Perspectiefnota 2025 - PDF voor raad.pdf

Perspectiefnota 2025 – PDF voor raad (t.b.v. website)

1

INLEIDING 1. Strategische inleiding Op weg naar fundamentele keuzen Wij hebben u het afgelopen jaar op verschillende momenten meegenomen in de financiële uitdagingen waar wij de komende jaren met elkaar voor staan. Waar wij vorig jaar nog enige ruimte hadden om door u gewenste ontwikkelingen een plaats te geven in de perspectiefnota, is die ruimte er niet meer. Het door u vastgestelde raadsvoorstel 'Op weg naar Kadernota 2025' van december 2023 is leidend in ons proces richting de meerjarenbegroting 2025. Met de raadsinformatiebrief 'Op weg naar Perspectiefnota 2025' van afgelopen maart bent u geïnformeerd over de actuele stand van zaken én in de knip die we in het traject hebben gezet: in deze perspectiefnota zijn beperkt maatregelen nodig om de begroting voor volgend jaar sluitend te krijgen. Voor de jaren 2026 en verder bereiden wij de komende tien maanden samen met u en de stad een omvangrijk bezuinigingspakket voor in combinatie met lastenverzwaringen. Hierbij zullen wij ook de afloop van incidentele middelen die gekoppeld zijn aan het Politiek Akkoord betrekken. Dit betekent dat u bij de Perspectiefnota 2026 een integraal bezuinigingspakket over de gehele stadsbegroting vaststelt waarbij fundamentele keuzen noodzakelijk zijn. Voor wat betreft de Perspectiefnota 2025 is in het genoemde raadsvoorstel een aantal stappen beschreven.

Een adequaat beeld van onze (toekomstige) financiële situatie is daarbij uiteraard een noodzakelijk startpunt. Daarvoor geldt dat er het afgelopen jaar op allerlei vlakken sprake is geweest van schuivende panelen. Ten eerste brachten wij de mogelijke financiële consequenties van een groot aantal ontwikkelingen met impact op onze meerjarenbegroting in kaart. Ten tweede waren er ontwikkelingen rondom het zogenaamde 'ravijnjaar' 2026; ook deze zorgden voor een wisselend beeld, waarin nu meer duidelijkheid is gekomen. Ten derde hebben wij - zoals elk jaar - te maken met actuele ontwikkelingen en bijstellingen met impact op de begroting die verderop in deze nota worden toegelicht. Ten vierde zijn we gestart met een traject om tot ombuigingen te komen voor de jaren 2026 en verder.

Financiële consequenties lange termijn ontwikkelingen uit de raadsinformatiebrief De ontwikkelingen die genoemd zijn in de raadsinformatiebrief 'Voortgang traject op weg naar Perspectiefnota 2025' zijn (bedragen jaarschijf 2028): • de structurele component van het rekeningresultaat (€ 2 miljoen positief); • niet geraamde vervangingsinvesteringen voor zover verplicht (€ 1 miljoen negatief); • de netto effecten van de groei van de stad (€ 1,6 miljoen positief); • een deel van het Stedin dividend (€ 4 miljoen positief); • een inschatting van de effecten van de komende Perspectiefnota (hierbij gaat het onder andere om loon- en prijsontwikkelingen; € 5 miljoen negatief). Landelijk financiële beeld / rijksbeleid Vrijwel alle gemeenten staan voor grote financiële uitdagingen vanaf 2026 en ook voor Dordrecht geldt dat deze deels te wijten zijn aan rijksbeleid. Wij hebben daarnaast al een tijd te maken met een demissionair kabinet. Dit maakt dat het lange termijn perspectief op oplossingen vanuit Den Haag nog steeds afwezig is. Wel zijn er in de Voorjaarsnota van het Rijk maatregelen voorgesteld, die het beeld voor 2025 voor gemeenten (eenmalig) verslechtert door een uitname uit het Gemeentefonds en structureel verbetert (vanaf 2026) door het afschaffen van de opschalingskorting. Voor Dordrecht betreft dit een bijstelling van ruim € 5 miljoen.

Daarnaast zien we dat het Centraal Planbureau verwacht dat de inflatie in 2025 minder hoog zal zijn dan bij de Decembercirculaire 2023 werd verwacht. De bijbehorende loon- en prijscompensatie die gemeenten hiervoor ontvangen is daarop aangepast en verlaagd. De verlaging voor Dordrecht wordt geschat op ruim € 2 miljoen in 2025. Zodra de Meicirculaire 2024 verschijnt zullen we de effecten van het rijksbeleid definitief doorrekenen.

2

Financiële strategie Wat ondanks alle schuivende panelen onveranderd is gebleven, is de inschatting van een jaar geleden dat maatregelen nodig zijn om de gemeentefinanciën op orde te houden. Als we uitzoomen van de losse ontwikkelingen, die soms tot een voordeel en soms tot een nadeel leiden, blijft overeind dat wij momenteel op een te grote voet leven. Het tekort overstijgt vanaf 2026, met ongewijzigd beleid, ruim € 20 miljoen. We staan daarom met elkaar voor de opgave om het komende jaar tot fundamentele keuzen te komen. Dit wordt verder uitgewerkt in het vervolg van het ombuigingstraject. Vervolg ombuigingen Bij de Perspectiefnota 2026 moeten we maatregelen nemen om de begroting van 2026 sluitend te krijgen. De komende tijd doorlopen we een traject om tot die maatregelen te komen. In de raadsinformatiebrief op weg naar Perspectiefnota 2025 hebben we gemeld dat u voor de zomer van 2024 de beschikking krijgt over objectieve informatie over hoe voorzieningen in Dordrecht zich verhouden tot die elders in Nederland of relevante benchmarkgemeenten. Wij doen u hierover een raadsinformatiebrief toekomen. In deze raadsinformatiebrief wordt ook meer gedetailleerde informatie opgenomen over hoe het besluitvormings- en participatieproces er in de periode september 2024 – mei 2025 uit gaat zien.

Om uw beeld van de financiële situatie te completeren en integraal afwegen mogelijk te maken, doen we u in de genoemde raadsinformatiebrief ook meer informatie toekomen over de mogelijke financiële consequenties van nog niet afgehandelde moties en van raadsvoorstellen die in de bestuurlijke planner zijn opgenomen dan wel zijn toegezegd.

3

2. Financiële samenvatting De stand van de Begroting 2024 samen met alle mutaties zoals opgenomen in deze Perspectiefnota 2025 leidt tot het volgende voorlopige meerjarenbeeld: Bedragen × € 1.000 2024 Eindsaldo Begroting 2024

2025

2026

2027

2028

€

-2.960

€ -27.140

€ -29.550

€ -31.050

€

680

Septembercirculaire 2023

€

4.000

€

8.040

€

8.850

€

13.560

€

C orrectie Septembercirculaire 2023

€

-

€

340

€

-3.890

€

-3.310

€

-

Bijstelling bijdrage Arcade

€

-150

€

-550

€

-1.300

€

-1.300

€

-1.300

Eenmalige extra bijdrage RTV Dordrecht

€

-150

€

-

€

-

€

-

€

-

Startpositie meerjarenraming 2024-2028

€

4.380

€

4.870

1. Onderbesteding van budgetten

€

3.000

€

3.000

€

3.000

€

3.000

€

3.000

2. Niet geraamde investeringen

€

-

€

-

€

-

€

-500

€

-1.450

3a. Groei van de stad (inkomsten)

€

500

€

1.000

€

1.750

€

2.500

€

3.250

3b. Groei van de stad (uitgaven)

€

-

€

-500

€

-875

€

-1.250

€

-1.625

4. Ontwikkelingen

€

-6.065

5. Ombuigingen zoekrichting 1 RIB

€

6. Effect Voorjaarsnota 2025 Rijk

€

7. Toegevoegde ombuigingen

Correctie eerdere raadsbesluiten

€ -23.480

€ -20.600

11.100

€ -21.250

€ -14.120

€ -14.695

€ -14.325

€ -14.410

-

€

3.025

€

3.625

€

2.765

€

2.780

-

€

-5.100

€

5.100

€

5.100

€

5.100

€

-

€

780

€

2.430

€

2.580

€

2.830

Geactualiseerd saldo Begroting 2024

€

1.815

€

-7.045

€ -23.145

€ -20.730

€ -21.775

Nadelig

Nadelig

Nadelig

Nadelig

8. Sportboulevard tekort 2023 dekken uit onverdeeld resultaat 2023

€

840

Geactualiseerd saldo Begroting 2024

€

2.655

-7.045

€ -23.145

€ -20.730

€ -21.775

9. Incidentele kosten 2025 gedekt uit overschot 2024

€

-1.945

€

1.945

Geactualiseerd saldo Begroting 2024

€

710

€

-5.100

€ -23.145

€ -20.730

€ -21.775

€

5.100

€

-

€ -23.145

€ -20.730

€ -21.775

Voordelig

10. dekking reserve Ontheemden Perspectiefnota 2025

€

710

€

De categorieën 1 t/m 10 worden hieronder toegelicht. 1. Onderbesteding van budgetten Door BDO Advisory BV (BDO) is de top 20 van grootste financiële afwijkingen van de afgelopen vier jaar (2018 – 2022) in kaart gebracht. BDO schat, op basis ervaringen bij eerder uitgevoerde analyses bij andere gemeenten, dat circa 20% tot 40% van deze top 20 financieel technisch ruimte biedt. De structurele ruimte wordt geschat tussen de € 2 en € 4 miljoen. Eerder is vanuit behoedzaamheid gekozen om € 2 miljoen mee te nemen in de financiële opgave. Dit aangezien bij de inventarisatie van mogelijke maatregelen ook onderbestedingsposten zijn opgenomen (bijvoorbeeld lagere kapitaallasten). Nu het meerjarenbeeld verder is verslechterd, is gekozen toch met een hoger bedrag te gaan rekenen door een besparing van € 3 miljoen op te nemen. Bij de Begroting 2025 wordt deze besparing concreet aan programma’s toegerekend. 2. Niet geraamde investeringen Bij toekomstige vervangingsinvesteringen vanaf 2026 kiezen we ervoor de (financiële) ruimte te reserveren in het meerjarenbeeld (stelpost kapitaallast toekomstige investeringen), maar de kredieten nu nog niet aan te vragen. Er zijn daarin nog keuzes te maken in fasering en/of kwaliteit die betrokken kunnen worden bij de integrale afweging bij Perspectiefnota 2026.

Ten opzichte van de standen uit de raadsinformatiebrief is het bedrag op de stelpost voor het jaar 2028 toegenomen met € 450.000 tot € 1.450.000. Dit komt voor een groot deel door noodzakelijke periodieke vervanging van mobile devices. Het andere deel betreft actualisatie van ramingen en de fasering van projecten. 3a. Groei van de Stad We houden rekening dat door groei van de stad de inkomsten toenemen. Voor 2024 een extra inkomst van € 0,5 miljoen oplopend naar € 3,25 miljoen in 2028. De verwachting is dat tot en met 2029 4.500 nieuwe woningen worden gerealiseerd. Vanuit de (behoedzame) aanname dat in iedere extra woning één nieuwe Dordtenaar komt te wonen, betekent dit per jaar gemiddeld 750 nieuwe

4

Dordtenaren extra. Uiteindelijk bepaalt de snelheid van bouwen voor een groot deel hoe snel de stad groeit. Daarom is de eerste twee jaar gerekend met 500 extra inwoners in plaats van met 750 extra inwoners. De groei wordt betrokken bij de financiële vertaling van de Meicirculaire 2024. 3b. Groei van de Stad (uitgaven) De lasten zijn vanaf 2025 € 500.000 oplopend tot € 1.625.000 in 2029 hoger dan begroot. Hierbij is het uitgangspunt dat 50% van de extra inkomsten door de groei nodig is ter dekking van de kosten die horen bij groei. De meeropbrengst 2024 wordt ingezet ter dekking van toegenomen kosten in 2024. 4. Ontwikkelingen Bij elke perspectiefnota zijn er meerdere ontwikkelingen te verwerken waar nagenoeg geen of maar beperkte afwegingsruimte in zit. Er heeft zich dan een omstandigheid voorgedaan die je na het besluit niet meer kunt beïnvloeden, maar nog enkel kunt verwerken. Ook dit jaar zijn er meerdere van deze ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen zijn onder de begrotingsprogramma's inzichtelijk gemaakt. 5. Ombuigingen zoekrichting 1 RIB Eind maart is een RIB naar de raad gezonden als voortgangsbericht op het ombuigingentraject dat loopt. Als resultante van het inventarisatietraject van mogelijke ombuigingsmaatregelen is in die RIB een lijst gepresenteerd van zaken die geen negatieve maatschappelijke effecten hebben.

Het betreft een bedrag van ongeveer € 2,8 miljoen structureel. 6. Effect Voorjaarsnota Rijk Onderdeel van de Voorjaarsnota van het Rijk is de afschaffing van de opschalingskorting vanaf 2026. In ruil daarvoor worden gemeenten met een gelijk bedrag gekort in 2025. De baten zijn in 2025 € 5.100.000 lager dan begroot en vanaf 2026 structureel € 5.100.000 hoger dan begroot. Dit is een inschatting, de definitieve cijfers volgen bij de Meicirculaire 2024. 7. Toegevoegde ombuigingen Vanwege de wijzigingen in het financieel perspectief, stelt het college voor om een aantal ombuigingsvoorstellen toe te voegen aan de lijst die in de genoemde RIB is gepresenteerd. Het betreft een zevental zaken die een oplopend bedrag opleveren van € 830.000 in 2025 naar € 3,0 miljoen structureel. 8. Sportboulevard tekort 2023 dekken uit onverdeeld resultaat 2023 De afrekening van het jaarlijks onderhoud volgt het jaar nadat het onderhoud heeft plaats gevonden. Vanaf 2024 veranderen we deze afrekeningssystematiek en verantwoorden we de onderhoudskosten in het jaar zelf. Dit maakt dat we in 2024 worden geconfronteerd met dubbele onderhoudskosten (2023 en 2024). Voorgesteld wordt de onderhoudskosten 2023 (€ 840.000) te verrekenen met het jaarresultaat 2023. 9. Incidentele kosten 2025 gedekt uit overschot 2024 Voor 2024 wordt een overschot verwacht van € 1.995.000.

Voorgesteld wordt het positieve begrotingssaldo 2024 te gebruiken om incidentele kosten in 2025 te dekken. Dit betreft onder andere de aanvullende storting in de onderhoudsvoorziening Sportboulevard, de begeleidingskosten voor het ombuigingstraject en het 'In control programma' (zie onderdeel Ontwikkelingen). 10. Dekking reserve ontheemden Vanuit het Rijk krijgen we in 2025 eenmalig een korting op het gemeentefonds van € 5,1 miljoen. Dit tekort dekken we vanuit de Oekraïne-gelden die we in 2023 overhouden. Dit onder het mom van: minder geld ontvangen vanuit het Rijk compenseren we met meer ontvangen vanuit het Rijk.

5

ONTWIKKELINGEN

6

1. Bestuurlijk & Ondersteunend Dordrecht Voortgang op beleid De 11 activiteiten van het programma Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht zoals opgenomen in de Begroting 2024 liggen allemaal op schema. Financiële ontwikkelingen Bedragen x € 1.000

Programma 1 Bestuurlijk & Ondersteunend Dordrecht

2024

2025

2026

2027

2028

saldo

saldo

saldo

saldo

saldo

-320

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1.

FuWa-kosten Dienstverlening

-260

-320

-320

-320

2.

Integriteit en Veiligheid

-100

-300

-275

-275

-275

3.

Onderbesteding van budgetten

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

4.

Indexaties Indexaties uitgaven

-5

-605

-1.055

-985

-980

Indexaties inkomsten

0

230

235

235

230

Vrijval stelpost indexatie 2024

5.235

5.240

5.230

5.235

5.235

Vrijval stelpost indexatie 2025

0

7.595

7.595

7.595

7.595

415

65

-140

-140

-140

Administratief neutrale ontwikkelingen 5.

Totaal administratief neutrale ontwikkelingen

6.

Organisatie

Ombuigingen en overige dekking Wijziging saldo programma

0

200

400

400

400

8.285

15.105

14.670

14.745

14.745

hogere lasten: - en lagere lasten: + hogere baten: + en lagere baten: reserve onttrekking t.g.v. exploitatie: + reserve dotatie t.l.v. exploitatie: -

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1. FuWa-kosten Dienstverlening De personeelslasten zijn in het jaar 2024 incidenteel € 260.000 en vanaf 2025 structureel € 320.000 hoger dan begroot, omdat in de meerjarenbegroting nog geen rekening was gehouden met de uitkomsten van een functieherwaardering van de uitvoerende functies bij cluster Dienstverlening. Door toename van de complexiteit in het werk en extra verantwoordelijkheden zijn diverse functies geherwaardeerd. Dat heeft ertoe geleid dat al deze functies hoger zijn gewaardeerd. Totaal heeft dit voor de gemeente Dordrecht betrekking op ruim 43 FTE. De hier opgenomen lasten betreffen het Dordrecht-deel van de extra kosten. Bij de andere Dienstverlening Drechtsteden (DD) gemeenten dienen wij naar rato een rekening in voor deze onontkoombare ontwikkeling. 2. Integriteit en Veiligheid De lasten zijn incidenteel in 2024 € 100.000, in 2025 € 300.000 en daarna structureel € 275.000 hoger dan begroot, omdat gewijzigde wetgeving vraagt om het inrichten van een meldpunt integriteit dat bijdraagt aan een tijdig signaleren van misstanden. Recente actualiteiten (#MeToo, The Voice of Holland, DWDD en NOS Studio Sport) hebben voor een stroomversnelling gezorgd in de urgentie en noodzaak die bestuur, leidinggevenden en medewerkers voelen voor het begrijpen en verbeteren van sociale veiligheid en integriteit.

7

Het meldpunt kan groeien naar regionale scope waarbij de kosten evenredig worden toebedeeld aan de deelnemende organisaties binnen de regio. Het Dordtse aandeel bedraagt hierin € 275.000 structureel vanaf 2025. 3. Onderbesteding van budgetten Door BDO Advisory BV (BDO) is de top 20 van grootste financiële afwijkingen van de afgelopen vier jaar (2018 – 2022) in kaart gebracht. BDO schat, op basis ervaringen bij eerder uitgevoerde analyses bij andere gemeenten, dat circa 20% tot 40% van deze top 20 financieel technisch ruimte biedt. De structurele ruimte wordt geschat tussen de € 2 en € 4 miljoen. Eerder is vanuit behoedzaamheid gekozen om € 2 miljoen mee te nemen in de financiële opgave. Dit aangezien bij de inventarisatie van mogelijke maatregelen ook onderbestedingsposten zijn opgenomen (bijvoorbeeld lagere kapitaallasten). Nu het meerjarenbeeld verder is verslechterd, is gekozen toch met een hoger bedrag te gaan rekenen door een besparing van € 3 miljoen op te nemen. Bij de Begroting 2025 wordt deze besparing concreet aan programma’s toegerekend. 4. Indexaties uitgaven en inkomsten De bedragen voor indexaties op uitgaven en inkomsten zijn opgesplitst naar de programma's. Dit geeft inzicht in het beslag dat ieder programma legt op deze middelen, c.q. wat er vanuit het programma aan extra inkomsten wordt gegenereerd door indexatie.

Voorts laten we de centrale stelposten die betrekking hebben op deze indexatie voor 2024 en 2025 vrijvallen ter dekking van deze prijsstijgingen. 5. Administratief neutrale ontwikkelingen Neutrale ontwikkelingen (enkel effect tussen en/of binnen programma's) zijn apart inzichtelijk gemaakt. Budgetneutrale wijzigingen leiden op totaal begrotingsniveau niet tot resultaatafwijkingen op de baten of lasten. Wel kan er een budgettair effect tussen de programma's optreden, bijvoorbeeld als gevolg van verschuivingen, echter in totaal hebben deze verschuivingen geen effect op het financieel perspectief. Voor saldoneutrale ontwikkelingen waar een reserve of voorziening mee gemoeid is, is in het raadsvoorstel een beslispunt opgenomen. Deze ontwikkelingen zijn in de de bijlagen bij deze perspectiefnota opgenomen. Ombuigingen 6. Organisatie We kijken kritisch naar de organisatie en de bestuurlijke ondersteuning: waar kan het soberder en efficiënter, waar kan het met minder. Uiteraard moet de omvang van de organisatie, zowel op primair proces als op ondersteuning, afgestemd blijven op de gevraagde taakuitvoering. Ook moeten primair proces en ondersteuning met elkaar in verhouding blijven. Dit voorstel kan dus niet los van de andere ombuigingen worden ingezet.

Mogelijkheden om te versoberen zien we op onder meer de volgende onderdelen: • verdere professionalisering van contractmanagement en slimmer inkopen; • door kritisch te kijken naar onze inhuur, kunnen we de flexibele schil efficiënter organiseren; • efficiënter inrichten van de bestuurlijke ondersteuning; • strakkere kaders invoeren voor de organisatie van bijeenkomsten en sessies, de inzet van opleidingsbudgetten, en lidmaatschappen en abonnementen; • periodiek kritisch onze applicaties bezien op toegevoegde waarde en benutting, waardoor we mogelijk kosten voor onderhoud en licenties kunnen besparen; • kritischer prioriteren in de afname van bedrijfsvoeringsdiensten via dienstverleningsovereenkomsten van de Servicegemeente Dordrecht; • personeel scherper toerekenen aan programma's en taken; • strategisch accountmanagement op één plek regionaal organiseren.

8

2. Levendig, Leefbaar & Veilig Dordrecht Voortgang op beleid De 12 activiteiten van het programma Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht zoals opgenomen in de Begroting 2024 liggen allemaal op schema. Financiële ontwikkelingen Bedragen x € 1.000

2024

2025

2026

2027

2028

saldo

saldo

saldo

saldo

saldo

Exploitatie Biesboschcentrum

-400

-670

-670

-670

-670

inzet reserve Parkschap

200

0

0

0

0

taakstelling Biesboschcentrum

200

670

670

670

670

2.

Vrijval subsidiebudget Cultuur

150

0

0

0

0

3.

Indexaties -350

-1.480

-1.605

-1.600

-1.600

0

15

15

15

15

Totaal administratief neutrale ontwikkelingen

-150

-115

-115

-115

-115

Wijziging saldo programma

-350

-1.580

-1.705

-1.700

-1.700

Programma 2 Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1.

Indexaties uitgaven Indexaties inkomsten Administratief neutrale ontwikkelingen 4.

hogere lasten: - en lagere lasten: + hogere baten: + en lagere baten: reserve onttrekking t.g.v. exploitatie: + reserve dotatie t.l.v. exploitatie: -

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1. Exploitatie Biesboschcentrum De lasten zijn incidenteel € 400.000 hoger dan begroot in 2024, omdat na de overgang van het Biesboschcentrum naar gemeentelijk beheer is gebleken dat de organisatie kampte met aanzienlijke tekortkomingen zoals achterstallig onderhoud, inadequate personeelsbezetting en onveilige situaties. Er zijn al belangrijke stappen gezet om deze problemen aan te pakken, waaronder de personele bezetting en het op orde brengen van de functiewaardering. De extra lasten van € 400.000 worden voor € 200.000 gedekt door een onttrekking uit de reserve Parkschap en voor € 200.000 uit taakstellende uitgaven. Om een deel van de taakstelling te genereren is er momenteel een subsidieaanvraag in behandeling. De lasten zijn vanaf 2025 structureel € 670.000 hoger dan begroot, om de materiële knelpunten verder te adresseren, huidige personele dienstverlening te dekken en dienstverleningscapaciteiten uit te breiden. Een taakstelling is opgelegd om deze structurele kosten te dekken. In het Politiek Akkoord is hierover opgenomen dat ''Tegenover deze structurele kwaliteitsimpuls vinden wij een tegemoetkoming van bezoekers aan het gebied, zoals parkeerders, passend. Deze tegemoetkoming komt volledig ten goede aan het gebied''.

De haalbaarheid van het realiseren van deze taakstelling zal worden beoordeeld op basis van de uitkomsten van de lopende onderzoeken. 2. Vrijval subsidiebudget Cultuur De lasten zijn incidenteel € 150.000 lager dan begroot in jaar 2024, omdat in 2023 het volledige subsidieplafond van € 300.000 is bestemd voor 2023 en 2024. De in de begroting opgenomen bijdrage van € 150.000 voor 2024 komt te vervallen.

9

3. Indexaties uitgaven en inkomsten De bedragen voor indexaties op uitgaven en inkomsten zijn opgesplitst naar de programma's. Dit geeft inzicht in het beslag dat ieder programma legt op deze middelen, c.q. wat er vanuit het programma aan extra inkomsten wordt gegenereerd door indexatie. 4. Administratief neutrale ontwikkelingen Neutrale ontwikkelingen (enkel effect tussen en/of binnen programma's) zijn apart inzichtelijk gemaakt. Budgetneutrale wijzigingen leiden op totaal begrotingsniveau niet tot resultaatafwijkingen op de baten of lasten. Wel kan er een budgettair effect tussen de programma's optreden, bijvoorbeeld als gevolg van verschuivingen, echter in totaal hebben deze verschuivingen geen effect op het financieel perspectief. Voor saldoneutrale ontwikkelingen waar een reserve of voorziening mee gemoeid is, is in het raadsvoorstel een beslispunt opgenomen. Deze ontwikkelingen zijn in de de bijlagen bij deze perspectiefnota opgenomen.

10

3. Groen, Duurzaam & Ruimtelijk Dordrecht Voortgang op beleid 25 activiteiten van het programma Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht zoals opgenomen in de Begroting 2024 liggen op schema. Onderstaand lichten we twee beleidsafwijkingen toe. Toelichting bij de afwijkingen We hebben aandacht voor de effecten van PFAS op een gezonde leefomgeving (activiteit behorend bij doelstelling 5). Wat doen we in 2024? In 2024 zetten we in op concrete stappen naar de verwijdering van schadelijke stoffen uit ons milieu. Inwoners en ondernemers moeten normaal en gezond kunnen wonen en werken in hun omgeving. We inventariseren de aard, omvang en de kosten van de schade in ons gebied. Met name de plaatsen waar de schade het meest ingrijpt op de leefomgeving en gezondheid, voeren we daarna de mogelijke maatregelen uit om de schade te beperken of te verwijderen. We werken voor deze inventarisatie samen met de andere gemeenten in Zuid-Holland Zuid, de waterschappen, drinkwaterbedrijven, provincie en GGD/RIVM. Moties die onlangs zijn aangenomen in de Tweede Kamer en Provinciale Staten helpen om gezamenlijk activiteiten uit te voeren en te financieren. We reserveren hier een bedrag van € 50.000 voor. Op 27 september jl. heeft de rechter een tussenvonnis gegeven over de schadestelling aan Chemours en DuPont.

Voor het vervolg van dit proces verwachten we niet vóór het eerste kwartaal van 2024 een eindvonnis. Er moeten dus nog kosten gemaakt worden voor de inzet van de advocaat, het verfijnen van de schadestaat en wellicht ook voor extra onderzoek of analyse. Hiervoor is geen bedrag opgenomen in de begroting. Voor de advocaatskosten is de SPUK-regeling voor buitensporige verontreinigingen met PFAS van toepassing, we voorzien dat dit niet alle kosten dekt. Er wordt daarom een bedrag van € 75.000 gereserveerd. Toelichting beleidsafwijking De schade-inventarisatie vindt via twee lijnen plaats: de daadwerkelijk geleden schade aan gemeentelijke eigendommen, omdat het tussen van 27 september 2023 daar op ziet. Daarnaast onderzoekt CE Delft, analoog aan eenzelfde soort onderzoek in Zeeland in verband met de PFASproblematiek daar, of er zogenaamde monetaire milieuschade valt te bepalen in onze regio. Met de regiogemeenten, provincie, Rijk, omgevingsdienst, GGD, OZHZ, RIVM, drinkwaterbedrijven, waterschappen en vele andere professionele partners werken we aan een informatiepunt voor onze inwoners in de vorm van een website en app, waar de meest actuele en geverifieerde informatie voor inwoners is te vinden. Dit is mede het gevolg van de in de Tweede Kamer, Provinciale Staten en enkele gemeenteraden aangenomen moties.

Voor de totale procesbegeleiding en communicatieactiviteiten van en in het dossier Chemours/PFAS is in de vier gemeenten meer capaciteit nodig dan in 2023 was voorzien. Het dossier heeft sinds de Zemblauitzending en de uitspraak van 27 september 2023 een grote vlucht genomen op inhoudelijk, juridisch, communicatief en bestuurlijk gebied. De activiteiten in het kader van het tussenvonnis richten zich nu op overeenstemming krijgen met Chemours over de aanpak van moestuinen en de zwemplas, naast overige acties in het kader van het tussenvonnis. Hierover is eind februari een raadsinformatiebrief verschenen. Met name de kosten waarin de SPUK niet voorziet, waaronder onderzoekskosten op het gebied van schadeinventarisatie en de kosten van een onderhandelteam dat met Chemours spreekt over compensatie, zijn hoger dan ingeschat. Daarnaast is onderdeel van de uitspraak dat gemeentelijke organisatiekosten niet vergoed worden. Daarom wordt bij de Perspectiefnota 2025 een extra bedrag hiervoor gevraagd van € 280.000 per jaar voor de gemeente Dordrecht. We zorgen met ons nieuwe hondenuitlaatbeleid voor een goede balans in het gebruik van de buitenruimte (activiteit behorend bij doelstelling 5).

11

Wat doen we in 2024? Honden spelen een belangrijke rol in de samenleving. Ze zijn niet alleen goed gezelschap, maar stimuleren ook beweging van hun eigenaren, vergroten de kans op sociale contacten en verhogen de sociale controle in buurten. Met het hondenbeleid streven we naar een aantrekkelijke- en veilige leefomgeving zonder overlast van honden(poep). Zowel hondenbezitters als niet-hondenbezitters hebben baat bij voldoende en veilige plekken waar onze inwoners hun vertrouwde huisdieren kunnen uitlaten. Toelichting beleidsafwijking Het hondenuitlaatbeleid zal in 2025 vastgesteld worden.

12

Financiële ontwikkelingen Bedragen x € 1.000

Programma 3 Groen, Duurzaam & Ruimtelijk Dordrecht

2024

2025

2026

2027

2028

saldo

saldo

saldo

saldo

saldo

-80

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1.

Beheerkosten Ambities openbare ruimte (groen/blauw)

0

0

-80

-80

2.

Dierenwelzijnsbeleid

0

-40

-40

-40

-40

3.

Ambities openbare ruimte (onderhoud)

0

0

-200

-200

-200

4.

Chemours-PFAS

-280

-280

-280

-280

-280

5.

Walstroomvoorzieningen

-110

-80

-80

0

0

6.

Kiltunnel restitutie

-480

-480

-480

0

0

7.

Bomenprogramma

0

0

-650

0

0

Investeringen (kapitaallasten) 8.

Kademuren

0

0

-90

-90

-90

9.

Wantij-West

0

PM

-40

-40

-40

10.

Dagrecreatiecentrum NDB

0

0

-10

-60

-90

11.

Waterkraan fase 2

0

0

-10

-15

-20

12.

Walstroomkasten

0

0

-20

-80

-80

13.

Indexaties -1.130

-2.570

-2.765

-2.760

-2.760

0

555

545

545

545

-130

-15

-15

-15

-15

Indexaties uitgaven Indexaties inkomsten Administratief neutrale ontwikkelingen 14.

Totaal administratief neutrale ontwikkelingen

15.

Bouwdepot uitkomende bouwmaterialen openbare ruimte

0

25

25

25

25

0

10

15

20

Ombuigingen 16.

In één keer dichtstraten na rioolvervanging

0

17.

Rioolvervanging in de vorm van "relining"

0

0

10

15

25

18.

Samenvoegen exploitatiemiddelen onderhoud wegen

0

100

100

100

100

19.

Aframen krediet wegenonderhoud

0

100

130

160

160

20.

Vorstschade en gladheidsbestrijding

0

150

150

150

150

21.

Optimaliseren reclameopbrengsten in de openbare ruimte

0

250

250

250

250

22.

Reëler begroten inkomsten kabels en leidingen

0

300

300

300

300

-2.130

-1.985

-3.240

-2.100

-2.120

Wijziging saldo programma hogere lasten: - en lagere lasten: + hogere baten: + en lagere baten: reserve onttrekking t.g.v. exploitatie: + reserve dotatie t.l.v. exploitatie: -

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1. Beheerkosten Ambities openbare ruimte De lasten zijn structureel € 80.000 hoger dan begroot in jaar 2026 en verder, omdat de aanpassingen die vanuit groenblauw in de openbare ruimte zijn uitgevoerd (en in 2024 en 2025 nog uitgevoerd gaan worden) structureel extra beheerbudget vereisen. Zonder dekking van deze lasten kunnen de desbetreffende fysieke aanpassingen niet (goed) onderhouden worden. 2. Dierenwelzijnsbeleid De lasten zijn structureel € 40.000 hoger dan begroot in jaar 2024, omdat we uitvoering geven aan de wettelijke taak om naast zwerfdieren ook de wilde (vrijlevende) dieren op te vangen als dat nodig is.

13

Sinds vele jaren heeft de gemeente Dordrecht een overeenkomst met Dierenzorgcentrum Louterbloemen voor de opvang en het transport van zwerfdieren (gezelschapsdieren zoals honden en katten). De huidige begroting voorziet enkel in de opvang en het transport van gezelschapsdieren, maar niet in de opvang van wilde (vrijlevende) dieren. Louterbloemen is niet gespecialiseerd in de opvang van wilde (vrijlevende) dieren en heeft hier dus niet de faciliteiten voor. Gespecialiseerde wildopvang-organisaties kunnen dit wel. Met deze uitbreiding geven we als gemeente uitvoering aan de wettelijke zorgplicht die we hebben op basis van de Wet Dieren en de Omgevingswet. De financiële middelen voor de uitvoering van bovenwettelijke taken (structureel € 70.000 vanaf 2025 en in de jaren 2026 en 2027 incidenteel € 20.000) zoals voorgesteld in het raadsvoorstel 'Vaststellen Dierenwelzijnsbeleid', zijn niet opgenomen in deze perspectiefnota. 3. Ambities Openbare ruimte (onderhoud) De lasten zijn vanaf 2026 structureel € 200.000 hoger dan begroot om de extra vergroeningsmaatregelen die in het kader van MGO (Middelgroot Onderhoud) worden uitgevoerd te bekostigen. Bijvoorbeeld als een school het plein gaat vergroenen en wij dat aanvullend in openbaar gebied doen, of bij het vernieuwen van een winkelcentrum wordt vernieuwd waarbij wij de openbare ruimte opknappen. 4.

Chemours-PFAS De lasten zijn structureel € 280.000 hoger dan begroot, omdat de ontwikkelingen in het dossier Chemours gedurende een aantal jaren aanzienlijk meer noodzakelijke inzet vragen van de organisatie en externe adviseurs en omdat deze kosten niet ten laste gebracht kunnen worden van de Specifieke Uitkering Buitenproportionele opgaven PFAS omdat ze op basis van rechterlijke uitspraak niet verhaalbaar zijn. 5. Walstroomvoorzieningen De lasten voor walstroomvoorzieningen zijn in 2024 € 110.000 en in 2025 en 2026 € 80.000 hoger dan begroot, omdat de walstroomkasten verouderd zijn en de beheerkosten zijn gestegen door meer storingen en de noodzakelijke vervanging van verouderde modems. Het tekort neemt in 2025 met ca. € 30.000 af, omdat Dordrecht de tarieven in lijn zal brengen met de (verhoogde) tarieven die het havenbedrijf Rotterdam hanteert. 6. Kiltunnel restitutie De baten zijn in de jaren 2024 t/m 2026 € 480.000 lager dan begroot, omdat de in de begroting opgevoerde jaarlijkse uitkering aan de deelnemers van het Wegschap "Kiltunnel' niet gedragen wordt door een bestuursbesluit van de Kiltunnel zelf en doordat dit juridisch belemmerd wordt. In dit bedrag is de vervallen jaarlijkse bijdrage aan de Kiltunnel verrekend. 7.

Bomenprogramma De lasten zijn incidenteel € 650.000 hoger dan begroot in het jaar 2026, om het bomenprogramma tot en met 2026 op scenario C uit te kunnen voeren. Scenario C is het laagste niveau waarbij de kosten (in euro’s) en de baten (zoals de ecosysteemwaarden) die de bomen opleveren, nog positief uitvallen. Met andere woorden: de baten rechtvaardigen de kosten nog. Op deze wijze worden de gezonde goed presterende bomen in stand gehouden en geldt een uitstervingsbeleid voor het beheer van de oude, grote, zieke en snoeibehoeftige bomen. 8. Kademuren De lasten van het krediet Havens Kademuren worden verhoogd met € 2.683.000 in jaar 2025 omdat de geplande projecten door onvoorziene omstandigheden (bijvoorbeeld obstakels) en tegenvallers niet kunnen worden afgerond zoals beoogd, en een andere aanpak noodzakelijk is. De hieruit voortvloeiende structurele kapitaallasten bedragen vanaf 2025 jaarlijks € 90.000. 9. Wantij-west Het krediet voor de uitvoering van het ontwikkelplan Wantij-west wordt verhoogd met € 850.000 waarmee co-financiering van rijksmiddelen vanuit de onlangs verkregen regiodeal kan worden aangetrokken. Daarmee kan uitvoering gegeven worden aan de realisatie van ontwikkelplan wantij-

14

west en onderdelen van onder andere de wandelroute en vergroening van het gebied. De hieruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen structureel € 40.000 vanaf 2026. Afhankelijk van het tempo van gereedkomen van het project start de kapitaallast mogelijk al in 2025. 10. Dagrecreatiecentrum NDB De kredieten voor het 'Dagrecreatieterrein in de Nieuwe Dordtse Biesbosch' worden verhoogd met € 250.000 (2025), € 1.000.000 (2026) en € 750.000 (2027), zodat uitvoering gegeven kan worden aan de aanleg van het terrein. In eerdere raadsbesluiten over de planontwikkeling was nog geen uitvoeringskrediet aangevraagd. Voor dit te ontwikkelen gebied van 40 ha. zijn door de provincie gronden overgedragen. Stadsbrede participatie en coproductie met omwonenden vindt in opdracht van de gemeenteraad dit jaar plaats. Het recreatiegebied is nodig om te kunnen voorzien in de toenemende behoefte van de groeiende stad. De hieruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen € 10.000 (2026), € 60.000 (2027) en vanaf 2028 structureel € 90.000. 11. Waterkraan fase 2 De kredieten voor Waterkraan fase 2 worden opgehoogd met € 405.000 in 2025, € 300.000 in 2026 en in 2027 € 300.000, omdat er in de samenwerking met WSHD bestuurlijk afspraken zijn gemaakt om gezamenlijk ieder 50% bij te dragen aan het verbeteren van de waterkwaliteit. Bovendien is deze investering noodzakelijk voor de Kader Richtlijn Water in 2027.

De hieruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen € 10.000 in 2026, € 15.000 in 2027 en € 20.000 in 2028 en verder. 12. Walstroomkasten Het krediet voor Walstroomkasten wordt verhoogd met € 250.000 in 2025 en met € 750.000 in 2026 omdat we willen voorkomen wordt dat schippers geen gebruik kunnen maken van de gemeentelijke walstroomvoorziening en hun aggregaten moeten aanzetten met onvermijdelijke geluidshinder en milieuoverlast als gevolg. Dit is onder andere het geval bij de walstroomkasten aan de Buitewalevest, Merwekade, Wantijkade en de Touwslagerstraat. Met de investering verbeteren of vernieuwen we de walstroomfaciliteiten waardoor beheerkosten, storingen en veroudering afnemen. Bovendien houden we zo onze dienstverlening richting de binnenvaart op orde, beperken we overlast en behalen we onze ambities met betrekking tot duurzaamheid, schone lucht, stikstof en geluid. Er vindt afstemming plaats over de investering met de regiogemeenten waarvoor Dordrecht de walstroomkasten faciliteert. De hieruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen € 20.000 in 2026 en structureel € 80.000 vanaf 2027. 13. Indexaties uitgaven en inkomsten De bedragen voor indexaties op uitgaven en inkomsten zijn opgesplitst naar de programma's. Dit geeft inzicht in het beslag dat ieder programma legt op deze middelen, c.q. wat er vanuit het programma aan extra inkomsten wordt gegenereerd door indexatie.

14. Administratief neutrale ontwikkelingen Neutrale ontwikkelingen (enkel effect tussen en/of binnen programma's) zijn apart inzichtelijk gemaakt. Budgetneutrale wijzigingen leiden op totaal begrotingsniveau niet tot resultaatafwijkingen op de baten of lasten. Wel kan er een budgettair effect tussen de programma's optreden, bijvoorbeeld als gevolg van verschuivingen, echter in totaal hebben deze verschuivingen geen effect op het financieel perspectief. Voor saldoneutrale ontwikkelingen waar een reserve of voorziening mee gemoeid is, is in het raadsvoorstel een beslispunt opgenomen. Deze ontwikkelingen zijn in de bijlagen bij deze perspectiefnota opgenomen. Ombuigingen 15. Bouwdepot uitkomende bouwmaterialen openbare ruimte Nu worden alle materialen die bij een herinrichting niet direct bruikbaar zijn eigendom van de aannemer. Wanneer de materialen eigendom worden van de gemeente kunnen we deze opslaan. Dit maakt het mogelijk om te besparen en recyclen (minder kosten en minder CO2-uitstoot). De opbrengst is afhankelijk van het project. De genoemde opbrengst is een zeer grove schatting. De

15

kosten (voor depot en beheer) en opbrengsten (besparing op materialen) moeten we nader onderzoeken. 16. In één keer dichtstraten na rioolvervanging Nu wordt bij rioolvervanging eerst de straat tijdelijk dicht gestraat en richten we de straat na één jaar inklinken definitief in. Als we de straat zorgvuldiger dichtmaken en goed toezicht daarop houden is het mogelijk om de straat direct nieuw aan te leggen. Dit betekent meer kosten bij het verdichten en het toezicht, maar geen kosten voor het opnieuw opstarten van het project na één jaar. Waarschijnlijk is dit niet overal mogelijk, zeker niet als riool erg diep ligt. De verwachting is dat er jaarlijks minder investeringskrediet nodig is, waardoor er minder kapitaallasten zijn. 17. Rioolvervanging in de vorm van "relining" In plaats van een bestaand riool te vervangen kunnen we het versterken en dichtmaken door te "relinen" (gebruik van een nylon kous die uithardt). We kunnen bij "relining" van een gemengd riool geen gescheiden riool maken terwijl dit in het licht van klimaatverandering wel wenselijk is. Het kan daarom alleen op die plekken waar geen ruimte is voor gescheiden riool (vaak in centrum of vooroorlogse gebieden) of waar al een gescheiden riool ligt (dit is alleen in de nieuwste wijken en daar is rioolvervanging voorlopig niet aan de orde).

De verwachting is dat er jaarlijks minder investeringskrediet nodig is, waardoor er minder kapitaallasten zijn. 18. Samenvoegen exploitatiemiddelen voor groot en middelgroot onderhoud wegen Het resultaat van deze ombuiging is dat de exploitatiemiddelen voor groot onderhoud en middelgroot onderhoud aan wegen worden samengevoegd. Voor groot onderhoud activeren we vanaf € 100.000 per project. De middelen voor middelgroot onderhoud zijn bestemd voor projecten tot € 100.000. Het aantal projecten dat past binnen dit exploitatiebudget meerjarig onderhoudsprogramma is gering. Het voorstel is om, naast de samenvoeging, het totaalbudget van € 250.000 te verlagen met € 100.000. 19. Aframen krediet wegenonderhoud We ramen realistischer door de begroting in overeenstemming te brengen met de uitvoeringskracht voor het wegenonderhoud. 20. Vorstschade en gladheidsbestrijding We verlagen structureel het budget voor gladheidsbestrijding en vorstschade. De afgelopen jaren is er structureel over op deze budgetten. 21. Optimaliseren reclameopbrengsten in de openbare ruimte We optimaliseren onze inkomsten voor reclame in de openbare ruimte binnen onze nieuwe contracten. 22. Reëler begroten inkomsten kabels en leidingen Door onder andere de groeiagenda en de energietransitie ontvangen we meer inkomsten voor sleuven, kabels en leidingen. We verwerken dit structureel in de begroting.

16

4. Programma Gezond, Sociaal & Zorgzaam Dordrecht Voortgang op beleid De 15 activiteiten van het programma Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht zoals opgenomen in de Begroting 2024 liggen allemaal op schema. Financiële ontwikkelingen Bedragen x € 1.000

Programma 4 Gezond, Sociaal & Zorgzaam Dordrecht

2024

2025

2026

2027

2028

saldo

saldo

saldo

saldo

saldo

-2.700

-3.900

-4.900

-4.900

-4.900 -490

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1.

Regionale Jeugdhulp

2.

Nieuwe contractperiode Dordtpas

3.

Sportboulevard (dotatie onderhoudsvoorziening)

0

0

0

-490

-1.840

-1.000

0

0

0

840

0

0

0

0

GR Sociaal - lasten

-4.340

-7.085

-8.685

-8.680

-8.780

GR Sociaal - baten

3.540

4.985

4.985

4.580

4.580

0

-390

-90

-90

-90

-4.350

-11.125

-11.215

-11.085

-11.085

0

240

240

240

240

-365

-235

-35

-35

-35

dekking uit Algemene Reserve 4. 5.

GR Dienst Jeud & Gezondheid

6.

Indexaties Indexaties uitgaven Indexaties inkomsten Administratief neutrale ontwikkelingen

7.

Totaal administratief neutrale ontwikkelingen

8.

Aanpak fraude in het zorgdomein

0

250

500

500

500

9.

Wachtlijst en wachtlijstbeleid

0

0

100

200

400

10.

Eigen bijdrage WMO

0

0

50

100

150

11.

Taskforce passende zorg

0

550

2.000

2.000

2.000

-9.215

-18.260

-17.050

-17.660

-17.510

Ombuigingen

Wijziging saldo programma hogere lasten: - en lagere lasten: + hogere baten: + en lagere baten: reserve onttrekking t.g.v. exploitatie: + reserve dotatie t.l.v. exploitatie: -

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1. Regionale Jeugdhulp De lasten zijn structureel € 2.700.000 hoger dan begroot en lopen verder op met € 4.900.000 vanaf 2026, omdat we een stijging in de intensiteit en complexiteit van jeugdhulptrajecten en daarmee een stijging in de uitgaven aan jeugdhulp zien. • de kosten voor jongeren met verblijf nemen toe (ook door de afbouw van Jeugdzorg Plus naar kleinschalige woonvoorzieningen). • de kosten voor gesloten plaatsing zijn toegenomen door de wijziging van de regionale kostenverdeelsleutel naar daadwerkelijk verbruik. • het aanpassen van het woonplaatsbeginsel heeft geleid tot meer duurdere zorg-vragende cliënten. • nog niet alle ingezette besparingsmaatregelen hebben het beoogde financiële effect. We beogen de stijgende lijn aan uitgaven af te vlakken. Hiertoe hebben we in 2023 gewerkt aan een integrale visie voor het sociaal domein. De visie vormt het gemeentelijke sturingsinstrument

17

om ervoor te zorgen dat inwoners in de meest kwetsbare situaties hulp krijgen, nu en in de toekomst. Ook regionaal, in de regio Zuid-Holland Zuid, werken we samen om de uitgaven in de jeugdhulp te verminderen en de kwaliteit van jeugdhulp te verbeteren. In september 2022 hebben de tien gemeenten uit de regio Zuid-Holland Zuid een meervoudig lokaal programma vastgesteld: Werk voor de Jeugd. En we monitoren het daadwerkelijke besparingspotentieel (lees: rendement) van de in gang gezette besparingsmaatregelen, zoals jeugdhulp naar voren en de inzet van praktijkondersteuners GGZ-Jeugd bij huisartsen. Voornoemde bedragen kunnen wijzigen als gevolg van de 1e bestuursrapportage 2024 van de GR dienst Gezondheid & Jeugd, de Dordtse zienswijze op de ontwerpbegroting 2025 en de Meicirculaire 2024. Voorts wijzen wij u erop, dat genoemde bedragen exclusief inflatiecorrectie (i.c. € 1.093.000 in 2024 en € 3.191.000 vanaf 2025) zijn. Deze inflatiecorrectie is opgenomen bij de post Indexaties uitgaven. 2. Nieuwe contractperiode Dordtpas De lasten zijn vanaf 2027 € 490.000 hoger dan begroot, als we de Dordtpas opnieuw Europees aanbesteden voor een periode van 4 jaar. Het contract met de huidige aanbieder van de Dordtpas loopt tot en met 2025. Uiterlijk eind 2024 dient een nieuwe Europese aanbesteding c.q. verlenging plaats te vinden met een contract-ingangsdatum van 1 januari 2026.

De uitvoeringskosten van de Dordtpas zijn - via het Politiek Akkoord - in 2026 gedekt. Er zijn nog geen middelen voor de uitvoeringskosten in de daaropvolgende jaren 2027, 2028 en 2029 (i.c. contractperiode 2026-2029 exclusief verlenging) toegekend. We zetten in op continuering van de Dordtpas om 1) diverse minimaregelingen (zoals SMS kinderfonds en gratis OV voor minima) te kunnen uitvoeren, 2) mantelzorgers te waarderen, 3) vrijwilligers te waarderen, 4) 'Meer kinderen sporten en bewegen' te kunnen uitvoeren en 5) de participatie van zowel minima als overige doelgroepen in onze stad te bevorderen. Tegelijkertijd onderzoeken we of het huidige contract mogelijk met één jaar verlengd kan worden. In die situatie zijn vooralsnog geen extra middelen nodig, omdat het Politiek Akkoord voorziet in verlenging in jaarschijf 2026. 3. Sportboulevard – dotatie onderhoudsvoorziening Het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) moet tenminste eenmaal per 5 jaar opnieuw worden vastgesteld. Hierdoor zijn voor de korte termijn extra middelen benodigd. Deze verhoging wordt veroorzaakt door de excessieve bouwkostenstijging de afgelopen jaren en de noodzaak om een aantal onderdelen vroegtijdig te vervangen.

Als gevolg van deze stijging moet de dotatie aan de onderhoudsvoorziening met € 1.840.000 in 2024 en € 1.000.000 in 2025 worden verhoogd om deze niet onder € 0 te laten lopen wanneer het noodzakelijke planmatig onderhoud wordt uitgevoerd. Bij het afrekenen van het uitgevoerde onderhoud landt het contract- en correctief onderhoud in de exploitatie. Het contract- en correctief onderhoud voor 2023 bedraagt € 840.000 en landt (extra) in 2024. Voorgesteld wordt dit te dekken de Algemene Reserve. 4. GR Sociaal De lasten zijn incidenteel € 405.000 en structureel € 3.935.000 hoger dan begroot (en oplopend naar € 8.780.000 in 2028). Deze verhoging wordt door een veelheid van factoren veroorzaakt waarvan de belangrijkste zijn: • de gemiddelde bijstandsuitkering is toegenomen door stijging van het wettelijk minimum loon per 1 januari 2023, waaraan de hoogte van de uitkeringen zijn gekoppeld. Verder stijgt het aantal bijstandsklanten beperkt. • de vraag naar WMO-voorzieningen neemt toe door onder andere dubbele vergrijzing (het aandeel ouderen én onze levensverwachting neemt toe). Verder heeft het Rijk ons gekort voor de beoogde voordelige effecten van de geplande invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage vanaf 2026. De GR Sociaal heeft hiervoor geen dalend effect in de kosten van haar ontwerp Begroting 2025 opgenomen en verwacht dat dit beperkt zal zijn.

In onze concept zienswijze op die begroting is gevraagd om het kosteneffect in te schatten en te verwerken in de definitieve begroting van GR Sociaal. Als de GR Sociaal dit doet, kan alsnog een (beperkte) lastenverlaging in onze Begroting 2025 worden verwerkt. • het gebruik en bereik van minimaregelingen verandert.

18

•

de inzet van GR Sociaal t/m 2026 voor de hersteloperatie kinderopvangtoeslag (KOT) langer duurt dan verwacht.

De baten zijn incidenteel € 405.000 en structureel € 3.135.000 hoger dan begroot (en lopen op naar € 4.580.000 in 2028): • omdat we meer Rijksmiddelen verwachte te ontvangen om de uitkeringen aan bijstandsgerechtigden te kunnen betalen. • omdat we een incidentele Rijkscompensatie voor de inzet op KOT in 2024 t/m 2026 verwachten. Genoemde bedragen zijn gebaseerd op de voorjaarsbrief 2024 en de ontwerpbegroting 2025 van de GR Sociaal. Bedragen kunnen wijzigen door de Dordtse zienswijze op voornoemde P&Cdocumenten en de Meicirculaire 2024. Voorts wijzen wij u erop, dat genoemde bedragen exclusief inflatiecorrectie (i.c. € 3.040.000 in 2024 en € 5.845.000 vanaf 2025) zijn. Deze inflatiecorrectie is opgenomen bij de post indexaties uitgaven. 5. GR Dienst Jeugd en Gezondheid De lasten zijn in 2025 € 390.000 en daarna structureel € 90.000 hoger dan begroot: • de publieke gezondheid intensiveert door versterking van de organisatie voor pandemische paraatheid GGD'en, professionalisering tuberculosebestrijding en extra inzet op gezondheidskundige advisering voor gevaarlijke stoffen. • De vraag naar dienstverlening bij Meldpunt Zorg & Overlast en Veilig Thuis groeit. Hierdoor wil de GR dienst Gezondheid & Jeugd extra personeel in 2025 inzetten. • de GR dienst Gezondheid & Jeugd versterkt haar financiële functie.

Voornoemde bedragen zijn ontleend aan de ontwerpbegroting 2025 van de GR dienst Gezondheid & Jeugd, waarop een zienswijze wordt uitgebracht. Vooruitlopend op de besluitvorming van de Dordtse gemeenteraad en het Algemeen Bestuur van de GR dienst Gezondheid & Jeugd verwerken we de verhoogde inwonerbijdrage al in het meerjarenperspectief van onze perspectiefnota. De zienswijzeprocedure kan echter tot andere besluiten rondom de beleidsvoorstellen en dus tot andere kosten leiden. 6. Indexaties uitgaven en inkomsten De bedragen voor indexaties op uitgaven en inkomsten zijn opgesplitst naar de programma's. Dit geeft inzicht in het beslag dat ieder programma legt op deze middelen, c.q. wat er vanuit het programma aan extra inkomsten wordt gegenereerd door indexatie. 7. Administratief neutrale ontwikkelingen Neutrale ontwikkelingen (enkel effect tussen en/of binnen programma's) zijn apart inzichtelijk gemaakt. Budgetneutrale wijzigingen leiden op totaal begrotingsniveau niet tot resultaatafwijkingen op de baten of lasten. Wel kan er een budgettair effect tussen de programma's optreden, bijvoorbeeld als gevolg van verschuivingen, echter in totaal hebben deze verschuivingen geen effect op het financieel perspectief. Voor saldoneutrale ontwikkelingen waar een reserve of voorziening mee gemoeid is, is in het raadsvoorstel een beslispunt opgenomen.

Deze ontwikkelingen zijn in de bijlagen bij deze perspectiefnota opgenomen. Ombuigingen 8. Aanpak fraude in het zorgdomein Er is met een zekere regelmaat sprake van fraude in het zorgdomein. Landelijk is er inmiddels een Proeftuin Aanpak Zorgfraude, waarin gemeenten ervaringen en expertise delen. We sluiten ons hierbij aan en zetten in op een gedragen aanpak. Zorgaanbieders worden beter gescreend, onrechtmatig verkregen gelden worden teruggevorderd en er wordt tegengegaan dat organisaties woekerwinsten boeken. Uit ervaringen elders blijkt dat de (voor)investering in deze aanpak zichzelf ruimschoots terugverdient.

19

9. Wachtlijst en wachtlijstbeleid We voeren bij de toegang van Dordrecht Sociaal en (sommige vormen van) hulp binnen de WMO en Jeugdwet een wachtlijst in met wachtlijstbeleid. Dit heeft twee doelen: het besparen op de capaciteit én beter sturen op dat de hulp terecht komt bij de inwoners in de meest kwetsbare situaties. Met wachtlijstbeleid kunnen deze inwoners voorrang krijgen. Zeker met het oog op de toekomst, gezien de stijgende hulpvraag en tekort op de arbeidsmarkt, kunnen we met deze maatregel beter garanderen dat kwalitatief goede hulp terecht blijft komen bij de inwoners die het echt nodig hebben. 10. Eigen bijdrage WMO Als gemeente vragen we al een vergoeding (eigen bijdrage in de wettekst) voor sommige algemene voorzieningen jeugd en WMO, zoals nu bij de wasservice en de zorgoppas. Inwoners met voldoende draagkracht betalen een eigen bijdrage (nooit hoger dan de kostprijs) voor het gebruik van bepaalde algemene voorzieningen. We willen dit uitbreiden. In 2024 onderzoeken we welke algemene voorzieningen hiervoor in aanmerking komen. Voor minima kunnen we een korting geven op deze vergoeding. 11. Taskforce passende zorg We zien het gebruik van sommige soorten hulp in Dordrecht namelijk afwijken van het Nederlands gemiddelde (bijvoorbeeld bij dyslectie).

De Taskforce passende zorg is een team van vakexperts (inhoudelijk en juridisch) dat, op basis van een uitgebreide data-analyse, kijkt of dit terecht is, of er wellicht lichter aanbod ontbreekt of dat er sprake is van upcoding (een administratief proces waarin de vraag van de inwoner zwaarder wordt ingeboekt door de zorgaanbieder dan het daadwerkelijk is). De Taskforce kan goed professionele tegenkracht bieden aan gespecialiseerde aanbieders. Daarnaast bekijkt de Taskforce de overschrijdingen van het normenkader jeugd op rechtmatigheid en of de zorg passend is voor jeugdigen (intensiteit en lengte). De Taskforce kan ook ruggenspraak bieden voor professionals in de toegang.

20

5. Lerend en Ondernemend Voortgang op beleid De 20 activiteiten van het programma Lerend en Ondernemend Dordrecht zoals opgenomen in de Begroting 2024 liggen allemaal op schema. Financiële ontwikkelingen Bedragen x € 1.000

Programma 5 Lerend & Ondernemend Dordrecht

2024

2025

2026

2027

2028

saldo

saldo

saldo

saldo

saldo

Indexaties uitgaven

0

-395

-430

-425

-425

Indexaties inkomsten

0

75

75

75

75

-2.455

-2.305

-2.305

-2.305

-2.305

0

200

300

400

400

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1.

Indexaties

Administratief neutrale ontwikkelingen 2.

Totaal administratief neutrale ontwikkelingen Ombuigingen

3.

Inzet op efficiënter innen gebruiksvergoedingen

4.

Doelgroepenvervoer – aanpassing in verordening Wijziging saldo programma

0

50

100

100

100

-2.455

-2.375

-2.260

-2.155

-2.155

hogere lasten: - en lagere lasten: + hogere baten: + en lagere baten: reserve onttrekking t.g.v. exploitatie: + reserve dotatie t.l.v. exploitatie: -

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1. Indexaties uitgaven en inkomsten De bedragen voor indexaties op uitgaven en inkomsten zijn opgesplitst naar de programma's. Dit geeft inzicht in het beslag dat ieder programma legt op deze middelen, c.q. wat er vanuit het programma aan extra inkomsten wordt gegenereerd door indexatie. 2. Administratief neutrale ontwikkelingen Neutrale ontwikkelingen (enkel effect tussen en/of binnen programma's) zijn apart inzichtelijk gemaakt. Budgetneutrale wijzigingen leiden op totaal begrotingsniveau niet tot resultaatafwijkingen op de baten of lasten. Wel kan er een budgettair effect tussen de programma's optreden, bijvoorbeeld als gevolg van verschuivingen, echter in totaal hebben deze verschuivingen geen effect op het financieel perspectief. Voor saldoneutrale ontwikkelingen waar een reserve of voorziening mee gemoeid is, is in het raadsvoorstel een beslispunt opgenomen. Deze ontwikkelingen zijn in de de bijlagen bij deze perspectiefnota opgenomen. Ombuigingen 3. Inzet op efficiënter innen gebruiksvergoedingen Als gemeente innen we diverse heffingen op ondernemersactiviteiten zoals havengelden en erfpachtsommen. Op basis van casuïstiek blijkt dat administratieve verbeteringen mogelijk zijn. Een extra interne inspanning kan inkomsten opleveren.

Dit betreft zowel directe inning als indirecte inning via afdrachten van bijvoorbeeld het Havenbedrijf Rotterdam (voor de Zeehaven).

21

4. Doelgroepenvervoer – aanpassing in verordening Dit voorstel betreft het aanpassen van de verordening van doelgroepenvervoer. De toekomstbestendigheid van het doelgroepenvervoer (met name aangepast vervoer/busvervoer) staat onder druk door enerzijds de krapte op de arbeidsmarkt (beschikbaarheid chauffeurs) en anderzijds de toenemende vraag in het aangepast vervoer. Mogelijke aanpassingen kunnen zijn: • voorgezet (speciaal) onderwijs en praktijkschool leerlingen stimuleren om meer zelfstandig te gaan reizen met openbaar vervoer • hogere kilometervergoeding voor ouders die zelf hun kinderen naar school brengen zodat er een financiële prikkel ontstaat voor ouders • fiets kilometervergoeding

22

6. Bouwend en Bereikbaar Dordrecht Voortgang op beleid 16 activiteiten van het programma Bouwend en Bereikbaar Dordrecht zoals opgenomen in de Begroting 2024 liggen op schema. Onderstaand lichten we een beleidsafwijking toe. Toelichting bij de afwijkingen We leveren een bijdrage aan de oplossing van de stikstofproblematiek Biesbosch (activiteit behorend bij doelstelling 3). Wat doen we in 2024? De consequenties van de uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof (PAS) zijn steeds duidelijker. In juni 2022 heeft het Rijk de startnotitie voor het Nationaal programma landelijk gebied (NLPG) gepubliceerd. Hierin zijn onder andere de nationale stikstofreductie doelen opgenomen. Het NPLG legt de structurerende, richtinggevende keuzes en (regionale) doelen vast. Dit vormt de basis voor de uitwerking van integrale gebiedsprogramma’s onder regie van de provincies Rijk en provincies. De provincie Zuid-Holland moet het gebiedsproces vormgeven. Hoe en met wie dit gaat gebeuren is nu niet duidelijk, maar het is te verwachten dat gemeenten worden gevraagd deel te nemen. Wel is duidelijk dat hiermee de gebiedsaanpak Biesbosch, waaraan de laatste 2 jaar is gewerkt komt te vervallen.

De stikstofaanpak in het stedelijk gebied (mobiliteit, huishoudens, binnenvaart) gaat via de band van het Schone Luchtakkoord lopen (zie begrotingsprogramma Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht). Toelichting beleidsafwijking Door de val van het kabinet is de NPLG controversieel verklaard. De ZH-PLG is de provinciale uitwerking van deze gebiedsplannen, en zijn voor een groot deel afhankelijk van geld van het Rijk. Besluiten over de NPLG worden uitgesteld naar het nieuwe kabinet. De huidige politieke situatie zorgt voor grote onzekerheid of er een vergelijkbare hoeveelheid geld beschikbaar is voor de transitie van het landelijk gebied. De provincie Zuid-Holland heeft het gebiedsproces in 2023 vormgegeven in de Zuid-Holland programma landelijk (ZH-PLG). In 2024 wordt de Startbeslissing opgesteld voor het Eiland van Dordt binnen gebied “De Zuid-Hollandse Delta’’. Hiervoor is een kerngroep overleg met alle betrokken gebiedspartners samengesteld. In de Startbeslissing staat voor het gebied wat de opgaves en verwachte maatregelen zijn. Daarnaast wordt gekeken naar low-regret projecten voor verbeteren van de Landbouw en Natuur situatie op het eiland.

23

Financiële ontwikkelingen Bedragen x € 1.000

Programma 6 Bouwend & Bereikbaar Dordrecht

2024

2025

2026

2027

2028

saldo

saldo

saldo

saldo

saldo

0

-100

-100

-100

0

0

0

-125

-125

-125

0

0

0

-200

-250

0

0

-35

-35

-35

0

0

35

35

35

-200

-1.235

-1.225

-1.005

-1.005

0

260

265

260

260

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief Investeringen (kapitaallasten) 1. 2. 3. 4.

5.

Tijdelijke bushalte Johan de Wittstraat Burgemeester de Raadtsingel en Spuiboulevard (3.735K) Verkeersstructuurplan Spuiboulevard Oplaadpunten gemeentelijke parkeergarages dekking uit egalisatiereserve parkeren Indexaties Indexaties uitgaven Indexaties inkomsten Administratief neutrale ontwikkelingen

6.

Totaal administratief neutrale ontwikkelingen Wijziging saldo programma

0

0

0

0

0

-200

-1.075

-1.185

-1.170

-1.120

hogere lasten: - en lagere lasten: + hogere baten: + en lagere baten: reserve onttrekking t.g.v. exploitatie: + reserve dotatie t.l.v. exploitatie: -

Ontwikkelingen met effect op financieel perspectief 1. Bushalte Johan de Wittstraat Een nieuw krediet voor de Bushalte Johan de Wittstraat wordt aangevraagd ter hoogte van € 300.000 in jaar 2024, omdat het een niet voorziene maar noodzakelijke uitgave betreft voor de realisatie van een tijdelijke bushalte aan de Johan de Wittstraat. De hieruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen € 100.000 voor de jaren 2025 t/m 2027. 2. Burgemeester de Raadtsingel Het krediet Burgemeester de Raadtsingel wordt verhoogd met € 3,7 miljoen vanaf jaar 2024, omdat het toegekende bedrag onvolledig uit de Kadernota 2024 is verwerkt. Met de aanvraag van vorig jaar zijn de fysieke werkzaamheden in de Burgemeester de Raadtsingel begonnen. De hieruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen structureel € 125.000 vanaf 2026 wanneer het project is afgerond. 3. Verkeersstructuurplan Spuiboulevard Het krediet Verkeersstructuurplan Spuiboulevard wordt in 2025 verhoogd met € 4,3 miljoen en in 2026 met € 0,5 miljoen. Het gebied wordt getransformeerd tot een stedelijke woonwijk met ruim 1.000 nieuwe woningen wat aansluit bij de Gebiedsvisie 2018 en het Verkeersstructuurplan 2020. In een intensief participatietraject met bewoners, bedrijven en belanghebbenden zijn de plannen uitgewerkt. In het ontwerp is ruimte om het wegprofiel vriendelijker in te richten voor fietsers en voetgangers én meer ruimte voor groen.

Op de Spuiboulevard staat de Spuihaven centraal en wordt een parkachtige omgeving gecreëerd langs het water met prettige verblijfslocaties. De hieruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen structureel € 200.000 in 2027 oplopend naar € 250.000 vanaf 2028.

24

4. Oplaadpunten gemeentelijke parkeergarages Staatssecretaris van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) en het platform voor parkeren (Vexpan) hebben afgesproken om het aantal laadpunten te verhogen, waardoor er in 2025 tien keer zoveel laadpalen beschikbaar moeten zijn dan nu het geval is. Het krediet 'oplaadpalen parkeren' voor het realiseren van 75 oplaadpunten wordt in het jaar 2025 verhoogd met € 300.000, omdat de CLIP-doelstelling (Convenant laadinfrastructuur in parkeergarages) van minimaal 5% oplaadpunten in gemeentelijke parkeergarages in dat jaar gerealiseerd moet worden. Deze noodzakelijke investering wordt gedekt vanuit de egalisatiereserve parkeren. De hieruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen structureel € 35.000, vanaf 2026. 5. Indexaties uitgaven en inkomsten De bedragen voor indexaties op uitgaven en inkomsten zijn opgesplitst naar de programma's. Dit geeft inzicht in het beslag dat ieder programma legt op deze middelen, c.q. wat er vanuit het programma aan extra inkomsten wordt gegenereerd door indexatie. 6. Administratief neutrale ontwikkelingen Neutrale ontwikkelingen (enkel effect tussen en/of binnen programma's) zijn apart inzichtelijk gemaakt. Budgetneutrale wijzigingen leiden op totaal begrotingsniveau niet tot resultaatafwijkingen op de baten of lasten.