleen belasten van honden.

3.2.7 Sluiting Sterrenwacht Inhoudelijke toelichting We stoppen met de subsidie aan Stichting Sterrenwacht Mercurius. Naar verwachting betekent dit dat de stichting stopt met haar activiteiten en de Sterrenwacht daarmee ophoudt te bestaan. Indien dit gebeurt, komt het pand terug in beheer van de gemeente. Het vinden van een nieuwe huurder vergt tijd vanwege de locatie van het huidige pand en de verduurzaming die gedaan moet worden aan het pand. Een alternatief is het slopen van het gebouw en saneren van de grond. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving Met deze maatregel verliezen we hoogstwaarschijnlijk een locatie met een unieke educatieve functie voor de regio. De maatregel is niet terug te draaien.

3.2.9 Kwijtscheldingsbeleid van sociaal beleid naar tarieven Inhoudelijke toelichting We wijzigen het financiële stelsel rondom het kwijtscheldingsbeleid. De raad heeft de huidige nota Lokale Heffingen in oktober 2021 vastgesteld. Sindsdien houden we bij het berekenen van de kostendekkendheid van lokale heffingen geen rekening meer met de kosten van de kwijtscheldingen. De kwijtscheldingen vallen beleidsmatig onder het sociaal domein (i.c. minimabeleid). Deze stelselwijziging -die destijds budgettair neutraal was voor zowel de gemeente Dordrecht als de Dordtse huishoudens- draaien we nu terug. Hierdoor daalt de kostendekkendheid van de lokale heffingen en ontstaat ruimte om de opbrengsten uit afvalstoffen- en rioolheffing te verhogen naar maximaal 100% kostendekkendheid. De kosten voor kwijtschelding worden bij deze ombuiging volledig neergelegd bij de betalende huishoudens, die een aanslagbiljet voor afvalstoffen- en rioolheffing ontvangen. Zij gaan dan een hoger tarief voor de afvalstoffen- en rioolheffing betalen. Een eerste globale berekening van de Gemeentebelastingen en Basisinformatie Drechtsteden (GBD) komt uit op € 38 - € 40 extra per huishouden. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving De lokale lastendruk neemt toe.

4 Programma 4 – Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht 4.1 Overzicht van de ombuigingsmaatregelen (bedragen x € 1.000) Bedragen x € 1.000

Programma 4 Gezond, Sociaal & Zorgzaam Dordrecht Par.

2026

2027

2028

2029

saldo

4.2.2

Wijkgericht aanbesteden van Wmo en Jeugdhulp (oorspronkelijk voorstel)

250

500

750

4.2.5

Armoedebeleid en minimabeleid

570

4.2.6

Was-service

775

4.2.7

Collectief vraagafhankelijk vervoer

125

250

375

500

4.2.8

Subsidies Sociaal Domein herijken

135

510

680

850

4.2.11

Ombuigingskansen dienstverlening Dienst Gezondheid & Jeugd

100

4.2.12

Beperkt participeren in de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) (oorspronkelijk voorstel)

750

4.2.13

Subsidies Zwembadhuur

155

4.2.14

(Top)sportevenementen (oorspronkelijk voorstel)

4.2.15

Minder inzetten op stimuleren interesse voor sport

4.2.20

Alternatieve dekking "Nu Niet Zwanger"

4.2.25

Drechthopper: aantal kilometers terugbrengen en tarief gelijkstellen aan OV-tarief

250

230

2.845

4.305

4.850

5.395

4.2.26 4.2.28

Drechthopper: bundelen van ritten en verkorten reserveringstijd (oorspronkelijk voorstel) Beschermd wonen - Realistischer begroten regionale budgetten Totaal maatregelen programma

4.2 Toelichting op de ombuigingsmaatregelen 4.2.2 Wijkgericht aanbesteden van Wmo en Jeugdhulp (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We kiezen ervoor om wijkgericht aan te besteden voor Wmo en Jeugdhulp. Door wijkgericht aan te besteden (en het inperken van de vrije keuze) kunnen aanbieders veel effectiever werken. We spelen zo beter in op de behoeften in een wijk en het is handig voor de planning (efficiëntere vervoersstromen). We kijken hiervoor naar een trapsgewijze invoering. De invoering hiervan moet via het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Sociaal en de Dienst Gezondheid & Jeugd lopen. Dordrecht gaat dus aan de slag om een meerderheid in de regio te organiseren. Effect op de politieke doelstellingen - beleidsdoelstellingen Deze ombuigingsmaatregel past in het Politiek Akkoord 2022-2026, waarin we veel aandacht hebben voor wijk- en gebiedsgericht werken. We kunnen veel beter sturen op de doelen en sneller reageren. Ook zal de aanbesteding uitmonden in minder wachtlijsten. Effect in de samenleving Voor inwoners wordt de hulp overzichtelijker en eenduidiger. Wel beperkt de aanbesteding de keuzevrijheid voor de inwoner en kan het een breuk betekenen in bestaande relaties tussen professionals en cliënten.

4.2.5 Armoedebeleid en minimabeleid Inhoudelijke toelichting We brengen onze begroting voor de armoede- en minimaregelingen terug naar het voorzieningenniveau van 2022. Ook geven we de tegoeden van het SMS-kinderfonds niet voor 100% uit. Door minder in te zetten op het optimaliseren van het bereik kan bespaard worden.

Dordrecht is de enige gemeente in de Drechtsteden die de verruiming van de minimaregelingen incidenteel gefinancierd heeft. De andere gemeenten hebben dit structureel gedaan. De Gemeenschappelijke Regeling Sociaal begroot de verruimde minimaregelingen ook als structureel beleid in de meerjarenbegroting. Omdat de begroting van de GRS één op één overgenomen is in onze lokale begroting een te hoog bedrag in onze begroting opgenomen vanaf 2027. Met deze maatregel passen we dit aan en brengen we de begroting terug naar het voorzieningenniveau 2022, wat een besparing oplevert. Effect op de politieke doelstellingen De maatregel gaat in tegen de ambitie die het college in het politiek akkoord heeft geformuleerd; focus op bestaanszekerheid en kansengelijkheid. Het gaat ook in tegen de integrale visie Sociaal Domein (bestaanszekerheid als basis). Het vergroten van het bereik van regelingen was hierbij een belangrijk aandachtspunt. Met deze maatregel grijp je in op die ambitie. Bovendien is armoede de grootste voorspeller voor zorggebruik. Het lijkt een besparing op korte termijn, maar op lange termijn zullen er juist extra zorgkosten zijn. Effect in de samenleving Een belangrijke voorwaarde om bestaanszekerheid te krijgen is voldoende en voorspelbaar inkomen en hulp bij (beginnende) schulden. Inwoners ervaren voortdurende stress wanneer de inkomenspositie niet op orde is.

Deze voortdurende stress leidt tot hogere zorgkosten. Dit kan door deze maatregel in grotere mate gaan spelen.

4.2.6 Was-service Inhoudelijke toelichting We beleggen de uitvoering van de was-service vanuit de Wmo in een algemene voorziening, waardoor bespaard wordt binnen de Wmo. Dit betekent dat inwoners met een indicatie wassen binnen huishoudelijke ondersteuning hun vieze wasgoed enkele dagen kwijt zijn voordat het schoon terugkomt. Er is een uitzondering voor inwoners waarbij het door hun ziektebeeld vaker nodig is om hun kleding te wassen. Bij deze groep blijft wassen binnen de huishoudelijke ondersteuning. Volgens raadsbesluit zal kleding in de was-service niet meer gestreken worden. Per waszak zullen inwoners een eigen bijdrage moeten betalen. De invoering van deze maatregel moet met regionaal draagvlak georganiseerd worden. Daarnaast zijn er afspraken dat bij uittreden desintegratiekosten verschuldigd zijn. Effect op de politieke doelstellingen De maatregel past bij de uitgangspunten van de integrale visie Sociaal Domein. Effect in de samenleving Er kan ontevredenheid leven bij inwoners over ongestreken kleding en de eigen bijdrage.

4.2.7 Collectief vraagafhankelijk vervoer Inhoudelijke toelichting We stoppen met de voorziening collectief vraagafhankelijk vervoer (Drechthopper en Wijkhopper) via Stroomlijn. Met de regeling kunnen reizigers (met een handicap, beperking of psychische aandoening) vervoer aanvragen voor primair een sociaal doel. Met deze maatregel vervalt deze mogelijkheid. Effect op de politieke doelstellingen Het stoppen met het collectief vraagafhankelijk vervoer is tegenstrijdig met de integrale visie Sociaal Domein, waarbij we inwoners stimuleren om naar vermogen mee te doen aan de samenleving. Effect in de samenleving Het kan een negatief effect hebben op het welzijn van de doelgroep en mogelijk indirect leiden tot extra uitgaven op andere terreinen binnen de Wmo.

4.2.8 Subsidies sociaal domein herijken Inhoudelijke toelichting We besparen € 850.000 op grote subsidies binnen het sociaal domein. Dit bedrag is inclusief de verwerking van de ombuigingsmaatregel om 3% van de toegestane indexering voor subsidies in 2026 niet toe te kennen. Het totaal aan subsidies in het sociaal domein is € 25 miljoen. Het gaat voor een groot deel om wettelijke taken en om subsidie voor activiteiten die de afgelopen periode tot stand zijn gekomen om de druk op de veelal duurdere wettelijke taken (bijvoorbeeld de maatwerkvoorzieningen Wmo) te dempen en te verlagen. Circa 80% van onze subsidies gaat naar 20% van het totaal aan subsidie-ontvangende organisaties. Het bedrag van € 850.000 is stevig en daarom is het meest kansrijk dit te realiseren bij de organisaties waar het meeste naar toe gaat. Deze organisaties zullen veelal ook meer ruimte hebben om een besparing door te kunnen voeren en op te kunnen vangen. We richten ons dus op de grootste subsidieontvangers (vanaf € 100.000). Dit betreft ongeveer 21 organisaties en in totaal zo'n € 18 miljoen. Een deel van de besparingen wordt regionaal gedeeld. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen.

Effect in de samenleving Beëindiging en/of verlaging van subsidies zal neerslaan bij maatschappelijke partners en inwoners die gebruik maken van het gesubsidieerde aanbod van die partners.

4.2.11 Ombuigingskansen dienstverlening Dienst Gezondheid & Jeugd Inhoudelijke toelichting We beperken de basisdienstverlening van de Dienst Gezondheid & Jeugd. Het gaat om de onderdelen GGD, Leerplicht & Voortijdig Schoolverlaten, Veilig Thuis en de Serviceorganisatie Jeugd. Gezondheidsbevordering is een wettelijke taak vanuit de wet publieke gezondheid. De wet schrijft echter geen ambitieniveau voor en spreekt van ‘preventieprogramma’s’ in brede zin. Het bereiken van doelen rondom gezondheid is mede afhankelijk van rijksbeleid. Wij werken o.a. aan rookvrije omgevingen, het tegengaan van overgewicht en gezonde scholen/kinderopvang. Op veel onderdelen ontbreekt echter stevig rijksbeleid (suikertaks, btw-verlaging op groente en fruit, et cetera), waardoor lokale activiteiten minder effect sorteren. Daarnaast kan een deel van deze activiteiten beleidsmatig verankerd worden in plannen van scholen en opvang, waardoor coördinatie van de activiteiten door de GGD minder noodzakelijk is. Bijvoorbeeld door afspraken te maken over deelname aan Nijntje-beweegt en het stimuleren van gezond eten en drinken. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving Deze ombuigingsmaatregel betekent een verschraling van het preventief zorgaanbod.

4.2.12 Stoppen met participeren in de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We participeren als gemeente niet meer in de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC). De BRC wordt voor 40% door het Rijk bekostigt. De overige 60% wordt deels vanuit de algemene middelen van de gemeente, deels door andere rijksmiddelen (GALA, Preventie met gezag) en deels door partijen uit het maatschappelijk middenveld (o.a. onderwijs, sportbonden, verenigingen) bekostigt. De gemeentelijke cofinanciering wordt samen met het grootste gedeelte van de rijksbijdrage gebruikt om de salarissen van de buursportcoaches en sportregisseurs en de door hen uitgevoerde 11

activiteiten te financieren. Met het bezuinigen van het gemeentelijk deel, zal ook de bijbehorende rijksbijdrage vervallen, wat betekent dat de inzet van buurtsportcoaches en sportregisseurs komt te vervallen.

4.2.13 Subsidies Zwembadhuur Inhoudelijke toelichting We geven niet langer subsidie aan verenigingen die badwater huren bij Optisport (Sportboulevard). De subsidieregeling zwembadhuur is bedoeld om sport toegankelijk en betaalbaar te houden voor inwoners van Dordrecht. Verenigingen kunnen via deze regeling maximaal 37% van de rekening inclusief btw laten subsidiëren voor het huren van badwater voor verenigingsdoeleinden. Met het stopzetten van deze regeling is dit niet langer meer mogelijk. Hierbij wordt rekening gehouden met de wettelijke afbouwtermijn. Daarnaast wordt gekeken naar het schoolzwemmen. Het contract met Optisport eindigt op 1 april 2030. In dit contract is het huren van het badwater voor schoolzwemmen opgenomen op alle werkdagen van 8:15-15:00. De gemeente betaalt hiervoor op jaarbasis € 316.000. Bij het afsluiten van de nieuwe exploitatieovereenkomst vanaf april 2030 wordt bekeken of schoolzwemmen opnieuw onderdeel wordt van dit nieuwe contract. Effect op de politieke doelstellingen Deze maatregel heeft effect op het halen van de algemene doelstelling in de sportvisie (“80% sportdeelname door Dordtenaren”) en de specifieke doelstellingen in de Sportvisie op alle ambities in programmalijn 2, een leven lang sportplezier voor iedereen.

Effect in de samenleving Het afbouwen en beëindigen van de subsidie aan sportverenigingen leidt tot minder vitale verenigingen onder andere door het stijgen van de contributies, waardoor leden mogelijk opzeggen en het bestaansrecht van de verenigingen in het geding komt. Hiermee zorgt deze maatregel voor verschraling van het stimuleren van sport en sportief bewegen. Wanneer dit leidt tot afname van huur van badwater door verenigingen in de Sportboulevard heeft dit tevens effect op de gehele exploitatie van de Sportboulevard bij exploitant Optisport. Wanneer (deels) wordt bezuinigd op schoolzwemmen zullen minder kinderen een zwemdiploma halen.

4.2.14 (Top)sportevenementen (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We organiseren en faciliteren minder sportevenementen. Na het aflopen van contractuele verplichtingen kunnen we bezuinigen op sportevenementen en sponsorcontracten. Effect op de politieke doelstellingen Door deze maatregel kunnen de doelen in de sportvisie onder ambitie 7 "Topsport maakt schapetrots” niet meer allemaal worden gerealiseerd. Effect in de samenleving Deze ombuiging betreft ca. 25% van de te beïnvloeden structurele middelen uit de sportbegroting. Dit betekent dat de Gemeente Dordrecht zijn inwoners en sportaanbieders niet langer inspireert en faciliteert in het bijwonen van en deelnemen aan sportevenementen.

4.2.15 Minder inzetten op stimuleren interesse voor sport Inhoudelijke toelichting Er wordt minder ingezet op marketing en promotie van sport in Dordrecht. Dit doen we door de middelen van de Dordt sport portal en het bijbehorende marketingbudget te beperken. Dit is een digitaal communicatiemiddel voor alle activiteiten en inhoudelijke campagnes binnen het product 12

sport. Denk aan onderwerpen als sociaal veilige sport en onderzoeken, waaronder bijvoorbeeld het monitoren van deelname aan activiteiten. Ook beperken we het sponsorcontract op grond van de ambassadeursfunctie van FC Dordrecht. In dit contract is o.a. opgenomen dat de gemeente 500 kaarten voor maatschappelijke doeleinden ontvangt. Deze kaarten worden gebruikt om Dordtenaren in kwetsbare posities uit te nodigen voor een wedstrijd van het eerste elftal. Dit gaat om minima, maar bijvoorbeeld ook jongeren die deelnemen aan de diverse sociale programma's die worden uitgevoerd door de MVO van Energiek Dordt. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving De budgetten vormen een belangrijke ondersteuning van de sportactiviteiten. Door minder te communiceren is de kans reëel dat de activiteiten een minder groot bereik en dus deelname krijgen.

4.2.20 Alternatieve dekking "Nu Niet Zwanger" Inhoudelijke toelichting We zetten in op het anders financieren van het regionale programma “Nu Niet Zwanger”. De Dienst Gezondheid & Jeugd voert dit programma uit, waarvoor de gemeente een dienstverleningsovereenkomst afsluit voor een bedrag van € 66.000 per jaar. Naar verwachting ontvangt de regio andere middelen om in te zetten rondom dit thema, welke dan gedeeltelijk ingezet kunnen worden om dit programma te bekostigen. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving Geen direct effect op de samenleving.

4.2.25 Drechthopper: aantal kilometers terugbrengen en tarief gelijkstellen aan OV-tarief Inhoudelijke toelichting We beperken het aantal toegestane kilometers en verhogen het tarief voor de Drechthopper, zodat dit gelijkgesteld wordt aan het OV-tarief. Op dit moment kunnen inwoners 25 kilometer per rit reizen met de Drechthopper. Vanaf 25 kilometer is er een landelijke voorziening (Valys). Het verhogen van de tarieven zal het lastiger maken om het vervoer te betalen. Er zijn echter ook andere regelingen waarvan gebruik gemaakt kan worden. Zo zijn vervoerskosten voor onder andere medische bezoeken fiscaal aftrekbaar, het initiatief Automaatje van de ANWB gaat in 2025 van start en je hebt de E-wheels karretjes. Effect op de politieke doelstellingen De maatregel kan indirect effect hebben op een doel in de integrale visie Sociaal Domein, waarbij we inwoners stimuleren om mee te doen aan de samenleving. Effect in de samenleving De beperking van het aantal kilometers kan een negatief effect hebben op het welzijn van de doelgroep.

4.2.26 Drechthopper: bundelen van ritten en verkorten reserveringstijd (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We bundelen Drechthopper ritten naar bijvoorbeeld de markt of de woningboulevard vaste momenten. Dit bespaart op vele losse ritten en er is een duidelijk overzicht van vaste tijden en routes. Daarnaast zetten we de reserveringtijd op 24 uur in plaats van de huidige 6 uur. Dit maakt de inzet beter planbaar, waardoor wij efficiencywinst weten te behalen.

Effect op de politieke doelstellingen De maatregel kan indirect effect hebben op een doel in de integrale visie Sociaal Domein, waarbij we inwoners stimuleren om mee te doen aan de samenleving. Effect in de samenleving Inwoners zullen moeten wennen aan deze versobering en zelf beter moeten plannen/schikken naar het aanbod. Het zal in beperkte mate hun bewegingsvrijheid beïnvloeden.

4.2.28 Beschermd wonen – Anders organiseren regionale budgetten Inhoudelijke toelichting Op de regionale budgetten voor Beschermd Wonen en Opvang wordt op een aantal plekken ruim begroot. Er is recent een nieuwe samenwerkingsovereenkomst gesloten en we verwachten door deze nieuwe afspraken en meer realistisch begroten een vrijval van middelen. Hiervan komt 35% ten goede aan de gemeente Dordrecht. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving Geen direct effect op de samenleving.

5 Programma 5 – Lerend en Ondernemend Dordrecht 5.1 Overzicht van de ombuigingsmaatregelen (bedragen x € 1.000) Bedragen x € 1.000

Programma 5 Lerend & Ondernemend Dordrecht Par.

2026

2027

2028

2029

saldo

5.2.2

Ondernemersfonds - Ondernemers aan het stuur

100

200

5.2.3

Veilen schaarse vergunningen (oorspronkelijk voorstel)

100

5.2.5

Bibliotheek: sluiting van 1 of meerdere locaties (oorspronkelijk voorstel)

140

200

440

Totaal maatregelen programma

5.2 Toelichting op de ombuigingsmaatregelen 5.2.2 Ondernemersfonds – Ondernemers aan het stuur Inhoudelijke toelichting We behalen efficiëntie-winst door het bestaan van het Ondernemersfonds. Vanaf 1 januari 2024 is er een zelfstandig stadsbreed ondernemersfonds, wat collectieve ondernemersgroepen in staat stelt om verantwoordelijkheid te nemen voor en te investeren in hun gezamenlijk belang: het gezamenlijk ondernemersklimaat. In totaal gaat het om een bedrag van 2,3 miljoen euro per jaar waarover ondernemers, verenigd in de Stichting Ondernemersfonds en verdeeld naar trekkingsgebieden, zelf kunnen beslissen over de besteding ervan. De gemeente voedt dit fonds op basis van een OZB-opslag. De ervaring uit andere gemeenten leert dat een ondernemersfonds leidt tot een professionalisering bij de ondernemersverenigingen en daarmee ook een efficiëntere samenwerking tussen ondernemerscollectieven en gemeente. Door deze efficientie-winst kan een bezuiniging ontstaan. Denk bijvoorbeeld aan besparingen in de apparaatskosten van de gemeente doordat er veel gerichter gecommuniceerd kan worden en planontwikkeling kan plaatsvinden door de samenwerking met een goed georganiseerd gebiedscollectief. Het gaat dus niet om een korting op het budget voor het ondernemersfonds. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen.

Effect in de samenleving Geen direct effect voor de samenleving.

5.2.3 Veilen schaarse vergunningen (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We genereren meer inkomsten generen door het veilen van (schaarse) vergunningen. Veilen zorgt voor meer concurrentie tussen verschillende spelers in de markt. Dit voorstel vergt nadere uitwerking om te bepalen welke vergunningen hier onder kunnen vallen. De financiële reeks laat ook tijd voor uitwerking. Effect op politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving Op dit moment geen effect voor de samenleving, maar dit is afhankelijk van de vormgeving die nog moet worden uitgewerkt.

5.2.5 Bibliotheek: sluiting van 1 of meerdere locaties (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We sluiten 1 of meerdere vestigingen van de bibliotheek. Met de bibliotheek AanZet is in gezamenlijkheid gekeken naar bezuinigingsmogelijkheden en vanuit daar kwam deze maatregel naar voren. Het sluiten van een vestiging heeft de voorkeur boven het korten op diverse onderdelen van de dienstverlening van de bibliothee, omdat dit zowel inhoudelijk als organisatorisch nadelige gevolgen heeft en financieel minder oplevert. De sluiting van de locaties Stadspolders en Crabbehof leveren de meeste financiële ruimte op. Effect op politieke doelstellingen De bibliotheek is afgelopen jaren in opdracht van de gemeenteraad getransformeerd van "boekenbibliotheek" naar zogenaamde public library. Een plek waar de inwoners voor diverse vragen altijd terecht kunnen. Sluiting van een locatie gaat tegen deze beweging in. Effect in de samenleving Het sluiten van vestigingen heeft uiteraard gevolgen voor de bewoners van deze wijken.

6 Programma 6 – Bouwend en Bereikbaar Dordrecht 6.1 Overzicht van de ombuigingsmaatregelen (bedragen x € 1.000) Bedragen x € 1.000

Programma 6 Bouwend & Bereikbaar Dordrecht Par.

2026

2027

2028

2029

saldo

6.2.1

Laadpalen geven energie

6.2.3

Advisering erfgoed

6.2.4

Subdsidie monumenten minimaliseren

6.2.6

Bestaande woningen splitsen (oorspronkelijk voorstel)

125

190

250

190

250

335

425

Totaal maatregelen programma

6.2 Toelichting op de ombuigingsmaatregelen 6.2.1 Laadpalen geven energie Inhoudelijke toelichting We hebben de ambitie om als gemeente zelf laadpalen voor elektrische voortuigen te exploiteren. Primair in gemeentelijke parkeergarages en bij straat parkeren, waarbij het plaatsen in parkeergarages het meest realistisch is. Met deze maatregel worden de lijnen van de aanvrager naar verlener korter worden parkeergarages aantrekkelijker omdat daar het laden op orde is. Deze beleidsambitie vraagt verder onderzoek en uitwerking. Daarmee kiezen we ervoor dit niet mee te nemen als bezuinigingsopgave. Effect op de politieke doelstellingen Dit voorstel past in het streven naar verduurzaming vanuit het Politiek Akkoord 2022-2026 ("Focus op duurzame en groene stad") Effect in de samenleving – omkeerbaarheid Geen direct effect op de samenleving.

6.2.3 Advisering erfgoed Inhoudelijke toelichting We kiezen ervoor geen gratis advies meer te leveren aan monumenteigenaren. Rondom erfgoed is de provincie is verantwoordelijk voor restauratiesubsidies (erfgoedlijnen) en het toezicht op de gemeentelijke monumententaken. De Rijksoverheid ondersteunt eigenaren bijvoorbeeld met subsidies en leningen voor rijksmonumenten. Gemeenten zijn onder andere verantwoordelijk voor vergunningverlening, toezicht en handhaving bij rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, beschermd stadsgezicht en ondergrondse werkzaamheden. Naast deze wettelijke taken geeft de gemeente advies aan monumenteigenaren voor het versnellen en verbeteren van de processen rondom vergunningen, omdat er vaak sprake is van maatwerk. Voor dit advies gaan we nu tarieven in rekening te brengen, ook voor interne projecten. Tevens gaan we leges in rekening te brengen voor de (monument)vergunningen. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving Geen advisering aan monumenteigenaren (ook over verduurzaming) voorafgaand aan vergunningaanvragen levert langere behandeltijd van de aanvragen op. Leges heffen op wijzigingen aan een monument en panden in beschermd stadsgezicht levert lastenverzwaring op. Minder ondersteuning van de eigenaren kan uiteindelijk leiden tot achteruitgang van het monumentenbestand.

6.2.4 Subsidie monumenten minimaliseren Inhoudelijke toelichting We geven geen subsidie meer voor instandhouding en verduurzaming van gemeentelijke monumenten. Er zijn twee subsidies. Allereerst de lage-rentelening (revolving fund), dit levert begeleidingskosten van het Nationaal restauratiefonds die uit de reservering worden betaald. Ook de onderhoudsmetingen worden hieruit betaald. Daarnaast is er voor Stichtingen een bijdrage ineens voor instandhouding en verduurzaming. Effect op de politieke doelstellingen Geen direct effect op politieke doelstellingen. Effect in de samenleving Geen subsidie betekent een lastenverzwaring voor monumenteigenaren. Minder geld voor onderhoud van monumenten en ondersteuning van eigenaren kan leiden tot achteruitgang van het monumentenbestand.

6.2.6 Bestaande woningen splitsen (oorspronkelijk voorstel) Inhoudelijke toelichting We verruimen de regels rondom het splitsen van woningen. In de huisvestingsverordening zijn beperkingen opgenomen op het splitsen van woningen ten behoeve van de borging van de kwaliteit van woonruimten en beschikbaarheid van grotere woningen. En om een evenwicht te bewaken tussen de groei van woningaanbod binnen bestaande woonvoorraad en het behouden van de leefbaarheid en kwaliteit van de leefomgeving. Bij een verruiming van deze regels worden er naar schatting per jaar ongeveer 100 woningen gecreëerd. De verwachting is dat er in ca. 50% van deze gevallen nieuwe inwoners intrekken. Effect op de politieke doelstellingen Bij deze ombuigingsmaatregel is er een spanningsveld tussen de doelstelling om de woningvoorraad te laten groeien en de doelstelling om de leefbaarheid van de wijken en kwaliteit van de woningen en de omliggende woonomgeving te waarborgen. Effect in de samenleving Hiermee wordt het gemakkelijker om een woning te splitsen, maar wordt het ook moeilijker om te kunnen (bij)sturen op leefbaarheid.

7 Programma 7 – Financiën van Dordrecht 7.1 Overzicht van de ombuigingsmaatregelen (bedragen x € 1.000) Bedragen x € 1.000

Programma 7 Financiën van Dordrecht

2026

2027

2028

2029

saldo

Sluiten gemeentelijk zwembad

200

400

Totaal maatregelen programma

200

400

Par.

7.2.5

7.2 Toelichting op de ombuigingsmaatregelen 7.2.5 Sluiten gemeentelijk zwembad Inhoudelijke doelstelling/omschrijving We kiezen voor de sluiting van een gemeentelijk zwembad. De gemeente heeft verschillende zwembaden in eigendom. Zwembad De Dubbel bestaat uit een binnen- en buitenzwembad en wordt met name gebruikt voor zwemlessen en recreatief zwemmen in de zomerperiode (buitenbad). Het zwembad is in 2020 gerenoveerd met een handhavingstermijn van 20 jaar (raadsbesluit). De exploitatie is in handen van een stichting (subsidie circa € 35.000). De totale jaarlijkse kosten voor de gemeente zijn ongeveer € 400.000, welke bij sluiting wegvallen. Wel dient rekening gehouden te worden met het afboeken van de huidige boekwaarde van het pand. Effect op de politieke doelstellingen Sluiting van het zwembad heeft effect op de levendigheid en leefbaarheid van de stad. Effect in de samenleving Sluiting van het zwembad heeft impact op de lokale gemeenschap. Er zal voor zwemlessen en recreatief zwemmen moeten worden uitgeweken naar andere baden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.dordrecht.nl/api/v1/meetings/1032/documents/41502